It is no coincidence that hate crimes rise in parallel with election cycles.	შემთხვევითი არაა, რომ სწორად ახლა იზრდება დანაშაულის რაოდენობა, არჩევნების ციკლთან ერთად.


Just a couple months ago, Khalid Jabara, a Lebanese-American Christian, was murdered in Oklahoma by his neighbor -- a man who called him a "filthy Arab."	სულ რაღაც რამდენიმე თვის წინ, ხალიდ ჯაბარა, ლებანელ-ამერიკელი ქრისტიანი, ოკლაჰომაში მოკლეს ასევე თავისმა მეზობელმა ადამიანმა, რომელიც მას "ბინძურ არაბს" ეძახდა.


This man was previously jailed for a mere 8 months, after attempting run over Khalid's mother with his car.	ეს ადამიანი იქამდე 8 თვე იჯდა ციხეში, იმის გამო, რომ მცდელობა ჰქონდა მანქანით გაეტანა ხალიდის დედა.


Chances are you haven't heard Khalid's story, because it didn't make it to national news.	დიდი შანსია, რომ ეს ისტორია არც გქოდეთ გაგონილი. რადგან ვერ მიაღწია საყოველთაო ახალ ამბებამდე.


The least we can do is call it what it is: a hate crime.	სულ ცოტა, სახელი მაინც დავარქვათ ამ ფაქტს: სიძულვილით ჩადენილი დანაშაული.


The least we can do is talk about it, because violence and hatred doesn't just happen in a vacuum.	ამაზე ვილაპარაკოთ მაინც, რადგან ძალადობა და სიძულვილი ვაკუუმში არ ხდება.


Not long after coming back to work, I'm the senior on rounds in the hospital, when one of my patients looks over at my colleague, gestures around her face and says, "San Bernardino," referencing a recent terrorist attack.	არც ისე დიდი ხნის მერე, რაც სამსახურში დავბრუნდი, საავადმყოფოში უფროსი მორიგე ვარ, ერთ-ერთმა ჩემმა პაციენტმა გადახედა ჩემს კოლეგას, სახეზე ანიშნა და უთხრა: "სან ბერდარდინო", ახლახანს მომხდარ ტერორისტულ აქტზე.


Here I am having just lost three family members to Islamophobia, having been a vocal advocate within my program on how to deal with such microaggressions, and yet -- silence.	მე კი დავკარგე ჩემი ოჯახის სამი წევრი ისლამოფობიის გამო, ვარ ჩემი პროგრამის, როგორ ვებრძოლოთ მიკროაგრესიას, დამცველი, მაგრამ... სიჩუმე.


I was disheartened.	მე გული მატკინეს.


Humiliated.	დამამცირეს.


Days later rounding on the same patient, she looks at me and says, "Your people are killing people in Los Angeles."	რამდენიმე დღის შემდეგ ისევ ის პაციენტი მიყურებს და მეუბნება, "შენი ხალხი ლოს ანჯელესში ხალხს ხოცავს."


I look around expectantly.	მომლოდინედ მიმოვიხედე.


Again: silence.	ისევ: სიჩუმე.


I realize that yet again, I have to speak up for myself.	მივხვდი, რომ ისევ მე უნდა ამოვიღო ხმა.


I sit on her bed and gently ask her, "Have I ever done anything but treat you with respect and kindness?	ჩამოვჯექი მის საწოლზე და წყნარად ვკითხე: "შენთვის პატივისცემისა და სიკეთის გარდა რამე მიკადრებია?


Have I done anything but give you compassionate care?"	მზუნველობის გარდა რამე მიჩვენებია?"


She looks down and realizes what she said was wrong, and in front of the entire team, she apologizes and says, "I should know better. I'm Mexican-American.	თავი ჩაღუნა და მიხვდა, რომ არასწორი იყო და მთელი გუნდის თანდასწებით მომიბოდიშა და თქვა: "ეს მე არ უნდა შემშლოდა. მე თვითონ მექსიკელი-ამერიკელი ვარ.


I receive this kind of treatment all the time."	მეც ყოველთვის შენსავით მექცევიან."


Many of us experience microaggressions on a daily basis.	ბევრი ჩვენგანი აწყდება მიკროაგრესიას ყოველდღიურად.


Odds are you may have experienced it, whether for your race, gender, sexuality or religious beliefs.	ეს შეიძლება მოხდეს სხვადასხვა რამის გამო, თქვენი რასის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, ან რელიგიური რწმენის გამო.


We've all been in situations where we've witnessed something wrong and didn't speak up.	ჩვენ ყველა ვყოფილვართ უსამართლობის მომსწრენი და ხმა არ ამოგვიღია.


Maybe we weren't equipped with the tools to respond in the moment.	ალბათ იმ მომენტში საჭირო ხერხებით არ ვიყავით აღჭურვილნი, რომ გვეპასუხა.


Maybe we weren't even aware of our own implicit biases.	შეიძლება მაშინ არც კი გვქონდა გააზრებული ჩვენი ქვეცნობიერი ტენდენციურობა.


We can all agree that bigotry is unacceptable, but when we see it, we're silent, because it makes us uncomfortable.	ჩვენ ყველა ვთანხმდებით, რომ დისკრიმინაცია მიუღებელია, მაგრამ როცა ამის ვაწყდებით, ჩუმად ვართ, რადგან ჩვენთვის ეს არაკომფორტულია.


But stepping right into that discomfort means you are also stepping into the ally zone.	მაგრამ ზუსტად ამ დისკომფორტში შესვლა ნიშნავს იმას, რომ მოკავშირის გვერდით ვდგებით.


There may be over three million Muslims in America.	ამერიკაში ალბათ სამ მილიონზე მეტი მუსლიმია,


That's still just one percent of the total population.	რაც მთელი მოსახლეობის მხოლოდ ერთი პროცენტია.


Martin Luther King once said, "In the end, we will remember not the words of our enemies, but the silence of our friends."	მარტინ ლუთერ კინგმა ერთხელ თქვა: "ბოლოს, ჩვენ არა მტრის სიტყვები გვემახსოვრება, არამედ ჩვენი მეგობრების დუმილი."


So what made my neighbor Neal's allyship so profound?	მაშ, რატომ იყო ჩვენი მეზობელი ნილის თანადგომა ასეთი მნიშვნელოვანი?


A couple of things.	რამდენიმე ფაქტორის გამო.


He was there as a neighbor who cared, but he was also bringing in his professional expertise and resources when the moment called for it.	ის ჩვენ გვერდით იყო, როგორც მზრუნველი მეზობელი, მაგრამ ამასთანავე თავისი პროფესიულ გამოცდილებით და რესურსებით გვეხმარებოდა, როცა ამას საჭიროება მოითხოვდა.


Others have done the same.	სხვებმაც იგივე გააკეთეს.


Larycia Hawkins drew on her platform as the first tenured African-American professor at Wheaton College to wear a hijab in solidarity with Muslim women who face discrimination every day.	ლარიშა ჰოკინსი, როგორც კი პირველი უვადო კონტრაქტის მქონე აფრო-ამერიკელი პროფესორი გახდა უიტონის კოლეჯში, სოლიდარობის გამოცხადების მიზნით, ტრიბუნაზე ჰიჯაბით ავიდა, იმ ქალების მხადასაჭერად, ვინც ყოველდღე აწყდება დისკრიმინაციას.


As a result, she lost her job.	შედეგად სამსახური დაკარგა.


Within a month, she joined the faculty at the University of Virginia, where she now works on pluralism, race, faith and culture.	ერთ თვეში. იგი ვირჯინიის უნივერსიტეტში დასაქმდა, სადაც მუშაობს პლურალიზმზე, რასაზე, რწმენასა და კულტურაზე.


Reddit cofounder, Alexis Ohanian, demonstrated that not all active allyship needs to be so serious.	Reddit-ის ერთ-ერთმა დამფუძნებელმა, ალექსის ოჰანიანმა, გვაჩვენა, რომ საჭირო არ არის კავშირი მაინცდამაინც სერიოზული იყოს.


He stepped up to support a 15-year-old Muslim girl's mission to introduce a hijab emoji.	მან მხარი დაუჭირა 15 წლის მუსლიმ გოგონას, რომელსაც ჰიჯაბიანი ემოჯი უნდოდა.


(Laughter) It's a simple gesture, but it has a significant subconscious impact on normalizing and humanizing Muslims, including the community as a part of an "us" instead of an "other."	(სიცილი) ძალიან მარტივი ჟესტია, მაგრამ მას მნიშვნელოვანი ქვეცნობიერი გავლენა აქვს მუსლიმების ნორმალიზებასა და ჰუმანიზებისთვის, თემის ჩართულობა ხდება როგორც "ჩვენ" და არა როგორც "ისინი".


The editor in chief of Women's Running magazine just put the first hijabi to ever be on the cover of a US fitness magazine.	Women's Running ჟურნალის მთავარი რედაქტორი პირველი იყო, რომელსაც ჰიჯაბი ეკეთა აშშ-ს ფიტნეს ჟურნალის ყდაზე.


These are all very different examples of people who drew upon their platforms and resources in academia, tech and media, to actively express their allyship.	ეს ყველა სხვადასხვა მაგალითია იმისი თუ როგორ გამოიყენეს ადამიანებმა საკუთარი პლათფორმა და რესურსები სასწავლებლებში, ტექნოლოგიაში თუ მედიაში, იმისთვის რომ აქტიური თანადგომა გამოეხატათ.


What resources and expertise do you bring to the table?	რა წვლილი შეგიძლიათ თქვენ რომ შეიტანოთ?


Are you willing to step into your discomfort and speak up when you witness hateful bigotry?	გსურთ, რომ გახვიდეთ თქვენი კონფორტის ზონიდან და ხმა აიმაღლოთ, როცა ამ სიძულვილის მომსწრე გახდებით?


Will you be Neal?	იქნებით ნილი?


Many neighbors appeared in this story.	ბევრი მეზობელი გამოჩნდა ამ ისტორიაში


And you, in your respective communities, all have a Muslim neighbor, colleague or friend your child plays with at school.	და თქვენს სამეზობლებშიც არის მუსლიმური თემი, მუსლიმი კოლეგა ან ბავშვი, ვისთან ერთადაც თქვენი შვილი დადის სკოლაში.


Reach out to them.	მიუახლოვდით მათ.


Let them know you stand with them in solidarity.	გააგებინეთ, რომ მათ სოლიდარობას უცხადებთ.


It may feel really small, but I promise you it makes a difference.	შეიძლება მცირედ და უმნიშვნელოდ მოგეჩვენოთ, მაგრამ გპირდებით, რომ დიდი გავლენა აქვს.


Nothing will ever bring back Deah, Yusor and Razan.	ვერაფერი ვერ დააბრუნებს დიას, იუსორსა და რაზანს,


But when we raise our collective voices, that is when we stop the hate.	მაგრამ როცა ჩვენს კოლექტიურ ხმას ავიმაღლებთ, აი, მაშინ დამთავრდება სიძულვილი.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Carlos, the Vietnam vet Marine who volunteered for three tours and got shot up in every one.	კარლოსი, საზღვაო ფლოტის ვეტერანია, რომელიც ვიეტნამის ომში მოხალისედ სამჯერ წავიდა და სამჯერვე დაჭრეს.


In 1971, he was medically retired because he had so much shrapnel in his body that he was setting off metal detectors.	1971 წელს, სამედიცინო ცნობით პენსიაზე გავიდა, რადგან იმდენი ტყვიის ნატეხი ჰქონდა სხეულში, რომ მასზე მეტალის დეტექტორები რეაგირებდნენ.


For the next 42 years, he suffered from nightmares, extreme anxiety in public, isolation, depression.	მომდევნო 42 წლის განმავლობაში, კარლოსს კოშმარები ტანჯავდა, საზოგადოებაში ყოფნისას შფოთვა ეწყებოდა და იზოლაციასა და დეპრესიას განიცდიდა.


He self-medicated with alcohol.	მან სამკურნალოდ ალკოჰოლს მიმართა.


He was married and divorced three times.	სამჯერ დაქორწინდა და განქორწინდა.


Carlos had post-traumatic stress disorder.	კარლოსს პოსტ-ტრავმატული სტრესული აშლილობა(პტსა) ჰქონდა.


Now, I became a psychologist to help mitigate human suffering, and for the past 10 years, my target has been the suffering caused by PTSD, as experienced by veterans like Carlos.	ფსიქოლოგი იმიტომ გავხდი, რომ ადამიანებისთვის ტანჯვა შემემსუბუქებინა. ბოლო 10 წლის განმავლობაში, ჩემი კვლევის მიზანი პტსა-ით გამოწვეული ტანჯვის კვლევა იყო, რომელსაც, კარლოსის მსგავსი ომის ვეტერანები განიცდიან.


Until recently, the science of PTSD just wasn't there.	უკანასნელ დრომდე ამ აშლილობის მეცნიერება არ არსებობდა.


And so, we didn't know what to do.	ჩვენ არ ვიცოდით, როგორ გვემკურნალა:


We put some veterans on heavy drugs.	ზოგიერთ ომის ვეტერანს ძლიერი წამლები დავუნიშნეთ;


Others we hospitalized and gave generic group therapy, and others still we simply said to them, "Just go home and try to forget about your experiences."	სხვებს - ჰოსპიტალში ჯგუფური თერაპია; დანარჩენებს უბრალოდ ვუთხარით: "წადით სახლში და ეცადეთ დაივიწყოთ თქვენი წარსული".


More recently, we've tried therapy dogs, wilderness retreats -- many things which may temporarily relieve stress, but which don't actually eliminate PTSD symptoms over the long term.	ახლახან, თერაპევტი ძაღლები და უდაბნოში განმარტოვების მეთოდი გამოვცადეთ... ბევრი რამ, რასაც დროებით შეეძლო სტრესის შემსუბუქება. თუმცა, აშლილობის სიმპტომებს ხანგრძლივად არცერთი მათგანი არ აღმოფხვრიდა,


But things have changed.	მაგრამ რაღაცეები შეიცვალა


And I am here to tell you that we can now eliminate PTSD, not just manage the symptoms, and in huge numbers of veterans.	და მე აქ ვარ, რომ გითხრათ ჩვენ შეგვიძლია არამხოლოდ ვმართოთ სტრესული აშლილობის სიმპტომები, არამედ ბევრი ომის ვეტერანის შემთხვევაში დავამარცხოთ ის.


Because new scientific research has been able to show, objectively, repeatedly, which treatments actually get rid of symptoms and which do not.	ახალმა სამეცნიერო კვლევამ ობიექტურად, განმეორებითად აჩვენა, მკურნალობის რა მეთოდები აგვაცილებს თავიდან აშლილობის სიმპტომებს და რა არა.


Now as it turns out, the best treatments for PTSD use many of the very same training principles that the military uses in preparing its trainees for war.	როგორც აღმოჩნდა, საუკეთესო მკურნალობა ამ აშლილობისთვის, ბევრი იმავე პრინციპის გამოყენებაა, რომელსაც არმია, ჯარისკაცების ომისთვის მომზადებაში იყენებს.


Now, making war -- this is something that we are good at.	ომის წარმოება... ეს კარგად გამოგვდის.


We humans have been making war since before we were even fully human.	ჩვენ ვომობდით იმაზე ადრე, ვიდრე სრულყოფილ ადამიანებად ჩამოყვალიბდებოდით.


And since then, we have gone from using stone and sinew to developing the most sophisticated and devastating weapon systems imaginable.	მას შემდეგ, ქვის და მშვილდის გამოყენებიდან მეტად დახვეწილ და დამანგრეველ იარაღებამდე მივედით.


And to enable our warriors to use these weapons, we employ the most cutting-edge training methods.	მეომრებს ამ იარაღების გამოყენება რომ ვასწავლოთ, უახლესი წვრთნის მეთოდებს ვიყენებთ.


