So when a person goes blind, what we used to call their visual cortex gets taken over by other things, by touch, by hearing, by vocabulary.	როცა ადამიანი ბრმავდება, ის რასაც მის ვიზუალურ ქერქს ვეძახდით სხვა რამეების მფლობელობაში გადადის - შეხების, სმენის, სიტყვის მარაგის.


So what that tells us is that the cortex is kind of a one-trick pony.	ეს გვეუბნება, რომ ქერქმა მარტო ერთი რამ იცის.


It just runs certain kinds of computations on things.	ის უბრალოდ გარკვეული ტიპის გამოთვლებს ასრულებს.


And when we look around at things like braille, for example, people are getting information through bumps on their fingers.	და როცა ვუყურებთ, მაგალითად, ისეთ რამეებს როგორიც ბრაილია, ადამიანები ინფორმაციას იღებენ თითების ბურცვებზე გადატარებით.


So I don't think we have any reason to think there's a theoretical limit that we know the edge of.	ასე რომ, არ მგონია რამე მიზეი გვქონდეს, რომ თეორიული ლიმიტის არსებობაზე ვიფიქროთ.


CA: If this checks out, you're going to be deluged.	კ.ა. : ეს თუ დადასტურდა, თქვენ წაგლეკავენ.


There are so many possible applications for this.	უამრავი შესაძლო გამოყენება მოეძებნება ამას.


Are you ready for this? What are you most excited about, the direction it might go?	მზად ხართ ამისთვის? ყველაზე მეტად რა აღგაფრთოვანებთ, მისი რომელი მიმართულება?


DE: I mean, I think there's a lot of applications here.	დ.ი. : ვფიქრობ ჩვენს წინაშე უამრავი გამოყენებაა.


In terms of beyond sensory substitution, the things I started mentioning about astronauts on the space station, they spend a lot of their time monitoring things, and they could instead just get what's going on, because what this is really good for is multidimensional data.	სენსორული ჩანაცვლების მიღმა, საკითხები, რასაც ვახსენებდი ასტრონავტებზე და კოსმოსურ სადგურებზე, ისინი ძალიან დიდ დროს კარგავენ მონიტორინგში. სანაცვლოდ შეიძლებოდა პირდაპირ გაეგოთ თუ რა ხდება, რადგან ის რისთვისაც ეს ნამდვილად კარგია, არის მრავალგანზომილებიანი მონაცემები.


The key is this: Our visual systems are good at detecting blobs and edges, but they're really bad at what our world has become, which is screens with lots and lots of data.	მთავარი მომენტია, რომ ჩვენი ვიზუალური სისტემები კარგად არჩევენ ლაქებს და კიდეებს მაგრამ ვერ უმკლავდებიან თანამედროვე სამყაროს, რაც არის ეკრანები უამრავი მონაცემით.


We have to crawl that with our attentional systems.	ჩვენ იქ ცოცვა გვიწევს ჩვენი ყურადღების სისტემებით.


So this is a way of just feeling the state of something, just like the way you know the state of your body as you're standing around.	ეს კი არის გზა, რომ ვგრძნობდეთ რაღაცის მდგომარეობას, ზუსტად ისე, როგორც იცით თქვენი სხეულის მდგომარეობა დგომისას.


So I think heavy machinery, safety, feeling the state of a factory, of your equipment, that's one place it'll go right away.	ვფიქრობ, მძიმე მანქანები, უსაფრთხოება, ქარხნის, თქვენი დანადგარის მდგომარეობა. ეს ერთ-ერთი მიმართულებაა, სადაც ეს მაშინვე მოხვდება.


CA: David Eagleman, that was one mind-blowing talk. Thank you very much.	კ.ა. : დევიდ იგლმენ, საოცარი საუბარი იყო.


DE: Thank you, Chris. (Applause)	დიდი მადლობა. დ.ი.: გმადლობ, კრის. (აპლოდისმენტები)


This is a kindergarten we designed in 2007.	ეს არის საბავშვო ბაღი, რომელიც ჩვენ დავაპროექტეთ 2007 წელს.


We made this kindergarten to be a circle.	ჩვენ ამ საბავშვო ბაღს მივეცით წრის ფორმა.


It's a kind of endless circulation on top of the roof.	ეს არის, გარკვეულმხრივ, უსასრულო მოძრაობა სახურავზე.


If you are a parent, you know that kids love to keep making circles.	თუკი ხართ მშობელი, თქვენ გეცოდინებათ, რომ ბავშვებს უყვართ გამუდმებული წრეების რტყმა.


This is how the rooftop looks.	აი ასე გამოიყურება ეს სახურავი.


And why did we design this?	და მაინც რატომ დავაგეგმარეთ ჩვენ ასე ?


The principal of this kindergarten said, "No, I don't want a handrail."	ამ საბავშვო ბაღის დირექტორმა განაცხადა: " არა! მე არ მსურს მოაჯირი. "


I said, "It's impossible."	მე განვაცხადე : "ეს შეუძლებელია."


But he insisted: "How about having a net sticking out from the edge of the roof?	მაგრამ მან დაიჩემა: "რა აზრის ხარ, რომ სახურავის კიდის გაყოლებაზე ბადე იყოს.


So that it can catch the children falling off?"	ისე რომ ბავშვები დააკავოს გადავარნისგან ? "


(Laughter) I said, "It's impossible."	(სიცილი) მე ვთქვი: "ეს შეუძლებელია ."


And of course, the government official said, "Of course you have to have a handrail."	და რა თქმა უნდა სამთავრობო თანამდებობის პირმაც თქვა: "ამ ადგილს აუცილებლად უნდა ჰქონდეს მოაჯირი."


But we could keep that idea around the trees.	თუმცა, ბადის იდეა შეგვეძლო შეგვენარჩუნებნა ხეების გარშემო.


There are three trees popping through.	იქ არსებულ სამ ხესთან ასეც მოვიქეცით.


And we were allowed to call this rope as a handrail.	და ნება დაგვრთეს, რომ ამ თოკისთვის მოაჯირი დაგვეძახა.


But of course, rope has nothing to do with them.	მაგრამ რა თქმა უნდა თოკს მოაჯირთან საერთო არაფერი აქვს.


They fall into the net.	ისინი ხტებიან ბადეში


And you get more, and more, more.	და მოდის მეტი ბავშვი, უფრო მეტი და კიდევ უფრო მეტი


(Laughter) Sometimes 40 children are around a tree.	(სიცილი) ხის გარშემო ხანდახან 40 ბავშვიც კი იკრიბება.


The boy on the branch, he loves the tree so he is eating the tree.	აი ის ბიჭი ტოტზე; მას უყვარს ხე, ასე რომ იგი შეექცევა ამ ხეს.


(Laughter) And at the time of an event, they sit on the edge.	(სიცილი) ამ მოვლენის დროს კი ისინი სხდებიან კიდეზე


It looks so nice from underneath.	ქვევიდანაც საკმაოდ ლამაზად ჩანს ეს ყველაფერი


Monkeys in the zoo.	"მაიმუნიები ზოოპარკში"


(Laughter) Feeding time.	(სიცილი) "საჭმლის დროა"


(Laughter) (Applause) And we made the roof as low as possible, because we wanted to see children on top of the roof, not only underneath the roof.	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) ასე რომ სახურავიც შეძლებისდაგვარად დავადაბლეთ, რადგან გვსურდა,რომ ბავშვები არამარტო სახურავის ქვეშ, არამედ სახურავზეც გვენახა.


And if the roof is too high, you see only the ceiling.	თუკი სახურავი ძალიან მაღალია, ჩანს მხოლოდ ჭერი.


And the leg washing place -- there are many kinds of water taps.	აი ფეხსაბანი ადგილი - აქ არის მრავალნაირი ონკანი.


You see with the flexible tubes, you want to spray water to your friends, and the shower, and the one in front is quite normal.	თქვენ ხედავთ, დრეკად მილიანს, თუ გსურთ, რომ მეგობარს შეასხათ წყალი, როგორც შხაპი - ისე. წინა პლანზე სრულიად ნორმალური სურათია.


But if you look at this, the boy is not washing his boots, he's putting water into his boots.	მაგრამ თუ კარგად დააკვირდებით, ბიჭი წაღებს კიარ ირეცხავს, არამედ წყალს ასხამს წაღებში.


(Laughter) This kindergarten is completely open, most of the year.	(სიცილი) წელიწადის უმეტეს ხანს, ეს საბავშვო ბაღი მთლიანად ღიაა.


And there is no boundary between inside and outside.	აქ არ არის რამენაირი გამიჯვნა შიდა და გარე ნაწილებს შორის.


So it means basically this architecture is a roof.	რაც ნიშნავს, რომ აქაური არქიტექტურის დედააზრი სახურავია.


And also there is no boundary between classrooms.	ასევე არ არის გამიჯნული საკლასო ოთახები.


So there is no acoustic barrier at all.	შედეგად, აქ აკუსტიკას არ აქვს გამყოფი.


When you put many children in a quiet box, some of them get really nervous.	როდესაც ბევრ ბავშვს ჩუმ ყუთში ჩასვამ, ზოგიერთი შეიძლება ანერვიულდეს.


But in this kindergarten, there is no reason they get nervous.	მაგრამ ამ საბავშვო ბაღში მათ არ ეძლევათ ანერვიულების მიზეზი.


Because there is no boundary.	იმიტომ რომ აქ არ არის მიჯნები.


And the principal says if the boy in the corner doesn't want to stay in the room, we let him go.	და დირექტორი ამბობს, რომ თუ იმ ბიჭს, კუთხეში, არ სურს ოთახში დარჩენა ჩვენ გავუშვებთ მას.


He will come back eventually, because it's a circle, it comes back.	ის კი საბოლოოდ დაბრუნდება, რადგან აქ ხომ წრეა.


(Laughter) But the point is, in that kind of occasion, usually children try to hide somewhere.	იგი დაბრუნდება. (სიცილი) მაგრამ საქმე იმაშია, რომ ასეთ სიტუაციაში ბავშვები, ჩვეულებრივ, ცდილობენ სადმე დაიმალონ


But here, just they leave and come back.	მაგრამ აქ ისინი მხოლოდ მიდიან და შემდეგ ბრუნდებიან


It's a natural process.	ეს ბუნებრივი პროცესია.


And secondly, we consider noise very important.	მეორე მხრივ, ჩვენთვის ხმაც ძალიან მნიშვნელოვანია.


You know that children sleep better in noise.	თქვენ იცით, რომ ბავშვებს ხმაურში უკეთესად ეძინებათ.


They don't sleep in a quiet space.	ისინი არ იძინებენ ჩუმ ადგილებში.


And in this kindergarten, these children show amazing concentration in class.	ამ საბავშვო ბაღში, ბავშვები კლასში გასაოცრად კონცენტირებულები არიან.


And you know, our kind grew up in the jungle with noise.	თქვენ იცით, რომ ჩვენი სახეობა ხმაურიან ჯუნგლებში გაიზარდა.


They need noise.	მათ სჭირდებათ ხმაური.


And you know, you can talk to your friends in a noisy bar.	და თქვენ იცით, რომ შეგიძლიათ ხმამაღლა ელაპარაკოთ მეგობრებს.


You are not supposed to be in silence.	არ ხართ ვალდებულები, რომ ჩუმად ილაპარაკოთ.


And you know, these days we are trying to make everything under control.	ისიც იცით, რომ დღეს-დღეისობით ჩვენ ყველაფრის კონტროლს ვცდილობთ.


You know, it's completely open.	დიახ, ეს ცხადია.


And you should know that we can go skiing in -20 degrees in winter.	ისიც გეცოდინებათ, რომ ზამთარში -20 გრადუსში შეგვიძლია თხილამურებით ვისრიალოთ.


