And you have to break this kind of negative cycle before it begins.	და უნდა დაამსხვრიოთ ნეგატიური წრე მანამ, სანამ ის დაიწყება.


[Stop Emotional Bleeding] Our minds and our feelings -- they're not the trustworthy friends we thought they were.	ჩვენი გონება და ჩვენი გრძნობები, ისინი არ არიან ისეთი სანდო მეგობრები, როგორც ჩვენ ადრე მიგვაჩნდა.


They're more like a really moody friend, who can be totally supportive one minute, and really unpleasant the next.	ისინი გვანან მერყევი ხასიათის მეგობარს, რომელსაც შეუძლია იყოს მხარდამჭერი ახლა და უსიამოვნო მეორე წუთს.


I once worked with this woman who, after 20 years marriage and an extremely ugly divorce, was finally ready for her first date.	ერთხელ მე ვმუშაობდი ქალთან, რომელიც 20 წლიანი ოჯახური ცხოვრების და უსიამოვნო განქორწინების შემდეგ, სობოლოოდ, მზად იყო მისი პირველი პაემანისთვის.


She had met this guy online, and he seemed nice and he seemed successful, and most importantly, he seemed really into her.	მან გაიცნო მამაკაცი ინტერნეტით, რომელიც სასიამოვნო, წარმატებული პიროვნება ჩანდა, და ყველაზე მნიშვნელოვანი - იგრძნობოდა, რომ მას ძალიან მოსწონდა ეს ქალი.


So she was very excited, she bought a new dress, and they met at an upscale New York City bar for a drink.	სწორედ ამიტომ ქალი იყო გახარებული, იყიდა ახალი კაბა, და ისინი შეხვდნენ ერთმანეთს დასალევად ნიუ იორკის ძვირადღირებულ ბარში.


Ten minutes into the date, the man stands up and says, "I'm not interested," and walks out.	პაემნის ათი წუთის შემდეგ კაცი წამოდგება და ეუბნება ქალს, "ჩემთვის საიტერესო არ ხარ", და ტოვებს ბარს.


Rejection is extremely painful.	დაუარება ძალიან მტკივნეულია.


The woman was so hurt she couldn't move.	გულნატკენს მოძრაობა არ შეეძლო; მან მხოლოდ მეგობართან დარეკვა შეძლო.


Here's what the friend said: "Well, what do you expect?	და აი მეგობარმა რა უთხრა: "აბა შენ რას ელოდი?


You have big hips, you have nothing interesting to say.	შენ გაქვს ფართე თეძოები, საინტერესოს არაფერს ამბობ,


Why would a handsome, successful man like that ever go out with a loser like you?"	და ასეთი მომხიბვლელი, წარმატებული კაცი რატომ შეხვდება შენნაირ წარუმატებელს?"


Shocking, right, that a friend could be so cruel?	შოკისმომგვრელია ხომ, რომ მეგობარი შეიძლება ასეთი სასტიკი იყოს?


But it would be much less shocking if I told you it wasn't the friend who said that.	მაგრამ ბევრად ნაკლებად შოკისმომგვრელი იქნება, თუ გეტყვით, რომ ეს არ იყო მეგობარი, რომელმაც ეს თქვა.


It's what the woman said to herself.	ეს იყო ის, რაც ქალმა საკუთარ თავს უთხრა.


And that's something we all do, especially after a rejection.	ეს არის ის, რასაც ჩვენ ყველანი ვაკეთებთ, განსაკუთრებით დაუარების შემდეგ.


We all start thinking of all our faults and all our shortcomings, what we wish we were, what we wish we weren't.	ჩვენ ვიწყებთ ფიქრს ჩვენს ნაკლოვანებებზე და წუნებზე, წარმოვიგენთ, თუ როგორები უნდა ვიყოთ, როგორები არა.


We call ourselves names.	ჩვენ ვლანძღავთ საკუთარ თავს,


Maybe not as harshly, but we all do it.	შეიძლება არა ასე უხეშად, მაგრამ მაინც ვაკეთებთ ამას.


And it's interesting that we do, because our self-esteem is already hurting.	საინტერესოა, რომ ამას ვაკეთებთ მაშინ, როცა ჩვენი თვითშეფასება ისედაც ცუდ დღეშია.


Why would we want to go and damage it even further?	რატომ გვინდა რომ უფრო მეტად დავზიანდეთ?


We wouldn't make a physical injury worse on purpose.	ჩვენ განზრახ არ გავამწვავებდით ჩვენსავე ფიზიკურ ტრავმას.


You wouldn't get a cut on your arm and decide, "Oh! I know -- I'm going to take a knife and see how much deeper I can make it."	მკლავზე ჭრილობის მიღებისას არ გადაწყვეტდი, "ოჰ, მე ვიცი! ავიღებ დანას და შევხედავ რამდენად ღრმად ჩავალ ჭრილობაში."


But we do that with psychological injuries all the time.	თუმცა ჩვენ ამას ვაკეთებთ ფსიქოლოგიური ტრავმების დროს.


Why? Because of poor emotional hygiene.	რატომ? უხეირო ემოციური ჰიგიენის გამო.


Because we don't prioritize our psychological health.	იმიტომ, რომ ჩვენთვის პრიორიტეტი არაა ჩვენი ფსიქოლოგიური ჯანმრთელობა.


We know from dozens of studies that when your self-esteem is lower, you are more vulnerable to stress and to anxiety; that failures and rejections hurt more, and it takes longer to recover from them.	კვლევებიდან ვიცით რომ, როცა თქვენი თვითშეფასების უნარი დაბალია, თქვენ მეტად დაუცველი ხართ სტრესის და შფოთვის მიმართ, წარუმატებლობა, და დაუარება უფრო მტკივნეულია და კარგად გახდომას სჭირდება მეტი დრო.


So when you get rejected, the first thing you should be doing is to revive your self-esteem, not join Fight Club and beat it into a pulp.	ამიტომ როცა გაუარებენ, პირველი რასაც უნდა აკეთებდეთ ახალი ძალები შემატოტ თქვენს თვითშეფასებას და არა გაანადგუროთ იგი ბოლომდე.


When you're in emotional pain, treat yourself with the same compassion you would expect from a truly good friend.	როცა ემოციურ ტკივილში იმყოფებით მოექეცით საკუთარ თავს ისე, როგორ ნამდვილი მეგობარი მოგექცეოდათ.


[Protect Your Self-Esteem] We have to catch our unhealthy psychological habits and change them.	ჩვენ უნდა შევცვალოთ ჩვენი არაჯანსაღი ფსიქოლოგიური ჩვევები,


And one of unhealthiest and most common is called rumination.	რომელთაგან ერთ-ერთია რუმინაცია


To ruminate means to chew over.	ანუ, ერთი და იგივეს გონებაში გადაღეჭვა;


It's when your boss yells at you or your professor makes you feel stupid in class, or you have big fight with a friend and you just can't stop replaying the scene in your head for days, sometimes for weeks on end.	მაგ: როცა უფროსი გიყვირებთ, ან პროფესორი სულელად გამოგიყვანთ, ან ეჩხუბეთ მეგობარს და დღეების განმავლობაში ამას განუწყვეტლივ ატრიალებთ, ხანდახან რამოდენიმე კვირაც.


Now, ruminating about upsetting events in this way can easily become a habit, and it's a very costly one, because by spending so much time focused on upsetting and negative thoughts, you are actually putting yourself at significant risk for developing clinical depression, alcoholism, eating disorders, and even cardiovascular disease.	მსგავსი რუმინაციული ქმედება, შეიძლება ჩვევაში გადავიდეს, და ეს ძვირად დაგიჯდებათ. დახარჯოთ თქვენი დრო ნეგატიურ ფიქრებზე ნიშნავს აღმოჩნდეთ შემდეგი რისკის ქვეშ: კლინიკური დეპრესია, ალკოჰოლიზმი, საჭმლის გადამუშავებასთან დაკავშირებული პრობლემები. ასევე გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები.


The problem is, the urge to ruminate can feel really strong and really important, so it's a difficult habit to stop.	პრობლემა - ხშირად გვეჩვენება, რომ რაღაც ფიქრი განუწყვეტლივ უნდა ვღეჭოთ. ამიტომ რთულია ამ ჩვევის მოშრება.


I know this for a fact, because a little over a year ago, I developed the habit myself.	მე მაქვს ამის გამოცდილება: ერთი წლის წინ, მე მქონდა ეს ჩვევა.


You see, my twin brother was diagnosed with stage 3 non-Hodgkin's lymphoma.	ჩემ ძმას დაუდგინეს მესამე სტადიის სიმსივნე


His cancer was extremely aggressive.	მისი ავადმყოფობა იყო ძალიან აგრესიული


He had visible tumors all over his body.	მთელ სხეულზე ეტყობოდა დაავადების კვალი,


And he had to start a harsh course of chemotherapy.	ამიტომ მას სასწრაფოდ უნდა დაეწყო ქიმიოთერაპიის კურსი


And I couldn't stop thinking about what he was going through.	და მე მუდმივად ვფიქრობდი, თუ როგორ დღეში იყო ის;


I couldn't stop thinking about how much he was suffering, even though he never complained, not once.	ვფიქრობდი იმაზე, თუ როგორ იტანჯებოდა; მიუხედავ იმისა, რომ მას ერთხელაც არ დაუწუწუნია.


He had this incredibly positive attitude.	მას ჰქონდა ძალიან დადებითი დამოკიდებულება.


His psychological health was amazing.	მისი ფსიქოლოგიური სიჯანსაღე გასაოცარი იყო.


I was physically healthy, but psychologically, I was a mess.	მე კიდევ ფიზიკურად ჯანმრთელი ვიყავი, მაგრამ არა ფსიქოლოგიურად.


But I knew what to do.	თუმცა მე ვიცოდი რაც უნდა გამეკეთებინა.


Studies tell us that even a two-minute distraction is sufficient to break the urge to ruminate in that moment.	კვლევების თანახმად, ორი წუთით ყურადღების გადატანაც კი საკმარია, რომ გავუმკლავდეთ ცდუნებას ვიფიქროთ რაღაც ცუდზე.


And so each time I had a worrying, upsetting, negative thought, I forced myself to concentrate on something else until the urge passed.	ამიტომ ყოველთვის, როცა მქონდა სევდიანი, გამაღიზიანებელი, ნეგატიური აზრები, მე ვაიძულე საკუთარ თავს სხვა რამეზე გადამეტანა ყურადღება.


And within one week, my whole outlook changed and became more positive and more hopeful.	ერთ კვირაში ჩემი შეხედულებები შეიცვალა და ის გახდა უფრო პოზიტიური, იმედიანი.


[Battle Negative Thinking] Nine weeks after he started chemotherapy, my brother had a CAT scan, and I was by his side when he got the results.	9 კვირიანი ქიმიო-კუსის შემდეგ ჩვენ მივიღეთ გამოკვლევის შედეგები.


All the tumors were gone.	სიმსივნე არსად იყო.


He still had three more rounds of chemotherapy to go, but we knew he would recover.	მას კიდევ 3 ქიმიო-კურსი უნდა გაეკეთებინა, მაგრამ გამოჯანმრთელების იმედები უკვე იყო.


This picture was taken two weeks ago.	ეს ფოტო ორი კვირის წინაა გადაღებული.


By taking action when you're lonely, by changing your responses to failure, by protecting your self-esteem, by battling negative thinking, you won't just heal your psychological wounds, you will build emotional resilience, you will thrive.	იმოქმედოთ როცა მარტოსულად გრძნობთ თავს, შეცვალოთ რეაქცია წარუმატებლობაზე, გაუფრთხილდეთ თქვენს თვითშეფასებას, ებრძოლოთ ნეგატიურ აზრებს, თქვენ არა მხოლოდ განკურნავთ ფსიქოლოგიურ ჭრილობებს არამედ გააძლიერებთ თქვენს ემოციურ მდგრადობას და მეტად გაძლიერდებით.


A hundred years ago, people began practicing personal hygiene, and life expectancy rates rose by over 50 percent in just a matter of decades.	ასეული წლების წინ ადამიანებმა დაიწყეს პირადი ჰიგიენის დაცვა და სიცოცხლის ხანგრძლივობა გაიზარდა 50%-ზე მეტით სულ რამოდენიმე ათწლეულში.


I believe our quality of life could rise just as dramatically if we all began practicing emotional hygiene.	მჯერა, რომ ჩვენი ცხოვრების ხარისხი ზუსტად ასე გაუმჯობესდება თუ დავიცავთ ემოციურ ჰიგიენას.


Can you imagine what the world would be like if everyone was psychologically healthier?	შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ მსოფლიო სადაც ყველა ფსიქოლოგიურად უფრო ჯანმრთელია?


If there were less loneliness and less depression?	სადაც ნაკლებადაა მარტოობა და დეპრესია?


If people knew how to overcome failure?	სადაც იციან თუ როგორ გადაილახოს წარუმატებლობა?


If they felt better about themselves and more empowered?	სადაც ყველა თავს გრძნობს უკეთ, უფრო ენერგიულად?


If they were happier and more fulfilled?	სადაც თავს გრძნობენ მეტად ბედნიერად, რეალიზებულად?


I can, because that's the world I want to live in.	მე შემიძლია, რადგან მე ასეთ სამყაროში მსურს ცხოვრება,


And that's the world my brother wants to live in as well.	და სწორედ ასეთ სამყაროში უნდა ცხოვრება ჩემს ძმას.


And if you just become informed and change a few simple habits, well -- that's the world we can all live in.	თუ ეს მხოლოდ ახლა გაიგეთ და შეძლებთ შეცვალოთ რამოდენიმე ჩვევა, ეს იქნება სამყარო სადაც ჩვენ ყველანი შევძლებთ ცხოვრებას.


Thank you very much.	დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტი)


In the mid-'90s, the CDC and Kaiser Permanente discovered an exposure that dramatically increased the risk for seven out of 10 of the leading causes of death in the United States.	90-იანი წლების შუაში, დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრმა და კაიზერ პერმანენტემ, გამოიკვლიეს ის ფაქტორი, რომელმაც ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სიკვდილის გამომწვევი 10 მიზეზიდან 7-ის რისკი მკვეთრად გაზარდა.


In high doses, it affects brain development, the immune system, hormonal systems, and even the way our DNA is read and transcribed.	აღნიშნული ფაქტორის მაღალი დოზა, გავლენას ახდენს გონებრივ განვითარებაზე, იმუნურ და ჰორმონალურ სისტემებზე და ასევე დნმ-ის წაკითხვასა და გაშიფვრაზე.


Folks who are exposed in very high doses have triple the lifetime risk of heart disease and lung cancer and a 20-year difference in life expectancy.	ადამიანები, რომლებიც ამ ფაქტორთა დიდ ზემოქმედებას განიცდიან, გულის პრობლემების და ფილტვის კიბოთი დაავადების, 3-ჯერ დიდი რისკის მატარებლები არიან. მათი სიცოცხლის ხანგრძლივობა კი, 20 წლით მცირდება.


And yet, doctors today are not trained in routine screening or treatment.	მიუხედავად ამისა, დღეს ექიმები, ჯერ კიდევ არ არიან მზად რუტინული სკრინინგისა და მკურნალობისთვის.


Now, the exposure I'm talking about is not a pesticide or a packaging chemical.	ფაქტორი, რომელზეც ახლა ვსაუბრობ არაა პესტიციდი, ან ქიმიკატები.


It's childhood trauma.	ეს ბავშვობის ტრავმაა.


Okay. What kind of trauma am I talking about here?	მაშ ასე, რა სახის ტრავმაზე ვსაუბრობ?


I'm not talking about failing a test or losing a basketball game.	მე არ ვსაუბრობ ტესტში ჩაჭრაზე, ან კალათბურთის მატჩის წაგებაზე.