We are good at making war.	ადამიანებს კარგად გამოგვდის ომის წარმოება.


And we are good at training our warriors to fight.	კარგად გამოგვდის ჩვენი მებრძოლების საბრძოლველად წრთვნაც.


Yet, when we consider the experience of the modern-day combat veteran, we begin to see that we have not been as good at preparing them to come home.	თუმცა, როცა ვფიქრობთ თანამედროვე ვეტერანის გამოცდილებაზე, ჩვენ ვხედავთ, რომ მათი შინ დასაბრუნებლად მომზადება ისე კარგად არ გამოგვდის.


Why is that?	რატომ ხდება ასე?


Well, our ancestors lived immersed in conflict, and they fought right where they lived.	ჩვენი წინაპრები მუდმივად კონფლიქტში ცხოვრობდნენ და იბრძოდნენ ზუსტად იქ, სადაც ცხოვრობდნენ.


So until only very recently in our evolutionary history, there was hardly a need to learn how to come home from war, because we never really did.	ამიტომ ჩვენი ევოლუციის ისტორიაში, ბოლო დრომდე, ომიდან შინ დაბრუნებისთვის მომზადება არ გვჭირდებოდა, რადგან სინამდვილეში არასდროს ვბრუნდებოდით.


But thankfully, today, most of humanity lives in far more peaceful societies, and when there is conflict, we, especially in the United States, now have the technology to put our warriors through advanced training, drop them in to fight anywhere on the globe and when they're done, jet them back to peacetime suburbia.	დღესდღეობით კი, საბედნიეროდ ადამიანების უმეტესი ნაწილი, მშვიდობიან საზოგადოებებში ცხოვრობს და როდესაც ჩნდება კონფლიქტი, განსაკუთრებით ჩვენთან, აშშ-ში, გვაქვს მებრძოლებისთვის გაძლიერებული წვრთნის, საბრძოლვალად მსოფლიოს ნებისმიერ ნაწილში გადასროლის და მისიის შესრულების შემდეგ, ისევ მშვიდობიან გარემოში დაბრუნების შესაბამისი ტექნოლოგია.


But just imagine for a moment what this must feel like.	მაგრამ ერთი წუთით წარმოიდგინეთ, ეს როგორი შეგრძნებაა.


I've spoken with veterans who've told me that one day they're in a brutal firefight in Afghanistan where they saw carnage and death, and just three days later, they found themselves toting an ice chest to their kid's soccer game.	მე ვესაუბრე ომის ვეტერანებს, რომლემბაც მითხრეს, რომ ერთ დღეს, ისინი ავღანეთში სასტიკ ბრძოლაში არიან, სადაც ხოცვა-ჟლეტასა და სიკვდილს ხედავენ და სულ რაღაც სამი დღის შემდეგ, ყინულიან მაცივარს ათრევენ შვილების ფეხბურთის მატჩისთვის.


"Mindfuck" is the most common term.	"ტვინის გადატრიალება" ყველაზე გავრცელებული ტერმინია,


(Laughter) It's the most common term I've heard to describe that experience.	(სიცილი) რომელიც ჯარისკაცების ამ განცდას აღწერს


And that's exactly what that is.	და ზუსტად ასეა,


Because while our warriors spend countless hours training for war, we've only recently come to understand that many require training on how to return to civilian life.	რადგან სანამ ჩვენი მებრძოლები უამრავ დროს ომისთვის მზადებაში ხარჯავენ, ჩვენ მხოლოდ ახლა ვიწყებთ იმის გააზრებას, რომ ბევრს სამოქალაქო ცხოვრებაში დასაბრუნებლად სჭირდება მომზადება.


Now, like any training, the best PTSD treatments require repetition.	სხვა ტრენინგების მსგავსად, სტრესული აშლილობის მკურნალობის მეთოდები განმეორებითობას მოითხოვს.


In the military, we don't simply hand trainees Mark-19 automatic grenade launchers and say, "Here's the trigger, here's some ammo and good luck."	არმიაში, ჯარისკაცებს ავტომატურ ყურბათმტყორცნ მარკ-19-ს ასე უბრალოდ არ ვაძლევთ და არ ვეუბნებით: "აქ არის ჩახმახი, აქ არის ტყვიები და წარმატებას გისურვებთ"


No. We train them, on the range and in specific contexts, over and over and over until lifting their weapon and engaging their target is so engrained into muscle memory that it can be performed without even thinking, even under the most stressful conditions you can imagine.	არა. ჩვენ მათ ვწვრთნით დისტანციებზე და კონკრეტულ კონტექსტში ისევ და ისევ, სანამ იარაღის ხელში აღება და დამიზნება იმდენად არ ექნებათ კუნეთბში გამჯდარი, რომ ეს დაფიქრების გარეშე შეასრულონ, წარმოუდგენლად სტრესულ პირობებშიც კი.


Now, the same holds for training-based treatments.	იგივეა წვრთნაზე დაფუძნელ მკურნალობებშიც:


The first of these treatments is cognitive therapy, and this is a kind of mental recalibration.	პირველი მათგანი, კოგნიტური თერაპიაა. ეს ერთგვარი მენტალური გადაწყობაა.


When veterans come home from war, their way of mentally framing the world is calibrated to an immensely more dangerous environment.	როდესაც მებრძოლები ომიდან ბრუნდებიან, მსოფლიოს მათეული აღქმა, მორგებულია ბევრად უფრო სახიფათო გარემოს.


So when you try to overlay that mind frame onto a peacetime environment, you get problems.	ამიტომ, როდესაც ცდილობთ ეს წყობა მშვიდობიან გარემოს შეუსაბამოთ, პრობლემები გექმნებათ.


You begin drowning in worries about dangers that aren't present.	იწყებთ შფოთვასა და წუხილს საფრთხეებზე, რომლებიც არ არსებობენ.


You begin not trusting family or friends.	ნდობას კარგავთ ოჯახისა და მეგობრების მიმართ.


Which is not to say there are no dangers in civilian life; there are.	იმის თქმა, რომ სამოქალაქო ცხოვრებაში საფრთხე არ არსებობს მართალი არ იქნება.


It's just that the probability of encountering them compared to combat is astronomically lower.	უბრალოდ საფრთხის ალბათობა ომთან შედარებით ასტრონომიულად მცირეა.


So we never advise veterans to turn off caution completely.	ჩვენ არასდროს ვურჩევთ მეომრებს, მთლად დაივიწყონ სიფრთხილე.


We do train them, however, to adjust caution according to where they are.	ჩვენ ვწვრთნით მათ, რომ ადგილსამყოფელის მიხედვით ცვალონ სიფრთხილის დონე.


If you find yourself in a bad neighborhood, you turn it up.	თუ ცუდ უბანში მოხვდით, უფრო ფრთხილად ხართ.


Out to dinner with family?	ოჯახის წევრებთან ერთად გარეთ სადილობთ?


You turn it way down.	თქვენ ნაკლებად ფრთხილი ხდებით.


We train veterans to be fiercely rational, to systematically gauge the actual statistical probability of encountering, say, an IED here in peacetime America.	მებრძოლებს ვწვრთნით, რათა მეტისმეტად რაციონალურები იყვნენ და სისტემატურად შეაფასონ, მაგალითად, მშვიდობისას ამერიკაში ასაფეთქებელი მოწყობილობის ნახვის ფაქტობრივი სტატისტიკური ალბათობა.


With enough practice, those recalibrations stick.	საკმარისი პრაქტიკის პირობებში, აზროვნების გადაწყობა ნარჩუნდება.


The next of these treatments is exposure therapy, and this is a kind of field training, and the fastest of the proven effective treatments out there.	შემდეგი მკურნალობის მეთოდი ექსპოზიციის თერაპიაა. ეს უფრო საველე სწავლებაა. და დადასტურებულად ეფექტური მკურნალობებიდან ყველაზე სწრაფიც.


You remember Carlos?	გახსოვთ კარლოსი?


This was the treatment that he chose.	ეს ის მკურნალობის მეთოდია, რომელიც მან აირჩია.


And so we started off by giving him exercises, for him, challenging ones: going to a grocery store, going to a shopping mall, going to a restaurant, sitting with his back to the door.	მკურნალობა დავწყეთ მისთვის რთული სავარჯიშოების მიცემით, როგორიცაა: სურსათის მაღაზიაში; სავაჭრო ცენტრში, ან რესტორანში წასვლა; კარს მიყრდნობილი ჯდომა


And, critically -- staying in these environments.	და რაც ყველაზე მთავარია... ამ გარემოებში დარჩენა.


Now, at first he was very anxious.	თავიდან ის ძალიან შფოთავდა.


He wanted to sit where he could scan the room, where he could plan escape routes, where he could get his hands on a makeshift weapon.	მას უნდოდა იქ დამჯდარიყო, საიდანაც მთელს ოთახს დაინახავდა, სადაც გასაქცევი გზები შეეძლო დაეგეგმა, სადაც თავდასაცავ რამე იარაღს მისწვდებოდა.


And he wanted to leave, but he didn't.	წასვლა უნდოდა, მაგრამ ეს არ გააკეთა.


He remembered his training in the Marine Corps, and he pushed through his discomfort.	კარლოსს გაახსენდა წვრთნები საზღვაო ფლოტის ნაწილში და თავს აიძულა დისკომფორტი გადაელახა.


And every time he did this, his anxiety ratcheted down a little bit, and then a little bit more and then a little bit more, until in the end, he had effectively relearned how to sit in a public space and just enjoy himself.	ყოველ ჯერზე, როცა ასე მოიქცა, მისი შფოთვა ცოტათი შემცირდა მერე კიდევ, კიდევ უფრო... სანამ საბოლოოდ, წარმატებით ხელახლა არ ისწავლა, როგორ დამჯდარიყო საჯარო სივრცეში და სიამოვნება მიეღო ამით.


He also listened to recordings of his combat experiences, over and over and over.	მან ასევე მოუსმინა თავის საბრძოლო ჩანაწერებს ძალიან ბევრჯერ.


He listened until those memories no longer generated any anxiety.	იქამდე უსმინა, სანამ მოგონებებმა არ შეწყვიტეს მასში შფოთვის გამოწვევა.


He processed his memories so much that his brain no longer needed to return to those experiences in his sleep.	მოგონებები იმდენად დაამუშავა, რომ მისი გონება აღარ იხსენებდა ძილში მის წარსულ გამოცდილებას.


And when I spoke with him a year after treatment had finished, he told me, "Doc, this is the first time in 43 years that I haven't had nightmares."	როცა მას მკურნალობის დასრულებიდან ერთი წლის შემდეგ ვესაუბრე, მან მითხრა: "დოკ, პირველად 43 წლის განმავლობაში ღამის კოშმარები აღარ მაწუხებს".


Now, this is different than erasing a memory.	ეს მეთოდი განსხვავდება მეხსიერების წაშლისგან.


Veterans will always remember their traumatic experiences, but with enough practice, those memories are no longer as raw or as painful as they once were.	ვეტერანებს ყოველთვის ემახსოვრებათ მათი ტრავმული გამოცდილება, მაგრამ საკმარისი პრაქტიკით, ეს მოგონებები ისეთი ცოცხალი და მტკივნეული აღარ იქნებიან, როგორც ადრე.


They don't feel emotionally like they just happened yesterday, and that is an immensely better place to be.	ემოციურად ისინი აღარ იგრძნობენ, რომ თითქოს ეს გუშინ მოხდა და იგრძნობენ, რომ გაცილებით უკეთეს ადგილას ვცხოვრობთ.


But it's often difficult.	მაგრამ ეს ყველაფერი ხშირად რთულია


And, like any training, it may not work for everybody.	და ყველა ტრენინგის მსგავსად, ყველასთვის შეიძლება არ იმუშაოს.


And there are trust issues.	არსებობს ნდობის ფაქტორიც.


Sometimes I'm asked, "If you haven't been there, Doc, how can you help me?"	ზოგჯერ მეკითხებიან: "იქ ხომ არ ყოფილხართ დოკ, როგორ შეძლებთ ჩემს დახმარებას?


Which is understandable.	რაც გასაგებია,


But at the point of returning to civilian life, you do not require somebody who's been there.	მაგრამ სამოქალაქო ცხოვრებაში დაბრუნებისას, თქვენ არ გჭირდებათ ვიღაც, ვინც ომში იყო.


You don't require training for operations on the battlefield; you require training on how to come home.	თქვენ არ გჭირდებათ საბრძოლო ოპერაციების ტრენინგი. თქვენ გჭირდებათ ტრენინგი, თუ როგორ დაბრუნდეთ შინ.


For the past 10 years of my work, I have been exposed to detailed accounts of the worst experiences that you can imagine, daily.	ჩემი მუშაობის ბოლო 10 წლის განმავლობაში, მე დეტალურად ვეცნობოდი ჯარისკაცების წარმოუდგენლად საშინელ გამოცდილებებს ყოველდღიურად.


And it hasn't always been easy.	ყოველთვის ადვილი სულაც არ იყო.


There have been times where I have just felt my heart break or that I've absorbed too much.	იყო შემთხვევები, როცა გული გახეთქვაზე მქონდა, ან რომ უკვე მეტისმეტი იყო ჩემთვის.


But these training-based treatments work so well, that whatever this work takes out of me, it puts back even more, because I see people get better.	მაგრამ ეს წვრთნაზე დაფუძნებული მეთოდები ისე კარგად მუშაობს, რომ რასაც ეს სამუშაო მართმევს, უფრო მეტს ვიღებ სანაცვლოდ, რადგან ვხედავ, რომ ადამიანები უკეთ ხდებიან


I see people's lives transform.	და ვხედავ ადამიანებს ცხოვრება ეცვლებათ.


Carlos can now enjoy outings with his grandchildren, which is something he couldn't even do with his own children.	კარლოსს ახლა შეუძლია დატკბეს შვილიშვილებთან გარეთ გატარებული დროით. ეს ისაა, რაც მას ასევე არ შეეძლო.


And what's amazing to me is that after 43 years of suffering, it only took him 10 weeks of intense training to get his life back.	და რაც მაოცებს ისაა, რომ 43 წლიანი ტანჯვის შემდეგ, მას მხლოდ 10-კვირიანი ინტენსიური წვრთნა დასჭირდა, რომ ნორმალურ ცხოვრებას დაბრუნებოდა.


And when I spoke with him, he told me, "I know that I can't get those years back.	როდესაც მას ვესაუბრე, მითხრა: "ვიცი, განვლილ წლებს უკან ვერ დავიბრუნებ,


But at least now, whatever days that I have left on this Earth, I can live them in peace."	მაგრამ სულ მცირე, ჩემი სიცოცხლის დარჩენილი დღეები შემიძლია მშვიდად გავატარო".


He also said, "I hope that these younger veterans don't wait to get the help they need."	და დაამატა: "ვიმედოვნებ, რომ ახალგაზრდა ვეტერანებს ლოდინი არ მოუწევთ იმ დახმარების მისაღებად, რომელიც სჭირდებათ".


And that's my hope, too.	მეც ამას ვიმედოვნებ.


Because ...	რადგან....


this life is short, and if you are fortunate enough to have survived war or any kind of traumatic experience, you owe it to yourself to live your life well.	ეს ცხოვრება ხანმოკლეა და თუ საკმარისად იღბლიანი ხართ და ომს ცოცხალი გადაურჩით, ან რომელიმე სხვა ტრავმულ გამოცდილებას, საკუთარ თავს უნდა უმადლოდეთ და იმსახურებთ, რომ კარგი ცხოვრება გქონდეთ.


And you shouldn't wait to get the training you need to make that happen.	ამისთვის კი, საჭირო წვრთნის მიღებისთვის ლოდინი არ უნდა გიწევდეთ.