In summer you go swimming.	ზაფხულში საცურაოდ წავიდეთ


The sand is 50 degrees.	როდესაც ქვიშა 50 გრადუსზეა გაცხელებული


And also, you should know that you are waterproof.	ისიც თავისთავად იცით, რომ თქვენი სხეული წყალგაუმტარია.


You never melt in rain.	წვიმაშიც არასოდეს დნებით.


So, children are supposed to be outside.	ამიტომ ბავშვები უნდა იყვნენ გარეთ


So that is how we should treat them.	აი ასე უნდა მოვეპრყოთ მათ.


This is how they divide classrooms.	აი როგორ ყოფენ ისინი საკლასო ოთახებს.


They are supposed to help teachers.	ისინი უნდა დაეხმარონ მასწავლებლებს,


They don't.	მაგრამ ისინი არ ეხმარებიან.


(Laughter) I didn't put him in.	(სიცილი) მე არ ჩამისვამს.


A classroom.	აი საკლასო ოთახი.


And a washbasin.	პირსაბანი.


They talk to each other around the well.	გარშემომყოფებსაც მშვენივრდ ესაუბრებიან.


And there are always some trees in the classroom.	საკლასო ოთახებში აუცილებლად არის ხეები.


A monkey trying to fish another monkey from above.	"ერთ-ერთი მაიმუნი ცდილობს მოიტაცოს მეორე ზემოდან"


(Laughter) Monkeys.	(სიცილი) "მაიმუნები"


(Laughter) And each classroom has at least one skylight.	(სიცილი) თითოეულ საკლასო ოთახს მინიმუმ ერთი მინის სახურავი აქვს.


And this is where Santa Claus comes down at the time of Christmas.	საიდანაც სანტა კლაუსი ჩამოდის ხოლმე შობას.


This is the annex building, right next to that oval-shaped kindergarten.	ეს არის დამატებითი ნაგებობა ოვალური საბავშვო ბაღის გვერდით.


The building is only five meters tall with seven floors.	ეს 7 სართულიანი ნაგებობა, მხოლოდ 5 მეტრიანია.


And of course, the ceiling height is very low.	და რა თქმა უნდა ჭერის სიმაღლე ძალიან დაბალია.


So you have to consider safety.	ასე რომ უნდა გაითვალისწინოთ უსაფრთხოება


So, we put our children, a daughter and a son.	ჩვენც ვუშვებთ აქ ჩვენს შვილებს.


They tried to go in.	გოგო და ვაჟი. შიგნით შესვლას ცდილობდნენ


He hit his head.	და თავიც მიარტყა.


He's okay. His skull is quite strong.	თუმცა კარგადაა. საკმაოდ ძლიერი თავი აქვს.


He is resilient. It's my son.	კი იგი მედგარია. ჩემი ბიჭია!


(Laughter) And he is trying to see if it is safe to jump off.	(სიცილი) იგი ცდილობს გაიგოს, უსაფრხოა თუ არა გადახტომა


And then we put other children.	და შემდეგ ჩვენ სხვა ბავშვებსაც ვუშვებთ.


The traffic jam is awful in Tokyo, as you know.	როგორც იცით ტოკიოში საცობი საშინელებაა.


(Laughter) The driver in front, she needs to learn how to drive.	(სიცილი) წინ მძღოლს უნდა ტარების სწავლა.


Now these days, kids need a small dosage of danger.	დღეს-დღეისობით, ბავშვები მცირე დოზით საჭიროებენ საშიშროებას.


And in this kind of occasion, they learn to help each other.	და ასეთ სიტუაციაში, ისინი სწავლობენ ერთმანეთის დახმარებას.


This is society. This is the kind of opportunity we are losing these days.	აი ეს არის საზოგადოება. აი ასეთ ხელსაყრელ შესაძლებლობას ჩვენ ხელიდან ვუშვებთ.


Now, this drawing is showing the movement of a boy between 9:10 and 9:30.	ეს ნახაზი ასახავს ბიჭუნას მოძრაობას 9:10 დან 9:30 მდე.


And the circumference of this building is 183 meters.	და შენობის გარშემოწერილობაა 183 მეტრი.


So it's not exactly small at all.	ასე რომ ეს მანძილი მთლად პატარაც არ არის.


And this boy did 6,000 meters in the morning.	ამ ბიჭუნამ კი დილით 6000 მეტრი გაიარა.


But the surprise is yet to come.	ეს ყველაფერი როდია.


The children in this kindergarten do 4,000 meters on average.	ეს ბავშვები ბაღში საშუალოდ 4000 მეტრს გადიან დღიურად.


And these children have the highest athletic abilities among many kindergartens.	ამ ბავშვებს უდიდესი ათლეტური შესაძლებლობები აქვთ სხვა მრავალ საბავშვო ბაღების ბავშვებს შორის.


The principal says, "I don't train them. We leave them on top of the roof.	დირექტორი ამბობს: "მე არ ვავარჯიშებ მათ, მე ვტოვებ მათ სახურავზე.


Just like sheep."	ისე როგორც ცხვრებს."


(Laughter) They keep running.	(სიცილი) ისინიც დარბიან და დარბიან


(Laughter) My point is don't control them, don't protect them too much, and they need to tumble sometimes.	(სიცილი) მე ვგულისხმობ, რომ ჩვენ ისინი არ უნდა ვაკონტროლოთ, არც ზედმეტად უნდა დავიცვათ და ასევე ისინი ხანდახან უნდა დაეცნენ ძირს.


They need to get some injury.	მათ ცოტათი უნდა ეტკინოთ კიდეც


And that makes them learn how to live in this world.	და აი ასე ისწავლიან ისინი თუ როგორ უნდა იცხოვრონ ამ სამყაროში.


I think architecture is capable of changing this world, and people's lives.	მე ვფიქრობ რომ არქიტექურას შეუძლია ამ სამყაროს და ხალხის ცხოვრების შეცვლა.


And this is one of the attempts to change the lives of children.	ეს არის ერთ-ერთი მცდელობა შევცვალოთ ბავშვების ცხოვრება.


Thank you very much.	დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I work with a bunch of mathematicians, philosophers and computer scientists, and we sit around and think about the future of machine intelligence, among other things.	მე ვმუშაობ მათემატიკოსების, ფილოსოფოსების და კომპიუტერული მეცნიერების ჯგუფებთან და სხვა საკითხებთან ერთად, ჩვენ ვფიქრობთ მანქანური ინტელექტის მომავალზე.


Some people think that some of these things are sort of science fiction-y, far out there, crazy.	ზოგი თვლის, რომ მსგავსი საკითხები მეცნიერული ფანტასტიკის სფეროა, ჩვენგან შორს არის და სიგიჟეა,


But I like to say, okay, let's look at the modern human condition.	მაგრამ მე მსურს ვთქვა: კარგით, შევხედოთ თანამედროვე ადამიანის მდგომარეობას.


(Laughter) This is the normal way for things to be.	(სიცილი) ეს ნორმალური მდგომარეობაა,


But if we think about it, we are actually recently arrived guests on this planet, the human species.	მაგრამ თუ დავფიქრდებით, ჩვენ, ადამიანის სახეობა, ახლახანს მოსული სტუმრები ვართ ამ პლანეტაზე.


Think about if Earth was created one year ago, the human species, then, would be 10 minutes old.	წარმოიდგინეთ, დედამიწა ერთი წლის წინ რომ შექმნილიყო. ადამიანები 10 წუთის იქნებოდნენ.


The industrial era started two seconds ago.	ინდუსტრიული ხანა 2 წამის წინ დაიწყებოდა.


Another way to look at this is to think of world GDP over the last 10,000 years, I've actually taken the trouble to plot this for you in a graph.	სხვა კუთხით დასანახად დავფიქრდეთ ბოლო 10 000 წლის მსოფლიო მშპ-ზე. ეს ინფორმაცია გრაფიკზეც დავიტანე.


It looks like this.	ის ასე გამოიყურება.


(Laughter) It's a curious shape for a normal condition.	(სიცილი) უცნაური ფორმაა ნორმალური მდგომარეობისთვის.


I sure wouldn't want to sit on it.	მასზე დაჯდომა ნამდვილად არ მომინდებოდა.


(Laughter) Let's ask ourselves, what is the cause of this current anomaly?	(სიცილი) ვკითხოთ საკუთარ თავებს, თუ რა არის ამ ანომალიის მიზეზი?


Some people would say it's technology.	ზოგი იტყვის რომ ტექნოლოგიები.


Now it's true, technology has accumulated through human history, and right now, technology advances extremely rapidly -- that is the proximate cause, that's why we are currently so very productive.	მართალია, ტექნოლოგიების დაგროვება მოხდა ადამიანის არსებობის მანძილზე და ახლა, ტექნოლოგია დიდი სისწრაფით ვითარდება. ეს არის უშუალო მიზეზი. ამიტომ ვართ ამჟამად ასე პროდუქტიულები,


But I like to think back further to the ultimate cause.	მაგრამ მინდა უფრო წინ გავიხედო საბოლოო შედეგისკენ.


Look at these two highly distinguished gentlemen: We have Kanzi -- he's mastered 200 lexical tokens, an incredible feat.	შეხედეთ ამ ორ გამორჩეულ მამაკაცს: ეს არის კენზი... მან 200 ლექსიკური ერთეული აითვისა, შთამბეჭდავი შედეგია


And Ed Witten unleashed the second superstring revolution.	და ედ უიტენი, სუპერ სიმთა თეორიის რევოლუციონერი.


If we look under the hood, this is what we find: basically the same thing.	თუ უფრო ღრმად ჩავიხედვათ აი რას ვიპოვით: ძირითადად ერთი და იგივეა.


One is a little larger, it maybe also has a few tricks in the exact way it's wired.	ერთი ცოტა უფრო დიდია, შეიძლება უფრო მახვილგონივრულად შეერთებული.


These invisible differences cannot be too complicated, however, because there have only been 250,000 generations since our last common ancestor.	ეს უხილავი განსხვავებები შეუძლებელია ძალიან რთული იყოს, რადგან მხოლოდ 250 000 თაობამ გაიარა, მათი საერთო წინაპრის შემდეგ.


We know that complicated mechanisms take a long time to evolve.	ჩვენ ვიცით, რომ რთული მექანიზმის განვითარებას დიდი დრო სჭირდება.


So a bunch of relatively minor changes take us from Kanzi to Witten, from broken-off tree branches to intercontinental ballistic missiles.	ამიტომ, შედარებოთ მცირე ცვლილებებმა მიგვიყვანა კენზიდან უიტენამდე, ხის მოტეხილი ტოტებიდან, საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკურ რაკეტებამდე


So this then seems pretty obvious that everything we've achieved, and everything we care about, depends crucially on some relatively minor changes that made the human mind.	ცხადია, რომ ყველაფერი რასაც მივაღწიეთ და ყველაფერი რასაც ვაფასებთ, ადამიანის ტვინის შემქმნელ შედარებით უმნიშვნელო ცვლილებებზეა დამოკიდებული.


And the corollary, of course, is that any further changes that could significantly change the substrate of thinking could have potentially enormous consequences.	შედეგად, რა თქმა უნდა, მომავალ ცვლილებებს, რომლებსაც შეუძლიათ მნიშვნელოვნად შეცვალონ აზროვნების საფუძვლები, შეიძლება პოტენციურად წარმოუდგენელი შედეგები მოჰყვეს.


Some of my colleagues think we're on the verge of something that could cause a profound change in that substrate, and that is machine superintelligence.	ზოგიერთი ჩემი კოლეგა ფიქრობს, რომ ჩვენ ამ საფუძვლების ძირეული ცვლილების ზღვარზე ვართ, რაც მანქანურ სუპერინტელექტს წარმოადგენს.


Artificial intelligence used to be about putting commands in a box.	ადრე ხელოვნური ინტელექტი ბრძანებების ყუთში შეტანა იყო.


You would have human programmers that would painstakingly handcraft knowledge items.	იყვნენ ადამიანი პროგრამისტები, რომლებიც ცოდნის ერთეულებს გულმოდგინედ, ხელით ქმნიდნენ.