I am talking about threats that are so severe or pervasive that they literally get under our skin and change our physiology: things like abuse or neglect, or growing up with a parent who struggles with mental illness or substance dependence.	მე ვსაუბრობ საფრთხეებზე, რომლებიც იმდენად სერიოზული და მკვეთრია, რომ პირდაპირ ჩვენ ორგანიზმში აღწევენ და ჩვენს ფიზიოლოგიას ცვლიან. ესენია: ძალადობა, ან მზრუნველობას მოკლებულობა, ფსიქიკური აშლილობის და ნივთიერებაზე დამოკიდებულების მქონე მშობლებთან გაზრდა.


Now, for a long time, I viewed these things in the way I was trained to view them, either as a social problem -- refer to social services -- or as a mental health problem -- refer to mental health services.	დიდი ხნის განმავლობაში, ამ პრობლემებს როგორც მასწავლეს ისე ვუყურებდი. ან როგორც სოციალურ პრობლემას, რომელიც სოციალურ მომსახურების საქმეა, ან როგორც ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემას რომელიც ფსიქიკური ჯანდაცვის საკითხია.


And then something happened to make me rethink my entire approach.	შემდეგ კი, მოხდა რაღაც, რამაც ამ საკითხისადმი ჩემი მიდგომა მთლიანად შეცვალა


When I finished my residency, I wanted to go someplace where I felt really needed, someplace where I could make a difference.	როდესაც რეზიდენტურა დავამთავრე, მინდოდა იქ წავსულიყავი, სადაც ძალიან საჭირო ვიქნებოდი, იქ, სადაც რაღაცის შეცვლას შევძლებდი.


So I came to work for California Pacific Medical Center, one of the best private hospitals in Northern California, and together, we opened a clinic in Bayview-Hunters Point, one of the poorest, most underserved neighborhoods in San Francisco.	ამიტომ, "California Pacific"-ის სამედიცინო ცენტრში მივედი სამუშაოდ, ჩრდ. კაროლინის ერთ-ერთ საუკეთესო კერძო საავადმყოფოში და ჩვენ ერთად გავხსენით კლინიკა ბეივიუ-ჰანტერს პოინტში სან-ფრანცისკოს ერთ-ერთ ყველაზე ღარიბ და ცუდ პირობებში მყოფ უბანში.


Now, prior to that point, there had been only one pediatrician in all of Bayview to serve more than 10,000 children, so we hung a shingle, and we were able to provide top-quality care regardless of ability to pay.	ამ მომენტამდე, მთელ ბეივიუში, მხოლოდ ერთი პედიატრი 10 000-ზე მეტ ბავშვს ემსახურებოდა. ჩვენც საექიმო საქმიანობა წამოვიწყეთ და მიუხედავად პაციენტების გადამხდელუნარიანობისა, უმაღლესი ხარისხის მომსახურება გავუწიეთ მათ.


It was so cool. We targeted the typical health disparities: access to care, immunization rates, asthma hospitalization rates, and we hit all of our numbers.	ეს ძალიან მაგარი იყო. მიზნად დავისახეთ ჯანდაცვის თანაბარი ხელმისაწვდომობა, ვაქცინაციის და ასთმის დროს ჰოსპიტალიზაციის მაჩვენებელთა გაუმჯობესება და ჩვენ ყველა პუნქტში წარმატებას მივაღწიეთ.


We felt very proud of ourselves.	ჩვენ ვამაყობდით საკუთარი თავებით.


But then I started noticing a disturbing trend.	მაგრამ შემდეგ, შემაშფოთებელი ტენდენცია შევნიშნე.


A lot of kids were being referred to me for ADHD, or Attention Deficit Hyperactivity Disorder, but when I actually did a thorough history and physical, what I found was that for most of my patients, I couldn't make a diagnosis of ADHD.	უამრავი ბავშვი მომმართავდა ADHD-ით, ანუ ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის სინდრომით. მაგრამ როდესაც მათი ჯანმრთელობის ისტორია საფუძვლიანად გამოვიკვლიე, აღმოვაჩინე, რომ ჩემი პაციენტების დიდი ნაწილისთვის შეუძლებელი იყო ADHD-ის დიაგნოზის დასმა.


Most of the kids I was seeing had experienced such severe trauma that it felt like something else was going on.	ამ ბავშვთა უმეტესობას, ისეთი მძიმე ტრავმა ჰქონდა გადატანილი, რომ ეს რაღაც სხვა პრობლემის არსებობაზე მიგვანიშნებდა.


Somehow I was missing something important.	მე რაღაც მნიშვნელოვანი გამომეპარა.


Now, before I did my residency, I did a master's degree in public health, and one of the things that they teach you in public health school is that if you're a doctor and you see 100 kids that all drink from the same well, and 98 of them develop diarrhea, you can go ahead and write that prescription for dose after dose after dose of antibiotics, or you can walk over and say, "What the hell is in this well?"	რეზიდენტურის დაწყებამდე, მე მაგისტრის ხარისხი დავიცავი საზოგადოებრივ ჯანდაცვაში და ერთ-ერთი, რასაც საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სკოლაში გასწავლიან ისაა, რომ თუ შენ ექიმი ხარ და ხედავ, რომ 100 ბავშვიდან, რომელიც ერთიდაიგივე ჭიდან სვამს წყალს 98-ს დიარეა განუვითარდა, შეგიძლია მათ ანტიბიოტიკები ერთი მეორის მიყოლებით გამოუწერო, ან შეგიძლია მიხვიდე და იკითხო: „რა ჯანდაბა ხდება ამ ჭაში?“


So I began reading everything that I could get my hands on about how exposure to adversity affects the developing brains and bodies of children.	ასე რომ, დავიწყე ყველაფრის კითხვა, რაც ხელთ ვიგდე, იმის შესახებ, თუ რა ფაქტორები ახდენს უარყოფით გავლენას ბავშვთა ფიზიკურ და გონებრივ განვითარებაზე.


And then one day, my colleague walked into my office, and he said, "Dr. Burke, have you seen this?"	ერთ დღესაც, ჩემი კოლეგა შემოვიდა ოფისში და თქვა: „დოქტორო ბიურკ, ეს ნახეთ?“


In his hand was a copy of a research study called the Adverse Childhood Experiences Study.	ხელში კვლევის ასლი ეჭირა, სახელწოდებით: "ბავშვობის უარყოფითი გამოცდილებების გამოკვლევა“.


That day changed my clinical practice and ultimately my career.	ამ დღემ არამარტო ჩემი კლინიკური პრაქტიკა, არამედ მთლიანად ჩემი კარიერა შეცვალა.


The Adverse Childhood Experiences Study is something that everybody needs to know about.	„ბავშვობის უარყოფითი გამოცდილებების გამოკვლევა“ ისაა, რის შესახებაც ყველამ უნდა ვიცოდეთ.


It was done by Dr. Vince Felitti at Kaiser and Dr. Bob Anda at the CDC, and together, they asked 17,500 adults about their history of exposure to what they called "adverse childhood experiences," or ACEs.	კვლევა ჩატარდა კაიზერის საავადმყოფოსა და დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრის ექიმების: ვინს ფელიტის და ბობ ანდას მიერ. მათ 17 500 ზრდასრული გამოჰკითხეს, წარსულში გადატანილი უარყოფითი მოვლენების თაობაზე. იმაზე, რასაც ბავშვობის უარყოფით გამოცდილებას(Adverse Childhood Experiences) ანუ ACE-ს ეძახიან.


Those include physical, emotional, or sexual abuse; physical or emotional neglect; parental mental illness, substance dependence, incarceration; parental separation or divorce; or domestic violence.	ესენია: ფიზიკური, ემოციური და სექსუალური ძალადობა, ფიზიკურ ან ემოციურ მზურველობას მოკლებულობა. მშობელთა ფსიქიკური ავადმყოფობა, ნივთიერებაზე დამოკიდებულება, პატიმრობა, გაყრა ან განქორწინება, ან ოჯახური ძალადობა.


For every yes, you would get a point on your ACE score.	ყოველ ჩამოთვლილ ფაქტორზე თანხმობისას ერთი ACE ქულა გეწერებათ.


And then what they did was they correlated these ACE scores against health outcomes.	შემდეგ კი, ACE ქულები ჯანმრთელობის მდგომარეობებს მიუთანადეს.


What they found was striking.	მათი შედეგები გამაოგნებელი იყო.


Two things: Number one, ACEs are incredibly common.	ორი რამ: პირველი, ბავშობაში უარყოფითი გამოცდილება ძალიან ჩვეული რამაა.


Sixty-seven percent of the population had at least one ACE, and 12.6 percent, one in eight, had four or more ACEs.	მოსახლეობის 67%-ს ერთი უარყოფითი გამოცდილება მაინც ჰქონია და 12,6 %-ს, ანუ 8-დან ერთს მაინც ჰქონია მსგავსი 4, ან უფრო მეტი შემთხვევა.


The second thing that they found was that there was a dose-response relationship between ACEs and health outcomes: the higher your ACE score, the worse your health outcomes.	მეორე, რაც აღმოაჩინეს, იყო დოზის შედეგზე დამოკიდებულება, ბავშვობის უარყოფით გამოცდილებასა და ჯანმრთელობის მგდომარეობას შორის. რაც უფრო მაღალი იყო ACE ქულა, მით უფრო მძიმე იყო ჯანმრთელობის მდგომარეობა.


For a person with an ACE score of four or more, their relative risk of chronic obstructive pulmonary disease was two and a half times that of someone with an ACE score of zero.	ადამიანს, რომლის ACE ქულა 4 ან მეტი იყო, ფილტვის ქრონიკული დაავადების განვითარების 2,5 ჯერ დიდი რისკი ჰქონდა, ვიდრე იმას, ვისი ACE ქულა 0 იყო.


For hepatitis, it was also two and a half times.	ასევე 2,5-ჯერ იყო გაზრდილი ჰეპატიტით დაავადების,


For depression, it was four and a half times.	4,5-ჯერ დეპრესიის და 12-ჯერ კი სუიციდის რისკი.


A person with an ACE score of seven or more had triple the lifetime risk of lung cancer and three and a half times the risk of ischemic heart disease, the number one killer in the United States of America.	მას, ვისაც 7, ან უფრო მეტი ACE ქულა ჰქონდა, ფილტვის კიბოთი დაავადების 3-ჯერ დიდი შანსი ჰქონდა, ხოლო გულის იშემიური დაავადებების განვითარების 3,5-ჯერ დიდი რისკი. ეს უკანასკნელი, ნომერ პირველი მკვლელი დაავადებაა აშშ-ში.


Well, of course this makes sense.	რა თქმა უნდა, ეს ლოგიკურია.


Some people looked at this data and they said, "Come on.	ზოგიერთმა ადამიანმა შეხედა ამ მონაცემებს და თქვა:


You have a rough childhood, you're more likely to drink and smoke and do all these things that are going to ruin your health.	"კარგით ახლა, როცა რთული ბავშვობა გაქვთ, უფრო მეტს სვამთ, ეწევით და აკეთებთ ისეთ რაღაცეებს, რაც ვნებს თქვენს ჯანმრთელობას,


This isn't science. This is just bad behavior."	მაგრამ რა კავშირშია ეს მეცნიერებასთან?


It turns out this is exactly where the science comes in.	!, ეს მხოლოდ ცუდი ყოფაქცევაა." და აღმოჩნდა, რომ ზუსტად აქ ერთვება მეცნიერება.


We now understand better than we ever have before how exposure to early adversity affects the developing brains and bodies of children.	ახლა, ყველაზე უკეთ ვხვდებით, თუ როგორ ზემოქმედებას ახდენს ადრეული უარყოფითი გამოცდილებები, ბავშვთა ფიზიკურ და გონებრივ განვითარებაზე.


It affects areas like the nucleus accumbens, the pleasure and reward center of the brain that is implicated in substance dependence.	ისინი გავლენას ახდენენ ე.წ მიმდებარე ბირთვზე, ტვინის სიამოვნებისა და დაჯილდოების ცენტრებზე, რომლებიც ნივთიერებებზე დამოკიდებულებას აკონტროლებს.


It inhibits the prefrontal cortex, which is necessary for impulse control and executive function, a critical area for learning.	ეს აფერხებს შუბლის წილის ქერქს, რომელიც იმპულსების მართვის და აღმასრულებელი ფუნქციისთვისაა საჭირო, რაც საკვანძოა სწავლისთვის.


And on MRI scans, we see measurable differences in the amygdala, the brain's fear response center.	მაგნიტურ რეზონანსულ სურათებზე, მნიშვნელოვანი განსხვავებები შეიმჩნევა ამიგდალაში. რაც ტვინის შიშებზე რეაქციის ცენტრია.


So there are real neurologic reasons why folks exposed to high doses of adversity are more likely to engage in high-risk behavior, and that's important to know.	მაშასადამე, არსებობს რეალური ნევროლოგიური მიზეზები, თუ რატომ არიან, ბევრი უარყოფითი გამოცდილების მქონე ადამიანები, მეტად მიდრეკილნი მაღალი რისკის მქონე ქცევისკენ და მნიშვნელოვანია, რომ ეს ვიცოდეთ.


But it turns out that even if you don't engage in any high-risk behavior, you're still more likely to develop heart disease or cancer.	აღმონჩდა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ თქვენ არ ახორიცელებთ რისკიან აქტივობებს, გულის დაავადებათა და კიბოს განვითარების რისკი მაინც არსებობს.


The reason for this has to do with the hypothalamic–pituitary–adrenal axis, the brain's and body's stress response system that governs our fight-or-flight response.	ამის მიზეზია, ჰიპოთალამო-ჰიპოფიზ- თირკმელზედა ღერძი, ტვინისა და სხეულის სტრესზე პასუხისმგებელი სისტემა, რომელიც ჩვენს ე.წ "შეებრძოლე ან გაიქეცის" რეაქციას მართავს.


How does it work?	როგორ მუშაობს ის?


Well, imagine you're walking in the forest and you see a bear.	წარმოიდგინეთ, რომ ტყეში სეირნობთ და დაინახეთ დათვი.


Immediately, your hypothalamus sends a signal to your pituitary, which sends a signal to your adrenal gland that says, "Release stress hormones! Adrenaline! Cortisol!"	თქვენი ჰიპოთალამუსი დაუყოვნებლივ უგზავნის სიგნალს თქვენს ჰიპოფიზს, რომელიც თავის მხრივ სიგნალს უგზავნის თქვენს თირკმელზედა ჯირკვალს, რომელიც ამბობს: „ვუშვებთ სტრესის ჰორმონებს!


And so your heart starts to pound, Your pupils dilate, your airways open up, and you are ready to either fight that bear or run from the bear.	ადრენალინს, კორტიზოლს!“ და თქვენი გული იწყებს ძლიერ პულსირებას, თქვენი თვალის გუგები ფართოვდება, სასუნთქი გზები იხსნება და თქვენ მზად ხართ, ან დათვთან შესაბრძოლებლად, ან მისგან გასაქცევად.


And that is wonderful if you're in a forest and there's a bear.	და ეს მშვენიერია, როცა ტყეში ხართ და იქ დათვია.


(Laughter) But the problem is what happens when the bear comes home every night, and this system is activated over and over and over again, and it goes from being adaptive, or life-saving, to maladaptive, or health-damaging.	(სიცილი) მაგრამ პრობლემა ჩნდება მაშინ, როდესაც დათვი ყოველ ღამით მოდის სახლში და ეს სისტემა ისევ და ისევ აქტიურდება და იგი ადაპტაციური, სიცოცხლის გადამრჩენი სისტემიდან, ფუნქცია-დაქვეითებულ, ჯანმრთელობისთვის საზიანო სისტემად გადაიქცევა.


Children are especially sensitive to this repeated stress activation, because their brains and bodies are just developing.	ბავშვები განსაკუთრებით მგრძნობიარენი არიან, ამ განმეორებადი სტრესის მიმართ, რადგან მათი გონება და სხეული ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესშია.