Now, the best way of ending human suffering caused by war is to never go to war.	ომით გამოწვეული ადამიანების ტანჯვის დასრულების საუკეთესო საშუალება, ომში არასდროს წასვლაა.


But we are just not there yet as a species.	უბრალოდ ჯერ მანამდე არ ვართ მისულები, როგორც სახეობა.


Until we are, the mental suffering that we create in our sons and in our daughters when we send them off to fight can be alleviated.	სანამ მივალთ, ფსიქიკური ტანჯვა, რომელსაც ჩვენს შვილებს ვუქმნით, როდესაც მათ საბრძოლელად ვაგზავნით, შეიძლება შემცირდეს.


But we must ensure that the science, the energy level, the value that we place on sending them off to war is at the very least mirrored in how well we prepare them to come back home to us.	ჩვენ უნდა უზრუნველვყოთ, რომ მათ ომში გაგზავნაში ჩართული მეცნიერება, დახარჯული ენერგია და ამ გაგზავნის ფასი, მათი შინ დასაბრუნებლად მომზადების შემთხვევაშიც, სულ მცირე იგივე უნდა იყოს.


This much, we owe them.	აი, ამდენი გვმართებს მათი.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Economists have been exploring people's behavior for hundreds of years: how we make decisions, how we act individually and in groups, how we exchange value.	ეკონომისტები ასობით წლებია ხალხის ქცევას სწავლობენ: როგორ ვიღებთ გადაწვეტილებებს, როგორ ვიქცევით, მარტო და როგორ ვიქცევით ჯგუფში, როგორ ვცვლით ღირებულებებს.


They've studied the institutions that facilitate our trade, like legal systems, corporations, marketplaces.	მათ შეისწავლეს ინსტიტუციები, რომლებიც გვიადვილებს ვაჭრობას, მაგალითად სამართლებრივი სისტემა, კორპორაციები, ბაზრები.


But there is a new, technological institution that will fundamentally change how we exchange value, and it's called the blockchain.	თუმცა, ახალი ტექნოლოგიური ინსტიტუცია გამოჩნდა, რომელიც მთლიანად შეცვლის ღირებულების გაცვლის გზას და ეს არის "ბლოკჩეინი".


Now, that's a pretty bold statement, but if you take nothing else away from this talk, I actually want you to remember that while blockchain technology is relatively new, it's also a continuation of a very human story, and the story is this.	შეიძლება ეს ზედმეტად თამამად ჟღერდეს, მაგრამ თუ ამ ლაპარაკიდან თქვენთვის საინტერესოს ვერაფერს გაიგებთ, ერთი რამ მაინც დაიმახსოვრეთ: მიუხედავად იმისა, რომ "ბლოკჩეინის" ტექნოლოგია შედარებით ახალია, ეს ერთი ადამიანური ისტორიის გაგრძელებაა და ისტორია შემდეგია.


As humans, we find ways to lower uncertainty about one another so that we can exchange value.	ჩვენ, როგორც ადამიანები, გაურკვევლობის შემცირების გზებს ვეძებთ, იმისთვის რომ ღირებულებები გავცვალოთ.


Now, one of the first people to really explore the idea of institutions as a tool in economics to lower our uncertainties about one another and be able to do trade was the Nobel economist Douglass North.	ერთ-ერთი პირველი ადამიანი ვინც გადაწყვიტა, რომ ინსტიტუციებისთვის შეეხედა როგორც საშუალებისთვის ეკონომიკაში, რომელიც ერთმანეთის შესახებ გაურკვევლობას შეამცირებდა და ვაჭრობის საშუალებას მოგვცემდა, იყო ეკონომისტი, ნობელის პრემიის ლაურიატი, დუგლას ნორთი.


He passed away at the end of 2015, but North pioneered what's called "new institutional economics."	იგი 2015 წლის ბოლოს გარდაიცვალა, თუმცა მან მოასწრო და წამოიწყო ე.წ. "ახალი ინსტიტუციონალური ეკონომიკა".


And what he meant by institutions were really just formal rules like a constitution, and informal constraints, like bribery.	ინსტიტუციებში კი იგი უბრალოდ გულისხმობდა ფორმალურ წესებს, როგორიცაა კონსტიტუცია და არაფორმალურ შეზღუდვებს, მაგალითად მექრთამეობას.


These institutions are really the grease that allow our economic wheels to function, and we can see this play out over the course of human history.	ეს ინსტიტუციები რეალურად არის ზეთი, რომელიც ჩვენი ეკონომიკის ძრავს მუშაობის საშუალებას აძლევს. ამას ჩვენ მთელი ისტორიის განმავლობაში ვხედავთ.


If we think back to when we were hunter-gatherer economies, we really just traded within our village structure.	წარსულს თუ გადავხედავთ, როცა მონადირე-შემგროვებლების ეკონომიკა გვქონდა ჩვენ რეალურად საკუთარი სოფლის ფარგლებში ვვაჭრობდით.


We had some informal constraints in place, but we enforced all of our trade with violence or social repercussions.	ჩვენ გვქონდა რაღაც არაფორმალური შეზღუდვები, ვვაჭრობდით აგრესიის, ან სოციალური წნეხის მოშველიებით.


As our societies grew more complex and our trade routes grew more distant, we built up more formal institutions, institutions like banks for currency, governments, corporations.	როცა ჩვენი საზოგადოებები გაიზარდა და გართულდა, ამასთან ერთად ჩვენი სავაჭრო მანძილებიც გაიზარდა. ჩამოვაყალიბეთ ფორმალური ინსტიტუციები, როგორიცაა ბანკი გაცვლითი კურსისთვის, მთავრობა, კორპორაციები.


These institutions helped us manage our trade as the uncertainty and the complexity grew, and our personal control was much lower.	ეს დაწესებულებები ჩვენ დაგვეხმარა ვაჭრობის მართვაში, როცა გაურკვევლობამ და სირთულემ იმატა და ჩვენ მიერ პროცესის პირადი კონრტოლიც საგრძნობლად შემცირდა.


Eventually with the internet, we put these same institutions online.	საბოლოოდ, ინტერნეტის შექმნასთან ერთად, იგივე ინსტიტუციები ონლაინ სივრცეშიც გაჩნდა.


We built platform marketplaces like Amazon, eBay, Alibaba, just faster institutions that act as middlemen to facilitate human economic activity.	ჩვენ შევქმენით სავაჭრო პლატფორმები, როგორიცაა Amazon, eBay, Alibaba, უფრო სწრაფი ინსტიტუციები, რომლებიც შუალედური რგოლია და ადამიანის ეკონომიკურ აქტივობას ამარტივებს.


As Douglass North saw it, institutions are a tool to lower uncertainty so that we can connect and exchange all kinds of value in society.	დუგლას ნორთის აზრით, ინსტიტუცია არის საშუალება, შეამცირო გაურკვევლობა იმისთვის, რომ საზოგადოების წევრები დავკავშირდეთ და გავცვალოთ ყველა სახის ღირებულება.


And I believe we are now entering a further and radical evolution of how we interact and trade, because for the first time, we can lower uncertainty not just with political and economic institutions, like our banks, our corporations, our governments, but we can do it with technology alone.	ვფიქრობ, ახლა გადავდივართ ჩვენი ურთიერთქმედების და ვაჭრობის, მომდევნო, რადიკალური ევოლუციის ეტაპზე, რადგან პირველად შეგვიძლია გაურკვევლობა შევამციროთ, არა მხოლოდ პოლიტიკური და ეკონომიკური ინსტიტუციების მეშვეობით, როგორიცაა ბანკი, კორპორაციები და მთავრობა, არამედ მხოლოდ ტექნოლოგიის საშუალებით.


So what is the blockchain?	მაშ, რა არის "ბლოკჩეინი"?


Blockchain technology is a decentralized database that stores a registry of assets and transactions across a peer-to-peer network.	"ბლოკჩეინის" ტექნოლოგია დეცენტრალიზებული ბაზაა, რომელიც P2P ქსელში აქტივებისა და ტრანზაქციების მონაცემებს ინახავს.


It's basically a public registry of who owns what and who transacts what.	ფაქტიურად მფლობელების და მათი ტრანზაქციების საჯარო რეესტრია


The transactions are secured through cryptography, and over time, that transaction history gets locked in blocks of data that are then cryptographically linked together and secured.	ტრანზაქციები კრიპტოგრაფიულადაა დაცული და დროთა განმავლობაში ამ ტრანზაქციების ისტორია მონაცემთა ბლოკში იკეტება, რომლებიც კრიპტოგრაფიულიად უკავშირდება ერთმანეთს და ხდება დაცული.


This creates an immutable, unforgeable record of all of the transactions across this network.	ეს ყველაფერი, ამ ქსელში ყველა ტრანზაქციის, უცვლელ და გაუტეხავ ჩანაწერს ქმნის.


This record is replicated on every computer that uses the network.	შემდეგ ეს ჩანაწერი, დუბლირდება ყველა კომპიუტერზე, რომელიც ამ ქსელშია.


It's not an app.	ეს არ არის აპლიკაცია.


It's not a company.	ეს არ არის კომპანია.


I think it's closest in description to something like Wikipedia.	აღწერით, მასთან ყველაზე ახლო ალბათ Wikipedia თუ იქნება.


We can see everything on Wikipedia.	ჩვენ ყველაფერს ვხედავთ Wikipedia-ზე,


It's a composite view that's constantly changing and being updated.	ეს არის ნაწილების კომპოზიცია, რომელიც მუდმივად განახლებდი და ცვლადია.


We can also track those changes over time on Wikipedia, and we can create our own wikis, because at their core, they're just a data infrastructure.	Wikipedia-ზე ჩვენ შეგვიძლია ვნახოთ დროში ცვლილებების ისტორია. შეგვიძლია საკუთარი Wiki-ები შევქმნათ, რადგან ისინი საფუძველში, უბრალოდ მონაცმეთა ინფრასტრუქტურაა


On Wikipedia, it's an open platform that stores words and images and the changes to that data over time.	Wikipedia ღია პლატფორმაა, რომელიც სიტყვებსა და სურათებს ინახავს და მათ ცვლილებას დროში.


On the blockchain, you can think of it as an open infrastructure that stores many kinds of assets.	რაც შეეხება ბლოკჩეინს, შეგიძლიათ ისე შეხედოთ, როგორც ღია ინფრასტრუქტურას, რომელიც მრავალი სახის აქტივს ინახავს.


It stores the history of custodianship, ownership and location for assets like the digital currency Bitcoin, other digital assets like a title of ownership of IP.	იქ ინახება მეურვეობის, მფლობელობის და ადგილმდებარეობის ისტორია, ისეთი აქტივებისთვის, როგორიცაა ელექტრონული ვალუტა ბიტკოინი, ან სხვა ელექტრონული აქტივები. მაგალითად, IP-ის მფლობელობა.


It could be a certificate, a contract, real world objects, even personal identifiable information.	ეს შეიძლება იყოს მოწმობა, კონტრაქტი, რეალური სამყაროს ნივთები, პირადი საიდენთიფიკაციო ინფორმაციაც კი.


There are of course other technical details to the blockchain, but at its core, that's how it works.	რა თქმა უნდა, ბლოკჩეინს სხვა უამრავი ტექნიკური დეტალი აქვს, თუმცა ძირითადად ის ასე მუშაობს.


It's this public registry that stores transactions in a network and is replicated so that it's very secure and hard to tamper with.	ეს არის საჯარო რეესტრი, რომელიც ქსელის ტრანზაქციებს ინახავს და შემდეგ ამრავლებს, რომ იყოს დაცული და ძნელად შეღწევადი.


Which brings me to my point of how blockchains lower uncertainty and how they therefore promise to transform our economic systems in radical ways.	ამას მივყავარ ჩემ მთავარ აზრამდე, თუ როგორ ამცირებს გაურკვევლობას "ბლოკჩეინი" და შედეგად როგორ შეცვლის ის რადიკალურად ჩვენს ეკონომიკას.


So uncertainty is kind of a big term in economics, but I want to go through three forms of it that we face in almost all of our everyday transactions, where blockchains can play a role.	გაურკვევლობა საკმაოდ ფართე ტერმინია ეკონომიკაში, თუმცა მე მინდა მის სამ სახეზე ვილაპარაკო, რომელსაც თითქმის ყოველდღიურ ტრანზაქციებში ვაწყდებით და რომელშიც ბლოკჩეინს შეუძლია თავისი როლი შეასრულოს.


We face uncertainties like not knowing who we're dealing with, not having visibility into a transaction and not having recourse if things go wrong.	გაურკვევლობა ჩნდება, როცა არ ვიცით ვისთან გვაქვს საქმე. როცა ვერ ვხედავთ ტრანზაქციას და საქმის ცუდად წასვლის შემთხვევაში არ გვაქვს საჭირო რესურსი.


So let's take the first example, not knowing who we're dealing with.	მოდით მივყვეთ პირველ მაგალითს, როცა არ ვიცით ვისთან გვაქვს საქმე.


Say I want to buy a used smartphone on eBay.	ვთქვათ, რომ მსურს მეორადი ტელეფონის ყიდვა eBay-ზე.


The first thing I'm going to do is look up who I'm buying from.	პირველი რასაც ვაკეთებ, შევამოწმებ თუ ვისგან ვყიდულობ ამ ტელეფონს.


Are they a power user?	გამოცდილი მომხმარებელია?


Do they have great reviews and ratings, or do they have no profile at all?	კარგი კომენტარები და შეფასებები აქვს, თუ საერთოდ არ აქვს პროფილი?


Reviews, ratings, checkmarks: these are the attestations about our identities that we cobble together today and use to lower uncertainty about who we're dealing with.	კომენტარები, შეფასებები, დახასიათებები: ეს ყველაფერი ჩვენი იდენტობის დამადასტურებელი საშუალებებია, რომლებსაც თავს ვუყრით და ვიყენებთ იმის გასარკვევად, თუ ვისთან გვაქვს საქმე.


But the problem is they're very fragmented.	მაგრამ პრობლემა ისაა რომ ეს ინფორმაცია ძალიან დანაწევრებულია.


Think about how many profiles you have.	დაფიქრდით, რამდენი პროფილი არსებობს.


Blockchains allow for us to create an open, global platform on which to store any attestation about any individual from any source.	"ბლოკჩეინი" საშუალებას გვაძლევს, ღია, გლობალური პლატფორმა შევქმნათ, რომელზეც შეგვიძლია შევინახოთ ნებისმიერი დოკუმენტი, ნებისმიერ ადამიანზე, ნებისმიერი წყაროდან.


This allows us to create a user-controlled portable identity.	ამით საშუალება გვეძლევა შევქმნათ მომხმარებლის მიერ მართვადი პორტაბელური იდენტობა.


More than a profile, it means you can selectively reveal the different attributes about you that help facilitate trade or interaction, for instance that a government issued you an ID, or that you're over 21, by revealing the cryptographic proof that these details exist and are signed off on.	უფრო მეტი ვიდრე პროფილი, ეს იმას ნიშნავს, რომ სურვილისამებრ შეგიძლიათ სხვადასხვა დეტალი წარადგინოთ თქვენს შესახებ, რომელიც გაგიადვილებთ ვაჭრობას, და ურთიერთობას. მაგალითად, სახელმწიფოს მიერ გაცემული ID ბარათის არსებობა, ან რომ 21 წელზე მეტის ხართ, კრიპტოგრაფიული საბუთის წარდგენით, რითიც დასტურდება ამ მონაცემების არსებობა.


Having this kind of portable identity around the physical world and the digital world means we can do all kinds of human trade in a totally new way.	ასეთი პორტაბელური იდენტობის ქონა ფიზიკურ და ციფრულ მსოფლიოში ნიშნავს, რომ სრულიად ახლებურად შეგვიძლია ვაწარმოოთ ყველა სახის ვაჭრობა,


So I've talked about how blockchains could lower uncertainty in who we're dealing with.	უკვე ვილაპარაკე თუ როგორ ამცირებს გაურკვევლობას "ბლოკჩეინი", იმასთან დაკავშირებით, თუ ვისთან გვაქვს საქმე.