You build up these expert systems, and they were kind of useful for some purposes, but they were very brittle, you couldn't scale them.	იქმნებოდა ეს საექსპერტო სისტემები და ისინი გამოსადეგი იყო რაღაც მიზნებისთვის, მაგრამ ეს სისტემები ძალიან მყიფე იყო, მათი მასშტაბირება შეუძლებელი.


Basically, you got out only what you put in.	პრინციპში, რაც შეგვყავდათ იმავეს იღებდით.


But since then, a paradigm shift has taken place in the field of artificial intelligence.	თუმცა, მას შემდეგ ხელოვნური ინტელექტის სფეროს პარადიგმა შეიცვალა.


Today, the action is really around machine learning.	დღეს-დღეობით აქტივობა, ნამვილი მანქანური სწავლების ირგვლივაა.


So rather than handcrafting knowledge representations and features, we create algorithms that learn, often from raw perceptual data.	ანუ, ცოდნის და თვისებების ხელით შეტანის მაგივრად, ჩვენ ვქმნით ალგორითმებს, რომლებიც დაუმუშავებელი მონაცემის მიღებით სწავლობენ.


Basically the same thing that the human infant does.	პრინციპში ეს იგივეა, რასაც ჩვილი ბავშვი აკეთებს.


The result is A.I. that is not limited to one domain -- the same system can learn to translate between any pairs of languages, or learn to play any computer game on the Atari console.	შედეგად ვიღებთ ხ.ი. რომელიც ერთ სფეროში არაა შეზღუდული. ერთ სისტემას შეუძლია თარგმნოს ნებისმიერ ორ ენას შორის, ან ისწავლოს ნებისმიერი კოპიუტერული თამაში სათამაშო მოწყობილობა Atari-ზე.


Now of course, A.I. is still nowhere near having the same powerful, cross-domain ability to learn and plan as a human being has.	რა თქმა უნდა, ხ.ი. ჯერ ახლოსაც არ არის, ისეთ ძლევამოსილ მრავალფუნქციურ უნარებთან, რომ ისწავლოს და დაგეგმოს როგორც ადამიანმა.


The cortex still has some algorithmic tricks that we don't yet know how to match in machines.	ტვინს ჯერ კიდევ აქვს ისეთი ალგორითმული ხრიკები, რომლის ანალოგის შექმნა მანქანისთვის ჯერ არ შეგვიძლია.


So the question is, how far are we from being able to match those tricks?	ამიტომ ისმის კითხვა: რამდენად შორს ვართ მსგავსი ხრიკების შექმნისგან?


A couple of years ago, we did a survey of some of the world's leading A.I. experts, to see what they think, and one of the questions we asked was, "By which year do you think there is a 50 percent probability that we will have achieved human-level machine intelligence?"	ორიოდე წლის წინ, გამოკითხვა ჩავატარეთ მსოფლიოს მოწინავე ხ.ი.-ის ექსპერტებს შორის, მათი აზრის გასაგებად და ერთ-ერთი შეკითხვა იყო: "როგორ ფიქრობთ, რომელი წლისთვის იქნება 50% ალბათობა იმისა, რომ ჩვენ ადამიანის დონის მანქანურ ინტელექტს მივაღწევთ?"


We defined human-level here as the ability to perform almost any job at least as well as an adult human, so real human-level, not just within some limited domain.	ადამიანის დონეში, ვიგულისხმეთ თითქმის ნებისმიერი სამუშაოს მინიმუმ ზრდასრული ადამიანის დონეზე შესრულების უნარი. ანუ, ნამდვილი ადამიანის დონე, არა მხოლოდ შეზღუდულ სფეროებში.


And the median answer was 2040 or 2050, depending on precisely which group of experts we asked.	და საშუალო პასუხი იყო 2040, ან 2050. იმის მიხედვით, თუ ექსპერტთა რომელ ჯგუფს ვკითხეთ.


Now, it could happen much, much later, or sooner, the truth is nobody really knows.	ეს შეიძლება ბევრად უფრო ადრე, ან გვიან მოხდეს. სინმადვილეში არავინ იცის.


What we do know is that the ultimate limit to information processing in a machine substrate lies far outside the limits in biological tissue.	მაგრამ რაც ვიცით, არის ის, რომ მანქანის მიერ ინფორმაციის დამუშავების სიჩქარის საბოლოო ზღვარი, ბიოლოგიური ქსოვილისაზე ბევრად მეტია.


This comes down to physics.	ყველაფერი ფიზიკაზე დადის.


A biological neuron fires, maybe, at 200 hertz, 200 times a second.	ბიოლოგიური ნეირონი მოქმედებს ალბათ 200 ჰერცზე, 200-ჯერ წამში.


But even a present-day transistor operates at the Gigahertz.	თუმცა, დღევანდელი ტრანზისტორიც კი გიგაჰერცებით ოპერირებს.


Neurons propagate slowly in axons, 100 meters per second, tops.	ნეირონები აქსონებში ნელა მოძრაობენ მაქსიმუმ 100 მეტრი წამში,


But in computers, signals can travel at the speed of light.	სამაგიეროდ კომპიუტერული სიგნალი სინათლის სიჩქარით მოძრაობს.


There are also size limitations, like a human brain has to fit inside a cranium, but a computer can be the size of a warehouse or larger.	ასევე არის ზომის შეზღუდვებიც. ადამიანის ტვინი თავის ქალაში უნდა ჩაეტიოს, მაშინ როცა კომპიუტერი შეიძლება საწყობის ზომის, ან უფრო დიდი იყოს.


So the potential for superintelligence lies dormant in matter, much like the power of the atom lay dormant throughout human history, patiently waiting there until 1945.	ამიტომ სუპერინტელექტის პოტენციალი მატერიაშია ჩამალული. ისევე როგორც ატომის ძალა იყო ჩამალული კაცობრიობის ისტორიის მანძილზე, 1945 წლამდე.


In this century, scientists may learn to awaken the power of artificial intelligence.	ამ საუკუნეში მეცნიერებმა შეიძლება ხელოვნური ინტელექტის ძალის გამოღვიძება მოახერხონ


And I think we might then see an intelligence explosion.	და ვფიქრობ შემდეგ შეიძლება ინტელექტის აფეთქების მომსწრენი გავხდეთ.


Now most people, when they think about what is smart and what is dumb, I think have in mind a picture roughly like this.	უმეტესობა როცა ჭკვიანს და სულელს წარმოიდგენს, ვფიქრობ დაახლოებით შემდეგი სურათი წარმოუდგენია:


So at one end we have the village idiot, and then far over at the other side we have Ed Witten, or Albert Einstein, or whoever your favorite guru is.	ერთ მხარეს იდიოტი სოფლიდან და მეორე ბოლოში ედ უიტენი, ან ალბერტ აინშტაინი, ან ვინმე თქვენი საყვარელი გურუ.


But I think that from the point of view of artificial intelligence, the true picture is actually probably more like this: AI starts out at this point here, at zero intelligence, and then, after many, many years of really hard work, maybe eventually we get to mouse-level artificial intelligence, something that can navigate cluttered environments as well as a mouse can.	სინამდვილეში ვფიქრობ ხელოვნური ინტელექტის გადმოსახედიდან, რეალური სურათი შემდეგია: ხ.ი. იწყება ამ წერტილიდან, ნულოვანი ინტელექტით და შემდეგ ბევრი, ბევრი წლის დაუღალავი შრომის შედეგად, შეიძლება მივიღოთ თაგვის დონის ხელოვნური ინტელექტი. რაღაც რაც დაბრკოლებებიან გარემოში გაიკვლევს გზას, როგორც თაგვი ახერხებს ამას.


And then, after many, many more years of really hard work, lots of investment, maybe eventually we get to chimpanzee-level artificial intelligence.	შემდეგ კიდევ ბევრი, ბევრი წლის მძიმე შრომის და ბევრი ინვესტირების შემდეგ. შეიძლება საბოლოოდ მივიღოთ შიმპანზეს დონის ხელოვნური ინტელექტი.


And then, after even more years of really, really hard work, we get to village idiot artificial intelligence.	შემდეგ კიდევ უფრო მეტი წლის და ძალიან მძიმე შრომის შემდეგ, მივიღებთ სოფლელი იდიოტის დონის ხელოვნურ ინტელექტს.


And a few moments later, we are beyond Ed Witten.	სულ ცოტა ხნის შემდეგ კი, ჩვენ უკვე ედ უიტენს გავცდებით.


The train doesn't stop at Humanville Station.	მატარებელი არ ჩერდება "ადამიანის" სადგურზე.


It's likely, rather, to swoosh right by.	უფრო სავარაუდოა, რომ ის მას ჩაუქროლებს.


Now this has profound implications, particularly when it comes to questions of power.	ამას ღრმა შედეგები მოჰყვება. კერძოდ, ძალასთან დაკავშირებულ საკითხებზე.


For example, chimpanzees are strong -- pound for pound, a chimpanzee is about twice as strong as a fit human male.	მაგალითად, შიმპანზეები ძლიერები არიან. შიმპანზეები ჯანმრთელ მამაკაცზე დაახლოებით ორჯერ უფრო ძლიერები არიან.


And yet, the fate of Kanzi and his pals depends a lot more on what we humans do than on what the chimpanzees do themselves.	ამის მიუხედავად კენზის და მისი მეგობრების ბედი, უფრო მეტად ადამიანების ქმედებაზეა დამოკიდებული, ვიდრე თავად შიმპანზეების.


Once there is superintelligence, the fate of humanity may depend on what the superintelligence does.	როცა გაჩნდება სუპერინტელექტი, კაცობრიობის ბედი, შეიძლება სუპერინტელექტის ქმედებაზე გახდეს დამოკიდებული.


Think about it: Machine intelligence is the last invention that humanity will ever need to make.	დაფიქრდით: მანქანური ინტელექტი, კაცობრიობისთვის გამოსადეგი უკანასკნელი გამოგონება იქნება.


Machines will then be better at inventing than we are, and they'll be doing so on digital timescales.	ამის შემდეგ, მანაქნებს გამოგონება ჩვენზე უკეთ გამოუვათ და ისინი ამას ციფრული სისწრაფით გააკეთებენ.


What this means is basically a telescoping of the future.	ეს ფაქტიურად მომავლის ტელესკოპირებაა.


Think of all the crazy technologies that you could have imagined maybe humans could have developed in the fullness of time: cures for aging, space colonization, self-replicating nanobots or uploading of minds into computers, all kinds of science fiction-y stuff that's nevertheless consistent with the laws of physics.	დაფიქრდით ყველა გიჟურ ტექნოლოგიაზე რაც კი ოდესმე წარმოგიდგენიათ, რომ ადამიანს შეეძლო საკმარისი დროის შემთხვევაში შეექმნა: დაბერების საწინააღმდეგო წამალი, კოსმოსის კოლონიზაცია, თვითგამრავლებადი ნანობოტები, ან ტვინის კომპიუტერში ატვირთვა. ყველა სახის მეცნიერული ფანტასტიკა, რომელიც თავსებადია ფიზიკის კანონებთან.


All of this superintelligence could develop, and possibly quite rapidly.	ამ ყველაფრის შექმნა სუპერინტელექტს საკმაოდ სწრაფად შეეძლება.


Now, a superintelligence with such technological maturity would be extremely powerful, and at least in some scenarios, it would be able to get what it wants.	მსგავსი ტექნოლოგიური სიმწიფის სუპერინტელექტი, მეტისმეტად ძლევამოსილი იქნება და მინიმუმ რაღაც სიტუაციებში შეეძლება მიიღოს ის რაც უნდა.


We would then have a future that would be shaped by the preferences of this A.I.	შესაბამისად ჩვენ გვექნება მომავალი, რომლსაც ხ.ი.-ის სურვილები განაპირობებს.