High doses of adversity not only affect brain structure and function, they affect the developing immune system, developing hormonal systems, and even the way our DNA is read and transcribed.	დიდი რაოდენობით უარყოფითი მოვლენები გავლენას ახდენს, არა მხოლოდ ტვინის სტრუქტურასა და ფუნქციაზე, არამედ ასევე იმუნური და ჰორმონალური სისტემის განვითარებაზე და ასევე დნმ-ის წაკითხვასა და გაშიფვრაზეც.


So for me, this information threw my old training out the window, because when we understand the mechanism of a disease, when we know not only which pathways are disrupted, but how, then as doctors, it is our job to use this science for prevention and treatment.	ამ ინფორმაციამ, ჩემს მიერ ადრე მიღებულ ცოდნას ხაზი გადაუსვა, რადგან როცა ავადმყოფობის მექანიზმი გვესმის, როდესაც ვიცით არა მხოლოდ ის, თუ სადაა პრობლემა, არამედ რაშია ის, მაშინ ჩვენი, როგორც ექიმების მოვალეობაა მეცნიერება, პრევენციისა და მკურნალობისთვის გამოვიყენოთ.


That's what we do.	ესაა რასაც ვაკეთებთ.


So in San Francisco, we created the Center for Youth Wellness to prevent, screen and heal the impacts of ACEs and toxic stress.	ასე რომ, სან ფრანცისკოში ახალგაზრდობის გამაჯანსაღებელი ცენტრი შევქმენით, რათა თავიდან აგვეცილებინა, დიაგნოსტიკა გაგვეკეთებინა და გვემკურნალა უარყოფითი გამოცდილების და ტოქსიკური სტრესის შედეგებისთვის.


We started simply with routine screening of every one of our kids at their regular physical, because I know that if my patient has an ACE score of 4, she's two and a half times as likely to develop hepatitis or COPD, she's four and half times as likely to become depressed, and she's 12 times as likely to attempt to take her own life as my patient with zero ACEs.	დავიწყეთ თითოეული ბავშვის რეგულარული გამოკვლევის დროს, მათი რუტინული დიაგნოსტიკით, რადგან ვიცი, რომ თუ ჩემს პაციენტს 4 ACE ქულა აქვს, მას ჰეპატიტის და ფილტვების ქრონიკული დაავადების გავითარების 2,5-ჯერ, დეპრესიის 4,5-ჯერ, და სუიციდის 12-ჯერ გაზრდილი რისკი აქვს, ვიდრე ACE-ს 0 ქულიან პაციენტს.


I know that when she's in my exam room.	მე ეს ვიცი, როცა ის ჩემ გამოსაკვლევ ოთახშია.


For our patients who do screen positive, we have a multidisciplinary treatment team that works to reduce the dose of adversity and treat symptoms using best practices, including home visits, care coordination, mental health care, nutrition, holistic interventions, and yes, medication when necessary.	პაციენტებისთვის, რომელთაც დიაგნოსტიკისას დადებითი ACE ქულა გამოუვლინდათ, გვყავს მულტიდისციპლინარულ მკურნალთა გუნდი, რომელიც უარყოფითი გამოცდილების გავლენის და სიმპტომების შემცირებაზე საუკეთესო პრაქტიკის გამოყენებით მუშაობს. რაც სახლში ვიზიტს, მკურნალობის კოორდინაციას, ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე ზრუნვას, კვებას, კომპლექსურ ჩარევას და მედიკამენტებსაც მოიცავს, როცა საჭიროა.


But we also educate parents about the impacts of ACEs and toxic stress the same way you would for covering electrical outlets, or lead poisoning, and we tailor the care of our asthmatics and our diabetics in a way that recognizes that they may need more aggressive treatment, given the changes to their hormonal and immune systems.	მაგრამ ამავდროულად მშობელთა ინფორმირებას ვახდენთ, უარყოფითი გამოცდილების და ტოქსიკური სტრესის შედეგების შესახებ. ისე როგორც ელექტრო გაყვანილობის, ან ტყვიით მოწამვლის დროს ინსტრუქტაჟისას. მკურნალობა ასთმით და დიაბეტით დაავადებულებზე ისეთნაირადაა მორგებული, რომ ის ავლენს უფრო ინტენსიური მკურნალობის საჭიროებას. მათ იმუნურ და ჰორმონალურ სისტემაში მომხდარი ცვლილების გათვალისწინებით.


So the other thing that happens when you understand this science is that you want to shout it from the rooftops, because this isn't just an issue for kids in Bayview.	როდესაც ეს მეცნიერება გესმით, გინდათ, რომ ამის შესახებ ყველას გასაგონად იყვიროთ. იმიტომ რომ ეს მხოლოდ ბეივიუში მცხოვრები ბავშვების პრობლემა არაა.


I figured the minute that everybody else heard about this, it would be routine screening, multi-disciplinary treatment teams, and it would be a race to the most effective clinical treatment protocols.	ვიფიქრე, როცა ყველა გაიგებდა ამის შესახებ ჩაიტარებდნენ რუტინულ სკრინინგს, მულტიდისციპლინარული მკურნალობის ჯგუფები აქტიურად იმუშავებდნენ და ყველაზე ეფექტური კლინიკური მკურნალობისთვის შეჯიბრიც კი დაიწყებოდა.


Yeah. That did not happen.	ასე არ მოხდა.


And that was a huge learning for me.	ეს უდიდესი გაკვეთილი იყო ჩემთვის.


What I had thought of as simply best clinical practice I now understand to be a movement.	ის, რაც მხოლოდ საუკეთესო კლინიკური პრაქტიკა მეგონა, ახლა მოძრაობად მიმაჩნია.


In the words of Dr. Robert Block, the former President of the American Academy of Pediatrics, "Adverse childhood experiences are the single greatest unaddressed public health threat facing our nation today."	ამერიკის პედიატრთა აკადემიის ყოფილი პრეზიდენტის, დოქტორ რობერტ ბლოკის სიტყვებით „ბავშვობის უარყოფითი გამოცდილება, ჩვენი ერის წინაშე არსებული, ის ერთადერთი უდიდესი საფრთხეა საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის, რომელიც უგულებელყოფილია"


And for a lot of people, that's a terrifying prospect.	უამრავი ადამიანისთვის, ეს საშიში პერსპექტივაა.


The scope and scale of the problem seems so large that it feels overwhelming to think about how we might approach it.	პრობლემა იმდენად ფართე და მასშატაბურია, რომ რთულია იმაზე ფიქრი, თუ როგორ შეიძლება მივუდგეთ მას.


But for me, that's actually where the hopes lies, because when we have the right framework, when we recognize this to be a public health crisis, then we can begin to use the right tool kit to come up with solutions.	მაგრამ მე სწორედ ამიტომ ვარ იმედიანად, რადგან როცა გვაქვს სწორი სტრუქტურა, როცა ვაცნობიერებთ, რომ ეს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კრიზისია, მაშინ შესაძლებელია სწორი საშუალებების გამოყენება, ამ პრობლემის გადასაწყვეტად.


From tobacco to lead poisoning to HIV/AIDS, the United States actually has quite a strong track record with addressing public health problems, but replicating those successes with ACEs and toxic stress is going to take determination and commitment, and when I look at what our nation's response has been so far, I wonder, why haven't we taken this more seriously?	თამბაქოს მოხმარებით დაწყებული, ტყვიით მოწამვლით და აივ/შიდსით დამთავრებული, აშშ-ს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კუთხით დიდი პოზიტიური გამოცდილება აქვს. თუმცა, ამ წარმატების გავრცობა ბავშვობის უარყოფით გამოცდილებასა და ტოქსიკურ სტრესზე, შეუპოვრობას და თავდადებას მოითხოვს და როცა ვხედავ, თუ როგორ რეაგირებს ამერიკა ამაზე, გაოცებული ვარ, რატომ არ ვუდგებით ამ საკითხს უფრო სერიოზულად?


You know, at first I thought that we marginalized the issue because it doesn't apply to us.	იცით, თავდაპირველად ვფიქრობდი, რომ ჩვენ ამ პრობლემას ზურგი ვაქციეთ, რადგან ის ჩვენ არ გვეხება.


That's an issue for those kids in those neighborhoods.	ეს, იმ უბანში მაცხოვრებელი, იმ ბავშვების პრობლემაა.


Which is weird, because the data doesn't bear that out.	რაც უცნაურია, ვინაიდან მონაცემები სხვა რამეს ცხადყოფენ.


The original ACEs study was done in a population that was 70 percent Caucasian, 70 percent college-educated.	ბავშვობის უარყოფითი გამოცდილების შესახებ თავდაპირველი კვლევა ჩატარდა მოსახლეობაში, რომლის 70% თეთრკანიანი იყო, 70% უმაღლესი განათლებით.


But then, the more I talked to folks, I'm beginning to think that maybe I had it completely backwards.	შემდგომში კი, რაც უფრო მეტს ვესაუბრებოდი ადამიანებს ვიფიქრე, რომ შესაძლოა ყველაფერი არასწორად გავიგე.


If I were to ask how many people in this room grew up with a family member who suffered from mental illness, I bet a few hands would go up.	თქვენთვის რომ მეკითხა, ამ აუდიტორიაში რამდენი გაიზარდეთ ფსიქიკური პრობლემების მქონე ოჯახის წევრთან, დარწმუნებული ვარ, რამდენიმე აწევდით ხელს.


And then if I were to ask how many folks had a parent who maybe drank too much, or who really believed that if you spare the rod, you spoil the child, I bet a few more hands would go up.	თუ გკითხავდით, რამდენ თქვენგანს გყავდათ მშობელი, რომელიც ბევრს სვამდა ან თვლიდა რომ: "ვისაც შვილი გასაჯოხად არ ემეტება, სძულს იგი" ასევე ვარ დარწმუნებული, კიდევ რამდენიმე თქვენგანი აწევდა ხელს.


Even in this room, this is an issue that touches many of us, and I am beginning to believe that we marginalize the issue because it does apply to us.	ეს არის საკითხი, რომელიც ამ ოთახშიც კი ბევრ ჩვენგანს ეხება. და ეს მაფიქრებინებს, რომ ჩვენ უარვყოფთ პრობლემას, რადგან ის სწორედ ჩვენ გვეხება.


Maybe it's easier to see in other zip codes because we don't want to look at it.	ალბათ უფრო ადვილია სხვა მიმართულებით ცქერა, რადგან არ გვსურს პრობლემის დანახვა.


We'd rather be sick.	ჩვენ გვირჩევნია ავად ვიყოთ.


Fortunately, scientific advances and, frankly, economic realities make that option less viable every day.	საბედნიეროდ, სამეცნიერო მიღწევები და გულწრფელად რომ ვთქვათ ეკონომიკური რეალობაც ამ არჩევანს, დღითი დღე ნაკლებად სიცოცხლისუნარიანს ხდის.


The science is clear: Early adversity dramatically affects health across a lifetime.	მეცნიერებისთვის ნათელია ის ფაქტი, რომ ადრეული უარყოფითი გამოცდილება, მკვეთრად აისახება ჯანმრთელობაზე მთელი სიცოცხლის მანძილზე.


Today, we are beginning to understand how to interrupt the progression from early adversity to disease and early death, and 30 years from now, the child who has a high ACE score and whose behavioral symptoms go unrecognized, whose asthma management is not connected, and who goes on to develop high blood pressure and early heart disease or cancer will be just as anomalous as a six-month mortality from HIV/AIDS.	დღესდღეობით, ნელ-ნელა ვაცნობიერებთ, თუ როგორ შევუშალოთ ხელი ადრეულ ასაკში გამოცდილი სირთულეების გადაზრდას, დაავადებასა და ნაადრევ სიკვდილში. 30 წლის შემდეგ, მაღალი ACE ქულის მქონე ბავშვი, შეუმჩნეველი ქცევითი სიმპტომებით, რომლის ასთმის მართვაც, არაფერთანაა დაკავშრებული, მაღალი წნევის განვითარებით, ადრეული გულის დაავადებებით, ან კიბოთი, ისეთივე უჩვეულო იქნება, როგორც აივ ინფექციებისგან/შიდსისგან 6 თვის თავზე სიკვდილიანობა.


People will look at that situation and say, "What the heck happened there?"	ხალხი შეხედავს ამ სიტუაციას და იტყვის "აქ რა ჯანდაბა მოხდა?"


This is treatable.	ეს განკურნებადია.


This is beatable.	ეს დამარცხებადია.


The single most important thing that we need today is the courage to look this problem in the face and say, this is real and this is all of us.	ერთადერთი და ყველაზე მნიშვნელოვანი რამ, რაც დღეს გვჭრდება, არის გამბედაობა, რომ თვალი გავუსწოროთ ამ პრობლემას და ვთქვათ ის რეალურია და ის ყველას გვეხება.


I believe that we are the movement.	მე მჯერა, რომ ჩვენ მოძრაობა ვართ.


Thank you.	გმადლობთ.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I'm Michael Shermer, director of the Skeptics Society, publisher of "Skeptic" magazine.	მე მაიკლ შერმერი ვარ, სკეპტიკოსთა საზოგადოების დირექტორი, ჟურნალ "სკეპტიკოსის" გამომცემელი.


We investigate claims of the paranormal, pseudo-science, fringe groups and cults, and claims of all kinds between, science and pseudo-science and non-science and junk science, voodoo science, pathological science, bad science, non-science, and plain old non-sense.	ჩვენ ვიკვლევთ პარანორმალურ, ფსევდომეცნიერულ, მარგინალური ჯგუფების და კულტების მტკიცებებს. ყველანაირ განაცხადებს მეცნიერებას და ფსევდომეცნიერებას, არამეცნიერებას, ვუდუ მეცნიერებას, პათოლოგიურ მეცნიერებას, ცუდ მეცნიერებას და ჩვეულებრივ სისულელეებს შორის.


And unless you've been on Mars recently, you know there's a lot of that out there.	და თუ თქვენ მარსიდან არ ხართ, გეცოდინებათ რამდენი მსგავსი რამ არსებობს გარშემო.


Some people call us debunkers, which is kind of a negative term.	ზოგი ჩვენ ნეგატიური დატვირთვით მამხილებლებს გვეძახის,


But let's face it, there's a lot of bunk.	მაგრამ სიმართლე ვთქვათ, ბევრი სამხილებელი არსებობს.


We are like the bunko squads of the police departments out there -- well, we're sort of like the Ralph Naders of bad ideas, (Laughter) trying to replace bad ideas with good ideas.	ჩვენ სისულელეების მამხილებელი პოლიციის რაზმივით ვართ. ჩვენ ცუდი აზრების რალფ ნეიდერსებივით ვართ. (სიცილი) ცუდ აზრებს კარგი აზრებით ვანაცვლებთ.


I'll show you an example of a bad idea.	ცუდი აზრის მაგალითს გაჩვენებთ.


I brought this with me, this was given to us by NBC Dateline to test.	ეს თან წამოვიღე. NBC Dateline-მა ტესტისთვის მოგვცა.


It's produced by the Quadro Corporation of West Virginia.	ის დასავლეთ ვირჯინიის კორპორაცია Quadro წარმოებისაა.


It's called the Quadro 2000 Dowser Rod.	მას "Quadro 2000 Dowser Rod" ჰქვია


(Laughter) This was being sold to high-school administrators for $900 apiece.	(სიცილი) ის უმაღლესების ადმინისტრატორებს მიჰყიდეს.


It's a piece of plastic with a Radio Shack antenna attached to it.	თითო 900 დოლარად. ეს პლასტმასია, მასზე მიერთებული ანტენით რადიოს მაღაზიიდან.