The second uncertainty that we often face is just not having transparency into our interactions.	შემდეგი გაურკვევლობა, რომელსაც ხშირად ვაწყდებით არის ტრანზაქციების არასაკმარისი გამჭირვალობა.


Say you're going to send me that smartphone by mail.	ვთქვათ, გინდათ, რომ სმარტფონი ფოსტით გამომიგზვანოთ.


I want some degree of transparency.	მე გარკვეული გამჭირვალობა მჭრიდება.


I want to know that the product I bought is the same one that arrives in the mail and that there's some record for how it got to me.	მინდა ვიცოდე, რომ პროდუქტი, რომელიც ფოსტით მომივა, სწორედ ისაა რაც ვიყიდე და რომ არსებობს ჩანაწერები, თუ როგორ მოვიდა ის ჩემამდე.


This is true not just for electronics like smartphones, but for many kinds of goods and data, things like medicine, luxury goods, any kind of data or product that we don't want tampered with.	ეს მხოლოდ სმარტფონებს და სხვა ელექრონულ მოწყობილობებს არ ეხება, არამედ ნებისმიერ სხვა პროდუქტსა და მონაცემს. მაგალითად, წამლებს, ფუფუნების საგნებს, ნებმისმიერ მონაცემს, ან პროდუქტს, რომელსაც არ გვინდა რომ შეეხონ.


The problem in many companies, especially those that produce something complicated like a smartphone, is they're managing all of these different vendors across a horizontal supply chain.	ბევრ კომპანიასთან, განსაკუთრებით ისეთთან, რომელიც სმარტფონისნაირ რთულ პროდუქტებს აწარმოებს, პრობლემა ისაა, რომ მათ საკუთარ მომარაგების ჰორიზონტალურ ქსელში, საქმე ბევრ სხვადასხვა მწარმოებელთან აქვთ


All of these people that go into making a product, they don't have the same database.	ყველა იმ ადამიანს, რომელიც პროდუქტის კეთების პროცესშია ჩართული, ერთი მონაცემთა ბაზა არ აქვს.


They don't use the same infrastructure, and so it becomes really hard to see transparently a product evolve over time.	ისინი არ იყენებენ ერთ ინფრასტრუქტურას. ასე რომ, ძალიან რთულია ცხადად დაინახოთ პროდუქტის შექმნის პროცესი.


Using the blockchain, we can create a shared reality across nontrusting entities.	"ბლოკჩეინის" გამოყენებით, ჩვენ შეგვიძლია არასანდო ერთეულებს შორის საზიარო რეალობა შევქმნათ.


By this I mean all of these nodes in the network do not need to know each other or trust each other, because they each have the ability to monitor and validate the chain for themselves.	იმას ვგულისხმობ, რომ არ არის საჭირო ამ ქსელის კვანძებმა ერთმანეთის შესახებ იცოდნენ. ან ერთმანეთს ენდობოდნენ, რადგან მათ აქვთ შესაძლებლობა თავისთვის აკონტროლონ და დაამოწმონ ჯაჭვის კვანძები.


Think back to Wikipedia.	დავუბრუნდეთ Wikipedia-ს.


It's a shared database, and even though it has multiple readers and multiple writers at the same time, it has one single truth.	ეს არის საზიარო მონაცემთა ბაზა და მიუხედავად იმისა, რომ მას ერთდროულად მრავალი მკითხველი და რედაქტორი ჰყავს, მას გააჩნია ერთადერთი ჭეშმარიტება.


So we can create that using blockchains.	ასე რომ, იგივე შეგვიძლია "ბლოკჩეინით" შევქმნათ.


We can create a decentralized database that has the same efficiency of a monopoly without actually creating that central authority.	ჩვენ შეგვიძლია შევქმნათ დეცენტრალიზებული მონაცემთა ბაზა, რომელიც მონოპოლიისნაირად ეფექტურია. თუმცა, ცენტრალური ძალაუფლების გარეშე


So all of these vendors, all sorts of companies, can interact using the same database without trusting one another.	შესაბამისად ყველა მწარმოებელს, ყველა სახის კომპანიას, შეუძლია ერთი და იგივე ბაზის გამოყენებით ურთიერთნდობის გარეშე იურთიერთოს.


It means for consumers, we can have a lot more transparency.	მომხმარებლისთვის ეს მეტ გამჭირვალობას ნიშნავს.


As a real-world object travels along, we can see its digital certificate or token move on the blockchain, adding value as it goes.	ნამდვილი საგნის ტრანსპორტირებისას, მისი ელექტრონულ სერტიფიკატის, ან თოქენის, ბლოკჩეინში გადაადილებას ვხედავთ, რომელსაც თან ღირებულება ემატება.


This is a whole new world in terms of our visibility.	ხილვადობის მხრივ ეს სრულიად ახალი სამყაროა.


So I've talked about how blockchains can lower our uncertainties about identity and how they change what we mean about transparency in long distances and complex trades, like in a supply chain.	ვილაპარაკე თუ როგორ ამცირებს "ბლოკჩეინი" იდენტობასთან დაკავშირებულ გაურვევლობას და როგორ აუმჯობესებს გამჭირვალობას. დისტანციურ და რთულ ვაჭრობაში, როგორიც მომარაგების ჯაჭვია.


The last uncertainty that we often face is one of the most open-ended, and it's reneging.	ბოლო გაურკვევლობა რასაც ვაწყდებით, არის ვალდებულების შეუსრულებლობის შესაძლებლობა.


What if you don't send me the smartphone?	რა ვქნა სმარტფონი რომ არ გამომიგზავნონ?


Can I get my money back?	ფულს დავიბრუნებ?


Blockchains allow us to write code, binding contracts, between individuals and then guarantee that those contracts will bear out without a third party enforcer.	"ბლოკჩეინი" კოდების ჩაწერის, ადამიანებს შორის დამავალდებულებელი ხელშეკრულებების და შემდეგ მესამე პირის ჩარევის გარეშე, მათი შესრულების გარანტირების საშუალებას იძლევა.


So if we look at the smartphone example, you could think about escrow.	ასე რომ, ტელეფონის მაგალითში ლაპარაკია გარკვეულ დეპოზიტზე,


You are financing that phone, but you don't need to release the funds until you can verify that all the conditions have been met.	რომელიც სმარტფონისთვის გაქვთ გამოყოფილი, მაგრამ ფულს იქამდე არ აგზავნით, სანამ პირობები სრულად არ იქნება დაკმაყოფილებული.


You got the phone.	სანამ არ მიიღებთ ტელეფონს.


I think this is one of the most exciting ways that blockchains lower our uncertainties, because it means to some degree we can collapse institutions and their enforcement.	ჩემი აზრით, ეს "ბლოკჩეინის" მიერ გაურკვევლობის შემცირების ერთ-ერთი შთამბეჭდავი გზაა, რადგან ეს იმას ნიშნავს, რომ რაღაც დონეზე შეგვიძლია ინსტიტუციები და მათი გავლენა დავანგრიოთ.


It means a lot of human economic activity can get collateralized and automated, and push a lot of human intervention to the edges, the places where information moves from the real world to the blockchain.	შესაბამისად, ბევრი ეკონომიკური აქტივობა გახდება დაზღვეული და ავტომატური. ადამიანური ჩარევა კი, მინიმუმამდე დავა. მხოლოდ იქ, სადაც ინფრომაცია რეალური სამყაროდან ბლოკჩეინში გადადის.


I think what would probably floor Douglass North about this use of technology is the fact that the very thing that makes it work, the very thing that keeps the blockchain secure and verified, is our mutual distrust.	ვფიქრობ დუგლას ნორთს ამ ტექნოლოგიაში ის გააოგნებდა, რომ სწორედ ის რაც მას ამუშავებს, რაც ბლოკჩეინს უსაფრთხოს და დამოწმებადს ხდის, ჩვენი ურთიერთნდობის ნაკლებობაა.


So rather than all of our uncertainties slowing us down and requiring institutions like banks, our governments, our corporations, we can actually harness all of that collective uncertainty and use it to collaborate and exchange more and faster and more open.	იმის მაგივრად, რომ გაურკვევლობებმა შეგვაყოვნონ და გვაიძულონ მივმართოთ ინსტიტუციებს, როგორიცაა ბანკი, ჩვენი მთავრობა, ჩვენი კომპანიები, ჩვენ ეს კოლექტიური უნდობლობა უფრო სწრაფი და ღია თანამშრომლობის და გაცვლისთვის უნდა გამოვიყენოთ


Now, I don't want you to get the impression that the blockchain is the solution to everything, even though the media has said that it's going to end world poverty, it's also going to solve the counterfeit drug problem and potentially save the rainforest.	არ მინდა შეგექმნათ შთაბეჭდილობა, თითქოს "ბლოკჩეინი" ჩვენი ყველა პრობლემის გადაწყვეტაა, მიუხედევად იმისა, რომ მედიაში უკვე გაჟღერდა, რომ "ბლოკჩეინი" მსოფლიო სიღარიბეს დაამარცხებს, გადაჭრის წამლების გაყალბების პრობლემას და პოტენციურად გადაარჩენს ტროპიკულ ტყეებს.


The truth is, this technology is in its infancy, and we're going to need to see a lot of experiments take place and probably fail before we truly understand all of the use cases for our economy.	სინამდვილეში ეს ტექნოლოგია, ჯერ კიდევ ჩვილია, უამრავი ექსპერიმენტი უნდა ჩატარდეს, რომელთაგანაც ბევრი კრახით დასრულდება, სანამ მის ყველა შესაძლო შედეგს ვნახავთ ჩვენი ეკონომიკისთვის


But there are tons of people working on this, from financial institutions to technology companies, start-ups and universities.	უამრავი ადამიანი მუშაობს ამ საკითხზე, ფინანსური დაწესებულებებიდან დაწყებული, ტექნოლოგიური კომპანიებით, სტარტ აპებით და უნივერსიტეტებით დამთავრებული.


And one of the reasons is that it's not just an economic evolution.	ამის ერთ-ერთი მიზეზი ისაა, რომ ეს მხოლოდ ეკონომიკური ევოლუცია არ არის,


It's also an innovation in computer science.	ეს არის ინოვაცია კომპიუტერულ მეცნიერებებში.


Blockchains give us the technological capability of creating a record of human exchange, of exchange of currency, of all kinds of digital and physical assets, even of our own personal attributes, in a totally new way.	"ბლოკჩეინი" გვაძლევს ტექნოლოგიურ შესაძლებლობას გვქონდეს ინფორმაცია ადამიანებს შორის გაცვლაზე, ვალუტის გაცვლაზე, ნებისმიერ ციფრულ თუ ფიზიკურ აქტივზე, პირად მახასიათებლებზეც კი და ეს ყველაფერი სრულიად ახლებურად.


So in some ways, they become a technological institution that has a lot of the benefits of the traditional institutions we're used to using in society, but it does this in a decentralized way.	გარკვეულწილად ის ტექნოლოგიური ინსტიტუციაა, და მას უამრავი ისეთი დადებითი მხარე აქვს, რომლის გამოყენებასაც ჩვეულებრივ ტრადიციულ ინსტიტუციებში მივეჩვიეთ, თუმცა ეს ყველაფერი არაცენტრალიზებულია.


It does this by converting a lot of our uncertainties into certainties.	ეს ყველაფერი ჩვენი გაურკვევლობების გარკვევის ხარჯზე ხდება.


So I think we need to start preparing ourselves, because we are about to face a world where distributed, autonomous institutions have quite a significant role.	ამიტომ, ჩემი აზრით, უნდა მოვემზადოთ, რადგან მალე ისეთი მსოფლიოს წინაშე ვიქნებით, რომელშიც გადანაწილებულ, ავტონომიურ ინსტიტუციებს, საკმაოდ დიდი გავლენა ექნებათ.


Thank you.	მადლობა.


(Applause) Bruno Giussani: Thank you, Bettina.	(აპლოდისმენტები) ბრუნო ჯუსანი: ბეტინა, მადლობა.


I think I understood that it's coming, it offers a lot of potential, and it's complex.	მგონი ვხვდები, რომ ის უკვე მოდის, ძალიან დიდი პოტენციალი აქვს და რთულია.


What is your estimate for the rate of adoption?	შენი აზრით, რა დრო დასჭირდება ამ ყველაფრის დანერგვას?


Bettina Warburg: I think that's a really good question.	ბეტინა უორბურგი: ძალიან კარგი კითხვაა. ჩემი ლაბორატორია ძირითადად კონცენტრირებულია


My lab is pretty much focused on going the enterprise and government route first, because in reality, blockchain is a complex technology.	მრეწველობასა და მთავრობაზე, რადგან "ბლოკჩეინი" რეალურად ძალიან რთული ტექნოლოგიაა.


How many of you actually understand how the internet works?	რამდენ თქვენგანს ესმის სინამდვილეში როგორ მუშაობს ინტერნეტი?


But you use it every day, so I think we're sort of facing the same John Sculley idea of technology should either be invisible or beautiful, and blockchain is kind of neither of those things right now, so it's better suited for either really early adopters who kind of get it and can tinker around or for finding those best use cases like identity or asset tracking or smart contracts that can be used at that level of an enterprise or government.	მაგრამ მას ყოველდღე იყენებთ, ასე რომ, ვფიქრობ, ჯონ სკალის აზრს ვაწყდებით, რომ ტექნოლოგია ან უხილავი, ან მშვენიერი უნდა იყოს, "ბლოკჩეინი" კი მოცემულ მომენტში არც ერთია და არც მეორე, ამიტომ, ახლა უფრო შეეფერება ან ძალიან ადრეულ მიმდევარს, ვისაც ესმის და უყვარს ჩაღრმავება, ან იმას, კერძო გამოყენებისთვის, მაგალითად პირადობის ან აქტივების დასადასტურებლად, ან ე.წ. "ჭკვიან კონტრაქტებში", რომლებიც საწარმოების ან მთავრობის დონეზე შეიძლება იქნას გამოყენებული


BG: Thank you. Thanks for coming to TED.	ბ.გ: მადლობა, მადლობა, რომ გვწევიე TED-ში.


BW: Thanks.	ბვ: მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Hi.	სალამი.


[Jennifer Brea is sound-sensitive.	[ჯენიფერ ბრეა ხმაზე მგძნობიარეა.


The live audience was asked to applaud ASL-style, in silence.] So, five years ago, this was me.	დამსწრე აუდიტორიას ტაშის დაკვრა ჩუმად, ჟესტურ ენაზე სთხოვეს]. ეს მე ვარ, 5 წლის წინ.


I was a PhD student at Harvard, and I loved to travel.	ჰარვარდში დოქტორანტურის სტუდენტი ვიყავი და მოგზაურობა მიყვარდა.


I had just gotten engaged to marry the love of my life.	ჩემი ცხოვრების სიყვარულზე ახალად დანიშნული ვიყავი.


I was 28, and like so many of us when we are in good health, I felt like I was invincible.	28 წლის ვიყავი და ბევრი ჩვენგანივით როდესაც კარგი ჯანმრთელობა გვაქვს თავს თითქოს უძლეველად ვგრძნობდი.


Then one day I had a fever of 104.7 degrees.	ერთ დღესაც სიცხემ 41 - მდე ამიწია.


I probably should have gone to the doctor, but I'd never really been sick in my life, and I knew that usually, if you have a virus, you stay home and you make some chicken soup, and in a few days, everything will be fine.	ალბათ ექიმთან უნდა წავსულიყავი, მაგრამ ცხოვრებაში ავად თითქმის არასდროს გავმხდარვარ და ვიცოდი, რომ ჩვეულებრივ როცა ვირუსი გაქვთ, სახლში რჩებით, ქათმის ბულიონს ამზადებთ და რამდენიმე დღეში ყველაფერი კარგად იქნება.