Now a good question is, what are those preferences?	კარგი კითხვაა: რა არის მისი სურვილები?


Here it gets trickier.	აქ ყველაფერი რთულდება.


To make any headway with this, we must first of all avoid anthropomorphizing.	ამაში რომ გავერკვეთ, პირველ რიგში ანთროფომორფიზმისგან უნდა გავთავისუფლდეთ


And this is ironic because every newspaper article about the future of A.I. has a picture of this: So I think what we need to do is to conceive of the issue more abstractly, not in terms of vivid Hollywood scenarios.	ეს ირონიულია, რადგან გაზეთის ყველა სტატიას ხ.ი.-ზე, ეს სურათი აქვს. ამიტომ ვფიქრობ პრობლემა უფრო აბსტრაქტულად უნდა გავიაზროთ და არა კაშკაშა ჰოლივუდის სცენარის მიხედვით.


We need to think of intelligence as an optimization process, a process that steers the future into a particular set of configurations.	ინტელექტზე როგორც ოპტიმიზაციის პროცესზე უნდა ვიფიქროთ. პროცესზე, რომელიც მომავალს გარკვეული კონფიგურაციისკენ მიაქანებს.


A superintelligence is a really strong optimization process.	სუპერინტელექტი ძალიან ძლიერი ოპტიმიზაციის პროცესია.


It's extremely good at using available means to achieve a state in which its goal is realized.	ის ძალიან ძლიერია არსებული საშუალებების საკუთარი მიზნების რეალიზაციისთვის გამოყენებაში.


This means that there is no necessary connection between being highly intelligent in this sense, and having an objective that we humans would find worthwhile or meaningful.	ეს ნიშნავს, რომ აუცილებელი არ არის არსებობდეს კავშირი ამ გაგების მაღალ ინტელექტსა და ისეთ მიზნებს შორის, რომელიც ადამიანისთვის ღირებულია და გასაგები.


Suppose we give an A.I. the goal to make humans smile.	დავუშვათ ხ.ი. დავუსახეთ ამოცანა გააღიმოს ადამიანები.


When the A.I. is weak, it performs useful or amusing actions that cause its user to smile.	როცა ხ.ი. სუსტია, ის სასარებლო, ან სახალისო ქმედებებს განახორციელებს, რომელიც მომხმარებელს გააცინებს.


When the A.I. becomes superintelligent, it realizes that there is a more effective way to achieve this goal: take control of the world and stick electrodes into the facial muscles of humans to cause constant, beaming grins.	როცა ხ.ი. სუპერინტელექტი გახდება, ის გაიაზრებს, რომ ამ მიზნის მიღწევის უფრო ეფექტური გზა არსებობს: აკონტროლო მსოფლიო და ადამიანის სახის კუნთებში ელექტროდები ჩანერგო, რომლებიც მუდმივად ღიმილს გამოიწვევენ.


Another example, suppose we give A.I. the goal to solve a difficult mathematical problem.	სხვა მაგალითი: დავუშვათ ხ.ი. მივეცით დავალება ამოხსნას რთული მათემატიკური ამოცანა.


When the A.I. becomes superintelligent, it realizes that the most effective way to get the solution to this problem is by transforming the planet into a giant computer, so as to increase its thinking capacity.	როცა ხ.ი. სუპერინტელექტი იქნება, ის მიხვდება, რომ ამ ამოცანის ამოხსნის ყველაზე ეფექტური გზა, არის პლანეტის გიგანტურ კომპიუტერად გარდაგქმნა, იმისთვის რომ მისი აზროვნების უნარი გაიზარდოს.


And notice that this gives the A.I.s an instrumental reason to do things to us that we might not approve of.	დააკვირდით, რომ ეს ხ.ი.-ს მისცემს ინსტრუმენტულ საფუძველს რომ გაგვიკეთოს ისეთი რაღაც, რასაც შეიძლება არ დავეთანხმოთ.


Human beings in this model are threats, we could prevent the mathematical problem from being solved.	ამ მოდელში, ადამიანები საფრთხეს წარმოაგდენენ. ჩვენ შეიძლება მათემატიკური ამოცანის ამოხსნას ხელი შევუშალოთ.


Of course, perceivably things won't go wrong in these particular ways; these are cartoon examples.	რა თქმა უნდა, ყველაფერი ზუსტად ასე არ წარიმართება; ეს კარიკატურული მაგალითებია,


But the general point here is important: if you create a really powerful optimization process to maximize for objective x, you better make sure that your definition of x incorporates everything you care about.	მაგრამ აქ ზოგადი აზრია მნიშვნელოვანი: თუ თქვენ შექმნით ძალიან ძლევამოსილ ოპტიმიზაციის პროცესს, x მიზნის მიღწევის მაქსიმიზებისთვის, უმჯობესია დარწმუნდეთ, რომ x-ის თქვენეული განმარტება მოიცავს ყველაფერს რაც თქვენთვის ღირებულია.


This is a lesson that's also taught in many a myth.	ეს ის გაკვეთილია, რომელიც ბევრ მითშიც გვხვდება.


King Midas wishes that everything he touches be turned into gold.	მეფე მიდასს სურს, რომ ყველაფერი რასაც ეხება ოქროდ იქცეოდეს.


He touches his daughter, she turns into gold.	ის ეხება საკუთარ ქალიშვილს და ის ოქროდ იქცევა.


He touches his food, it turns into gold.	ის საჭმელს ეხება და საჭმელი ოქროდ იქცევა.


This could become practically relevant, not just as a metaphor for greed, but as an illustration of what happens if you create a powerful optimization process and give it misconceived or poorly specified goals.	ეს შეიძლება არა მხოლოდ როგორც სიხარბის მეტაფორად გამოგვადგეს, არამედ პრაქტიკაშიც აქტუალიზდეს, როგორც იმის ილუსტრაცია, თუ რა მოხდება, როცა თქვენ ძლევამოსილ ოპტიმიზაციის პროცესს შექმნით და დაუსხავათ მას არასწორ, ან ცუდად განსაზღვრულ მიზნებს.


Now you might say, if a computer starts sticking electrodes into people's faces, we'd just shut it off.	თქვენ შეიძლება თქვათ, რომ თუ კომპიუტერი ხალხის სახეებში ელექტროდების ჩასმას იწყებს ჩვენ მას უბრალოდ გამოვრთავთ.


A, this is not necessarily so easy to do if we've grown dependent on the system -- like, where is the off switch to the Internet?	ა) ეს არც ისე იოლია, თუ ჩვენ უკვე სისტემაზე დამოკიდებული ვართ. როგორც მაგალითად, სად არის ინტერენტის გამომრთველი ღილაკი?


B, why haven't the chimpanzees flicked the off switch to humanity, or the Neanderthals?	ბ) რატომ არ დააჭირეს შიმპანზეებმა ადამიანის გამომრთველ ღილაკს, ან ნეადერტალელებმა?


They certainly had reasons.	მათ ამის მიზეზი ნამდვილად ჰქონდათ.


We have an off switch, for example, right here.	ჩვენ გვაქვს გამორთვის ღილაკი, მაგალითად აქ.


(Choking) The reason is that we are an intelligent adversary; we can anticipate threats and plan around them.	(თავს იხრჩობს) მიზეზი ის არის, რომ ჩვენ ინტელექტუალური მოწინააღმდეგე ვართ; ჩვენ შეგვიძლია საფრთხეების განჭვრეტა და შემოვლითი გზების დაგეგმვა.


But so could a superintelligent agent, and it would be much better at that than we are.	ასევე შეუძლია სუპერინტელექტუალურ აგენტს და ის, ჩვენზე ბევრად უკეთესი იქნება ამაში.


The point is, we should not be confident that we have this under control here.	მთავარია, რომ არ უნდა ვიყოთ დარწმუნებული, რომ ყველაფერს ვაკონტროლებთ.


And we could try to make our job a little bit easier by, say, putting the A.I. in a box, like a secure software environment, a virtual reality simulation from which it cannot escape.	რის შედეგადაც შეიძლება საქმე გავიადვილოთ, მაგალითად ხ.ი.-ის ყუთში ჩადებით. უსაფრთხო პროგრამული გარემოს მსგავსში. ვირტუალური რეალობის სიმულაციისმაგვარში, რასაც ის თავს ვერ დააღწევს,


But how confident can we be that the A.I. couldn't find a bug.	მაგრამ რა დარწმუნებულები ვართ, რომ ხ.ი.


Given that merely human hackers find bugs all the time, I'd say, probably not very confident.	ხარვეზს ვერ აღმოაჩენს. იმის გათვალისწინებით, რომ ადამიანი ჰაკერებიც კი მუდმივად პოულობენ ხარვეზებს. ვიტყოდი, რომ ძალიან დარმწუნებულები არ უნდა ვიყოთ.


So we disconnect the ethernet cable to create an air gap, but again, like merely human hackers routinely transgress air gaps using social engineering.	ვთქვათ გამოვაერთეთ ინტერნეტის კაბელი საჰაერო დაბრკოლების შესაქმნელად, მაგრამ ადამიანი ჰაკერებიც კი ძლევენ რეგულარულად საჰაერო დაბრკოლებას, სოციალური ინჟინერიის გამოყენებით.


Right now, as I speak, I'm sure there is some employee out there somewhere who has been talked into handing out her account details by somebody claiming to be from the I.T. department.	ახლა, ჩემი საუბრის დროსაც, დარწმუნებული ვარ სადღაც არსებობს ვიღაც თანამშრომელი, რომელიც დაარწმუნეს, რომ მისი პაროლი გაეთქვა, ვიღაც ვითომ აი-თი განყოფილების თანამშრომლისთვის.


More creative scenarios are also possible, like if you're the A.I., you can imagine wiggling electrodes around in your internal circuitry to create radio waves that you can use to communicate.	უფრო შემოქმედებითი სცენარებიცაა შესაძლებელი. თუ თქვენ ხ.ი. ხართ, შეგიძლიათ მოძრავი ელექტროდები წარმოიდგინოთ თქვენი შინაგანი სქემის გარშემო, რომლითაც რადიო ტალღებს შექმნით კომუნიკაციისთვის.


Or maybe you could pretend to malfunction, and then when the programmers open you up to see what went wrong with you, they look at the source code -- Bam! -- the manipulation can take place.	ან შეიძლება გაუმართავობის სიმულირება გააკეთოთ და შემდეგ როცა პროგრამისტი გაგხსნით, რომ ნახოს რაშია საქმე, ჩახედავს კოდებს.. და ბამ!.. უკვე შესაძლებელია მანიპულაცია.


Or it could output the blueprint to a really nifty technology, and when we implement it, it has some surreptitious side effect that the A.I. had planned.	ან ხ.ი.-ს შეუძლია ძალიან მახვილგონივრული ტექნოლოგიის ინსტრუქცია დაბეჭდოს და როცა მის რეალიზაციას გავაკეთებთ, ამას ის ფარული შედეგები მოჰყვება, რაც ხ.ი.-მა დაგეგმა.


The point here is that we should not be confident in our ability to keep a superintelligent genie locked up in its bottle forever.	მთავარი აზრი იმაშია, რომ ჩვენ დარწმუნებული არ უნდა ვიყოთ საკუთარ უნარებში, რომ შევძლებთ სუპერინტელექტი ბოთლში სამუდამოდ გამოვკეტოთ.


Sooner or later, it will out.	ადრე თუ გვიან, ის გამოვა.


I believe that the answer here is to figure out how to create superintelligent A.I. such that even if -- when -- it escapes, it is still safe because it is fundamentally on our side because it shares our values.	ვფიქრობ პასუხი იმის გარკვევაშია, თუ როგორ შევქმნათ ისეთი ხ.ი., რომელიც უკონტროლოც რომ გახდეს, მაინც უსაფრთხო იქნება, რადგან ჩვენს მხარეზე იქნება, იმიტომ რომ ჩვენს ღირებულებებს იზიარებს.