You could dowse for all sorts of things, but this particular one was built to dowse for marijuana in students' lockers.	ის სხვადასხვა ნივთების აღმოჩენისთვის შეიძლება გამოვიყენოთ. ეს კონკრეტული, სტუდენტების კარადებში მარიხუანის აღმჩენისთვის შეიქმნა.


(Laughter) So the way it works is you go down the hallway, and you see if it tilts toward a particular locker, and then you open the locker.	(სიცილი) ის მუშაობს შემდეგნაირად: მიდიხართ დერეფანში და აკვირდებით იხრება თუ არა ის რომელიმე კარადისკენ და შემდეგ აღებთ იმ კარადას.


So it looks something like this.	დაახლოებით ასე გამოიყურება.


I'll show you.	გაჩვენებთ.


(Laughter) Well, it has kind of a right-leaning bias.	(სიცილი) რაღაც უფრო მარჯვნივ იხრება.


Well, this is science, so we'll do a controlled experiment.	ეს მეცნიერებაა, ამიტომ საკონტროლო ექპერიმენტს ჩავატარებთ.


It'll go this way for sure.	ნამდვილად აქეთ გადაიხრება.


(Laughter) Sir, do you want to empty your pockets, please, sir?	(სიცილი) სერ, ამოიტრიალეთ ჯიბეები თუ შეიძლება?


(Laughter) So the question was, can it actually find marijuana in students' lockers?	(სიცილი) მაშ, კითხვა შემდეგი იყო: შეუძლია თუ არა მას მართლაც მარიხუანის პოვნა კარადებში?


And the answer is, if you open enough of them, yes.	და პასუხია: თუ საკმარისად ბევრს გააღებთ, დიახ.


(Laughter) (Applause) But in science, we have to keep track of the misses, not just the hits.	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) მაგრამ მეცნიერებაში, აცილებაც უნდა გავითვალისწინოთ, არა მხოლოდ მორტყმა.


And that's probably the key lesson to my short talk here: This is how psychics work, astrologers, tarot card readers and so on.	და ეს ალბათ ჩემი მოკლე გამოსვლის მთავარი გაკვეთილია: ასე მუშაობენ ექსტრასენსები, ასტროლოგები წინასწარმეტყველები ბანქოზე და ა.შ.


People remember the hits and forget the misses.	ხალხს მორტყმები ახსოვთ და ივიწყებენ აცილებას.


In science, we keep the whole database, and look to see if the number of hits somehow stands out from the total number you'd expect by chance.	მეცნიერებაში ჩვენ მთელს ბაზას ვინახავთ და ვაკვირდებით მორტყმების რიცხვი რამენაირად თუ განსხვავდება, შემთხვევითობით მოსალოდნელი რაოდენობისგან.


In this case, we tested it.	ამ შემთხვევაშიც შევამოწმეთ.


We had two opaque boxes: one with government-approved THC marijuana, and one with nothing.	გვქონდა ორი გაუმჭვირვალე ყუთი: ერთი დადასტურებული THC მარიხუანით და მეორე - ცარიელი.


And it got it 50 percent of the time -- (Laughter) which is exactly what you'd expect with a coin-flip model.	და ის 50%-ში პოულობდა მარიხუანას (სიცილი) ზუსტად ასეთი შედეგის მიღება, მონეტის აგდებითაც შეიძლებოდა.


So that's just a fun little example here of the sorts of things we do.	ეს მხოლოდ პატარა, სახალისო მაგალითია იმისა რასაც ვაკეთებთ.


"Skeptic" is the quarterly publication. Each one has a particular theme.	"სკეპტიკოსი" ყოველკვარტალური გამოცემაა. ყოველ მათგანს აქვს გარკვეული თემა


This one is on the future of intelligence.	ეს ინტელექტის მომავალზეა.


Are people getting smarter or dumber?	ადამიანები უფრო ჭკვიანები ხდებიან, თუ სულელები?


I have an opinion of this myself because of the business I'm in, but in fact, people, it turns out, are getting smarter.	ჩემი საქმიანობიდან გამომდინარე, ამაზე საკუთარი აზრი გამაჩნია, მაგრამ სინამდვილეში, როგორც აღმოჩნდა ადამიანები ჭკვიანდებიან.


Three IQ points per 10 years, going up.	10 წლის მანძილზე IQ სამი ქულით მაღლა ადის.


Sort of an interesting thing.	საინტერესო ამბავია.


With science, don't think of skepticism as a thing, or science as a thing.	მეცნიერებაში, ნუ აღიქვამთ სკეპტიციზმს როგორც საგანს.


Are science and religion compatible?	თავსებადია მეცნიერება რელიგიასთან?


It's like, are science and plumbing compatible?	ეს იგივეა რაც: თავსებადია მეცნიერება სანტექნიკასთან?


They're just two different things.	ეს ორი სხვადასხვა რამეა.


Science is not a thing. It's a verb.	მეცნიერება არ არის საგანი.


It's a way of thinking about things.	ის ზმნაა. ის რაღაცეებზე ფიქრის მეთოდია.


It's a way of looking for natural explanations for all phenomena.	ის ყველა მოვლენის ბუნებრივი ახსნის ძიების მეთოდია.


I mean, what's more likely: that extraterrestrial intelligences or multi-dimensional beings travel across vast distances of interstellar space to leave a crop circle in Farmer Bob's field in Puckerbrush, Kansas to promote skeptic.com, our web page?	მაგალითად, რა უფრო სავარაუდოა: რომ არამიწიერმა აგენტებმა, ან მრავალგანზომიელბიანმა არსებებმა, ვარსკვლავთაშორის უზარმაზარი მანძილები გადალახეს, რომ კანზასში ბობის ფერმის მინდორზე წრეები დაეხატათ, ჩვენი საიტ skeptic.com-ის დერეკლამებისთვის?


Or is it more likely that a reader of "Skeptic" did this with Photoshop?	თუ ის, რომ "სკეპტიკოსის" მკითხველმა ეს ფოტოშოპში გააკეთა?


And in all cases we have to ask -- (Laughter) What's the more likely explanation?	ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა ვიკითხოთ: (სიცილი) რომელი უფრო სავარაუდოა?


Before we say something is out of this world, we should first make sure that it's not in this world.	სანამ რამეს არამიწიერით ავხსნით, ჯერ უნდა დავრწმუნდეთ, რომ ის მიწიერის ფარგლებში არ მოიძებნება.


What's more likely: that Arnold had extraterrestrial help in his run for the governorship, or that the "World Weekly News" makes stuff up?	რა უფრო სავარაუდოა: რომ არნოლდს არამიწიერი დაეხმარა გუბერნატორის არჩევნებზე, თუ ის, რომ "World Weekly News"-მა შეთხზა რაღაც.


(Laughter) The same theme is expressed nicely here in this Sidney Harris cartoon.	(სიცილი) იგივე აზრია კარგად გამოხატული, სიდნი ჰერისის ამ კარიკატურაში.


For those of you in the back, it says here: "Then a miracle occurs.	ვინც უკან ზის იმათთვის: "შემდეგ სასწაული ხდება.


I think you need to be more explicit here in step two."	მგონი, რომ უფრო ზუსტად უნდა აღწერო მეორე ბიჯი."


This single slide completely dismantles the intelligent design arguments.	ეს ერთი სლაიდი მთლიანად ანადგურებს გონივრული დიზაინის შესახებ მოსაზრებას.


There's nothing more to it than that.	ისიც სულ ესაა.


(Applause) You can say a miracle occurs, it's just that it doesn't explain anything or offer anything.	(აპლოდისმენტები) თქვენ შეგიძლიათ თქვათ, რომ სასწაული ხდება. უბრალოდ ის არაფერს ხსნის და არაფერს იძლევა.


There's nothing to test.	არაფერია შესამოწმებელი.


It's the end of the conversation for intelligent design creationists.	ეს დუსკუსიის დასასრულია გონივრული დიზაინის კრეაციონისტებისთვის.


And it's true, scientists sometimes throw terms out as linguistic place fillers -- dark energy or dark matter, something like that -- until we figure out what it is, we'll call it this.	მართალია მეცნიერები, ზოგჯერ ენობრივი დეფიციტის შესავსებად, სხვადასხვა ტერმინს ისვრიან: ბნელი ენერგია, ან ბნელი მატერია. რაღაც მსგავსი. სანამ გავარკვევთ რა არის, ასე დავუძახებთ.


It's the beginning of the causal chain for science.	ეს ჩვეული მეცნიერული ჯაჭვის დასაწყისია.


For intelligent design creationists, it's the end of the chain.	კრეაციონისტებისთვის, ეს ჯაჭვის ბოლოა.


So again, we can ask this: what's more likely?	ისევ ვიკითხოთ: რა უფრო სავარაუდოა?


Are UFOs alien spaceships, or perceptual cognitive mistakes, or even fakes?	ამო-ები უცხოპლანეტელების ხომალდებია, თუ აღქმის შეცდომაა, ან გაყალბება?


This is a UFO shot from my house in Altadena, California, looking down over Pasadena.	ეს ამო-ს ფოტოა, ჩემი კალიფორნიის სახლიდან გადაღებული პასადენის მხარეს.


And if it looks a lot like a Buick hubcap, it's because it is.	და თუ ის ბიუიკის საბურავის დისკს მიამსგავსეთ, ეს სწორედ ის არის.


You don't even need Photoshop or high-tech equipment, you don't need computers.	ფოტოშოპი, ან სხვა ტექნიკური საშუალებაც კი არ არის საჭირო, უკომპიუტეროდ.


This was shot with a throwaway Kodak Instamatic camera.	ფოტო გადაღებულია კოდაკის ერთჯერადი კამერით.


You just have somebody off on the side with a hubcap ready to go.	მხოლოდ ვინმე გჭირდებათ დისკით ხელში მზად.


Camera's ready -- that's it.	კამერა მზად არის - ესეც ასე.


(Laughter) So, although it's possible that most of these things are fake or illusions or so on, and that some of them are real, it's more likely that all of them are fake, like the crop circles.	(სიცილი) თუმცა შესაძლებელია, რომ უმეტესობა მათგანი არის გაყალბებული, ილუზია და ა.შ. და ზოგი მათგანი კი რეალური, უფრო სავარაუდოა, რომ ყველა მათგანი სიყალბეა, როგორც წრეები მინდორში.


On a more serious note, in all of science we're looking for a balance between data and theory.	სერიოზულად რომ ვილაპარაკოთ, მეცნიერებაში ვეძებთ ბალანსს, მონაცემებსა და თეორიას შორის.


In the case of Galileo, he had two problems when he turned his telescope to Saturn.	გალილეოს შემთხვევაში, როცა ტელესკოპი სატურნისკენ მიმართა, მას ორი პრობლემა ჰქონდა.


First of all, there was no theory of planetary rings.	პირველ რიგში, არ არსებობდა პლანეტარული რგოლების თეორია.


Second of all, his data was grainy and fuzzy, and he couldn't quite make out what he was looking at.	მეორე, მისი მონაცემები იყო უხარისხო და ბუნდოვანი. ამიტომ ვერ გაარჩია რას უყურებდა.


So he wrote that he had seen -- "I have observed that the furthest planet has three bodies."	ამიტომ მან დაწერა შემდეგი რამ: "მე ვნახე, რომ უშორეს პლანეტას სამი სხეული გააჩნია"


And this is what he ended up concluding that he saw.	ეს იყო ის დასკვნა რაც მან დანახულიდან გამოიტანა.


So without a theory of planetary rings and with only grainy data, you can't have a good theory.	ამიტომ პლანეტარული რგოლების გარეშე და უხარისხო მონაცემებით, კარგ თეორიას ვერ მიიღებთ.


It wasn't solved until 1655.	ეს პრობლემა 1655-მდე ვერ გადაწყდა.


This is Christiaan Huygens's book that catalogs all the mistakes people made trying to figure out what was going on with Saturn.	ეს კრიტსიან ჰიუგენსის წიგნია, რომელიც ყველა იმ შეცდომას აღრიცხავს, რომელიც ადამიანებმა დაუშვეს სატურნის მდგომარეობის გარკვევისას.


It wasn't till Huygens had two things: He had a good theory of planetary rings and how the solar system operated, and he had better telescopic, more fine-grain data in which he could figure out that as the Earth is going around faster -- according to Kepler's Laws -- than Saturn, then we catch up with it.	მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ჰიუგენსს ჰქონდა ორი რამ: პლანეტარული რგოლების კარგი თეორია, მზის სისტემის მუშაობისთან ერთად და უკეთესი ტელესკოპი, უფრო ხარისხიანი მონაცემებისთვის, მან გაარკვია, რომ რადგან დედამიწა, კეპლერის კანონების თანახმად, სატურნზე უფრო სწრაფად მოძრაობს,


And we see the angles of the rings at different angles, there.	ჩვენ მას ვეწევით და ვხედავთ მისი რგოლის კუთხეებს სხვადასხვა კუთხით.


And that, in fact, turns out to be true.	საბოლოო ჯამში, ეს დადასტურდა.


The problem with having a theory is that it may be loaded with cognitive biases.	თეორიის პრობლემა არის ის, რომ ის შეიძლება მიკერძოებული იყოს.


So one of the problems of explaining why people believe weird things is that we have things, on a simple level, and then I'll go to more serious ones.	ადამიანების უცნაური რწმენების ახსნის ერთ-ერთი პრობლემა არის ის რომ ჩვენ გვაქვს... მარტივ დონეზე და შემდეგ გადავალ უფრო რთულებზე.


Like, we have a tendency to see faces.	მაგალითად ჩვენ გვაქვს მიდრეკილება გავარჩიოთ სახეები.


This is the face on Mars.	ეს სახეა მარსზე.


In 1976, where there was a whole movement to get NASA to photograph that area because people thought this was monumental architecture made by Martians.	1976-ში მთელი მოძრაობა იყო იმისთვის, რომ NASA-ს ამ ადგილის ფოტო გადაეღო, რადგან ხალხს ეს მარსიანელების მიერ აგებული ქანდაკება ეგონათ.


Here's the close-up of it from 2001.	ეს არის მისი ახლო ხედი 2001-ში.


If you squint, you can still see the face.	თვალებს თუ მოჭუტავთ კვლავ სახეს დაინახავთ.


And when you're squinting, you're turning that from fine-grain to coarse-grain, so you're reducing the quality of your data.	როცა ჭუტავთ, მას მაღალგარჩევადიდან დაბალგარჩევად ფოტოდ აქცევთ, ანუ მონაცემის ხარისხს ამცირებთ.


And if I didn't tell you what to look for, you'd still see the face, because we're programmed by evolution to see faces.	და რომც არ მეთქვა რა არის სურათზე, მაინც სახეს დაინახავდით, რადგან ჩვენ ევოლუციურად ჩამოვყალიბდით, რომ სახეები გავარჩიოთ.


Faces are important for us socially.	სახეები ჩვენთვის სოციალურად მნიშვნელოვანია.


And of course, happy faces, faces of all kinds are easy to see.	რა თქმა უნდა, ბედნიერი სახის, ყველანაირი სახის გარჩევა ადვილია.


You see the happy face on Mars, there.	თქვენ აქ მარსზე ბედნიერ სახეს ხედავთ.


(Laughter) If astronomers were frogs, perhaps they'd see Kermit the Frog.	(სიცილი) ასტრონომები ბაყაყები რომ ყოფილიყვნენ. ალბათ ბაყაყ კერმიტს დაინახავდნენ


Do you see him there? Little froggy legs.	ხედავთ? ბაყაყის პატარა ფეხები.


Or if geologists were elephants?	ან გეოლოგები სპილოები რომ ყოფილიყვნენ?


Religious iconography.	რელიგიური იკონოგრაფია..


(Laughter) Discovered by a Tennessee baker in 1996.	(სიცილი) რომელიც 1996-ში ტენესელმა მცხობელმა აღმოაჩინა.