But this time it wasn't fine.	მაგრამ აჯერად საქმე კარგად არ წავიდა.


After the fever broke, for three weeks I was so dizzy, I couldn't leave my house.	მას შემდეგ, რაც ცხელება დამეწყო, სამი კვირის მანძილზე ისეთი თავბრუსხვევა მქონდა სახლიდან ვერ გავდიოდი.


I would walk straight into door frames.	პირდაპირ კარების ჩარჩოს ვეჯახებოდი.


I had to hug the walls just to make it to the bathroom.	კედლებს ვეყრდნობოდი სააბაზანომდე რომ მიმეღწია.


That spring I got infection after infection, and every time I went to the doctor, he said there was absolutely nothing wrong.	იმ გაზაფხულს, ინფექცია ინფექციაზე მეყრებოდა და ყოველ ჯერზე, როცა ექიმთან მივდიოდი, მეუბნებოდა, რომ საერთოდ არაფერი მჭირდა.


He had his laboratory tests, which always came back normal.	ანალიზების პასუხები, ყოველთვის ნორმაში იყო.


All I had were my symptoms, which I could describe, but no one else can see.	მხოლოდ სიმპტომები მქონდა, რომლებიც შემეძლო აღმეწერა, მაგრამ მათ ვერავინ აფიქსირებდა.


I know it sounds silly, but you have to find a way to explain things like this to yourself, and so I thought maybe I was just aging.	ვიცი, სულელურად ჯღერს, მაგრამ საკუთარ თავს ხომ უნდა ავუხსნათ ასეთი რამეები. ასე რომ, ვიფიქრე შეიძლებოდა უბრალოდ ვბერდებოდი.


Maybe this is what it's like to be on the other side of 25.	შეიძლება ასეა, როცა 25 წელს გადასცდებით.


(Laughter) Then the neurological symptoms started.	(სიცილი) შემდეგ ნევროლოგიური სიმპტომები გამიჩნდა.


Sometimes I would find that I couldn't draw the right side of a circle.	ზოგჯერ წრის მარჯვენა მხარეს ვერ ვხაზავდი.


Other times I wouldn't be able to speak or move at all.	სხვა დროს ლაპარაკს, ან მოძრაობას საერთოდ ვერ ვახერხებდი.


I saw every kind of specialist: infectious disease doctors, dermatologists, endocrinologists, cardiologists.	ყველა ტიპის სპეციალისტი მოვინახულე: ინფექციური დაავადებების ექიმები, დერმატოლოგები, ენდოკრინოლოგები, კარდიოლოგები.


I even saw a psychiatrist.	ფსიქიატრიც კი მოვინახულე.


My psychiatrist said, "It's clear you're really sick, but not with anything psychiatric.	ჩემმა ფსიქიატრმა თქვა: "ნათელია, რომ ავად ხართ, მაგრამ არა რამე ფსიქიატრული დაავადებით.


I hope they can find out what's wrong with you."	ვიმედოვნებ, იპოვიან რა გჭირთ".


The next day, my neurologist diagnosed me with conversion disorder.	მომდევნო დღეს ჩემმა ნევროლოგმა ქცევითი დარღვევის დიაგნოზი დამისვა.


He told me that everything -- the fevers, the sore throats, the sinus infection, all of the gastrointestinal, neurological and cardiac symptoms -- were being caused by some distant emotional trauma that I could not remember.	მითხრა, რომ ყველაფერი... სიცხეები, ყელის ტკივილი, სინუსიტი, ყველა კუჭ-ნაწლავის, ნევროლოგიური და კარდიოლოგიური სიმპტომები... რომელიღაც ძველი ემოციური ტრავმით იყო გამოწვეული, რომელიც არ მახსოვდა.


The symptoms were real, he said, but they had no biological cause.	მან თქვა, რომ სიმპტომები რეალური იყო, მაგრამ მათ ბიოლოგიური საფუძველი არ ჰქონდათ.


I was training to be a social scientist.	სოციალურ მეცნიერებებს ვსწავლობდი.


I had studied statistics, probability theory, mathematical modeling, experimental design.	შესწავლილი მქონდა სტატისტიკა, ალბათობის თეორია, მათემატიკური მოდელირება, ექსპერიმენტული დიზაინი.


I felt like I couldn't just reject my neurologist's diagnosis.	ვიგრძენი, რომ ასე მარტივად ვერ უარვყოფდი ჩემი ნევროლოგის დიაგნოზს.


It didn't feel true, but I knew from my training that the truth is often counterintuitive, so easily obscured by what we want to believe.	თითქოს ის ცდებოდა, მაგრამ როგორც ვისწავლე, რეალობა ხშირად არაინტუიციურია და მარტივად გადაიფარება იმით, რისიც გვინდა რომ გვჯეროდეს.


So I had to consider the possibility that he was right.	ასე რომ, უნდა დამეშვა, რომ ექიმი მართალი იყო.


That day, I ran a small experiment.	იმ დღეს მცირე ექსპერიმენტი ჩავატარე.


I walked back the two miles from my neurologist's office to my house, my legs wrapped in this strange, almost electric kind of pain.	ნევროლოგის კაბინეტიდან სახლამდე, სადღაც 3 კილომეტრი ფეხით გავიარე. ფეხებში უცნაურ, ელექტრული შოკის მაგვარ ტკივილს ვგრნობდი.


I meditated on that pain, contemplating how my mind could have possibly generated all this.	ამ ტკივილზე დავფიქრდი. დავუფიქრდი, თუ როგორ შეეძლო გონებას ეს ტკვილი წარმოექმნა.


As soon as I walked through the door, I collapsed.	როგორც სახლში შევედი, ეგრევე ჩავიკეცე.


My brain and my spinal cord were burning.	ტვინი და ხერხემალი მეწვოდა.


My neck was so stiff I couldn't touch my chin to my chest, and the slightest sound -- the rustling of the sheets, my husband walking barefoot in the next room -- could cause excruciating pain.	კისერი ისე მქონდა გაშეშებული, რომ თავს ვერ ვხრიდი და უმცირესი ხმაც კი, ფურცლების შრიალი, გვერდით ოთახში, ჩემი ქმრის ფეხშველა სიარული, მტანჯველ ტკივილს იწვევდა.


I would spend most of the next two years in bed.	მომდევნო ორი წელი, ძირითადად საწოლში გავატარე.


How could my doctor have gotten it so wrong?	რატომ შეცდა ჩემი ექიმი ასე უხეშად?


I thought I had a rare disease, something doctors had never seen.	მეგონა იშვიათი დაავადება მქონდა, რაღაც, რასაც ექიმები არასდროს შეხვედრიან.


And then I went online and found thousands of people all over the world living with the same symptoms, similarly isolated, similarly disbelieved.	შემდეგ ინტერნეტში შევედი და მსოფლიოში ათასობით ადამიანი აღმოვაჩინე, რომელსაც ასეთივე სიმპტომები ჰქონდა. ასეთივე იზოლაციაში იყვნენ და ასევე არ სჯეროდათ მათი.


Some could still work, but had to spend their evenings and weekends in bed, just so they could show up the next Monday.	ზოგიერთს მუშაობა ჯერ კიდევ შეეძლო, მაგრამ საღამოებისა და შაბათ-კვირის საწოლში გატარება უწევდა, იმისთვის რომ ორშაბათს სამსახურში წასვლა შეძლებოდა.


On the other end of the spectrum, some were so sick they had to live in complete darkness, unable to tolerate the sound of a human voice or the touch of a loved one.	მეორეს მხარივ, ზოგი ისე ავად იყო, რომ ცხოვრება სრულ სიბნელეში უწევდა, ადამიანის ხმას და ახლობლების შეხებასაც კი ვერ უძლებდნენ.


I was diagnosed with myalgic encephalomyelitis.	მიალგიური ენცეფალომიელიტის (მ.ე.)


You've probably heard it called "chronic fatigue syndrome."	დიაგნოზი დამისვეს. ალბათ "ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის" სახელით გსმენიათ.


For decades, that's a name that's meant that this has been the dominant image of a disease that can be as serious as this.	ეს სახელი ნიშნავს, რომ ათწლეულების განმავლობაში, ეს გამოსახულება, ამ დაავადების სახეს წარმოადგენდა, რომელიც სინამდვილეში ასეთი სერიოზული რამეა.


The key symptom we all share is that whenever we exert ourselves -- physically, mentally -- we pay and we pay hard.	ძირითადი, ყველასთვის დამახასიათებელი სიმპტომია, რომ ყველა ჩვენი ძალისხმევა, ფიზიკურიც და გონებრივიც ძალიან ძვირად გვიჯდება.


If my husband goes for a run, he might be sore for a couple of days.	თუ ჩემი ქმარი სარბენად წავა, მასი ტკივილი რამდენიმე დღე გრძელდება.


If I try to walk half a block, I might be bedridden for a week.	თუ მე ვეცდები ნახევარი კორპუსი გავიარო, შეიძლება ერთი კვირა ლოგინად ჩავვარდე.


It is a perfect custom prison.	იდეალური ინდივიდუალური ციხეა.


I know ballet dancers who can't dance, accountants who can't add, medical students who never became doctors.	ვიცნობ ბალეტის მოცეკვავეებს, რომლებიც ვერ ცეკვავენ. ბუღალტრებს, რომლებიც ვერ ანგარიშობენ. სამედიცინოს სტუდენტები, რომლებიც ვერ გახდნენ ექიმები.


It doesn't matter what you once were; you can't do it anymore.	მნიშვნელობა არ აქვს ერთ დროს იყავით, თქვენ ამას ვეღარ აკეთებთ.


It's been four years, and I've still never been as well as I was the minute before I walked home from my neurologist's office.	ოთხი წელი გავიდა და ამ დროის მანძილზე ისე კარგად არასდროს ვყოფილვარ, როგორც იმ წუთამდე, სანამ ჩემი ნევროლოგიდან მოსული სახლში შემოვედი.


It's estimated that about 15 to 30 million people around the world have this disease.	ცნობილია, რომ მსოფლიოში დაახლოებით 15-დან - 30 მილიონამდე ადამიანს ეს დაავადება აწუხებს.


In the US, where I'm from, it's about one million people.	შეერთებულ შტატებში, საიდანაც ვარ, სადღაც 1 მილიონია ასეთი.


That makes it roughly twice as common as multiple sclerosis.	ეს დაახლოებით ორჯერ აღემატება გაფანტული სკლეროზის რაოდენობას.


Patients can live for decades with the physical function of someone with congestive heart failure.	გულის უკმარისობით დაავადებული პაციენტები ფიზიკურად ათწლეულები ფუნქციონირებენ.


Twenty-five percent of us are homebound or bedridden, and 75 to 85 percent of us can't even work part-time.	ჩვენი 25%-ს კი ლოგინადაა ჩავარდნილი, ან გარეთ ვერ გადის. 75- 85%-ს კი ნახევარ განაკვეთზე მუშაობაც კი არ შეუძლია.


Yet doctors do not treat us and science does not study us.	მიუხედავად ამისა, ექიმები არ გვმკურნალობენ და მეცნიერება კი არ გვიკვლევს.


How could a disease this common and this devastating have been forgotten by medicine?	როგორ მოხდა, რომ ასეთი გავრცელებული და დამანგრეველი დაავადება, მივიწყებული იქნა მედიცინის მიერ?


When my doctor diagnosed me with conversion disorder, he was invoking a lineage of ideas about women's bodies that are over 2,500 years old.	როდესაც ჩემმა ექიმმა ქცევითი დარღვევის დიაგნოზი დამისვა, მან ქალთა სხეულის შესახებ შეხედულებები მოიხო, რომელებიც 2 500 წელზე მეტია არსებობს.


The Roman physician Galen thought that hysteria was caused by sexual deprivation in particularly passionate women.	რომაელი ექიმი, გალენი ფიქრობდა, რომ ისტერია სქესობრივი კავშირის ნაკლებობით იყო გამოწვეული, განსაკუთრებით კი, ვნებიან ქალებში.


The Greeks thought the uterus would literally dry up and wander around the body in search of moisture, pressing on internal organs -- yes -- causing symptoms from extreme emotions to dizziness and paralysis.	ბერძნები მიიჩნევდნენ, რომ საშვილოსნო შრებოდა და სხეულის გარშემო სინესტის საძებრად დაბოდიალებდა, რითიც შინაგან ორგანოებს აწვებოდა... დიახ... რაც იწვევდა სიმპტომებს, მოზღვავებული ემოციებით დაწყებული, თავბრუსხვევასა და პარალიზებით დამთავრებული.


The cure was marriage and motherhood.	მკურნალობა ქორწინებასა და დედობაში იყო.


These ideas went largely unchanged for several millennia until the 1880s, when neurologists tried to modernize the theory of hysteria.	ეს იდეები, რამდენიმე ათასწლეულის მანძილზე თითქმის უცვლელი იყო, 1880-იანებამდე, როცა ნევროლოგებმა ისტერიის თეორიის გათანამედროვება სცადეს.


Sigmund Freud developed a theory that the unconscious mind could produce physical symptoms when dealing with memories or emotions too painful for the conscious mind to handle.	ზოგმუნდ ფროიდმა ჩამოაყალიბა თეორია, რომლის მიხედვითაც, არაცნობიერს შეეძლო ფიზიკური სიმპტომები წარმოექმნა ისეთ მოგონებებსა და ემოციებთან გასამკლებლებლად, რომლებიც ცნობიერისათვის მეტისმეტად მტკივნეული იყო.


It converted these emotions into physical symptoms.	ამ გზით ემოციები ფიზიკურ სიმპტომებად გარდაიქმნებოდა.


This meant that men could now get hysteria, but of course women were still the most susceptible.	ეს ნიშნავდა, რომ კაცებსაც შეიძლება ისტერია დამართნოდათ. თუმცა, რა თქმა უნდა, ქალები უფრო მოწყვლადები იყვნენ.


When I began investigating the history of my own disease, I was amazed to find how deep these ideas still run.	როდესაც ჩემი დაავადების ისტორიის შესწავლა დავიწყე, გავოცდი როცა აღმოვაჩინე, თუ რამდენად ღრმადაა ეს იდეები გამჯდარი.


In 1934, 198 doctors, nurses and staff at the Los Angeles County General Hospital became seriously ill.	1934 წელს, ლოს-ანჯელესის რეგიონის მთავარი საავადმყოფოს 198 ექიმი, ექთანი და პერსონალი სერიოზულად ავად გახდა.


They had muscle weakness, stiffness in the neck and back, fevers -- all of the same symptoms I had when I first got diagnosed.	მათ ჰქონდათ კუნთების სისუსტე, კისრისა და ზურგის გაშეშება და სიცხე. ყველა ის სიმპტომი, რაც მე მქონდა პირველი დიაგნოსტირებისას.


Doctors thought it was a new form of polio.	ექიმებმა იფიქრეს, რომ ეს პოლიომელიტის ახალი ფორმა იყო.


Since then, there have been more than 70 outbreaks documented around the world, of a strikingly similar post-infectious disease.	მას შემდეგ, მსოფლიოში 70 -ზე მეტი ასეთი პოსტ-ინფექციური დაავადებები მსგავსი გამოვლინებაა დოკუმენტირებული,


All of these outbreaks have tended to disproportionately affect women, and in time, when doctors failed to find the one cause of the disease, they thought that these outbreaks were mass hysteria.	ყველა ამ შემთხვევამ ქალებზე არაპროპორციულად მეტად იმოქმედა. როცა ექიმებმა დაავადების გამომწვევ მიზეზს ვერ მიაგნეს, იფიქრეს, რომ ეს მასობრივი ისტერია იყო.