I see no way around this difficult problem.	ამ რთული პრობლემის გვერდის ავლის გზას მე ვერ ვხედავ.


Now, I'm actually fairly optimistic that this problem can be solved.	ზოგადად საკმაოდ ოპტიმისტი ვარ და მგონია, რომ ეს პრობლემა გადაწყვეტადია.


We wouldn't have to write down a long list of everything we care about, or worse yet, spell it out in some computer language like C++ or Python, that would be a task beyond hopeless.	არ გვჭირდება ჩვენთვის ღირებული რამეების გრძელი სიის დაწერა, ან უფრო უარესი, მათი პროგრამირების ენაზე კოდირება, მაგალითად C++-ზე ან Python-ზე. ეს უიმედო ამოცანა იქნებოდა.


Instead, we would create an A.I. that uses its intelligence to learn what we value, and its motivation system is constructed in such a way that it is motivated to pursue our values or to perform actions that it predicts we would approve of.	ამის ნაცვლად ჩვენ შევქმნიდით ხ.ი.-ს, რომელიც თავის ინტელექტს, ჩვენი ღირებულებების შესწავლაში გამოიყენებდა და ისეთი მოტივაციური სისტემა ექნებოდა, რომ ის ჩვენი ღირებულებების მიდევნებით იყოს მოტივირებული, ან ისეთი ქმედებებით, რომელსაც ჩვენ მოვიწონებთ.


We would thus leverage its intelligence as much as possible to solve the problem of value-loading.	ამ გზით, ჩვენ მის ინტელექტს მაქსიმალურად გამოვიყენებდით, მასში ღირებულებების ჩატვირთვის პრობლემის მოსაგვარებლად.


This can happen, and the outcome could be very good for humanity.	ეს შეიძლება მოხდეს და შედეგი ძალიან კარგი იქნებოდა კაცობრიობისთვის.


But it doesn't happen automatically.	მაგრამ ეს ავტორმატურად არ მოხდება.


The initial conditions for the intelligence explosion might need to be set up in just the right way if we are to have a controlled detonation.	ინტელეტქის აფეთქებისთვის სწორი საწყისი პირობების ზუსტი დაყენება შეიძლება გახდეს საჭირო. თუ გვინდა, რომ აფეთქების პროცესი ვაკონტროლოთ.


The values that the A.I. has need to match ours, not just in the familiar context, like where we can easily check how the A.I. behaves, but also in all novel contexts that the A.I. might encounter in the indefinite future.	ხ.ი.-ის ღირებულებები ჩვენსას უნდა ემთხვეოდეს, არა მხოლოდ ნაცნობ კონტექსტში, სადაც შეგვეძლება ადვილად შევამოწმოთ როგორ იქცევა ხ.ი., არამედ ყოველ ახალ კონტექსტში, რომელშიც ხ.ი. შეიძლება მოხვდეს შემოუსაზღვრელ მომავალში.


And there are also some esoteric issues that would need to be solved, sorted out: the exact details of its decision theory, how to deal with logical uncertainty and so forth.	ასევე არის რამდენიმე ეზოთერული პრობლემა: მისი გადაწყვეტილებების თეორიის დეტალები, როგორ მოვიქცეთ ლოგიკური გაურკვევლობის დროს და ა.შ.


So the technical problems that need to be solved to make this work look quite difficult -- not as difficult as making a superintelligent A.I., but fairly difficult.	ამ ტექნიკური პრობლემების გადაწყვეტა საკმაოდ რთული ჩანს. არა ისეთი რთული, როგორც სუპერინტელექტის შექმნა, მაგრამ საკმაოდ რთული.


Here is the worry: Making superintelligent A.I. is a really hard challenge.	აი რაა სადარდებელი: სუპერინტელექტუალური ხ.ი. შექმნა ძალიან მძიმე გამოწვევაა.


Making superintelligent A.I. that is safe involves some additional challenge on top of that.	უსაფრთხო სუპერინტელექტუალური ხ.ი.-ის შექმნა დამატებით გამოწვევებს გვთავაზობს.


The risk is that if somebody figures out how to crack the first challenge without also having cracked the additional challenge of ensuring perfect safety.	არსებობს რისკი, რომ ვინმე პირველი გამოწვევის დაძლევას მოახერხებს, მეორე გამოწვევის დაძლევის გარეშე, ანუ უსაფრთხოების უზრუნველყოფას ვერ შეძლებს.


So I think that we should work out a solution to the control problem in advance, so that we have it available by the time it is needed.	ამიტომ, ვფიქრობ კონტროლის პრობლემის გადაწყვეტა, წინასწარ უნდა შევიმუშაოთ, იმისთვის რომ ის მანამდე გვქონდეს, სანამ დაგვჭირდება.


Now it might be that we cannot solve the entire control problem in advance because maybe some elements can only be put in place once you know the details of the architecture where it will be implemented.	შესაძლებელია კონტროლის პრობლემა, წინასწარ სრულად ვერ მოვაგვაროთ, რადგან ზოგი ელემენტის ინტეგრირება მხოლოდ მას შემდეგაა შესაძლებელი, რაც მისი რეალიზაციის ადგილის არქიტექტურა გვეცდონება,


But the more of the control problem that we solve in advance, the better the odds that the transition to the machine intelligence era will go well.	მაგრამ რაც მეტად გადავწყვეტთ კონტროლის პრობლემას წინასწარ, მით მეტი შანსია, მანქანური ინტელექტის ხანაზე გადასვლამ, უმტკივნეულოდ ჩაიაროს.


This to me looks like a thing that is well worth doing and I can imagine that if things turn out okay, that people a million years from now look back at this century and it might well be that they say that the one thing we did that really mattered was to get this thing right.	ეს ძალიან ღირებულ რამედ მეჩვენება და წარმომიდგენია, რომ თუ ყველაფერი კარგად წარიმართა, მილიონი წლის შემდეგ ადამიანები უკან ჩვენს საუკუნეს რომ შეხედავენ, შეიძლება თქვან, რომ ერთი მართლაც მნიშვნელოვანი რამ, რაც სწორად გავაკეთეთ, ზუსტად ეს იყო.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I grew up to study the brain because I have a brother who has been diagnosed with a brain disorder, schizophrenia.	მე გავიზარდე ტვინის შესწავლის სურვილით რადგან, მყავს ძმა, რომელსაც თავის ტვინის დარღვევა დაუდგინეს:


And as a sister and later, as a scientist, I wanted to understand, why is it that I can take my dreams, I can connect them to my reality, and I can make my dreams come true?	შიზოფრენია. და რაოგორც და და მოგვიანებით, როგორც მეცნიერი, მე მინდოდა გამომეკვლია თუ რატომ შემიძლია ავიღო ჩემი ოცნებები და დავუკავშირო ისინი ჩემს რეალობას, და ეს ოცნებები ავიხდინო. რით განსხვავდება ჩემი ძმის ტვინი და


What is it about my brother's brain and his schizophrenia that he cannot connect his dreams to a common and shared reality, so they instead become delusion?	მისი შიზოფრენია, ისე რომ მას არ შეუძლია დააკავშიროს თავისი ოცნებები საერთო და ჩვეულებრივ რეალობასთან და რატომ იქცევიან ისინი ილუზიებად?


So I dedicated my career to research into the severe mental illnesses.	ასე რომ მე მივიძღვენი ჩემი კარიერა გამოკვლევას მწვავე სულიერ დაავადებებს დარგში.


And I moved from my home state of Indiana to Boston, where I was working in the lab of Dr. Francine Benes, in the Harvard Department of Psychiatry.	და გადავედი ჩემი მშობლიური ინდიანის შტატიდან ბოსტონში, სადაც ვმუშაობდი დოქროტ ფრენცინ ბენესის ლაბორატორიაში, ჰარვარდის ფსიქიატრიის დეპარტამენტში.


And in the lab, we were asking the question, "What are the biological differences between the brains of individuals who would be diagnosed as normal control, as compared with the brains of individuals diagnosed with schizophrenia, schizoaffective or bipolar disorder?"	ლაბორატორიაში, ჩვენ ვიკვლევდით შეკითხვას, "რა ბიოლოგიური განსხვავებებია სხვადასხვა ადამიანის ტვინებს შორის ვისაც ნორმალური ტვინი აქვთ იმ ინდივიდებთან შედარებით ვისაც დაუდგინეს შიზოფრენია, შიზოაფექტი, ან ბიპოლარული მოშლილობა?


So we were essentially mapping the microcircuitry of the brain: which cells are communicating with which cells, with which chemicals, and then in what quantities of those chemicals?	ასე რომ ჩვენ პრინციპში ვგეგმავდით ტვინის მიკროცირკულაციას: რომელი უჯრედი უკავშირდება რომელ უჯრედს, რომელ ქიმიკატს, და ამ ქიმიკატის რამხელა რაოდენობას?


So there was a lot of meaning in my life because I was performing this type of research during the day, but then in the evenings and on the weekends, I traveled as an advocate for NAMI, the National Alliance on Mental Illness.	ასე რომ ჩემ ცხოვრებას ღრმა მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან ამ კვლევას ვატარებდი დღის განმავლობაში. მაგრამ საღამოობით და შაბათ-კვირას, მე ვმოგზაურობდი როგორც NAMI-ს წარმომადგენელი, რაც ნაციონალურ სულიერი დაავადებების ალიანსს ნიშნავს


But on the morning of December 10, 1996, I woke up to discover that I had a brain disorder of my own.	მაგრამ, 1996 წლის 10 დეკემბრის დილას, გავიღვიძე და აღმოვაჩინე რომ მე მქონდა ჩემი საკუთატი ტვინის მოშლილობა


A blood vessel exploded in the left half of my brain.	ტვინის მარცხენა ნაწილში.სისხლ-ძარღვი გამისკდა


And in the course of four hours, I watched my brain completely deteriorate in its ability to process all information.	და ოთხი საათის განმავლობაში, მე ვუყურებდი თუ როგორ დაკარგა ჩემმა ტვინმა ინფორმაციის დამუშავების უნარი.


On the morning of the hemorrhage, I could not walk, talk, read, write or recall any of my life.	ამ დილას არ შემეძლო სიარული, ლაპარაკი, წერა, ანდა ჩემი ცხოვრების გახსენება.


I essentially became an infant in a woman's body.	მე არსებითად გავხდი ახალშობილი ქალის სხეულში.


If you've ever seen a human brain, it's obvious that the two hemispheres are completely separate from one another.	თუ ოდესმე გინახავთ ადამიანის ტვინი, ცხადია რომ ტვინის ორი ნახევარსფერო მთლიანად გამოყოფილია ერთმანეთისგან.


And I have brought for you a real human brain.	და მე თქვენთვის მოვიტანე ადამიანის ნამდვილი ტვინი.


(Groaning, laughter) So this is a real human brain.	ასე რომ ეს არის ნამდვილი ტვინი.


This is the front of the brain, the back of brain with the spinal cord hanging down, and this is how it would be positioned inside of my head.	ეს არის წინა ნაწილი, უკანა ნაწილი და ზურგის ტვინი არის ჩამოკიდებული, და აი ასეთ პოზიციაში იქნებიდა ჩემს თავში.


And when you look at the brain, it's obvious that the two cerebral cortices are completely separate from one another.	და როდესაც ვუყურებთ ტვინს, ცხადია რომ ორი ცერებრული კორტექსი არის მთლიანად გამოყოფილი ერთმანეთისგან.


For those of you who understand computers, our right hemisphere functions like a parallel processor, while our left hemisphere functions like a serial processor.	იმ თქვენთაგანისთვის ვისაც კომპიუტერები გესმით, ჩვენი მარჯვენა ნახევარსფერო ფუნქციონიერებს როგორ პარალელური პროცესორი, როდესაც ჩვენი მარცხენა ნახევარსფერო ფუნქციონირებს როგორც სერიული პროცესორი.