He charged five bucks a head to come see the nun bun till he got a cease-and-desist from Mother Teresa's lawyer.	5 დოლარად ყოველ მსურველს მონაზონ-ბულკს აჩვენებდა. სანამ დედა ტერეზას ადვოკატისგან, ამის შეწყვეტის მოთხოვნა არ მიიღო.


Here's Our Lady of Guadalupe and Our Lady of Watsonville, just down the street, or is it up the street from here?	ეს კი გვადელუპეს ღვთისმშობლის ხატი და უოტსონვილის ამავე ქუჩის ბოლოდან. თუ აქედან ზემოთ არის?


Tree bark is particularly good because it's nice and grainy, branchy, black-and-white splotchy and you can get the pattern-seeking -- humans are pattern-seeking animals.	ხის ქერქი განსაკუთრებით კარგია. რადგან ის მარცვლოვანია, განშტოებებით, შავ-თეთრ ლაქებიანი და მასზე გამოსახულება ადვილად იძებნება. ადამიანები გამოსახულებების მაძებარი ცხოველები ვართ,


Here's the Virgin Mary on the side of a glass window in Sao Paulo.	ღვთისმშობელი ფანჯრის მინაზე, სან-პაულუში.


Here's when the Virgin Mary made her appearance on a cheese sandwich -- which I got to actually hold in a Las Vegas casino -- of course, this being America.	აი, როცა ღვთისმშობელი ყველის სენდვიჩზე გამოისახა, რომელიც თავად მეჭირა ხელში ლას-ვეგასის კაზინოში. რა თქმა უნდა ამერიკაში.


(Laughter) This casino paid $28,500 on eBay for the cheese sandwich.	(სიცილი) ამ კაზინომ 28 000 დოლარი გადახიადა eBay-ზე სენდვიჩში.


(Laughter) But who does it really look like? The Virgin Mary?	(სიცილი) მაგრამ ვის ჰგავს ის სინამდვილეში?


(Laughter) It has that sort of puckered lips, 1940s-era look.	ღვთისმშობელს? (სიცილი) მას 1940-იანებისთვის დამახასიათებლად აქვს ტუჩები მოპრუწული.


Virgin Mary in Clearwater, Florida.	ღვთისმშობელი, ქლიერვოთერში, ფლორიდა.


I actually went to see this one.	იქ ამის სანახავად ჩავედი.


There was a lot of people there.	ბევრი ხალხი იყო.


The faithful come in their wheelchairs and crutches, and so on.	მორწმუნეები ეტლებით და ყავარჯნებით და ა.შ.


We went down and investigated.	ჩვენ ჩავედით და გამოვიკვლიეთ.


Just to give you a size, that's Dawkins, me and The Amazing Randi, next to this two, two and a half story-sized image.	ზომა რომ მიგანიშნოთ ეს დოკინსია, მე და შესანიშნავი რენდი, ორ ნახევარი სართულის ზომის ნახატის გვერდით.


All these candles, thousands of candles people had lit in tribute to this.	ყველა ეს სანთელი, ათასობით სანთელი ხალხმა ამას მიუძღვნა.


So we walked around the backside, to see what was going on.	ჩვენ უკანა მხარეს მივედით, რომ გაგვეგო რაში იყო საქმე.


It turns out wherever there's a sprinkler head and a palm tree, you get the effect.	როგორც აღმოჩნდა ეს ეფექტი, სასხურით და პალმით მიიღება.


Here's the Virgin Mary on the backside, which they started to wipe off.	აი ღვთოსმშობელი უკნიდან, რომლის წაშლაც დაწყებულია.


I guess you can only have one miracle per building.	მგონი თითო შენობაზე მხოლოდ თითო სასწაულია შესაძლებელი.


(Laughter) So is it really a miracle of Mary, or is it a miracle of Marge?	(სიცილი) მაშ, არის ეს მართლაც ღვთოსმშობლის სასწაული თუ ეს მარჯის სასწაულია?


(Laughter) And now I'm going to finish up with another example of this, with auditory illusions.	(სიცილი) და კიდევ ერთი მაგალითით დავასრულებ. ეს ხმოვან ილუზიას ეხება.


There's this film, "White Noise," with Michael Keaton, about the dead talking back to us.	არის ასეთი ფილმი "თეთრი ხმაური" მაიკლ კიტონის მონაწილეობით, ის მკვრდების ცოცხლებთან საუბარზეა.


By the way, the whole business of talking to the dead is not that big a deal.	სხვათაშორის, მკვდრებთან საუბრის თემა არც თუ ისე პრობლემატურია.


Anybody can do it, turns out.	როგორც აღმოჩნდა ეს ყველას შეუძლია.


It's getting the dead to talk back that's the really hard part.	მკვდარმა რომ გიპასუხოს, ეს არის ხოლმე რთული.


(Laughter) In this case, supposedly, these messages are hidden in electronic phenomena.	(სიცილი) ამ შემთხვევაში, სავარაუდოდ, ეს შეტყობინებები ელექტრონიკაში იმალება.


There's a ReverseSpeech.com web page where I downloaded this stuff.	ეს ReverseSpeech.com-დან გადმოვწერე.


This is the most famous one of all of these.	ეს მსგავსებში ყველაზე ცნობილია.


Here's the forward version of the very famous song.	ეს ცნობილი სიმღერის წაღმა ვერსიაა.


(Music with lyrics) If there's a bustle in your hedgerow don't be alarmed now.	(მუსიკა თავისი ტექსტით) ♫ თუ ბუჩქებში ფუსფუსია ნუ შეშფოთდები,


It's just a spring clean for the May Queen.	♫ ეს მხოლოდ გაზაფხულის ნიავია.


Yes, there are two paths you can go by, but in the long run, There's still time to change the road you're on.	♫ დიახ, ორი გზა გაქვს ასარჩევად, მაგრამ საბოლოოდ, ♫ კიდევ არის დრო არსებული გზის შესაცვლელად


(Music ends) Couldn't you just listen to that all day?	(მუსიკის დასასრული) მთელი დღე შეიძლება უსმინოს კაცმა.


All right, here it is backwards, and see if you can hear the hidden messages that are supposedly in there.	კარგი, ახლა უკუღმა გავუშვათ და ვნახოთ თუ გაიგებთ ფარულ შეტყობინებებს, რომელიც როგორც ამბობენ იქ არის.


(Music with unintelligible lyrics) (Lyrics) Satan!	(მუსიკა გაუგებარი სიტყვებით) სატანა


(Unintelligible lyrics continue) What did you get? Audience: Satan!	(გაუგებარი სიტყვები გრძელდება) რა გაიგეთ?


Satan. OK, at least we got "Satan".	აუდიტორია: სატანა! სატანა. კარგი "სატანა" მაინც გაიგეთ.


Now, I'll prime the auditory part of your brain to tell you what you're supposed to hear, and then hear it again.	ახლა თქვენი ტვინის სასმენ ნაწილს ვუკარნახებ რა უნდა გაიგოთ და კიდევ ერთხელ მოისმინეთ.


(Music with lyrics) (Music ends) (Laughter) (Applause) You can't miss it when I tell you what's there.	(მუსიკა სიტყვებით) ♫ ოჰ, ჩემს ტკბილ სატანას. ♫ ის, რომლის პატარა გზამ დამამწუხრა ♫ რომლის ძალაუფლებაც სატანაა ის მოგცემს, მოგცემს 666-ს ♫ სადაც ის სატანა გვტანჯავდა, იქ ხელსაწყოების პატარა კარადა იყო (მუსიკის დასასრული) (სიცილი) (აპლოდისმენტები) როცა გიკარნახებთ რას ამბობს ვეღარ გამოგრჩებათ.


(Laughter) I'm going to just end with a positive, nice little story.	(სიცილი) ერთი პატარა, პოზიტიური ისტორიით დავასრულებ.


The Skeptics is a nonprofit educational organization.	"სკეპტიკოსი" არაკომერციული საგანმანათლებლო ორგანიზაციაა.


We're always looking for little good things that people do.	ჩვენ ყოველთვის ხალხის მიერ გაკეთებულ პატარა კარგ საქმეებს ვეძებთ


And in England, there's a pop singer.	და ინგლისში არის ერთი პოპ-მომღერალი.


One of the top popular singers in England today, Katie Melua.	ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული დღეს-დღეობით, ქეთი მელუა.


And she wrote a beautiful song.	მან მშვენიერი სიმღერა დაწერა.


It was in the top five in 2005, called, "Nine Million Bicycles in Beijing."	2005-ში საუკეთესო ათეულში მოხვდა, სახელად: "9 მილიონი ველოსიპედი პეკინში"


It's a love story -- she's sort of the Norah Jones of the UK -- about how she much loves her guy, and compared to nine million bicycles, and so forth.	ეს სასიყვარულო ისტორიაა... ბრიტანეთის ნორა ჯონსივით არის... იმაზე თუ რამდენად უყვარს მას მისი შეყვარებული ბიჭი და ამას ადარებს 9 მილიონ ველოსიპედს და ა.შ.


And she has this one passage here.	და ამ სიმღერაში ერთი ასეთი ადგილია.


(Music) (Lyrics) We are 12 billion light-years from the edge That's a guess, No one can ever say it's true, But I know that I will always be with you.	(მუსიკა) (ტექსტი) ♫ ჩვენ 12 მილიარდი სინათლის წელი გვაშორებს სამყაროს კიდეს ♫ ეს ვარაუდია, ♫ ვერავინ იტყვის ვერასდროს, რომ ეს სიმართლეა ♫ მაგრამ მე ვიცი, რომ ყოველთვის ვიქნები შენთან.


Michael Shermer: Well, that's nice. At least she got it close.	მაიკლ შერმერი: ეს მშვენიერია. მიახლოებული მაინც არის.


In America it'd be, "We're 6,000 light years from the edge."	ამერიკაში იქნებოდა: "6 000 სინათლის წელი გვაშორებს სამყაროს კიდეს"


(Laughter) But my friend, Simon Singh, the particle physicist now turned science educator, who wrote the book "The Big Bang," and so on, uses every chance he gets to promote good science.	(სიცილი) მაგრამ ჩემი მეგობარი, საიმონ სინგი, ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკოსი, განმანათლებელი, რომელმაც დაწერა წიგნი: "დიდი აფეთქება" და ა. შ. მეცნიერების პოპულარიზაციისთვის ყველა შესაძლებლობას იყენებს


And so he wrote an op-ed piece in "The Guardian" about Katie's song, in which he said, well, we know exactly how far from the edge.	და მან სტატია დაწერა "გარდიანში" ქეთის ამ სიმღერაზე. სადაც თქვა, რომ ჩვენ ზუსტად ვიცით რა მანძილი გვაშორებს კიდეს.


You know, it's 13.7 billion light years, and it's not a guess.	ეს 13.7 მილიარდი სინათლის წელია და ეს ვარაუდი არ არის.


We know within precise error bars how close it is.	ჩვენ ეს ზუსტი ცდომილების ფარგლებში ვიცით.


So we can say, although not absolutely true, it's pretty close to being true.	ამიტომ შეგვიძლია ვთქვათ, თუმცა არა აბსოლუტური ჭეშმარიტებით


And, to his credit, Katie called him up after this op-ed piece came out, and said, "I'm so embarrassed. I was in the astronomy club.	მაგრამ საკმაოდ ახლოა სიმართლესთან და ქეთიმ მას დაურეკა ამ სტატიის შემდეგ, და უთხრა: "ისე უხერხულად ვგრძნობ თავს, ასტრონომიის კლუბში ვიყავი


I should've known better."	და უკეთ უნდა მცოდნოდა"


And she re-cut the song.	და მან შეცვალა სიმღერა.


So I will end with the new version.	მეც ახალი ვერსიით დავასრულებ.


(Music with lyrics) We are 13.7 billion light years from the edge of the observable universe.	(მუსიკა თავისი ტექსტით) ♫ ჩვენ 13.7 მილიარდი სინათლის წელი გვაშორებს ♫ დაკვირვებადი სამყაროს კიდეს.


That's a good estimate with well-defined error bars.	♫ ეს კარგი მიახლოებაა, კარგად განსაზღვრული ცდომილების ფარგლებში


And with the available information, I predict that I will always be with you.	♫ და არსებული ინფორმაციით, ♫ მე ვვარაუდობ, რომ ყოველთვის ვიქნები შენთან.


(Laughter) How cool is that?	(სიცილი) მაგარია არა?


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I dedicated the past two years to understanding how people achieve their dreams.	მე ბოლო ორი წელი მივუძღვენი იმის გაგებას თუ როგორ იხდენენ ადამიანები ოცნებებს


When we think about the dreams we have, and the dent we want to leave in the universe, it is striking to see how big of an overlap there is between the dreams that we have, and projects that never happen.	როდესაც ვფიქრობთ ჩვენ ოცნებებზე და კვალზე, რომელიც გვნიდა რომ დავტოვოთ სამყაროში საოცარი თანხვედრაა ჩვენს ოცნებებსა და პროექტებს შორის, რომლებიც არ განხორციელებულა


(Laughter) So I'm here to talk to you today about five ways how not to follow your dreams.	(სიცილი) დღეს აქ ვარ იმისათვის, რომ გესაუბროთ ხუთ გზაზე, თუ როგორ არ უნდა გაყვეთ ოცნებებს


One: Believe in overnight success.	პირველი: დაიჯერეთ უეცარი წარმატების.


You know the story, right?	ხომ იცით ეს ისტორია?


The tech guy built a mobile app and sold it very fast for a lot of money.	ბიჭი, რომელიც მობილურის აპლიკაციის გაყიდვით უეცრად გამდიდრდა


You know, the story may seem real, but I bet it's incomplete.	ისტორია რეალურად ჟღერს, მაგრამ არასრულია


If you go investigate further, the guy has done 30 apps before and he has done a master's on the topic, a PhD.	თუ დავაკვირდებით, მანამდე მას 30 აპლიკაცია ჰქონდა შექმნილი. ასევე ჰქონდა მაგისტრატურა გავლილი ამ თემაზე და სადოქტოროც


He has been working on the topic for 20 years.	და საკითხზე 20 წელი მუშაობდა.


This is really interesting.	ეს მართლაც საინტერესოა.


I myself have a story in Brazil that people think is an overnight success.	ჩემი ბრაზილიური ისტორიაც ასეთია. ხალხს ჰგონია ეს უცაბედი წარმატება იყო.


I come from a humble family, and two weeks before the deadline to apply for MIT, I started the application process.	მე უბრალო ოჯახიდან ვარ. ორი კვირით ადრე MIT-ში განაცხადის შეტანის ამოწურვამდე, დავიწყე საბუთების შეგროვება


And, voilà! I got in.	და მე ეს გამომივიდა, ჩავირიცხე! შეიძლება თქვათ, რომ ეს უცაბედი წარმატებაა,


People may think it's an overnight success, but that only worked because for the 17 years prior to that, I took life and education seriously.	მაგრამ მე ამისთვის 17 წელი ვშრომობდი. სერიოზულად მივუდექი განათლების პროცესს.


Your overnight success story is always a result of everything you've done in your life through that moment.	უეცარი წარმატების ისტორია მხოლოდ შედეგია, იმისა რაც მანამდე გიკეთებიათ.


Two: Believe someone else has the answers for you.	მეორე: გჯეროდეთ, რომ ვინმე სხვას ექნება პასუხები თქვენთვის


Constantly, people want to help out, right?	ხალხს მუდმივად სურს რომ დაგვეხმაროს, არა?


All sorts of people: your family, your friends, your business partners, they all have opinions on which path you should take: "And let me tell you, go through this pipe."	ოჯახს, მეგობრებს, თანამშრობლებს, მათ ყველას აქვთ მოსაზრება, თუ რა გზას უნდა დაადგე: მაგალითად: "გაიარეთ ეს ლაბირინთი"


But whenever you go inside, there are other ways you have to pick as well.	მაგრამ იქ რამდენიმე გზაა, სადაც თქვენ თავად უნდა გააკეთოთ არჩევანი


And you need to make those decisions yourself.	მაგრამ იქ რამდენიმე გზაა, სადაც თქვენ თავად უნდა გააკეთოთ არჩევანი


No one else has the perfect answers for your life.	არავის აქვს იდეალური პასუხები თქვენს ცხოვრებაზე.