Why has this idea had such staying power?	რატომ იყო ეს იდეა ასეთი მდგრადი?


I do think it has to do with sexism, but I also think that fundamentally, doctors want to help.	ვფიქრობ ამას სექსიზმთან უნდა ჰქონდეს კავშირი, თუმცა ასევე ვფიქრობ, რომ ექიმებს გულწრფელად უნდათ კიდეც დაგვეხმარონ.


They want to know the answer, and this category allows doctors to treat what would otherwise be untreatable, to explain illnesses that have no explanation.	უნდათ, რომ პასუხები იცოდნენ. და ეს აიძულებს მათ უმკურნალონ ისეთ რამეს, რაც სხვა შემთხვევაში არ იკურნება. ახსნან დაავადება, რომელსაც ახსნა არ გააჩნია.


The problem is that this can cause real harm.	პრობლემა ისაა, რომ ამას ზიანის მოყენება შეუძლია.


In the 1950s, a psychiatrist named Eliot Slater studied a cohort of 85 patients who had been diagnosed with hysteria.	1950-იან წლებში, ფსიქიატრმა ელიოტ სლატერმა 85 პაციენტი გამოიკვლია, რომელთაც ისტერიის დიაგნოზი დაუსვეს.


Nine years later, 12 of them were dead and 30 had become disabled.	9 წლის შემდეგ,12 მათგანი გარდაცივალა, 30 კი, უნარშეზღუდული გახდა.


Many had undiagnosed conditions like multiple sclerosis, epilepsy, brain tumors.	ბევრ მათგანს შესაბამისი დიაგნოზი არ ჰქონდა დასმული, როგორიცაა: გაფანტული სკლეროზი, ეპილეფსია, ტვინის სიმსივნე.


In 1980, hysteria was officially renamed "conversion disorder."	1980 წელს ისტერიას ოფიციალურად "ქცევითი დარღვევა" დაერქვა.


When my neurologist gave me that diagnosis in 2012, he was echoing Freud's words verbatim, and even today, women are 2 to 10 times more likely to receive that diagnosis.	როდესაც ჩემმა ნევროლოგმა ეს დიაგნოზი 2012 წელს დამისვა, ის ფროიდს სიტყვა-სიტყვით ახმოვანებდა. დღესაც კი, ქალებს 2-დან 10-მდე მეტჯერ უსვამენ ამ დიაგნოზს.


The problem with the theory of hysteria or psychogenic illness is that it can never be proven.	ისტერიის და ფსიქოგენური დაავადებების თეორიის პრობლემა ისაა, რომ მისი დამტკიცება შეუძლებელია.


It is by definition the absence of evidence, and in the case of ME, psychological explanations have held back biological research.	ის განმარტებიდანვე მტკიცებულების არ არსებობას ნიშნავს და მ.ე.-ს შემთხვევაში, ფსიქოლოგიურმა ახსნებმა ბიოლოგიური გამოკვლევები შეაფერხა.


All around the world, ME is one of the least funded diseases.	მსოფლიოში მ.ე. ერთ-ერთი ყველაზე ნაკლებად დაფინანსებული დაავადებაა.


In the US, we spend each year roughly 2,500 dollars per AIDS patient, 250 dollars per MS patient and just 5 dollars per year per ME patient.	აშშ-ში ყოველწლიურად დაახლოებით 2 500$ ვხარჯავთ თითოეულ შიდსიან პაციენტზე, 250$-ს თითოეულ გაფანტული სკლეროზის მქონე პაციენტზე და მხოლოდ 5$-ს თითოეულ მ.ე.


This was not just lightning.	პაციენტზე. ეს არ იყო ერთი შემთხვევა.


I was not just unlucky.	ჩემი შემთხვევა უიღბლობა არ ყოფილა.


The ignorance surrounding my disease has been a choice, a choice made by the institutions that were supposed to protect us.	ჩემი დაავადების მიმართ უცოდინრობა არჩევანი იყო: იმ ინსტიტუციების არჩევანი, რომლებსაც ჩვენი დაცვა ევალებათ.


We don't know why ME sometimes runs in families, why you can get it after almost any infection, from enteroviruses to Epstein-Barr virus to Q fever, or why it affects women at two to three times the rate of men.	არ ვიცით მ.ე. ზოგჯერ მთელს ოჯახებს რატომ ემართებათ. რატომ გემართებათ ის, თითქმის ნებისმიერი ინფექციის შემდეგ. ენტეროვირუსიდან დაწყებული ეპშტეინ-ბარის და Q ვირუსით დამთავრებული. ან რატომ ავადდებიან 2-ჯერ, 3-ჯერ უფრო მეტად ქალები.


This issue is much bigger than just my disease.	ეს ბევრად უფრო დიდი პრობლემაა, ვიდრე მხოლოდ ჩემი ავადმყოფობა.


When I first got sick, old friends were reaching out to me.	როცა პირველად ავად გავხდი, ძველი მეგობრები დამიკავშირდნენ.


I soon found myself a part of a cohort of women in their late 20s whose bodies were falling apart.	მალევე იმ ქალების ჯგუფში ამოვყავი თავი, რომლებიც 30 წელს მიღწეულები იყვნენ და რომელთა სხეულებიც იშლებოდა.


What was striking was just how much trouble we were having being taken seriously.	გასაოცარი ის იყო, თუ რამდენი ძალისხმევა გვჭირდებოდა იმისთვის, რომ ვინმეს სერიოზულად აღვექვით.


I learned of one woman with scleroderma, an autoimmune connective tissue disease, who was told for years that it was all in her head.	ერთი ქალის შესახებ გავიგე, რომელსაც სკელეროდერმია ჰქონდა, შემაერთებელი ქსოვილის ავტოიმუნური დაავადება. წლების განმავლობაში ეუბნებოდნენ, რომ ეს მხოლოდ მის თავში იყო,


Between the time of onset and diagnosis, her esophagus was so thoroughly damaged, she will never be able to eat again.	დაავადების დაწყებიდან დაგნოზის დასმამდე. მისი საყლაპავი იმდენად დაზიანდა, რომ ის ვეღარასოდეს შეძლებს ჭამას.


Another woman with ovarian cancer, who for years was told that it was just early menopause.	კიდევ ერთი ქალი საშვილოსნოს კიბოთი, რომელსაც წლების განმავლობაში ეუბნებოდნენ, რომ უბრალოდ ადრეული მენოპაუზა ჰქონდა.


A friend from college, whose brain tumor was misdiagnosed for years as anxiety.	კოლეჯის მეგობარი, რომლის ტვინის კიბოს, წლების განმავლობაში შფოთვით აშლილობად თვლიდნენ.


Here's why this worries me: since the 1950s, rates of many autoimmune diseases have doubled to tripled.	აი, რატომ მაღელვებს ეს: 1950-იანი წლებიდან მოყოლებული მრავალი ავტოიმუნური დაავადების მაჩვენებლები გაორმაგებიდ და გასსამაგდა.


Forty-five percent of patients who are eventually diagnosed with a recognized autoimmune disease are initially told they're hypochondriacs.	იმ პაციენტების 45%, რომლებსაც საბოლოოდ ავტოიმუნური დაავადების დიაგნოზი დაუსვეს, თავდაპირველად უთხრეს, რომ ჰიპოხონდრიები იყვნენ.


Like the hysteria of old, this has everything to do with gender and with whose stories we believe.	როგორც ძველად ისტერიისას, ახლაც ეს სქესთანაა დაკავშირებული და იმასთან, თუ ვისი მონაყოლის გვჯერა.


Seventy-five percent of autoimmune disease patients are women, and in some diseases, it's as high as 90 percent.	ავტოიმუნური პაციენტების 75% ქალები არიან. ზოგიერთ დაავადებებში მათი რაოდენობა 90 %-მდეა.


Even though these diseases disproportionately affect women, they are not women's diseases.	მიუხედავად იმისა, რომ ეს დაავადებები ქალებზე არაპროპორციულად მოქმედებს, ეს ქალური დაავადებები არაა.


ME affects children and ME affects millions of men.	მ.ე. ბავშვებს და მილიონობით კაცსაც ემართება.


And as one patient told me, we get it coming and going -- if you're a woman, you're told you're exaggerating your symptoms, but if you're a guy, you're told to be strong, to buck up.	როგორც ერთმა პაციენტმა მითხრა, ყველა მხრიდან პრობლემაა. თუ ქალი ხარ გეუბნებიან, რომ სიმპტომებს აზვიადებ. თუ კაცი ხარ გეუბნებიან, რომ ძლიერი უნდა იყო.


And men may even have a more difficult time getting diagnosed.	კაცებისთვის დიაგნოზის დასმა, შეიძლება უფრო რთული იყოს.


My brain is not what it used to be.	ჩემი ტვინი აღარაა ის რაც იყო. (აპლოდისმენტები ჟესტურ ენაზე)


Here's the good part: despite everything, I still have hope.	ამ ყველაფრის ნათელი მხარე ისაა, რომ მიუხედავად ყველაფრისა, ჯერ კიდევ მაქვს იმედი.


So many diseases were once thought of as psychological until science uncovered their biological mechanisms.	იმდენი დაავადებებია, რომლებსაც ერთ დროს ფსიქოლოგიურად თვლიდნენ, სანამ მეცნიერებამ მათი ბიოლოგიური მექანიზმები აღმოაჩინა.


Patients with epilepsy could be forcibly institutionalized until the EEG was able to measure abnormal electrical activity in the brain.	ეპილეფსიის მქონე პაციენტებს იძულებით ფსიქიატრიულში ათავსებდნენ, სანამ ელექტროენცოფალოგრამით ტვინში პათოლოგიური ელექტრული აქტივობის გაზომვა არ შევძელით


Multiple sclerosis could be misdiagnosed as hysterical paralysis until the CAT scan and the MRI discovered brain lesions.	გაფანტული სკლეროზის დროს შეცდომით ისტერიული დამბლის დიაგნოზს სვამდნენ. სანამ CAT სკანირებამ და მაგნეტურ- რეზონანსულმა გამოსახულებამ, ტვინის დაზიანება აღმოაჩინეს.


And recently, we used to think that stomach ulcers were just caused by stress, until we discovered that H. pylori was the culprit.	სულ წოტა ხნის წინ გვეგონა, რომ მუცლის წყლულს სტრესი იწვევდა, სანამ აღმოვაჩნეთ, რომ ჰელიკობაქტერია პილორი იყო მიზეზი.


ME has never benefited from the kind of science that other diseases have had, but that's starting to change.	მ.ე.-ს არასდროს მიუღია მეცნიერებისგან, იმდენი ყურადღება რამდენიც სხვა დაავადებებს მაგრამ ცვლილება დაწყებულია.


In Germany, scientists are starting to find evidence of autoimmunity, and in Japan, of brain inflammation.	გერმანიაში მეცნიერები ავტოიმუნირი დარღვევის მტკიცებულების ძიებას იწყებენ, იაპონიაში კი ტვინის ანთების.


In the US, scientists at Stanford are finding abnormalities in energy metabolism that are 16 standard deviations away from normal.	აშშ-ში სტანფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერები, ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის ისეთ პათოლოგიებს ეძებენ. რომლებიც ნორმიდან 16 სტანდარტულ გადახრას წარმოადგენენ.


And in Norway, researchers are running a phase-3 clinical trial on a cancer drug that in some patients causes complete remission.	ნორვეგიაში კიბოს იმ წამლის კლინიკური კვლევის მესამე ფაზაზე არიან, რომელიც ზოგიერთ პაციენტში სრულ რემისიას იწვევს.


What also gives me hope is the resilience of patients.	ის რაც იმედს მაძლევს, არის ასევე პაციენტების გამძლეობა.


Online we came together, and we shared our stories.	ინტერნეტში თავი ერთად მოვიყარეთ და ჩვენი ისტორიები ერთმანეთს გავუზიარეთ.


We devoured what research there was.	შევისწავლეთ რა კვლევებიც არსებობდა


We experimented on ourselves.	და ჩვენ თავზე გამოვცადეთ.


We became our own scientists and our own doctors because we had to be.	ჩვენი თავის მეცნიერები და ექიმები გავხდით, რადგან სხვა გზა არ გვქონდა.


And slowly I added five percent here, five percent there, until eventually, on a good day, I was able to leave my home.	ასე ნელ-ნელა 5% აქ, 5% იქ, სანამ საბოლოოდ, ერთ მშვენიერ დღეს სახლიდან გასვლა შევძელი.


I still had to make ridiculous choices: Will I sit in the garden for 15 minutes, or will I wash my hair today?	ისევ მიწევდა სულელური გადაწყვეტილებების მიღება: ბაღში 15 წუთი ვმჯდარიყავი, თუ თავი დამებანა?


But it gave me hope that I could be treated.	მაგრამ იმედი მომეცა, რომ შეიძლება განვკურნებულიყავი.


I had a sick body; that was all.	ავადმყოფი სხეული მქონდა, სულ ეს იყო.


And with the right kind of help, maybe one day I could get better.	და სწორი დახმარებით შეიძლება ერთ დღეს უკეთ გავხდე.


I came together with patients around the world, and we started to fight.	შევიკრიბეთ პაციენტები მთელი მსოფლიოდან და ბრძოლა დავიწყეთ.


We have filled the void with something wonderful, but it is not enough.	ჩვენი სიცარიელე რაღაც მშვენიერებით შევავსეთ, მაგრამ ეს საკმარისი არაა.


I still don't know if I will ever be able to run again, or walk at any distance, or do any of those kinetic things that I now only get to do in my dreams.	ჯერ კიდევ არ ვიცი სირბილს თუ შევძლებ კიდევ ოდესმე, ან ნებისმიერ შორ მანძილზე სიარულს, ან რაიმე აქტიური მოძრაობების შესრულებას, რომლებსაც ახლა მხოლოდ სიზმრებში ვახერხებ.


But I am so grateful for how far I have come.	თუმცა ძალიან კმაყოფილი ვარ ამხელა შედეგებით.


Progress is slow, and it is up and it is down, but I am getting a little better each day.	პრიგრესი ნელია, ხან უკეთესობაა, ხან უარესობა, მაგრამ დღითიდღე ცოტათი უკეთ ვხდები.


I remember what it was like when I was stuck in that bedroom, when it had been months since I had seen the sun.	მახსენდება როგორი იყო, როდესაც საძინებელში გამოკეტილი ვიყავი, როდესაც თვეები იყო გასული, რაც მზე აღარ მენახა.


I thought that I would die there.	ვფიქრობდი, იქვე მოვკვდებოდი,


But here I am today, with you, and that is a miracle.	მაგრამ დღეს აქ ვარ, თქვენთან ერთად და ეს სასწაულია.


I don't know what would have happened had I not been one of the lucky ones, had I gotten sick before the internet, had I not found my community.	არ ვიცი რა მოხდებოდა, ასეთი იღბლიანი რომ არ ვყოფილიყავი, ავად ინტერნეტის არსებობამდე რომ გავმხდარიყავი და ჩემი თემი რომ არ მეპოვა.


I probably would have already taken my own life, as so many others have done.	ალბათ თავს მოვიკლავდი, ისევე როგორც ბევრმა სხვამ ქნა.


How many lives could we have saved, decades ago, if we had asked the right questions?	რამდენი სიცოცხლის გადარჩენა შეგვეძლო ათწლეულების წინ, სწორი კითხვები რომ დაგვესვა?


How many lives could we save today if we decide to make a real start?	დღეს რამდენი სიცოცხლე შეგვიძლია გადავარჩინოთ, თუ გადავწყვეტთ რომ მუშაობას მართლაც შევუდგეთ.


Even once the true cause of my disease is discovered, if we don't change our institutions and our culture, we will do this again to another disease.	თუნდაც ჩემი დაავადების ნამდვილი მიზეზი აღმოვაჩინოთ, თუ არ შევცვლით ჩვენს ინსტიტუციებს და კულტურას, იგივეს სხვა დაავადებებთან მიმართებაში გავიმეორფებთ.