The two hemispheres do communicate with one another through the corpus callosum, which is made up of some 300 million axonal fibers.	ორი ნახევარსფერო ეკონტაქტება ერთმანეთს კორპუს კოლოსუმის მეშვეობით, რომელიც შედგება დაახლოებით 300 მილიონი აქსანოლური ბოჭკოსგან.


But other than that, the two hemispheres are completely separate.	თუმცა ამის გამოკლებით, ორი ნახევარსფერო სრულიად განცალკევებულია.


Because they process information differently, each of our hemispheres think about different things, they care about different things, and, dare I say, they have very different personalities.	რადგან ისინი ამუშავებენ ინფორმაციას განსხვავებულად, თითოეული ნახევარსფერო ფიქრობს განსხვავებულ რაღაცაზე, მათ განსხვავებული რაღაც ადარდებთ და გავბედავ და ვიტყვი, მათ აქვთ ძალიან გასნხვავებული ხასიათები.


Excuse me. Thank you. It's been a joy.	მომიტევეთ. გმადლობ.


Assistant: It has been.	მშვენივრად გავერთე.


(Laughter) Our right human hemisphere is all about this present moment.	(ასისტენტი: ნამდვილად.) ჩვენი მარჯვენა ნახევარსფერო კონცენტრირებულია მხოლოდ აწმყოზე.


It's all about "right here, right now."	ყველაფერი რაც აინტერესებს არის "აქ ახლა, ამ წამს"


Our right hemisphere, it thinks in pictures and it learns kinesthetically through the movement of our bodies.	ჩვენი მარჯვენა ნახევარსფერო ფიქრობს სურათებით და კინესტიკურად სწავლობს ჩვენი სხეულების მოძრაობაში.


Information, in the form of energy, streams in simultaneously through all of our sensory systems and then it explodes into this enormous collage of what this present moment looks like, what this present moment smells like and tastes like, what it feels like and what it sounds like.	ინფორმაცია, ენერგიის სახით, ერთდროულად მიედინება ჩვენს სენსორულ სისტემებში და შემდეგ იფეთქებს უზარმაზარ კოლაჟში რომელიც გამოსახავს აწმყო მომენტს, აწმყოს სუნს და გემოს, მის შეგრძნებას და ხმას.


I am an energy-being connected to the energy all around me through the consciousness of my right hemisphere.	მე ვარ ენერგო-არსება დაკავშირებული ჩემს გარშემო არსებულ ენერგიასთან ჩემი მარჯვენა ნახევარსფეროს ცნობიერებით.


We are energy-beings connected to one another through the consciousness of our right hemispheres as one human family.	ჩვენ ვართ ენერგო-არსებები, დაკავშირებულნი ერთმანეთთან ერთ, ადამიანთა ოჯახად ჩვენი მარჯვენა ნახევარსფეროს ცნობიერებით.


And right here, right now, we are brothers and sisters on this planet, here to make the world a better place.	და სწორედ აქ, სწორედ ახლა, ჩვენ ვართ ძმები და დები ამ პლანეტაზე, აქ ჩვენ ვაუმჯობესებთ სამყაროს.


And in this moment we are perfect, we are whole and we are beautiful.	და ამ მომენტში ჩვენ ვართ სრულყოფილები, ჩვენ ვართ მთლიანნი და მშვენიერნი.


My left hemisphere, our left hemisphere, is a very different place.	ჩემი მარცხენა ნახევარსფერო -- ჩვენი მარცხენა ნახევარსფერო -- ძალიან განსხვავებული ადგილია.


Our left hemisphere thinks linearly and methodically.	ჩვენი მარცხენა ნახევარსფერო ფიქრობს სწორხაზოვნად და მეთოდოლოგიურად.


Our left hemisphere is all about the past and it's all about the future.	ჩვენი მარცხენა ნახევარსფერო კონცენტრირდება მხოლოდ წარსულზე და მომავალზე.


Our left hemisphere is designed to take that enormous collage of the present moment and start picking out details, and more details about those details.	ჩვენი მარცხენა ნახევარსფერო მოწყობილია ისე რომ აიღოს ის უზარმაზარი აწმყოს კოლაჟი და დაიწყოს მისგან დეტალების გადარჩევა და ამ დეტალებისგან შემდეგ კიდევ მეტი დეტალის გადარჩევა.


It then categorizes and organizes all that information, associates it with everything in the past we've ever learned, and projects into the future all of our possibilities.	ის შემდეგ კატეგორიებად აჯგუფებს და და აწყობს მთელ ამ ინფორმაციას, აკავშირებს მას ყველაფერთან რაც კი ჩვენ წარსულში გვისწავლია, და მომავალში გეგმავს ყველა შესაძლო განვითარებას.


And our left hemisphere thinks in language.	და ჩვენი მარცხენა ნახევარსფერო ფიქრობს ენით,


It's that ongoing brain chatter that connects me and my internal world to my external world.	სწორედ ისაა ტვინის მუდმივი ლაი-ლაი რომელიც მაკავშირებს მე და ჩემს შინაგან სამყაროს ჩემს გარეგან სამყაროსთან.


It's that little voice that says to me, "Hey, you've got to remember to pick up bananas on your way home.	შწორედ ისაა ის პატარა ხმა რომელიც მეუბნება, "ეი, არ დაგავიწყდეს გზად ბანანის შეძენა.


I need them in the morning."	ის დილას დამჭირდება."


It's that calculating intelligence that reminds me when I have to do my laundry.	სწორედ ისაა ის გამომთვლელი ინტელექტი რომელიც მახსენებს თუ როდის უნდა გავრეცხო სარეცხი.


But perhaps most important, it's that little voice that says to me, "I am. I am."	თუმცა, ყველაზე მნიშვნელოვანი, ისაა ის პატარა ხმა რომელიც მეუბნება, "მე ვარ. მე ვარ." და როგორც კი ჩემი მარცხენა ნახევარსფერო მეტყვის "მე ვარ,"


And as soon as my left hemisphere says to me "I am," I become separate.	მე ვხდები განცალკევებული. მე ვხდები ეული მყარი ინდივიდი, გამოყოფილი ენერგიის დინებისგან


I become a single solid individual, separate from the energy flow around me and separate from you.	ჩემს გარშემო და გამოყოფილი თქვენგან.


And this was the portion of my brain that I lost on the morning of my stroke.	ეს იყო ჩემი ტვინის ის პორცია რომელიც დავკარგე იმ დილის შეტევისას.


On the morning of the stroke, I woke up to a pounding pain behind my left eye.	სწორედ იმ დილას, მე გამაღვიძა მარცხენა თვალის უკან ძლიერმა ტკივილმა.


And it was the kind of caustic pain that you get when you bite into ice cream.	და ეს იყო ისეთი -- მწველი ტკივილი რომელსაც გრძნობ


And it just gripped me -- and then it released me.	ნაყინის ჩაკბეჩისას. და ის ჩამებღაუჭა და შემდეგ მომეშვა.


And then it just gripped me -- and then it released me.	და შემდეგ ჩამებღაუჭა და შემდეგ მომეშვა.


And it was very unusual for me to ever experience any kind of pain, so I thought, "OK, I'll just start my normal routine."	და ეს იყო ძალიან უჩვეულო ჩემთვის საერთოდ რაიმე ტკივილის გამოცდა, ხოდა ვიფიქრე, კარგი, დავიწყებ ჩემს ყოველდღიურ რუტინას.


So I got up and I jumped onto my cardio glider, which is a full-body, full-exercise machine.	ავდექი და ვეცი ჩემს კარდიო სავარჯიშოს, რომელიც არის მთელი სხეულის სავარჯიშო მანქანა.


And I'm jamming away on this thing, and I'm realizing that my hands look like primitive claws grasping onto the bar.	ვარჯიშის დროს გავაცნობიერე რომ ჩემი ხელები წააგავს პრიმიტიულ კლანჭებს, ჩაბღაუჭებულს კრინის მილებზე.


And I thought, "That's very peculiar."	და მე ვიფიქრე, "ძალიან განსაკუთრებულია."


And I looked down at my body and I thought, "Whoa, I'm a weird-looking thing."	და დავიხედე სხეულზე და ვიფიქრე, "ოჰო, რა უცნაური რაღაც ვარ."


And it was as though my consciousness had shifted away from my normal perception of reality, where I'm the person on the machine having the experience, to some esoteric space where I'm witnessing myself having this experience.	და ეს იყო აზრი რომელიც ჩემმა ცნობიერებამ გააცურა ჩემი ნორმალური რეალობის აღქმისგან, სადაც მე ვარ პიროვნება სავარჯიშო მანქანაზე რომელსაც აქვს ეზოთერული სივრცის გამოცდილება სადაც მე საკუთარ თავს ამ გამოცდილების ქონაში ვემოწმები.


And it was all very peculiar, and my headache was just getting worse.	და ეს ყველაფერი იყო ძალიან განსაკუთრებული, ჩემი თავის ტკივილი


So I get off the machine, and I'm walking across my living room floor, and I realize that everything inside of my body has slowed way down.	უარესდებოდა. ამიტომ, სავარჯიშოს მოვეშვი, და გადავკვეთე ჩემი სასტუმრო ოთახის იატაკი და მე ვაცნობიერებდი რომ ყველაფერი ჩემს სხეულში ძალიან შენელდა.


And every step is very rigid and very deliberate.	ყოველი ნაბიჯი იყო ძალიან მტკიცე და


There's no fluidity to my pace, and there's this constriction in my area of perception, so I'm just focused on internal systems.	ძალიან დინჯი. არ ირყეოდა ჩემი სივრცე, და ჩემი აღქმის არეალი იკუმშებოდა, ამიტომ ყურადღება შიდა სისტემისკენ მივმართე.


And I'm standing in my bathroom getting ready to step into the shower, and I could actually hear the dialogue inside of my body.	და ვდგავარ ჩემს აბაზანაში, ვემზადები შხაპშის ქვეშ შესასვლელად და ამ დროს ცხადად მესმის დიალოგი ჩემს სხეულში.


I heard a little voice saying, "OK. You muscles, you've got to contract.	მესმის პატარა ხმა როგორ ამბობს, "კარგი, თქვენ კუნთებო უნდა შეიკუმშოთ.


You muscles, you relax."	თქვენ კი მოდუნდით."


And then I lost my balance, and I'm propped up against the wall.	შემდეგ დავკარგე ბალანსი და კედელზე ავეყუდე.


And I look down at my arm and I realize that I can no longer define the boundaries of my body.	დავხედე ჩემს მკლავს და გავაცნობიერე რომ აღარ ძალმიძს ჩემი სხეულის საზღვრების დაწესება.


I can't define where I begin and where I end, because the atoms and the molecules of my arm blended with the atoms and molecules of the wall.	ვერ განვსაზღვრავ სად ვიწყები და სად ვმთავრდები, რადგან ჩემი მკლავის ატომები და მოლეკულები შეერია კედლის ატომებს და მოლეკულებს.


And all I could detect was this energy -- energy.	და ერთადერთი რისი შემჩნევაც შემეძლო იყო ეს ენერგია -- ენერგია.


And I'm asking myself, "What is wrong with me?	და საკუთარ თავს ვკითხე, "რა მჭირს?


What is going on?"	რა ხდება?" და ამ მომენტში, ჩემი ტვინის ლაი-ლაი --


And in that moment, my left hemisphere brain chatter went totally silent.	ჩემი მარცხენა ნახევარსფერო ლაი-ლაი -- სრულიად დადუმდა.


Just like someone took a remote control and pushed the mute button.	თითქოს ვიღაცამ აიღო საკონტროლო პულტი და ხმა ჩამიხშო.


Total silence.	სრული სიჩუმე.


And at first I was shocked to find myself inside of a silent mind.	თავიდან შოკში ჩავვარდი საკუთარი თავის შგნით დუმილის გაცნობიერებისგან, მაგრამ შემდეგ უმალვე


But then I was immediately captivated by the magnificence of the energy around me.	აღმოვჩნდი ჩემს გარშემო არსებული საუცხოო ენერგიის ტყვეობაში.