And you need to keep picking those decisions, right?	თქვენ უნდა მიიღოთ ეს გადაწყვეტილებები


The pipes are infinite and you're going to bump your head, and it's a part of the process.	ლაბირინთი უსასრულოა და შეიძლება დაიბნეთ, მაგრამ ეს პროცესის ნაწილია.


Three, and it's very subtle but very important: Decide to settle when growth is guaranteed.	მესამე: შეუმჩნეველი, მაგრამ მნიშვნელოვანი როცა ზრდა გარანტირებულია შეჩერდით.


So when your life is going great, you have put together a great team, and you have growing revenue, and everything is set -- time to settle.	როცა ცხოვრება კარგად ეწყობა, გყავთ მშვენიერი გუნდი, გაქვთ კარგი შემოსავალი და ყველაფერი რიგზეა, დროა შევჩერდეთ.


When I launched my first book, I worked really, really hard to distribute it everywhere in Brazil.	როდესაც გამოიცა ჩემი პირველი წიგნი, თავდაუზოგავად ვიმუშავე, მის ბრაზილიაში გასავრცელებმად.


With that, over three million people downloaded it, over 50,000 people bought physical copies.	შედეგად, 3 მილიონზე მეტმა ადამიანმა გადმოიწერა 50,000-ზე მეტმა იყიდა ბეჭდური ვერსია.


When I wrote a sequel, some impact was guaranteed.	წერის გაგრძელების შემთხვევაში, მოგება გარანტირებული იყო.


Even if I did little, sales would be OK.	ნაკლები ძალისხმევის შემთხვევაშიც, გაყიდვები "კარგი" იქნებოდა,


But OK is never OK.	მაგრამ "კარგი" არასდროსაა კარგი.


When you're growing towards a peak, you need to work harder than ever and find yourself another peak.	როდესაც მწვერვალისკენ მიდიხართ, უნდა იმუშაოთ ისე როგორც არასდროს და აღმოჩნდებით ახალ მწვერვალზე.


Maybe if I did little, a couple hundred thousand people would read it, and that's great already.	თუ გავაგრძელებდი წიგნს "კარგად", ასეულობით ათასი ადამიანი წაიკითხავდა და ეს უკვე იქნებოდა მშვენიერი.


But if I work harder than ever, I can bring this number up to millions.	მაგრამ თუ მე ვიმუშავებდი ისე როგორც არასდროს, შემეძლო ეს რიცხვი მილიონებამდე ამეყვანა.


That's why I decided, with my new book, to go to every single state of Brazil.	ამიტომ გადავწყვიტე, რომ ჩემი წიგნი, ბრაზილიის ყოველ შტატში იქნებოდა.


And I can already see a higher peak.	და მე უკვე ვხედავ უფრო მაღალ მწვერვალებს.


There's no time to settle down.	შეჩერების დრო არაა ახლა.


Fourth tip, and that's really important: Believe the fault is someone else's.	მეოთხე და ძალიან მნიშვნელოვანი: გჯეროდეთ, რომ წარუმატებლობა ვინმე სხვის ბრალია.


I constantly see people saying, "Yes, I had this great idea, but no investor had the vision to invest."	გამუდმებით ვხედავ ხალხს, რომელიც ამბობს: "მქონდა შესანიშნავი იდეა, მაგრამ არცერთ ინვესტორს არ ჰქონდა შესაბამისი ხედვა"


"Oh, I created this great product, but the market is so bad, the sales didn't go well."	"შევქმენი არაჩვეულებრივი პროდუქტი, მაგრამ ბაზარი ისეთი ცუდია, გაყიდვები არ მაქვს"


Or, "I can't find good talent; my team is so below expectations."	"ვერ ვპოულობ ნიჭიერ ადამიანებს, ჩემს გუნდში ასეთები არ არიან"


If you have dreams, it's your responsibility to make them happen.	თუ გაქვთ ოცნება, პასუხისმგებელი ხართ, რომ ის განახორციელოთ.


Yes, it may be hard to find talent.	კი, რთულია ნიჭის აღმოჩენა


Yes, the market may be bad.	კი, ბაზარი შესაძლოა ცუდია.


But if no one invested in your idea, if no one bought your product, for sure, there is something there that is your fault.	მაგრამ თუ არავინ აფინანსებს თქვენს იდეას, თუ არავინ ყიდულობს თქვენს პროდუქტს, რასაკვირველია ეს თქვენი ბრალია.


(Laughter) Definitely.	(სიცილი) ნამდვილად.


You need to get your dreams and make them happen.	თქვენ უნდა აიხდინოთ თქვენი ოცნებები.


And no one achieved their goals alone.	არავის მიუღწევია მიზნისთვის სხვების გარეშე,


But if you didn't make them happen, it's your fault and no one else's.	მაგრამ თუ ეს არ მოხდა, მხოლოდ თქვენი ბრალია.


Be responsible for your dreams.	იყავით პასუხისმგებელები თქვენ ოცნებებზე


And one last tip, and this one is really important as well: Believe that the only things that matter are the dreams themselves.	ბოლო საკითხი და არანაკლებ საგულისხმო: გჯეროდეთ, რომ მხოლოდ თავისთავად ოცნებებს აქვთ მნიშვნელობა


Once I saw an ad, and it was a lot of friends, they were going up a mountain, it was a very high mountain, and it was a lot of work.	ერთხელ ვნახე რეკლამა, მეგობრები ადიოდნენ ძალიან მაღალ მთაზე. რთული დავალება იყო.


You could see that they were sweating and this was tough.	ისინი იღვრებოდნენ ოფლად და ძალიან უჭირდათ.


And they were going up, and they finally made it to the peak.	მაგრამ საბოლოოდ მათ მიაღწიეს მწვერვალს.


Of course, they decided to celebrate, right?	გადაწყვიტეს ეს ამბავი აღენიშნათ.


I'm going to celebrate, so, "Yes! We made it, we're at the top!"	"ჩვენ ეს გამოგვივიდა!"


Two seconds later, one looks at the other and says, "OK, let's go down."	ცოტა ხნის შემდეგ, ერთმანეთს ეუბნებიან: "კარგი, დროა ქვემოთ ჩავიდეთ"


(Laughter) Life is never about the goals themselves.	(სიცილი) ცხოვრებაში მთავარი არაა მიზნები თავისთავად,


Life is about the journey.	არამედ გზაა, რომელსაც მათკენ მივყავართ.


Yes, you should enjoy the goals themselves, but people think that you have dreams, and whenever you get to reaching one of those dreams, it's a magical place where happiness will be all around.	კი, თქვენ უნდა ისიამოვნოთ შედეგებით, თუმცა ხალხი თვლის, რომ მიზნის მიღწევა არის ჯადოსნური რამ და ამ დროს ვართ ბედნერები,


But achieving a dream is a momentary sensation, and your life is not.	თუმცა ოცნების ახდენის ბედნიერება წამიერია, ცხოვრება კი არა.


The only way to really achieve all of your dreams is to fully enjoy every step of your journey.	ერთადერთი გზა ოცნებების ახდენისკენ, არის მათკენ გადადგმული ყოველი ნაბიჯისგან მიღებული სიამოვნება.


That's the best way.	ეს საუკეთესო გზაა.


And your journey is simple -- it's made of steps.	მთელი ეს მოგზაურობა შედგება ნაბიჯებისაგან.


Some steps will be right on.	ზოგი მათგანი გაამართლებს,


Sometimes you will trip.	ზოგიც არა.


If it's right on, celebrate, because some people wait a lot to celebrate.	თუ თქვენ გააკეთებთ სწორ სვლას, ისიამოვნეთ


And if you tripped, turn that into something to learn.	თუ არ გაგიმართლათ, მიიღეთ გამოცდილება.


If every step becomes something to learn or something to celebrate, you will for sure enjoy the journey.	თუ თითოეულ ნაბიჯს ასე შეხედავთ, თქვენ ისიამოვნებთ თქვენი მოგზაურობით.


So, five tips: Believe in overnight success, believe someone else has the answers for you, believe that when growth is guaranteed, you should settle down, believe the fault is someone else's, and believe that only the goals themselves matter.	შევაჯამოთ ხუთი ხერხი: დაიჯერეთ უცაბედი წარმატების, დაიჯერეთ, რომ სხვისგან მიიღებთ პასუხს, დაიჯერეთ, რომ როდესაც ზრდა გარანტირებულია, უნდა შეჩერდეთ, დაიჯერეთ, რომ წარუმატებლობა ვინმე სხვის ბრალია და ბოლოს, დაიჯერეთ რომ მიზნებია მხოლოდ მთავარი.


Believe me, you do that, and you will destroy your dreams.	დამიჯერეთ, თუ თქვენ ასე მოიქცევით,


(Laughter) (Applause) Thank you.	თქვენ გაანადგურებთ თქვენს ოცნებებს (სიცილი) (აპლოდისმენტები) მადლობა, გმადლობთ!


We are built out of very small stuff, and we are embedded in a very large cosmos, and the fact is that we are not very good at understanding reality at either of those scales, and that's because our brains haven't evolved to understand the world at that scale.	ჩვენ ძალიან პატარა მასალით ვართ აგებული, და ძალიან დიდ კოსმოსში ვართ ჩასმული, და ფაქტია, რომ რეალობაში კარგად გარკვევა არც ერთ ამ მასშტაბზე არ გამოგვდის. ეს იმიტომ, რომ ჩვენი ტვინები არ განვითარებულან სამყაროს ამ მასშტაბებზე შესაცნობად.


Instead, we're trapped on this very thin slice of perception right in the middle.	ამის ნაცვლად, ჩაკეტილები ვართ აღქმის ამ ძალიან თხელ ნაჭერზე, ზუსტად შუა ადგილას.


But it gets strange, because even at that slice of reality that we call home, we're not seeing most of the action that's going on.	უცნაური ის არის, რომ რეალობის ამ ნაჭერზეც კი, რასაც ჩვენ სახლს ვეძახით, უმეტეს რამეს, რაც ირგვლივ ხდება, ვერ ვხედავთ.


So take the colors of our world.	აი, ავიღოთ სამყაროს ფერები.


This is light waves, electromagnetic radiation that bounces off objects and it hits specialized receptors in the back of our eyes.	ეს არის სინათლის ტალღები, ელექტომაგნიტური რადიაცია, რომელიც აირეკლება ობიექტებიდან და ეჯახება თვალების უკანა ნაწილში არსებულ სპეციალიზირებულ რეცეპტორებს.


But we're not seeing all the waves out there.	მაგრამ ჩვენ ვერ ვხედავთ ირგვლივ არსებულ ყველა ტალღას.


In fact, what we see is less than a 10 trillionth of what's out there.	სინამდვილეში, ის რასაც ვხედავთ უფრო ცოტაა, ვიდრე არსებულის 10 მეტრილიონედი.


So you have radio waves and microwaves and X-rays and gamma rays passing through your body right now and you're completely unaware of it, because you don't come with the proper biological receptors for picking it up.	ანუ, გვაქვს რადიო ტალღები და მიკროტალღები რენტგენის და გამა სხივები, რომლებიც ამ წამს გადიან თქვენს სხეულში და თქვენ საერთოდ ვერ გრძნობთ მათ, რადგან არ გაქვთ შესაბამისი ბიოლოგიური რეცეპტორები მათ აღსაქმელად.


There are thousands of cell phone conversations passing through you right now, and you're utterly blind to it.	ამ წამს ათასობით მობილური სატელეფონო საუბარი გადის თქვენს სხეულში და თქვენ სრულიად ბრმა ხართ მათ მიმართ.


Now, it's not that these things are inherently unseeable.	საქმე იმაში არაა, რომ ეს რაღაცეები არსებითად უხილავია.


Snakes include some infrared in their reality, and honeybees include ultraviolet in their view of the world, and of course we build machines in the dashboards of our cars to pick up on signals in the radio frequency range, and we built machines in hospitals to pick up on the X-ray range.	მაგალითად, გველებს აქვთ ინფრა-წითელი საკუთარ რეალობაში, ფუტკრების ხედვის სამყარო კი ულტრა იისფერს შეიცავს, ჩვენ ვქმნით მოწყობილობებს მანქანებში, რომ დავიჭიროთ სიგნალები რადიო სიხშირეების დიაპაზონში, ასევე მოწყობილობებს საავადმყოფოებში რომ დავიჭიროთ რენტგენის დიაპაზონში.


But you can't sense any of those by yourself, at least not yet, because you don't come equipped with the proper sensors.	მაგრამ თქვენ მათი შეგრძნება თქვენით არ შეგიძლიათ, ყოველ შემთხვევაში ჯერ-ჯერობით, რადგან არ ხართ აღჭურვილი შესაბამისი სენსორებით.


Now, what this means is that our experience of reality is constrained by our biology, and that goes against the common sense notion that our eyes and our ears and our fingertips are just picking up the objective reality that's out there.	ეს ნიშნავს, რომ რეალობის ჩვენი აღქმა შეზღუდულია ჩვენი ბიოლოგიით. ეს ეწინააღმდეგება საქვეყნოდ გავრცელებულ მოსაზრებას რომ ჩვენი თვალები, ყურები და თითები უბრალოდ აღიქვამენ ირგვლივ არსებულ ობიექტურ რეალობას.


Instead, our brains are sampling just a little bit of the world.	სინამდვილეში ჩვენი ტვინები სამყაროს მხოლოდ პატარა ნაწილს ამოარჩევენ.


Now, across the animal kingdom, different animals pick up on different parts of reality.	ცხოველთა სამყაროში სხვადასხვა ცხოველი რეალობის სხვადასხვა ნაწილს არჩევს.


So in the blind and deaf world of the tick, the important signals are temperature and butyric acid; in the world of the black ghost knifefish, its sensory world is lavishly colored by electrical fields; and for the echolocating bat, its reality is constructed out of air compression waves.	ასე რომ, ტკიპას ბრმა და ყრუ სამყაროში, ტემპერატურა და ბუთირული მჟავაა მნიშვნელოვანი სიგნალები; შავი აჩრდილი დანა თევზის შემთხვევაში მისი გრძნობების სამყარო გულუხვად გაფერადებულია ელექტრული ველებით; ექოლოკაციური უნარის მქონე ღამურასთვის კი, მისი რეალობა შეკუმშული ჰაერის ტალღებისგან არის აგებული.


That's the slice of their ecosystem that they can pick up on, and we have a word for this in science.	ეს არის მათი ეკოსისტემის ნაჭერი, რისი აღქმაც შეუძლიათ და ჩვენ ამისთვის სიტყვა გვაქვს მეცნიერებაში.


It's called the umwelt, which is the German word for the surrounding world.	მას უმველტი ჰქვია, რაც გერმანულად გარემო სამყაროს ნიშნავს.


Now, presumably, every animal assumes that its umwelt is the entire objective reality out there, because why would you ever stop to imagine that there's something beyond what we can sense.	ალბათ ყველა ცხოველს ჰგონია, რომ სწორედ მისი უმველტია გარშემო არსებული მთელი ობიექტური რეალობა, რადგან რატომ უნდა წარმოიდგინო, რომ ჩვენს მიერ აღქმულის მიღმა კიდევ რაღაც არსებობს?


Instead, what we all do is we accept reality as it's presented to us.	ჩვენ უბრალოდ ვიღებთ რეალობას ისეთს, როგორიც წარმოგვიდგება.


Let's do a consciousness-raiser on this.	მოდით ცნობიერება ავიმაღლოთ ამ თემაზე.