Living with this illness has taught me that science and medicine are profoundly human endeavors.	ამ დაავადებით ცხოვრებამ მასწავლა, რომ მეცნიერება და მედიცინა მთლიანად ადამიანური ძალისხმევაა.


Doctors, scientists and policy makers are not immune to the same biases that affect all of us.	ექიმები, მეცნიერები და პოლიტიკოსები არ არიან დაზღვეულები იმ სტერეოტიპებისგან, რომელიც ჩვენ ყველას გვაქვს.


We need to think in more nuanced ways about women's health.	უფრო ნიუანსურად უნდა ვიფიქროთ ქალების ჯანმრთელობაზე.


Our immune systems are just as much a battleground for equality as the rest of our bodies.	ჩვენი იმუნირი სისტემები ისეთივე ბრძოლის ველია თანასწორობისთვის, როგორც დანარჩენი სხეული.


We need to listen to patients' stories, and we need to be willing to say, "I don't know."	უნდა მოვისმინოთ პაციენტების მონაყოლი და უნდა შეგვძელოს ვთქვათ: "არ ვიცი".


"I don't know" is a beautiful thing.	"არ ვიცი" მშვენიერი რამაა.


"I don't know" is where discovery starts.	"არ ვიციდან" იწყება აღმოჩენები


And if we can do that, if we can approach the great vastness of all that we do not know, and then, rather than fear uncertainty, maybe we can greet it with a sense of wonder.	და თუ ჩვენ ამის გაკეთებას შევძლებთ, თუ თვალუწვდენელ შეუცნობელ სივრცეს სწორად მივუდგებით, მაშინ მასთან შეხვედრისას გაურკვევლობის შიში, შეიძლება განცვიფრებით შეგვეცვალოს.


Thank you.	მადლობა.


(Music) Roughly 43,000 years ago, a young cave bear died in the rolling hills on the northwest border of modern day Slovenia.	(მუსიკა) დაახლოებით 43 000 წლის წინ, გამოქვაბულის ახალგაზრდა დათვი ბორცვებიან მინდორში მოკვდა, დღევანდელი სლოვენიის ჩრდილო-დასავლეთ საზღვართან.


A thousand years later, a mammoth died in southern Germany.	ათასი წლის შემდეგ, სამხრეთ გერმანიაში მამონტი მოკვდა.


A few centuries after that, a griffon vulture also died in the same vicinity.	რამდენიმე საუკუნის შემდეგ კი, გრიფონიც მოკვდა იმავე ადგილას.


And we know almost nothing about how these animals met their deaths, but these different creatures dispersed across both time and space did share one remarkable fate.	ჩვენ თითქმის არაფერი ვიცით იმის შესახებ, თუ როგორ შეხვდნენ ისინი სიკვდილს, თუმცა, ეს განსხვავებული ქმნილბები სხვადასხვა გარემოში და დროში ერთ საერთო აღსანიშნავ ბედს იზიარებდნენ.


After their deaths, a bone from each of their skeletons was crafted by human hands into a flute.	მათი სიკვდილის შემდეგ, თითეულის ჩონჩხის ძვლისგან, ადამიანმა თავისი ხელით შექმნა ფლეიტა.


Think about that for a second.	ერთი წამი დავფიქრდეთ ამაზე.


Imagine you're a caveman, 40,000 years ago.	წარმოიდგინეთ, რომ ხართ 40 000 წლის წინანდელი პირველყოფილი ადამიანი,


You've mastered fire.	თქვენ დაახელოვნეთ ცეცხლი.


You've built simple tools for hunting.	ნადირობისთვის შექმენით მარტივი იარაღები.


You've learned how to craft garments from animal skins to keep yourself warm in the winter.	ზამთარში თბილად რომ იყოთ, ცხოველის ტყავისგან ისწავლეთ ტანსაცმლის გაკეთება.


What would you choose to invent next?	რისი გაკეთება მოგინდებოდათ შემდეგ?


It seems preposterous that you would invent the flute, a tool that created useless vibrations in air molecules.	წარმოუდგენელია, რომ შემდეგ ფლეიტას გამოიგონებდით, ინტრუმენტი, რომელიც ჰაერის მოლეკულებში უსარგებლო ვიბრაციას ქმნის.


But that is exactly what our ancestors did.	თუმცა, სწორედაც რომ ეს გააკეთეს ჩვენმა წინაპრებმა.


Now this turns out to be surprisingly common in the history of innovation.	საერთოდ, აღმოჩნდა, რომ ეს საკმაოდ გავრცელებული ამბავი ყოფილა ინოვაციების ისტორიაში.


Sometimes people invent things because they want to stay alive or feed their children or conquer the village next door.	ხანდახან ადამიანები საგნებს იმისთვის იგონებენ, რომ ცოცხლები გადარჩნენ, ან შვილები გამოკვებონ, ან სულაც გვერდითა სოფელი დაიპყრონ.


But just as often, new ideas come into the world simply because they're fun.	მაგრამ, ასევე ხშირად სამყაროში ახალი იდეები უბრალოდ გართობის მიზნით იქმნება


And here's the really strange thing: many of those playful but seemingly frivolous inventions ended up sparking momentous transformations in science, in politics and society.	და აი უცნაური ამბავი: თითქოს ამ უაზრო და გასართობი გამოგონებებიდან, ბევრი გარდამტეხ ცვლილელებას დაედო საფუძვლად მეცნიერებაში, პოლიტიკაში და საზოგადოებაში.


Take what may be the most important invention of modern times: programmable computers.	ავიღოთ თანამედროვე სამყაროს ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვანი გამოგონება: პროგრამირებადი კომპიუტერი.


Now, the standard story is that computers descend from military technology, since many of the early computers were designed specifically to crack wartime codes or calculate rocket trajectories.	ჩვეულებრივ ამბობენ, რომ კომპიუტერი სამხედრო ტექნოლოგიიდან წარმოიშვა, რადგან ბევრ კომპიუტერს ომის დროს კოდების გასატეხად, ან რაკეტის ტრაექტორიის გამოსათვლელად ქმნიდნენ.


But in fact, the origins of the modern computer are much more playful, even musical, than you might imagine.	სინამდვილეში კი, კომპიუტერის სათავე ბევრად უფრო მხიარული, მუსიკალურიც კია, ვიდრე თქვენ წარმოგიდგენიათ.


The idea behind the flute, of just pushing air through tubes to make a sound, was eventually modified to create the first organ more than 2,000 years ago.	ფლეიტის იდეამ, რომ უბრალოდ ჰაერის ჩაბერვით ხმა გამოეცათ, საბოლოოდ საფუძველი ჩაუყარა პირველი ორღანის შექმნას, რაც 2 000 წლის წინ მოხდა.


Someone came up with the brilliant idea of triggering sounds by pressing small levers with our fingers, inventing the first musical keyboard.	ვიღაცას კლავიშებზე თითების დაჭერით ხმის გამოცემის შესანიშნავი იდეა მოუვიდა და ასე შეიქმნა პირველი მუსიკალური კლავიატურა.


Now, keyboards evolved from organs to clavichords to harpsichords to the piano, until the middle of the 19th century, when a bunch of inventors finally hit on the idea of using a keyboard to trigger not sounds but letters.	კლავიატურა განვითარდა ორღანიდან კლავიკორდამდე და კლავისინამდე, შემდეგ კი ფორტეპიანომდე. ეს იყო მე-19 საუკუნის 50-იან წლებამდე, სანამ გამომგონებლებს აზრი მოუვიდათ, რომ კლავიატურა გამოეყენებინათ არა ჟღერადობისთვის, არამედ საწერად.


In fact, the very first typewriter was originally called "the writing harpsichord."	საინტერესოა, რომ პირველ საბეჭდ მანქანას თავიდან "საწერი კლავისინი" ერქვა.


Flutes and music led to even more powerful breakthroughs.	ფლეიტამ და მუსიკამ კიდევ უფრო დიდ აღმოჩენებამდე მიგვიყვანეს.


About a thousand years ago, at the height of the Islamic Renaissance, three brothers in Baghdad designed a device that was an automated organ.	დაახლოებით 1 000 წლის წინ, ისლამური რენესანსის აღზევებისას, ბაღდათში, სამმა ძმამ შექმნა მოწყობილობა, ავტომატური ორღანი.


They called it "the instrument that plays itself."	თავის გამოგონებას დაარქვეს: "ინსტრუმენტი, რომელიც თავისით უკრავს".


Now, the instrument was basically a giant music box.	ინსტრუმენტი უზარმაზარ მუსიკალურ ყუთს წარმოადგენდა.


The organ could be trained to play various songs by using instructions encoded by placing pins on a rotating cylinder.	ორღანს სხვადასხვა მუსიკის დაკვრა შეეძლო, სხვადასხვა კოდის მეშვეობით, რომლებიც მბრუნავ ცილინდრზე, ქინძისთავის დამაგრებით იქმნებოდა.


And if you wanted the machine to play a different song, you just swapped a new cylinder in with a different code on it.	მაგალითად, თუ სიმღერის შეცვლა მოგინდებოდათ, უბრალოდ შეცვლიდით ცილინდრს, რომელსაც სხვა კოდი ექნებოდა.


This instrument was the first of its kind.	ამ ტიპის ინტრუმენტებში, ეს იყო პირველი გამოგონება.


It was programmable.	ის იყო პროგრამირებადი.


Now, conceptually, this was a massive leap forward.	კონცეპტუალურად, ეს უზარმაზარი ნაბიჯი იყო.


The whole idea of hardware and software becomes thinkable for the first time with this invention.	ამ პირველი გამოგონებით, უკვე შეიძლებოდა ფიქრი კომპიუტერებსა და პროგრამებზე.


And that incredibly powerful concept didn't come to us as an instrument of war or of conquest, or necessity at all.	ეს საოცრად ძლიერი კონცეპცია არ შექმნილა ომის იარაღად, ან დასაპყრობ საშუალებად, ან თუნდაც საჭიროებიდან გამომდინარე.


It came from the strange delight of watching a machine play music.	ის მოვიდა იმ უცნაური სიამოვნებისგან, რომელსაც მუსიკალური მოწყობილობა ანიჭებდა ხალხს.


In fact, the idea of programmable machines was exclusively kept alive by music for about 700 years.	ზოგადად პროგრამირებადი მოწყობილობების იდეას, მხოლოდ მუსიკა აცოცხლებდა დაახლოებით 700 წლის განმავლობაში.


In the 1700s, music-making machines became the playthings of the Parisian elite.	1700-ში მუსიკალური მოწყობილობები, პარიზელი ელიტის გასართობი საშუალება გახდა.


Showmen used the same coded cylinders to control the physical movements of what were called automata, an early kind of robot.	"შოუმენები" მსგავს კოდირებულ ცილინდრს იყენებდნენ, რომ ავტომატური ტექნიკის, ანუ ადრეული რობოტების მოძრაობები ემართათ.


One of the most famous of those robots was, you guessed it, an automated flute player designed by a brilliant French inventor named Jacques de Vaucanson.	მათგან ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი რობოტი, ალბათ გამოიცნობდით, ავტომატური ფლეიტისტი გახლდათ, რომელიც შესანიშნავმა ფრანგმა გამომგონებელმა ჟაკ დე ვოკანსონმა შექმნა.


And as de Vaucanson was designing his robot musician, he had another idea.	დე ვოკანსონს, რობოტი მუსიკოსების შექმნის პროცესში, ახალი იდეა დაებადა.


If you could program a machine to make pleasing sounds, why not program it to weave delightful patterns of color out of cloth?	თუ შეიძლება, რომ პროგრამულად მოწყობილობას მუსიკა დააკვრევინო, რატომ არ შეიძლება მას პროგრამულად სხვადასხვა ფერებით ქსოვილი შეაქმნევინო?


Instead of using the pins of the cylinder to represent musical notes, they would represent threads with different colors.	იმის მაგივრად, რომ ქინძისთავებმა ცილინდრზე ჟღერადობა გამოსცენ, ისინი ქსოვილს შექმნიდნენ სხვადასხვა ფერის ძაფებისგან.


If you wanted a new pattern for your fabric, you just programmed a new cylinder.	თუ განსხვავებული მოხატულობის ქსოვილი მოგინდებოდათ, უბრალოდ ახალ ცილინდრს დააპროგრამირებდით.


This was the first programmable loom.	ეს იყო პირველი პროგრამირებადი საქსოვი დაზგა.


Now, the cylinders were too expensive and time-consuming to make, but a half century later, another French inventor named Jacquard hit upon the brilliant idea of using paper-punched cards instead of metal cylinders.	ცილინდრის გაკეთება ძვირი ჯდებოდა და დიდ დროს მოითხოვდა, მაგრამ ნახევარი საუკუნის შემდეგ, სხვა ფრანგმა გამომგონებელმა, სახელად ჟაკარდმა, გენიალურად მოიფიქრა, მეტალის ცილინდრის მაგივრად, ქაღალდის დაშტამპული ბარათების, ე.წ. პერფობარათების გამოყენება.


Paper turned out to be much cheaper and more flexible as a way of programming the device.	დასაპროგრამებელ საშუალებად, ქაღალდი ბევრად იაფი და მოქნილი გამოდგა.


That punch card system inspired Victorian inventor Charles Babbage to create his analytical engine, the first true programmable computer ever designed.	პერფობარათმა ვიკტორიანელ გამომგონებელ ჩარლს ბებიჯს შთააგონა, რომ შეექმნა ანალიტიკური მანქანა, რომელიც პირველი ნამდვილი პროგრამირებადი კომპიუტერი იყო, რაც კი ოდესმე შექმნილა.


And punch cards were used by computer programmers as late as the 1970s.	პერფობარათები კი, კომპიუტერის დასაპროგრამირებლად 1970 წლებაშიც გამოიყენებოდა.


So ask yourself this question: what really made the modern computer possible?	მაშ, მოდით ვკითხოთ საკუთარ თავს: რამ გახადა თანამედროვე კომპიუტერის შექმნა შესაძლებელი?


Yes, the military involvement is an important part of the story, but inventing a computer also required other building blocks: music boxes, toy robot flute players, harpsichord keyboards, colorful patterns woven into fabric, and that's just a small part of the story.	კი, რა თქმა უნდა, სამხედრო ჩართულობამ დიდი როლი ითამაშა. თუმცა, მის შექმნაში ასევე სხვა მნიშვნლეოვანი ნაწილებიცაა: მუსიკალური ყუთები, სათამაშო რობოტი ფლეიტისტები, კლავისინის კლავიატურები, ძაფებისგან შექმნილი ქსოვილები და ეს მთელი ისტორიის მხოლოდ პატარა ნაწილია.


There's a long list of world-changing ideas and technologies that came out of play: public museums, rubber, probability theory, the insurance business and many more.	არსებობს გასართობი იდეების და ტექნოლოგიების უსასრულო სია, რომლებმაც დიდი გავლენა იქონიეს: სახელმწიფო მუზეუმებზე, რეზინზე, ალბათობის თეორიაზე, სადაზღვეო ბიზნესზე და სხვა მრავალზე.


Necessity isn't always the mother of invention.	გენიალური გამოგონების საფუძველი ყოველთვის საჭიროება არაა.


The playful state of mind is fundamentally exploratory, seeking out new possibilities in the world around us.	გართობაზე ორიენტირებული გონება არსებითად ცნობისმოყვარეა, ის ჩვენ გარშემო ახალ შესაძლებლობებს ეძებს


And that seeking is why so many experiences that started with simple delight and amusement eventually led us to profound breakthroughs.	და ეს ძიების პროცესია, რატომაც ბევრი გამოცდილება, რომელიც მარტივი სიამოვნებიდან და გართობიდან დაიწყო, საბოლოოდ დიდ მიღწევებამდე მიგვიყვანა.