And because I could no longer identify the boundaries of my body, I felt enormous and expansive.	და რადგან აღარ შემეძლო იდენტიფიკაცია საკუთარი სხეულის საზღვრებისა, თავი ვიგრძენი უზარმაზარად და უძვირფასესად. ვიგრძენი ერთიანობა მთელს ენერგიასთან


I felt at one with all the energy that was, and it was beautiful there.	და იქ ყოფნა იყო მშვენიერი.


Then all of a sudden my left hemisphere comes back online and it says to me, "Hey! We've got a problem!	შემდეგ, სრულიად უცაბედად, ჩემი მარჯვენა ნახევარსფერო ბრუნდება ხაზზე და მეუბნება, "ჰეი! შენ პრობლემა გაქვს!


We've got to get some help."	ჩვენ პრობლემა გვაქვს! დახმარებას უნდა ვუხმოთ."


And I'm going, "Ahh! I've got a problem!"	და მეც ავყევი, "ოხ! პრობლემა მაქვს


(Laughter) So it's like, "OK, I've got a problem."	პრობლემა მაქვს." ხოდა ვეთანხმები, "კი, კი, პრობლემა მაქვს."


But then I immediately drifted right back out into the consciousness -- and I affectionately refer to this space as La La Land.	მაგრამ შემდეგ მე უმალვე გავირიყე უკან გარეთ ცნობიერებაში -- და ნაზად მივმართე ამ სივრცეს ლა ლა ლენდი.


But it was beautiful there.	მაგრამ იქ სუფევდა სილამაზე.


Imagine what it would be like to be totally disconnected from your brain chatter that connects you to the external world.	წარმოიდგინეთ როგორია როცა სრულიად გამორთული ხარ საკუთარი ტვინის ლაყბობისგან რომელიც გაკავშირებს გარე სამყაროსთან.


So here I am in this space, and my job, and any stress related to my job -- it was gone.	ესეიგი, ამ სივრცეში ვარ და ჩემი სამსახური და ნებისმიერი მასთან დაკავშირებული სტრესი ქრება.


And I felt lighter in my body.	და ვიგრძენი სიმსუბუქე სხეულში. წარმოიდგინეთ:


And imagine all of the relationships in the external world and any stressors related to any of those -- they were gone.	ყველა სახის ურთიერთობა გარე სამყაროში და ყველა სტრესის მიზეზი გაქრა.


And I felt this sense of peacefulness.	და ვიგრძენი სიმშივდე,


And imagine what it would feel like to lose 37 years of emotional baggage!	და წარმოიდგინეთ რა განცდა უნდა იყოს ამ 37 წლიანი ემოციური ტვირთის გათვალისწინებით!


(Laughter) Oh! I felt euphoria -- euphoria.	(სიცილი) ოჰ! ვიგრძენი ეუფორია. ეუფორია. ულამაზესი იყო.


And again, my left hemisphere comes online and it says, "Hey! You've got to pay attention.	შემდეგ, კიდევ ერთხელ, ჩემი მარცხენა ნახევარსფერო ბრუნდება ხაზზე და მეუბნება, "ჰეი! ყურადღებით.


We've got to get help."	ჩვენ დახმარებას უნდა ვუხმოთ." და მე ვფიქრობ, "დახმარებას უნდა ვუხმო.


And I'm thinking, "I've got to get help. I've got to focus."	უნდა ვფოკუსირდე."


So I get out of the shower and I mechanically dress and I'm walking around my apartment, and I'm thinking, "I've got to get to work. Can I drive?"	ამიტომ, გამოვედი შხაპიდან და მექანიკურად ჩავიცვი და დავდივარ საკუთარ ბინაში, ვფიქრობ, "სამსახურში უნდა წავიდე, უნდა ვიმუშაო ტარება შემიძლია?


And in that moment, my right arm went totally paralyzed by my side.	ტარება შემიძლია?" და ამ მომენტში ჩემი მარჯვენა მკლავი სრულიად პარალიზდა.


Then I realized, "Oh my gosh! I'm having a stroke!"	შემდეგ გავაცნობიერე, "ღმერთო ჩემი! შეტევა მაქვს!


And the next thing my brain says to me is, Wow! This is so cool!	შეტევა მაქვს!" და შემდეგი რასაც ჩემი ტვინი მეუბნება არის, "ოჰო! ასწორებს."


(Laughter) This is so cool!	(სიცილი) "რა მაგარია!


How many brain scientists have the opportunity to study their own brain from the inside out?"	ტვინის რამდენ მეცნიერს ეძლევა შესაძლებლობა შიგნიდან შეისწავლოს საკუთარი ტვინი?"


(Laughter) And then it crosses my mind, "But I'm a very busy woman!"	(სიცილი) და შემდეგ თავში აზრმა გამირბინა: "მე ძალიან დაკავებული ქალი ვარ!"


(Laughter) "I don't have time for a stroke!"	(სიცილი) "შეტევების დრო არ მაქვს!"


So I'm like, "OK, I can't stop the stroke from happening, so I'll do this for a week or two, and then I'll get back to my routine. OK.	ხოდა ვფიქრობ, "კარგი, შეტევას ვერ შევაჩერებ, ამიტომ 1-2 კვირა ამით დავკავდები და შემდეგ ჩვეულ რუტინას დავუბრუნდები.


So I've got to call help. I've got to call work."	კარგი. დახმარებას უნდა ვუხმო. სამსახურში უნდა დავრეკო."


I couldn't remember the number at work, so I remembered, in my office I had a business card with my number.	სამსახურის ნომერი ვერ გავიხსენე, ხოდა გამახსენდა რომ ჩემს ოფისში მაქვს სავიზიტო პარათი რომელსაც აწერია ჩემი ნომერი.


So I go into my business room, I pull out a three-inch stack of business cards.	შევდივარ ჩემს სამუშაო ოთახში, ვაძრობ სამი ინჩის ზომის დასტას სავიზტო ბარათებით.


And I'm looking at the card on top and even though I could see clearly in my mind's eye what my business card looked like, I couldn't tell if this was my card or not, because all I could see were pixels.	და დავყურებ ბარათს და იმის მიუხედავად რომ ცხადად ვხედავდი ჩემი გონების თვალებით ჩემი სავიზიტო ბარათის გარეგნობას, არ ვიყავი დარწმუნებული ეს იყო ჩემი ბარათი თუ არა, რადგან ვხედავდი მხოლოდ პიქსელებს.


And the pixels of the words blended with the pixels of the background and the pixels of the symbols, and I just couldn't tell.	და სიტყვების ეს პიქსელები აითქვიფა ფონის პიქსელებში და სიმბოლოებში, უბრალოდ ვერ ვარჩევდი.


And then I would wait for what I call a wave of clarity.	და შემდეგ მომიწია ლოდინი იმისთვის, რასაც მე სიცხადის ტალღას ვეძახი.


And in that moment, I would be able to reattach to normal reality and I could tell that's not the card... that's not the card.	და იმ მომენტში, შემეძლო ისევ დავბრუნებოდი ნორმალურ რეალობას და გამერჩია ეს არ არის ის ბარათი... ეს არ არის ის ბარათი... ეს არ არის ის ბარათი.


It took me 45 minutes to get one inch down inside of that stack of cards.	დამჭირდა 45 წუთი რომ 1 ინჩი გადამერჩია ბარათების ამ შეკვრაში.


In the meantime, for 45 minutes, the hemorrhage is getting bigger in my left hemisphere.	ამ დროის, 45 წუთის განმავლობაში, ტვინში სისხლჩაქცევა (ჰემორაგია) იზრდებოდა ჩემს მარცხენა ნახევარსფეროში.


I do not understand numbers, I do not understand the telephone, but it's the only plan I have.	ვერ ვწვდები ციფრებს, ვერ ვწვდები ტელეფონს, მხოლოდ ტკივილს ვგრძნობ.


So I take the phone pad and I put it right here.	ხოდა ავიღე ტელეფონის ციფრღილაკი და პირდაპირ იქ დავიდე.


I take the business card, I put it right here, and I'm matching the shape of the squiggles on the card to the shape of the squiggles on the phone pad.	ავიღე სავიზიტო ბარათი სწორედ აქ დავიდე და ვადარებ ბარათის ამოტვიფრულ ფორმას ტელეფონის ციფრღილაკზე ამოტვიფრულ ფორმას.


But then I would drift back out into La La Land, and not remember when I came back if I'd already dialed those numbers.	და შემდეგ შევცურდებოდი და გამოვცურდებოდი ხოლმე ლა ლა ლენდში და არ მახსოვდა ხოლმე უკან დაბრუნებისას უკვე


So I had to wield my paralyzed arm like a stump and cover the numbers as I went along and pushed them, so that as I would come back to normal reality, I'd be able to tell, "Yes, I've already dialed that number."	ავკიფე თუ არა ნომრები. მიწევდა ჩემი კუნძივით პარალიზებული მკლავის კონტროლი და მოვაქციე რა ხელი ციფრებზე დავაჭირე მათ, რათა ნორმალურ მდგომარეობაში დაბრუნების შემთხვევაში გამეცნობიერებინა, "დიახ, მე უკვე ავკრიფე ის ციფრი."


Eventually, the whole number gets dialed and I'm listening to the phone, and my colleague picks up the phone and he says to me, "Woo woo woo woo." (Laughter) (Laughter) And I think to myself, "Oh my gosh, he sounds like a Golden Retriever!"	როგორც იქნა, ყველა ციფრი აიკრიფა და მე ვუსმენ ტელეფონს და ჩემი კოლეგა პასუხობს და მეუბნება, "ვუ ვუ ვუ ვუ." (სიცილი) და მე ვფიქრობ ჩემთვის, "ღმერთო ჩემი, რა ოქროსფერი რეტრივერივით ჟღერს!"


(Laughter) And so I say to him -- clear in my mind, I say to him: "This is Jill! I need help!"	ხოდა მე ვეუბნები -- საკუთარ გონებაში გაცნობიერებულად, ვეუბნები მას: "ჯილი ვარ, დახმარება მჭირდება!"


And what comes out of my voice is, "Woo woo woo woo woo."	და რაც ჩემი ხმისგან გამოდის არის "ვუ ვუ ვუ ვუ ვუ."


I'm thinking, "Oh my gosh, I sound like a Golden Retriever."	ვფიქრობ, "ოჰ ღმერთო, რა ოქროსფერი რეტრივერივით ვჟღერ."


So I couldn't know -- I didn't know that I couldn't speak or understand language until I tried.	მე ვერ მეცოდინებდოდა -- მე ეს არ ვიცოდი მე არ შემეძლო საუბარი ან ენის გაგება სანამ არ ვცადე.


So he recognizes that I need help and he gets me help.	ხოდა ის მიხვდა რომ მჭირდბოდა დახმარება და გამომიგზავნა.


And a little while later, I am riding in an ambulance from one hospital across Boston to [Massachusetts] General Hospital.	და ცოტა ხანში, მე მივყავარ სასწრაფოს ერთი საავადმყოფოდან ბოსტონის გავლით [მასაჩუსეტსი] საერთო საავადმყოფოში


And I curl up into a little fetal ball.	და მე დახვეული ვარ პატარა ფატალურ ბურთად. და ბუშტის უკანასკნელი ჰაერის მსგავსად


And just like a balloon with the last bit of air, just right out of the balloon, I just felt my energy lift and just I felt my spirit surrender.	საცაა ბუშტიდან რომ გამოიპარება, მე ვიგრძენი როგორ აიზიდა ჩემი ენერგია -- ვიგრძენი რომ ჩემი სული დანებდა. იმ მომენტში ვიცოდი რომ


And in that moment, I knew that I was no longer the choreographer of my life.	აღარ ვიყავი საკუთარი სიცოცხლის ქორეოგრაფი.