Imagine that you are a bloodhound dog.	წარმოიდგინეთ, რომ თქვენ მეძებარი ძაღლი ხართ.


Your whole world is about smelling.	მთელი თქვენი სამყარო ყნოსვის ირგვლივაა.


You've got a long snout that has 200 million scent receptors in it, and you have wet nostrils that attract and trap scent molecules, and your nostrils even have slits so you can take big nosefuls of air.	გაქვთ გრძელი დრუნჩი 200 მილიონი ყნოსვის რეცეპტორით, გაქვთ სველი ნესტოები, რომლებიც იზიდავენ და იჭერენ სურნელის მოლეკულებს, ნესტოებს ნაპრალებიც კი აქვთ, რომ ბევრი ჰაერი შეისუნთქოთ.


Everything is about smell for you.	თქვენთვის ყველაფერი სუნზეა.


So one day, you stop in your tracks with a revelation.	ერთ დღესაც, გზაზე მიმავალი ჩერდებით,


You look at your human owner and you think, "What is it like to have the pitiful, impoverished nose of a human?	უყურებთ თქვენს ადამიან პატრონს და ფიქრობთ, "ნეტა როგორია ადამიანის საწყალი და გამოლეული ცხვირის ქონა?


(Laughter) What is it like when you take a feeble little noseful of air?	(სიცილი) როგორია როცა არასაკმარის ჰაერს შეისუნთქავ?


How can you not know that there's a cat 100 yards away, or that your neighbor was on this very spot six hours ago?"	როგორ ვერ უნდა იგებდე იმას, რომ 100 მეტრში კატაა, ან იმას, რომ შენი მეზობელი ზუსტად ამ ადგილას იდგა 6 საათის წინ?"


(Laughter) So because we're humans, we've never experienced that world of smell, so we don't miss it, because we are firmly settled into our umwelt.	(სიცილი) რადგან ადამიანები ვართ, ჩვენ არასდროს გამოგვიცდია სუნის სამყარო, ასე რომ, არც გვაკლია ის. მყარად ვართ დამკვიდრებული ჩვენს უმველტში.


But the question is, do we have to be stuck there?	ისმის კითხვა: აუცილებელია იქ ჩავრჩეთ?


So as a neuroscientist, I'm interested in the way that technology might expand our umwelt, and how that's going to change the experience of being human.	როგორც ნეირომეცნიერი, მე მაინტერესებს როგორ შეუძლია ტექნოლოგიას ჩვენი უმველტის გაფართოება და როგორ შეცვლის ეს ჩვენს ადამიანად ყოფნის გამოცდილებას.


So we already know that we can marry our technology to our biology, because there are hundreds of thousands of people walking around with artificial hearing and artificial vision.	უკვე ვიცით, რომ შეგვიძლია ტექნოლოგია ჩვენ ბიოლოგიასთან შევაჯვაროთ, რადგან ასობით ათასი ადამიანი დადის ხელოვნური სმენით და ხელოვნური მხედველობით.


So the way this works is, you take a microphone and you digitize the signal, and you put an electrode strip directly into the inner ear.	ეს ასე მუშაობს: იღებთ მიკროფონს, აციფრულებთ სიგნალს და პირდაპირ ყურის შიდა ნაწილში დებთ ელექტროდების ფირფიტას.


Or, with the retinal implant, you take a camera and you digitize the signal, and then you plug an electrode grid directly into the optic nerve.	ან რეტინალური იმპლანტის დროს იღებთ კამერას, აციფრულებთ სიგნალს და ოპტიკურ ნერვზე პირდაპირ მიაერთებთ ელექროდების ბადეს.


And as recently as 15 years ago, there were a lot of scientists who thought these technologies wouldn't work.	სულ რაღაც 15 წლის წინ უამრავი მეცნიერი ფიქრობდა, რომ ეს ტექნოლოგიები არ იმუშავებდა.


Why? It's because these technologies speak the language of Silicon Valley, and it's not exactly the same dialect as our natural biological sense organs.	რატომ? იმიტომ რომ ეს ტექნოლოგიები სილიკონის ველის ენაზე საუბრობენ, ეს იგივე დიალექტი არ არის, რაც ჩვენს ბიოლოგიურ სენსორულ ორგანოებს გააჩნიათ.


But the fact is that it works; the brain figures out how to use the signals just fine.	მაგრამ ფაქტია, რომ ეს ყველაფერი მუშაობს; ტვინი მშვენივრად ხვდება, თუ როგორ გამოიყენოს ეს სიგნალები.


Now, how do we understand that?	როგორ ვიგებთ ამას?


Well, here's the big secret: Your brain is not hearing or seeing any of this.	დიდ საიდუმლოს გაგიმხელთ: თქვენს ტვინს არაფერი ესმის და ვერაფერს ხედავს.


Your brain is locked in a vault of silence and darkness inside your skull.	ტვინი სიჩუმის და სიბნელის საცავშია ჩაკეტილი თავის ქალის შიგნით.


All it ever sees are electrochemical signals that come in along different data cables, and this is all it has to work with, and nothing more.	ყველაფერი, რასაც ის ხედავს, ელექტროქიმიური სიგნალებია, რომლებიც მონაცემების სხვადასხვა სადენებით შემოდიან, მხოლოდ ეს აქვს მას სამუშაოდ, მეტი არაფერი.


Now, amazingly, the brain is really good at taking in these signals and extracting patterns and assigning meaning, so that it takes this inner cosmos and puts together a story of this, your subjective world.	საოცარია, რომ ტვინი ძალიან კარგად იღებს ამ სიგნალებს, არჩევს სტრუქტურებს და მნიშვნელობებს ანიჭებს. ის იღებს ამ შიდა კოსმოსს, ერთად ალაგებს და ამბავს ქმნის, თქვენს სუბიექტურ სამყაროს ქმნის.


But here's the key point: Your brain doesn't know, and it doesn't care, where it gets the data from.	მთავარი მომენტი აქ ისაა, რომ ტვინმა არ იცის და არც აინტერესებს, თუ საიდან მოდის მონაცემები.


Whatever information comes in, it just figures out what to do with it.	რა ინფორმაციაც არ უნდა შემოვიდეს, ის მიხვდება, როგორ უნდა დაამუშაოს.


And this is a very efficient kind of machine.	ეს ძალიან ეფექტური მანქანაა.


It's essentially a general purpose computing device, and it just takes in everything and figures out what it's going to do with it, and that, I think, frees up Mother Nature to tinker around with different sorts of input channels.	არსებითად ზოგადი დანიშნულების გამომთვლელი მოწყობილობაა, უბრალოდ ყველაფერს მიიღებს და მოიფიქრებს რა უქნას. ეს, ვფიქრობ, ათავისუფლებს დედა ბუნებას სხვადასხვა ტიპის შემომავალი არხებით წვალებისგან.


So I call this the P.H. model of evolution, and I don't want to get too technical here, but P.H. stands for Potato Head, and I use this name to emphasize that all these sensors that we know and love, like our eyes and our ears and our fingertips, these are merely peripheral plug-and-play devices: You stick them in, and you're good to go.	მე ამას ევოლუციის P.H. მოდელს ვეძახი, ტექნიკურ დეტალებში არ შევალ, მაგრამ P.H. არის Potato Head (კარტოფილის თავი). ამ სახელით ხაზს ვუსვამ, რომ ყველა ეს სენსორი, რაც ვიცით და გვიყვარს, როგორც ჩვენი თვალები, ყურები და თითები, უბრალოდ პერიფერიული მოწყობილობებია: შეართებ და მზად ხარ.


The brain figures out what to do with the data that comes in.	ტვინი დაადგენს რა უქნას შემოსულ მონაცემებს.


And when you look across the animal kingdom, you find lots of peripheral devices.	თუ გადახედავთ ცხოველთა სამყაროს, უამრავ პერიფერიულ მოწყობილობას იპოვით.


So snakes have heat pits with which to detect infrared, and the ghost knifefish has electroreceptors, and the star-nosed mole has this appendage with 22 fingers on it with which it feels around and constructs a 3D model of the world, and many birds have magnetite so they can orient to the magnetic field of the planet.	გველებს თავზე სითბოს ღრმული აქვთ, რითიც ინფრაწითელს აღიქვამენ; აჩრდილ დანა თევზს ელექტრო რეცეპტორები აქვს; ხოლო ვარსკვლავცხვირა თხუნელას ეს 22 თითიანი მონაზარდი აქვს რითიც გარემოს გრძნობს და სამყაროს 3D მოდელს აგებს. ბევრ ფრინველს მაგნეტიტი აქვს, რომ პლანეტის მაგნიტური ველის მიხედვით ორიენტაცია შეძლონ.


So what this means is that nature doesn't have to continually redesign the brain.	ეს ნიშნავს, რომ ბუნებას არ უწევს მუდმივად ცვალოს ტვინის დიზაინი.


Instead, with the principles of brain operation established, all nature has to worry about is designing new peripherals.	სანაცვლოდ, რადგან ტვინის სამუშაოდ საჭირო წესები ჩამოყალიბებულია, ბუნებამ მხოლოდ ახალი პერიფერიული მოწყობილობების აგებაზე უნდა იფიქროს.


Okay. So what this means is this: The lesson that surfaces is that there's nothing really special or fundamental about the biology that we come to the table with.	ეს ნიშნავს შემდეგს: ვიღებთ გაკვეთილს, რომ არაფერია ძალიან გამორჩეული, ან ფუნდამენტური იმ ბიოლოგიაში, რაც თავიდან გვეძლევა.


It's just what we have inherited from a complex road of evolution.	ეს უბრალოდ ისაა, რაც ევოლუციის რთული გზის შედეგად მივიღეთ მემკვიდრეობით.


But it's not what we have to stick with, and our best proof of principle of this comes from what's called sensory substitution.	არ არის აუცილებელი მასთან ჩავრჩეთ, და ამ პრინციპის ჩვენი საუკეთესო მტკიცებულება მოდის ე.წ. სენსორული ჩანაცვლებიდან.


And that refers to feeding information into the brain via unusual sensory channels, and the brain just figures out what to do with it.	ეს გულისხმობს ტვინისთვის ინფორმაციის მიწოდებას უჩვეულო სენსორული არხების საშუალებით და შემდეგ ტვინი თვითონ არკვევს, თუ როგორ დაამუშაოს ის.


Now, that might sound speculative, but the first paper demonstrating this was published in the journal Nature in 1969.	ეს შეიძლება სპეკულაციად ჟღერდეს, მაგრამ ამის მაჩვენებელი პირველი სტატია დაიბეჭდა 1969 წელს ჟურნალში Nature.


So a scientist named Paul Bach-y-Rita put blind people in a modified dental chair, and he set up a video feed, and he put something in front of the camera, and then you would feel that poked into your back with a grid of solenoids.	მეცნიერმა სახელად პოლ ბაქ ირიდამ (Paul Bach-y-Rita) უსინათლო ადამიანები სტომატოლოგის გადაკეთებულ სკამში ჩასვა, დაუყენა ვიდეო ნაკადი და რაღაც დადო კამერის წინ. შემდეგ მას თქვენს ზურგზე იგრძნობდით სოლენოიდების ბადით.


So if you wiggle a coffee cup in front of the camera, you're feeling that in your back, and amazingly, blind people got pretty good at being able to determine what was in front of the camera just by feeling it in the small of their back.	თუ კამერის წინ ყავის ჭიქას გააქნევთ, მას თქვენ ზურგზე იგრძნობთ. ბრმა ადამიანებს საოცრად კარგად გამოსდიოდათ კამერის წინ არსებული ობიექტის დადგენა, როცა ზურგის მხოლოდ პატარა ნაწილით გრძნობდნენ მას.


Now, there have been many modern incarnations of this.	ამის მრავალი თანამედროვე ინკარნაცია არსებობს.


The sonic glasses take a video feed right in front of you and turn that into a sonic landscape, so as things move around, and get closer and farther, it sounds like "Bzz, bzz, bzz."	ბგერითი სათვალეები იღებენ იმ ვიდეო ნაკადს რაც თქვენს წინაა და ბგერით პეიზაჟად გადააქცევენ, როცა გარშემო ნივთები მოძრაობენ, შორს, ან ახლოს მოდიან, ისმის "ბზზ, ბზზ, ბზზ."


It sounds like a cacophony, but after several weeks, blind people start getting pretty good at understanding what's in front of them just based on what they're hearing.	კაკაფონიას ჰგავს, მაგრამ რამდენიმე კვირის შემდეგ ბრმა ადამიანებს საკმაოდ კარგად გამოსდით იმის დადგენა, თუ რა არის მათ წინ მხოლოდ სმენაზე დაყრდნობით.


And it doesn't have to be through the ears: this system uses an electrotactile grid on the forehead, so whatever's in front of the video feed, you're feeling it on your forehead.	არ არის აუცილებელი ეს ყურების გავლით მოხდეს: ეს სისტემა შუბლზე არსებულ ელექტროტაქტილურ ბადეს იყენებს, ასე რომ, ვიდეო ნაკადს თქვენ შუბლზე იგრძნობთ.


Why the forehead? Because you're not using it for much else.	რატომ შუბლი? იმიტომ, რომ მას დიდად არ იყენებთ სხვა რამისთვის.


The most modern incarnation is called the brainport, and this is a little electrogrid that sits on your tongue, and the video feed gets turned into these little electrotactile signals, and blind people get so good at using this that they can throw a ball into a basket, or they can navigate complex obstacle courses.	ყველაზე თანამედროვე ინკარნაციას BrainPort ჰქვია. ეს პატარა ელექტრო ბადეა, რომელიც თქვენს ენაზე ზის, და ვიდეო ნაკადი ამ პატარა ელექტროტაქტილურ სიგნალებში გარდაიქმნება. ბრმა ადამიანები იმდენად კარგად ეჩვევიან მის გამოყენებას, რომ ბურთს აგდებენ კალათში ან რთულ დაბრკოლებებიან გზაზე შეუძლიათ ნავიგაცია.


They can come to see through their tongue.	ისინი თავისი ენით იწყებენ ხედვას.


Now, that sounds completely insane, right?	სიგიჟეს ჰგავს, არა?


But remember, all vision ever is is electrochemical signals coursing around in your brain.	მაგრამ გავიხსენოთ, რომ მხედველობა მხოლოდ და მხოლოდ ტვინში მოძრავი ელექტროქიმიური სიგნალებია.


Your brain doesn't know where the signals come from.	თქვენმა ტვინმა არ იცის საიდან მოდიან სიგნალები.


It just figures out what to do with them.	ის უბრალოდ არკვევს რა უქნას მათ.


So my interest in my lab is sensory substitution for the deaf, and this is a project I've undertaken with a graduate student in my lab, Scott Novich, who is spearheading this for his thesis.	ჩემს ლაბორატორიაში ჩემი ინტერესი არის სენსორული ჩანაცვლება ყრუ ადამიანებისთვის და ეს არის პროექტი, რომელზეც ჩემს ლაბორატორიაში სტუდენტთან, სკოტ ნოვიკთან, ერთად ვმუშაობ. ის თავისი დისერტაციისთვის ამზადებს მას.


And here is what we wanted to do: we wanted to make it so that sound from the world gets converted in some way so that a deaf person can understand what is being said.	აი, ამის გაკეთება გვსურდა: გვსურდა, სამყაროდან მიღებული ხმა შეგვეცვალა რამენაირად ისე, რომ ყრუ ადამიანებს ნათქვამი გაეგოთ.


And we wanted to do this, given the power and ubiquity of portable computing, we wanted to make sure that this would run on cell phones and tablets, and also we wanted to make this a wearable, something that you could wear under your clothing.	გვქონდა რა ხელთ კომპიუტერების ძალა და ხელმისწავდომობა, გვსურდა რომ ამის გაშვება მობილურებსა და ტაბლეტებზე ყოფილიყო შესაძლებელი. კიდევ გვსურდა, რომ ეს ტარებადი ყოფილიყო, რამე, რასაც ტანსაცმლის ქვეშ ატარებდით.