Now, I think this has implications for how we teach kids in school and how we encourage innovation in our workspaces, but thinking about play and delight this way also helps us detect what's coming next.	ჩემი აზრით, ამას კავშირი აქვს იმასთან, თუ როგორ ვასწავლით ბავშვებს სკოლაში და როგორ ვახალისებთ ინოვაციას ჩვენ სამსახურებში. გარდა ამისა, მხიარული და სასიამოვნო მიდგომა, გვეხმარება გავიგოთ, თუ რა გველის შემდეგ.


Think about it: if you were sitting there in 1750 trying to figure out the big changes coming to society in the 19th, the 20th centuries, automated machines, computers, artificial intelligence, a programmable flute entertaining the Parisian elite would have been as powerful a clue as anything else at the time.	წარმოიდგინეთ, რომ 1750 წელში ხართ, ცდილობთ გაიგოთ, თუ რა ცვლილებები ელის საზოგადოებას მე-19, მე-20 საუკუნეებში, ავტომატური მექანიზმები, კომპიუტერები, ხელოვნური ინტელექტი, პროგრამირებადი ფლეიტა, რომელიც პარიზელ ელიტას ართობდა, ეს მინიშნება ხომ ძალიან მნიშვნელოვანი იქნებოდა იმ დროისთვის.


It seemed like an amusement at best, not useful in any serious way, but it turned out to be the beginning of a tech revolution that would change the world.	მსგავსი გართობა თითქოს სერიოზული საკითხებისთვის არც ისე მნიშვნელოვანი იყო, მაგრამ საბოლოოდ ტექნოლოგიური რევოლუციის საწყისი აღმოჩნდა, რომელმაც შეცვალა მსოფლიო.


You'll find the future wherever people are having the most fun.	იქ ვიპოვით მომავალს, სადაც ადამიანები ყველაზე კარგად ერთობიან.


Speaking up is hard to do.	რთულია გაბედულად ამოიღოთ ხმა.


I understood the true meaning of this phrase exactly one month ago, when my wife and I became new parents.	ამ ფრაზის ნამდვილ მნიშვნელობას, ზუსტად ერთი თვის წინ მივხვდი, როდესაც მე და ჩემი მეუღლე მშობლები გავხდით.


It was an amazing moment.	ეს იყო გასაოცარი,


It was exhilarating and elating, but it was also scary and terrifying.	ბედნიერი და აღმაფრთოვანებელი მომენტი, მაგრამ ამავდროულად საშიში და დამთრგუნველიც.


And it got particularly terrifying when we got home from the hospital, and we were unsure whether our little baby boy was getting enough nutrients from breastfeeding.	ეს განსაკუთრებით საშიში გახდა, როდესაც საავადმყოფოდან სახლში დაბრუნებულები დარწმუნებულები არ ვიყავით, რომ ჩვენი პატარა ბიჭი ძუძუთი კვებისას საკმარის საკვებ ნივთიერებებს იღებდა.


And we wanted to call our pediatrician, but we also didn't want to make a bad first impression or come across as a crazy, neurotic parent.	გვინდოდა პედიატრისთვის დაგვერეკა, თან არ გვსურდა თავიდანვე ცუდი შთაბეჭდილება შეგვექმნა ან შეშლილი, ნერვიული მშობლებივით მოვქცეულიყავით


So we worried.	ვწუხდით და ვიცდიდით.


When we got to the doctor's office the next day, she immediately gave him formula because he was pretty dehydrated.	მეორე დღეს, როდესაც ექიმის ოფისში მივედით, მან დაუყოვნებლივ ფხვნილის რძე მისცა ბავშვს, რადგან ძლიერი დეჰიდრატაცია ჰქონდა.


Our son is fine now, and our doctor has reassured us we can always contact her.	ჩვენი ვაჟი ახლა კარგად არის, ექიმმა კი გვითხრა, რომ ნებისმიერ დროს შეგვიძლია დავუკავშირდეთ,


But in that moment, I should've spoken up, but I didn't.	მაგრამ მაშინ, იმ მომენტში, თქმა უნდა გამებედა, თუმცა ასე არ მოვიქეცი.


But sometimes we speak up when we shouldn't, and I learned that over 10 years ago when I let my twin brother down.	ზოგჯერ, სწორედ მაშინ ვართ გამბედავები, როცა არ უნდა ვიყოთ. ეს 10 წლის წინ ვისწავლე, როდესაც ჩემს ტყუპისცალ ძმას იმედები გავუცრუე.


My twin brother is a documentary filmmaker, and for one of his first films, he got an offer from a distribution company.	ჩემი ძმა დოკუმენტალისტია. მან თავისი ერთ-ერთი პირველი ფილმისთვის, სადისტრიბუციო კომპანიისგან შეთავაზება მიიღო.


He was excited, and he was inclined to accept the offer.	ის აღფრთოვანებული იყო და შემოთავაზებაზე თანხმობის თქმას აპირებდა,


But as a negotiations researcher, I insisted he make a counteroffer, and I helped him craft the perfect one.	მაგრამ როგორც მოლაპარაკებათა მკვლევარმა დაჟინებით მოვთხოვე საპასუხო შეთავაზება გაეკეთებინა და დავეხმარე, რომ ის იდეალური გამოსულიყო.


And it was perfect -- it was perfectly insulting.	ის მართლაც იდეალურად გამოვიდა... იდეალურად შეურაცხმყოფელი.


The company was so offended, they literally withdrew the offer and my brother was left with nothing.	კომპანია იმდენად განაწყენდა, რომ შეთავაზება უკან წაიღო და ჩემი ძმა კი ცარიელზე დარჩა.


And I've asked people all over the world about this dilemma of speaking up: when they can assert themselves, when they can push their interests, when they can express an opinion, when they can make an ambitious ask.	მთელ მსოფლიოში გამოვკითხე ადამიანებს ამ გამბედაობის დილემის შესახებ: როდის შეუძლიათ იყვნენ მტკიცე, როდის შეუძლიათ გაიტანონ საკუთარი ინტერესები, როდის შეუძლიათ გამოთქვან საკუთარი აზრი, როდის შეუძლიათ წამოაყენონ ამბიციური მოთხოვნა.


And the range of stories are varied and diverse, but they also make up a universal tapestry.	ისტორიები მრავალგვარი და განსხვავებულია, მაგრამ ამავე დროს უნივერსალურ სურათს ქმნიან.


Can I correct my boss when they make a mistake?	შემიძლია ჩემს უფროსს მის მიერ დაშვებული შეცდომა შევუსწორო?


Can I confront my coworker who keeps stepping on my toes?	შემიძლია დავუპირისპირდე ჩემს თანამშრომელს, რომელიც განაგრძობს ჩემს საპასუხისმგებლო საქმეში ცხვირის ჩაყოფას?


Can I challenge my friend's insensitive joke?	შემიძლია ჩემი მეგობრის გულგრილი ხუმრობა გავაპროტესტო?


Can I tell the person I love the most my deepest insecurities?	შემიძლია ადამიანს, რომელიც ყველაზე მეტად მიყვარს, ჩემ ღრმა შიშებზე ვუამბო?


And through these experiences, I've come to recognize that each of us have something called a range of acceptable behavior.	და ამ გამოცდილებიდან გავაცნობიერე, რომ თითოეულ ჩვენთაგანს აქვს რაღაც, მისაღებ ქცევათა საზღვრებისმაგვარი.


Now, sometimes we're too strong; we push ourselves too much.	ზოგჯერ ჩვენ მეტისმეტად ძლიერები ვართ და ზედმეტად ვატანთ თავს ძალას


That's what happened with my brother.	სწორედ ასე მოხდა ჩემ ძმასთანაც.


Even making an offer was outside his range of acceptable behavior.	შეთავაზების გაკეთებაც კი მის მისაღებ ქცევათა საზღვრებს მიღმა იყო.


But sometimes we're too weak.	მაგარამ ზოგჯერ ჩვენ ძალიან სუსტები ვართ.


That's what happened with my wife and I.	სწორედ ასე იყო ჩემ ცოლთან და ჩემთან დაკავშირებით.


And this range of acceptable behaviors -- when we stay within our range, we're rewarded.	როდესაც ჩვენ მისაღებ ქცევათა საზღვრებში ვართ - ვჯილდოვდებით,


When we step outside that range, we get punished in a variety of ways.	როგორც კი მის გარეთ აღმოვჩნდებით, სხვადასხვა საშუალებებით ვისჯებით.


We get dismissed or demeaned or even ostracized.	ჩვენ გვათავისუფლებენ, გვამცირებენ, ან გვდევნიან.


Or we lose that raise or that promotion or that deal.	ან ვკარგავთ დანამატს, დაწინაურების შესაძლებლობას, ან გარიგებას.


Now, the first thing we need to know is: What is my range?	პირველი, რაც საჭიროა რომ ვიცოდეთ: რას მოიცავს ჩემი მისაღებ ქცევათა საზღვრები?


But the key thing is, our range isn't fixed; it's actually pretty dynamic.	მიშვნელოვანია, რომ ჩვენი საზღვრები ფიქსირებული არაა. ის დინამიურია.


It expands and it narrows based on the context.	ის კონტექსტის მიხედვით ფართოვდება და ვიწროვდება..


And there's one thing that determines that range more than anything else, and that's your power.	და ის რაც ამ საზღვრებს ადგენს, თქვენი ძალაუფლებაა.


Your power determines your range.	თქვენი ძალაუფლება განსაზღვრავს თქვენს საზღვრებს.


What is power?	რა არის ძალაუფლება?


Power comes in lots of forms.	ძალაუფლება ბევრი სახით გვხვდება.


In negotiations, it comes in the form of alternatives.	მოლაპარაკებების დროს, ის ალტერნატივების სახით არსებობს.


So my brother had no alternatives; he lacked power.	ჩემს ძმას არ ჰქონდა ალტერნატივა; მას აკლდა ძალაუფლება.


The company had lots of alternatives; they had power.	კომპანიას ჰქონდა ბევრი ალტერნატივა. მათ ჰქონდათ ძალაუფლება.


Sometimes it's being new to a country, like an immigrant, or new to an organization or new to an experience, like my wife and I as new parents.	ზოგჯერ ის გაკლიათ, როცა ახალჩასული ხართ ქვეყანაში, როგორც იმიგრანტი, ან ორგანიზაციაში ახალმისული, ან როცა გამოუცდელი ხართ, როგორც მე და ჩემი მეუღლე, როცა მშობლები პირველად გავხდით.


Sometimes it's at work, where someone's the boss and someone's the subordinate.	ზოგჯერ ეს ხდება სამსახურში, სადაც ვიღაც უფროსია და ვიღაც დაქვემდებარებული,


Sometimes it's in relationships, where one person's more invested than the other person.	ზოგჯერ კი ეს ხდება ურთიერთობებში, სადაც ერთი უფრო მეტად ჩართულია, ვიდრე მეორე.


And the key thing is that when we have lots of power, our range is very wide.	მნიშვნელოვანი ისაა, რომ როდესაც ჩვენ დიდი ძალაუფლება გვაქვს, ჩვენი საზღვრებიც ფართოა.


We have a lot of leeway in how to behave.	ჩვენ მეტი თავისუფლება გვაქვს თუ როგორ მოვიქცეთ,


But when we lack power, our range narrows.	მაგრამ როდესაც ჩვენი ძალაუფლება იკლებს, ჩვენი საზღვრებიც ვიწროვდება.


We have very little leeway.	ჩვენ ძალიან ცოტა თავისუფლება გვაქვს.


The problem is that when our range narrows, that produces something called the low-power double bind.	პრობლემა იმაშია, რომ როცა ჩვენი საზღვრები ვიწროვდება, ეს წარმოშობს სუსტის კომუნიკაციურ დილემას.


The low-power double bind happens when, if we don't speak up, we go unnoticed, but if we do speak up, we get punished.	ეს არის დილემა, როცა თქვენ თუ ხმის ამოღებას ვერ ბედავთ შეუმჩნეველი ხართ, მაგრამ თუ გაბედავთ დაისჯებით. ბევრ თქვენგანს სმენია ფრაზა:


Now, many of you have heard the phrase the "double bind" and connected it with one thing, and that's gender.	„double bind" (ურთიერთსაწინააღმდეგო მოთხოვნებზე რეაგირების დილემა) და მას მხოლოდ გენდერთან აკავშირებს.


The gender double bind is women who don't speak up go unnoticed, and women who do speak up get punished.	გენდერული დილემის მაგალითია ქალები, რომლებიც გაუბედავი დუმილის შემთხვევაში შეუმჩნეველნი არიან, ხოლო ხმის ამოღებისას კი ისჯებიან.


And the key thing is that women have the same need as men to speak up, but they have barriers to doing so.	საკვანძო ისაა, რომ ქალებს ისევე სჭირდებათ ხმის ამოღება, როგორც მამაკაცებს, მაგრამ მათ წინააღმდეგობები ხვდებათ.


But what my research has shown over the last two decades is that what looks like a gender difference is not really a gender double bind, it's a really a low-power double bind.	უკანასკნელი ორი ათწლეულის მანძილზე ჩემმა კვლევამ აჩვენა, რომ ის, რაც გენდერულ განსხვავებას ჰგავს, სულაც არაა გენდერული დილემა. ეს ძალაუფლების ნაკლებობით გამოწვეული დილემაა


And what looks like a gender difference are really often just power differences in disguise.	და ის რაც გენდერულ სხვაობას ჰგავს, სინამდვილეში უფრო ხშირად მხოლოდ ძალაუფლებათა სხვაობაა.


Oftentimes we see a difference between a man and a woman or men and women, and think, "Biological cause. There's something fundamentally different about the sexes."	ხშირად ხდება, რომ ჩვენ ვხედავთ სხვაობას კაცსა და ქალს, ან კაცებსა და ქალებს შორის და ვფიქრობთ: „ბიოლოგიური მიზეზია. სქესებს შორის ფუნდამენტური სხვაობაა“


But in study after study, I've found that a better explanation for many sex differences is really power.	მაგრამ კვლევების შედეგად აღმოვაჩინე, რომ სქესობრივ განსხვავებებს უკეთესად სწორედ ძალაუფლებათა სხვაობა ხსნის.


And so it's the low-power double bind.	ასე რომ, ეს არის სწორედ ძალაუფლების არ ქონასთან დაკავშირებული დილემა.


And the low-power double bind means that we have a narrow range, and we lack power.	რაც ნიშნავს, რომ ჩვენ ვიწრო საზღვრები გვაქვს და ძალაუფლების ნაკლებობა.


We have a narrow range, and our double bind is very large.	ჩვენი სამოქმედო არეალი ვიწროა და ჩვენი დილემა კი - მასშტაბური.


So we need to find ways to expand our range.	ასე რომ, საზღვრების გასაფართოებლად გზები უნდა ვეძებოთ.


And over the last couple decades, my colleagues and I have found two things really matter.	ბოლო რამდენიმე ათეული წელია, მე და ჩემმა კოლეგებმა ორი მნიშვნელოვანი რამ აღმოვაჩინეთ.


The first: you seem powerful in your own eyes.	პირველი: როცა საკუთარ თვალში ხართ ძლიერი


The second: you seem powerful in the eyes of others.	მეორე: როცა სხვის თვალში ხართ ძლიერი.


When I feel powerful, I feel confident, not fearful; I expand my own range.	როცა ძალაუფლებას ვგრძნობ, თავდაჯერებული ვარ და არ მეშინია. მე ვაფართოვებ ჩემს საზღვრებს.


When other people see me as powerful, they grant me a wider range.	როდესაც სხვა ადამიანები ძლიერად აღმიქვამენ, ისინი უფრო მეტად აფართოვებენ ჩემს საზღვრებს.