So here's the concept.	აი, ეს არის კონცეფცია.


So as I'm speaking, my sound is getting captured by the tablet, and then it's getting mapped onto a vest that's covered in vibratory motors, just like the motors in your cell phone.	ახლა როცა ვსაუბრობ, ტაბლეტი ჩემს ხმას იჭერს და შემდეგ ჟილეტზე ანაწილებს, რომელიც ვიბრაციული მოტორებითაა დაფარული, ზუსტად ისეთი მოტორებით, როგორიც თქვენს მობილურს აქვს.


So as I'm speaking, the sound is getting translated to a pattern of vibration on the vest.	ასე რომ, როცა ვსაუბრობ ხმა ვიბრაციების გამოსახულებებში ითარგმნება.


Now, this is not just conceptual: this tablet is transmitting Bluetooth, and I'm wearing the vest right now.	ეს მხოლოდ კონცეპტუალური არ არის: ტაბლეტი Bluetooth-ით გადასცემს და ეს ჟილეტი ამ წუთას ტანზე მაცვია.


So as I'm speaking -- (Applause) -- the sound is getting translated into dynamic patterns of vibration.	როცა ვსაუბრობ --(აპლოდისმენტები)-- ხმა ვიბრაციის დინამიურ სტრუქტურებად გარდაიქმნება.


I'm feeling the sonic world around me.	მე ვგრძნობ ჩემ გარშემო არსებულ ბგერით სამყაროს.


So, we've been testing this with deaf people now, and it turns out that after just a little bit of time, people can start feeling, they can start understanding the language of the vest.	ჩვენ გამოვცადეთ ეს ყრუ ადამიანებთან და აღმოჩნდა, რომ ძალიან მოკლე დროში ადამიანები იწყებენ შეგრძნებას, ისინი იწყებენ ჟილეტის ენის გაგებას.


So this is Jonathan. He's 37 years old. He has a master's degree.	ეს 37 წლის ჯონათანია. მას მაგისტრის ხარისხი აქვს.


He was born profoundly deaf, which means that there's a part of his umwelt that's unavailable to him.	ის აბსოლუტურად ყრუ დაიბადა, ეს ნიშნავს, რომ მისი უმველტის რაღაც ნაწილი მისთვის მიუწვდომელია.


So we had Jonathan train with the vest for four days, two hours a day, and here he is on the fifth day.	ჩვენ ვავარჯიშებდით ჯონათანს ჟილეტით ოთხი დღე, დღეში ორი საათი, და აი ნახეთ ის მეხუთე დღეს.


Scott Novich: You.	სკოტ ნოვიკი ამბობს სიტყვას: "შენ"


David Eagleman: So Scott says a word, Jonathan feels it on the vest, and he writes it on the board.	სკოტი ამბობს სიტყვას, ჯონათანი კი ჟილეტზე გრძნობს მას და დაფაზე წერს.


SN: Where. Where.	სკოტი: "სად.


DE: Jonathan is able to translate this complicated pattern of vibrations into an understanding of what's being said.	სად". ჯონათანს შეუძლია რომ ვიბრაციების ეს რთული გამოსახულება გარდაქმნას ნათქვამის გაგებაში.


SN: Touch. Touch.	სკოტი: "შეხება.


DE: Now, he's not doing this -- (Applause) -- Jonathan is not doing this consciously, because the patterns are too complicated, but his brain is starting to unlock the pattern that allows it to figure out what the data mean, and our expectation is that, after wearing this for about three months, he will have a direct perceptual experience of hearing in the same way that when a blind person passes a finger over braille, the meaning comes directly off the page without any conscious intervention at all.	შეხება". ის არ აკეთებს ამას ცნობიერად (აპლოდისმენტები) ჯონათანი ცნობიერად არ აკეთებს ამას, რადგან სტრუქტურები ზედმეტად რთულია, მაგრამ მისი ტვინი ნელ-ნელა ხვდება გამოსახულებების ამოხსნას და ამით ის მონაცემების მნიშვნელობას ადგენს. ჩვენი მოლოდინი ის არის, რომ ამ ჟილეტის დაახლოებით სამი თვის ტარების შემდეგ, მას სმენის პირდაპირი აღქმის ისეთივე შეგრძნება ექნება, როგორიც ბრმა ადამიანს აქვს ბრაილზე თითის გადატარებისას. მნიშვნელობა პირდაპირ ფურცლიდან მოდის ყველანაირი ცნობიერი ჩარევის გარეშე.


Now, this technology has the potential to be a game-changer, because the only other solution for deafness is a cochlear implant, and that requires an invasive surgery.	ამ ტექნოლოგიას აქვს პოტენციალი, რომ რევოლუციური იყოს, რადგან ერთადერთი სხვა გამოსავალი სიყრუისთვის კოხლეარული იმპლანტია, ის ინვაზიურ ქირურგიას მოითხოვს.


And this can be built for 40 times cheaper than a cochlear implant, which opens up this technology globally, even for the poorest countries.	ამის შექმნა კი 40-ჯერ უფრო იაფი ჯდება, ვიდრე კოხლეარული იმპლანტი. ეს გლობალურად მისაწვდომს ხდის ამ ტექნოლოგიას, უღარიბესი ქვეყნებისთვისაც კი.


Now, we've been very encouraged by our results with sensory substitution, but what we've been thinking a lot about is sensory addition.	ჩვენ შთაგვაგონა სენსორული ჩანაცვლების ამ შედეგებმა, თუმცა რაზეც ძალიან ბევრს ვფიქრობთ - ეს სენსორული დამატებაა.


How could we use a technology like this to add a completely new kind of sense, to expand the human umvelt?	როგორ შეგვიძლია ამ ტექნოლოგიის გამოყენება, რომ სრულად ახალი ტიპის გრძნობა დავამატოთ და გავაფართოვოთ ადამიანური უმველტი?


For example, could we feed real-time data from the Internet directly into somebody's brain, and can they develop a direct perceptual experience?	მაგალითად, რომ ავიღოთ და ინტერნეტიდან ამ წამს მიმდინარე ინფორმაციული ნაკადი პირდაპირ ვინმეს ტვინში გავუშვათ, შეძლებს ის ადამიანი, რომ მისი პირდაპირი აღქმა განივითაროს?


So here's an experiment we're doing in the lab.	ლაბორატორიაში ამ ექსპერიმენტს ვატარებთ.


A subject is feeling a real-time streaming feed from the Net of data for five seconds.	სუბიექტი გრძნობს ინტერნეტიდან ინფორმაციის რეალურ დროში მომდინარე ნაკადს ხუთი წამის განმავლობაში.


Then, two buttons appear, and he has to make a choice.	შემდეგ ორი ღილაკი ჩნდება და მან არჩევანი უნდა გააკეთოს.


He doesn't know what's going on.	მან არ იცის რა ხდება სინამდვილეში.


He makes a choice, and he gets feedback after one second.	ის აკეთებს არჩევანს და ერთ წამში უკუკავშირს იღებს.


Now, here's the thing: The subject has no idea what all the patterns mean, but we're seeing if he gets better at figuring out which button to press.	საქმე რაშია: მას წარმოდგენა არ აქვს თუ რას ნიშნავს ყველა ეს სტრუქტურა, მაგრამ ჩვენ ვუყურებთ, გააუმჯობესებს თუ არა არჩევანის გაკეთების უნარს.


He doesn't know that what we're feeding is real-time data from the stock market, and he's making buy and sell decisions.	მან არ იცის რომ ის ნაკადი, რასაც ვაწვდით, საფონდო ბირჟის მონაცემებია რეალურ დროში და ის აქციების ყიდვა-გაყიდვის არჩევანს აკეთებს.


(Laughter) And the feedback is telling him whether he did the right thing or not.	(სიცილი) უკუკავშირი ეუბნება მას სწორად მოიქცა თუ არა.


And what we're seeing is, can we expand the human umvelt so that he comes to have, after several weeks, a direct perceptual experience of the economic movements of the planet.	შეგვიძლია თუ არა ადამიანური უმველტის ისე გაფართოება, რომ რამდენიმე კვირაში მას მთელი პლანეტის ეკონომიკური პროცესების პირდაპირი აღქმის შეგრძნება განუვითარდეს?


So we'll report on that later to see how well this goes.	ამას მოგვიანებით შეგატყობინებთ, როცა ვნახავთ რამდენად კარგად ჩაივლის.


(Laughter) Here's another thing we're doing: During the talks this morning, we've been automatically scraping Twitter for the TED2015 hashtag, and we've been doing an automated sentiment analysis, which means, are people using positive words or negative words or neutral?	(სიცილი) აი კიდევ ერთი რამ, რასაც ვაკეთებთ: ამ დილით, გამოსვლების დროს ჩვენ ავტომატურად მოგვქონდა ტვიტები ჰეშტეგით TED2015, ასევე ავტომატურ ანალიზს ვუკეთებდით განწყობებს. ანუ, ადამიანები დადებით სიტყვებს იყენებენ, უარყოფითს, თუ ნეიტრალურს?


And while this has been going on, I have been feeling this, and so I am plugged in to the aggregate emotion of thousands of people in real time, and that's a new kind of human experience, because now I can know how everyone's doing and how much you're loving this.	და სანამ ეს მიმდინარეობდა, მე ვგრძნობდი ამას, მე მიერთებული ვარ ათასობით ადამიანის საერთო ემოციაზე რეალურ დროში, და ეს სრულებით ახალი ადამიანური გამოცდილებაა, რადგან ახლა ვიცი როგორაა ყველა და როგორ მოგწონთ ეს ყველაფერი.


(Laughter) (Applause) It's a bigger experience than a human can normally have.	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) ეს იმაზე უფრო დიდი გამოცდილებაა, ვიდრე ადამიანს შეიძლება ჩვეულებრივ ჰქონდეს.


We're also expanding the umvelt of pilots.	ჩვენ ასევე ვაფართოვებთ პილოტების უმველტს.


So in this case, the vest is streaming nine different measures from this quadcopter, so pitch and yaw and roll and orientation and heading, and that improves this pilot's ability to fly it.	ამ შემთხვევაში ჟილეტში 9 სხვადასხვა საზომი მიედინება კვადროკოპტერიდან. ზევით ასვლა, კურსიდან გადახვევა, ბრუნვა, ორიენტაცია, მიმართულება და ეს აუმჯობესებს პილოტის შესაძლებლობებს მის სამართავად.


It's essentially like he's extending his skin up there, far away.	თითქოს საკუთარ კანს აფართოებს ზემოთ შორს.


And that's just the beginning.	ეს მხოლოდ დასაწყისია.


What we're envisioning is taking a modern cockpit full of gauges and instead of trying to read the whole thing, you feel it.	ჩვენ მომავლისთვის ვისახავთ, რომ ავიღოთ საზომებით სავსე პილოტის თანამედროვე კაბინა და ყველაფრის წაკითხვის მცდელობის ნაცვლად, უბრალოდ ვიგრძნოთ.


We live in a world of information now, and there is a difference between accessing big data and experiencing it.	ახლა ინფორმაციის სამყაროში ვცხოვრობთ და დიდი განსხვავებაა, წავიკითხავთ ბევრ მონაცემს, თუ გამოვცდით მას.


So I think there's really no end to the possibilities on the horizon for human expansion.	ვფიქრობ, რომ ადამიანის განვითარების ჰორიზონტზე შესაძლებლობებს ბოლო არ აქვს.


Just imagine an astronaut being able to feel the overall health of the International Space Station, or, for that matter, having you feel the invisible states of your own health, like your blood sugar and the state of your microbiome, or having 360-degree vision or seeing in infrared or ultraviolet.	უბრალოდ წარმოიდგინეთ, რომ ასტრონავტს შეეძლოს საერთაშორისო კოსმოსური სადგურის მდგომარეობის შეგრძნება. ან თქვენ შეგეძლოთ თქვენი ჯანმრთელობის უხილავი მდგომარეობის შეგრძნება, მაგალითად შაქრის ოდენობა სისხლში, ან თქვენი მიკრობიომის მდგომარეობა, ან გქონდეთ 360 გრადუსიანი ხედვა, ან ხედავდეთ ინფრაწითელს, ან ულტრაიისფერს.


So the key is this: As we move into the future, we're going to increasingly be able to choose our own peripheral devices.	მთავარი არის შემდეგი: მომავლისკენ მსვლელობისას ჩვენ სულ უფრო მეტად შევძლებთ საკუთარი პერიფერიული მოწყობილობების არჩევას.


We no longer have to wait for Mother Nature's sensory gifts on her timescales, but instead, like any good parent, she's given us the tools that we need to go out and define our own trajectory.	აღარ მოგვიწევს დაველოდოთ დედა ბუნებას სენსორული საჩუქრებისთვის დროის მის მასშტაბებში. სანაცვლოდ, როგორც კარგმა მშობელმა, მან მოგვცა საჭირო ხელსაწყოები, რომ ავდგეთ და განვსაზღვროთ ჩვენი საკუთარი ტრაექტორია.


So the question now is, how do you want to go out and experience your universe?	ახლა ისმის კითხვა: როგორ გსურთ, რომ გახვიდეთ გარეთ და გამოსცადოთ თქვენი სამყარო?


Thank you.	გმადლობთ.


(Applause) Chris Anderson: Can you feel it? DE: Yeah.	(აპლოდისმენტები) კრის ანდერსონი: გრძნობთ?


Actually, this was the first time I felt applause on the vest.	დ.ი. : კი ეს პირველი შემთხვევაა, როცა ჟილეტით აპლოდისმენტები ვიგრძენი.


It's nice. It's like a massage. (Laughter) CA: Twitter's going crazy. Twitter's going mad.	სასიამოვნოა, მასაჟს ჰგავს. (სიცილი) კ.ა. : ტვიტერი გადაირია. ტვიტერი გაგიჟდა.


So that stock market experiment.	მაშ, საფონდო ბირჟის ექსპერიმენტი,


This could be the first experiment that secures its funding forevermore, right, if successful?	ეს შესაძლოა პირველი ექსპერიმენტი იყოს, რომელიც თქვენს დაფინანსებას სამუდამოდ უზრუნველყოფს წარმატების შემთხვევაში.


DE: Well, that's right, I wouldn't have to write to NIH anymore.	არა? დ.ი. : მართალია. აღარ მომიწევდა NIH-ისთვის მიწერა.


CA: Well look, just to be skeptical for a minute, I mean, this is amazing, but isn't most of the evidence so far that sensory substitution works, not necessarily that sensory addition works?	კ.ა. : მოდი მხოლოდ ერთი წუთით სკეპტიკური ვიქნები. ეს გასაოცარია, მაგრამ აქამდე მტკიცებულების უმრავლესობა ადასტურებს, რომ სენსორული ჩანაცვლება მუშაობს. ეს ხომ არ ნიშნავს რომ დამატებაც მუშაობს?


I mean, isn't it possible that the blind person can see through their tongue because the visual cortex is still there, ready to process, and that that is needed as part of it?	იქნებ ბრმა ადამიანი თავისი ენით იმიტომ ხედავს, რომ მისი ვიზუალური ქერქი ჯერ კიდევ იქ არის და მზად არის დამუშავებისთვის, იქნებ ეს საჭირო ნაწილია?


DE: That's a great question. We actually have no idea what the theoretical limits are of what kind of data the brain can take in.	დ.ი. : შესანიშნავი კითხვაა. სინამდვილეში ჩვენ არ ვიცით რა თეორიული საზღვრები არსებობს თუ რა ტიპის მონაცემების მიღება შეუძლია ტვინს.


The general story, though, is that it's extraordinarily flexible.	ზოგადად, ის საოცრად მოქნილია.