And either the doctors rescue my body and give me a second chance at life, or this was perhaps my moment of transition.	და ან ექიმები გადაარჩენდნენ ჩემს სხეულს და მომცემდნენ მეორე სიცოცხლეში შანსს, ან ეს იყო ალბათ ჩემი გარდაცვალების მომენტი.


When I woke later that afternoon, I was shocked to discover that I was still alive.	როცა იმ დღს, მოგვიანებით გამეღვიძა, გავოგნდი აღმოვაჩინე რა რომ ჯერ ისევ ცოცხალი ვარ.


When I felt my spirit surrender, I said goodbye to my life.	როცა ვიგრძენი ჩემი სულის დანებება, დავემშვიდობე საკუთარ სიცოცხლეს.


And my mind was now suspended between two very opposite planes of reality.	და ჩემი გონება ახლა ეკიდა ორ დაპირისპირებულ რეალობას შორის.


Stimulation coming in through my sensory systems felt like pure pain.	სიმულაცია რომელიც აღწევდა ჩემი სენსორული სისტემების გავლით მგვირიდა საშნელ ტკივილს.


Light burned my brain like wildfire, and sounds were so loud and chaotic that I could not pick a voice out from the background noise, and I just wanted to escape.	სინათლე მწვავდა ტვინს როგორც ხანძარი და ხმები იყო ისეთი მაღალი და ქაოტური რომ ვერ ვარჩევდი ფონის ხმაურისგან. და მე მსურდა გაქცევა, რადგან არ შემეძლო


Because I could not identify the position of my body in space, I felt enormous and expansive, like a genie just liberated from her bottle.	საკუთარი სხეული იდენტიფიკაცია სივრცეში, თავს ვგრძნობდი უზარმაზარად და უძვირფასესად, ჯინივით, რომელიც სულ ახლახანს ბოთლიდან გაათავისუფლეს.


And my spirit soared free, like a great whale gliding through the sea of silent euphoria.	და ჩემი სული თავისუფლად დალივლივებდა, როგორც დიადი ვეშაპი მიაპობს მდუმარე ეუფორიის ზღვას.


Nirvana.	ნირვანა. მე ვიპოვნე ნირვანა და მე მახსოვს როგორ გავიფიქრე,


And I remember thinking, there's no way I would ever be able to squeeze the enormousness of myself back inside this tiny little body.	გამორიცხულია რომ ოდესმე ჩავატიო ჩემი უზარმაზარობა ისევ ამ პაწაწინა სხეულში.


But then I realized, "But I'm still alive!	და შემდეგ გავაცნობიერე, "მაგრამ მე ხომ ისევ ცოცხალი ვარ!


I'm still alive, and I have found Nirvana.	მე ისევ ცოცხალი ვარ, და მე ვიპოვნე ნირვანა.


And if I have found Nirvana and I'm still alive, then everyone who is alive can find Nirvana."	და თუ მე ვიპოვნე ნირვანა მე ისევ ცოცხალი ვარ, აწი ყველა ვინც კი ცოცხალია შეუძლია იპოვნოს ნირვანა."


And I pictured a world filled with beautiful, peaceful, compassionate, loving people who knew that they could come to this space at any time.	და მე წარმოვიდგინე სამყარო სავსე ლამაზი, მშვიდობიანი, თანაგრძნობიანი, მოსიყვარულე ხალხით, რომლებმაც იციან რომ შეუძლიათ მოვიდნენ ამ სივრცეში ნებისმიერ დროს.


And that they could purposely choose to step to the right of their left hemispheres -- and find this peace.	და რომ მათ შეუძლიათ გამიზნულად აირჩიონ და შეაბიჯონ საკუთარ მარცხენა ნახევარსფეროებში და იპოვნონ ეს მშვიდობა. და შემდეგ


And then I realized what a tremendous gift this experience could be, what a stroke of insight this could be to how we live our lives.	რა უზარმაზარ საჩუქარი შეიძლება ყოფილიყო ეს გამოცდილება, რა შინაგანი ძვრა შეიძლება ყოფილიყო, ჩვენი ცხოვრების წესისთვის.


And it motivated me to recover.	და ამან მომცა მოტივაცია გამოსაჯანმრთელებლად.


Two and a half weeks after the hemorrhage, the surgeons went in, and they removed a blood clot the size of a golf ball that was pushing on my language centers.	ჩაქცევიდან ორნახევარ კვირაში, ქირურგები შევიდნენ და მომაშორეს თრომბი გოლფის ბურთისხელა რომელიც აწვებოდა ჩემი სასაუბრო ენის ცენტრებს.


Here I am with my mama, who is a true angel in my life.	აქ ვარ დედაჩემთან ერთად, რომელიც ჩემი ცხოვრების ნამდვილი ანგელოზია.


It took me eight years to completely recover.	დამჭირდა 8 წელი სრული გამოჯანმრთელებისთვის.


So who are we?	აბა, ვინ ვართ ჩვენ?


We are the life-force power of the universe, with manual dexterity and two cognitive minds.	ჩვენ ვართ სამყაროს სიცოცხლის ძალა, მექანიკური სიმკვირცხლით და ორი შემეცნებითი გონებით.


And we have the power to choose, moment by moment, who and how we want to be in the world.	და ჩვენ გვაქვს ძალა ავირჩით, ნაბიჯ-ნაბჯ, ვინ და როგოგორ გვინდა ვიყოთ მსოფლიოში.


Right here, right now, I can step into the consciousness of my right hemisphere, where we are.	აქვე, ახლავე, მე შემიძლია შევაბიჯო ჩემი მარჯვენა ნახევარსფეროს ცნობიერებაში, სადაც ჩვენ ვართ.


I am the life-force power of the universe.	მე ვარ სამყაროს ცხოვრების მიმცემი ძალა.


I am the life-force power of the 50 trillion beautiful molecular geniuses that make up my form, at one with all that is.	მე ვარ ცხოვრების ძალა 50 ტრილიონი ულამაზესი მოლეკულური გენიოსისგან რომლებიც აყალიბებენ ჩემს ფორმებს ერთ მთლიანობაში.


Or, I can choose to step into the consciousness of my left hemisphere, where I become a single individual, a solid.	ან, მე შემიძლია შევაბიჯო ჩემი მარცხენა ნახევარსფეროს ცნობიერებაში და გავხდე განზოგადებული ინდივიდი, მყარი.


Separate from the flow, separate from you.	განცალკევებული ნაკადისგან,


I am Dr. Jill Bolte Taylor: intellectual, neuroanatomist.	გამოყოფილი თქვენგან. მე ვარ დოქტორი გილ ბოლტე ტეილორი: ინტელექტუალი, ნევროანატომისტი.


These are the "we" inside of me.	ეს არი "ჩვენ" ჩემს შიგნით.


Which would you choose?	რომელს აირჩევდით?


Which do you choose?	რომელს ირჩევთ?


And when?	და როდის? მჯერა რომ რაც უფრო მეტ დროს ვხარჯავთ


I believe that the more time we spend choosing to run the deep inner-peace circuitry of our right hemispheres, the more peace we will project into the world, and the more peaceful our planet will be.	ღრმა შიდასივრცის სქემის არჩევაში ჩვენი მარჯვენა ნახევარსფეროისა, მეტ სიმშვიდეს დავნერგავთ მსოფლიოში და ჩვენი პლანეტაც უფრო მშვიდობიანი იქნება. და მე ჩავთვალე რომ ეს იდეა ღიდა თქვენთვის გაზიარებად.


As a matter of fact, I was trying to think about my career since I left the White House, and the best example I have is a cartoon in The New Yorker a couple of years ago.	სიმართლე გითხრათ, მას შემდეგ რაც თეთრი სახლი დავტოვე, ვცდილობ გავიაზრო ჩემი კარიერა, ამის საუკეთესო ილუსტრაცია იყო კომიქსი, რომელიც რამდენიმე წლის წინ ვნახე


This little boy is looking up at his father, and he says, "Daddy, when I grow up, I want to be a former president."	ჟურნალ ნიუ-ორკერში. პატარა ბიჭი უყურებს მამას და ამბობს: "მამა როცა გავიზრდები მინდა რომ ვიყო ყოფილი პრეზიდენტი"


(Laughter) Well, I have had a great blessing as a former president, because I have had an access that very few other people in the world have ever had to get to know so many people around this whole universe.	(სიცილი) დიდი უპირატესობაა იყო ყოფილი პრეზიდენტი, რადგან იმდენი საშუალება მქონდა გამეცნო უამრავი ადამიანი მთელს სამყაროში, რამდენიც ძალიან ცოტა ადამიანს ჰქონია მსოფლიოში.


Not only am I familiar with the 50 states in the United States, but also my wife and I have visited more than 145 countries in the world, and the Carter Center has had full-time programs in 80 nations on Earth.	არა მხოლოდ ამერიკის 50 შტატში, არამედ კიდევ 145 ქვეყანაში, რომელიც მე და ჩემმა მეუღლემ მოვინახულეთ. კარტერის ცენტრს 80-ზე მეტ ქვეყანაში ჰქონია პროგრამები.


And a lot of times, when we go into a country, we not only the meet the king or the president, but we also meet the villagers who live in the most remote areas of Africa.	როდესაც ჩავდივართ სხვადასხვა ქვეყანაში, ვხვდებით არა მხოლოდ მონარქებს და პრეზიდენტებს, არამედ სოფლის მოსახლეობას, რომელიც აფრიკის გარეუბნებში ცხოვრობს.


So our overall commitment at the Carter Center is to promote human rights, and knowing the world as I do, I can tell you without any equivocation that the number one abuse of human rights on Earth is, strangely, not addressed quite often, is the abuse of women and girls.	კარტერის ცენტრის მთავარი ვალდებულება და პრიორიტეტი, ადამიანთა უფლებების დაცვის ხელშეწყობაა. იმ გამოცდილებით და ცოდნით რაც მე გამაჩნია, გადაუჭარბებლად შემიძლია გითხრათ, მსოფლიოში ყველაზე მეტად ადამიანის უფლებები, ქალების და გოგონების მიმართ ირღვევა. უცნაურია რომ ეს არც ისე ხშირად განიხილება.


(Applause) There are a couple of reasons for this that I'll mention to begin with.	(აპლოდისმენტები) ამას რამოდენიმე ახსნა აქვს და მინდა ამით დავიწყო.


First of all is the misinterpretation of religious scriptures, holy scriptures, in the Bible, Old Testament, New Testament, Quran and so forth, and these have been misinterpreted by men who are now in the ascendant positions in the synagogues and the churches and in the mosques.	პირველი არის რელიგიური სწავლებების არასწორი ინტერპრეტაცია, ბიბლიის, ახალ აღთქმის, ძველ აღთქმის, ყურანის და ასე შემდეგ. არასწორად გადმოცემულია მამაკაცების მიერ, რომლებიც იკავებენ უმაღლეს პოზიციებს სინაგოგებში, მეჩეთებში და ეკლესიებში.


And they interpret these rules to make sure that women are ordinarily relegated to a secondary position compared to men in the eyes of God.	ისინი იმგვარად გადმოსცემენ ამ სწავლებებს, თითქოს ქალი მეორეხარისხოვანია მამაკაცთან შედარებით ღმერთის წინაშე.


This is a very serious problem. It's ordinarily not addressed.	ეს დიდი პრობლემაა, რომელიც ხშირად იგნორირებულია.


A number of years ago, in the year 2000, I had been a Baptist, a Southern Baptist for 70 years -- I tell you, I still teach Sunday school every Sunday; I'll be teaching this Sunday as well -- but the Southern Baptist Convention in the year 2000 decided that women should play a secondary position, a subservient position to men.	რამდენიმე წლის წინ, 2000 წელს მე ბაფტისტი ვიყავი, 70 წლის განმავლობაში. მე კვლავაც ვასწავლი საკვირაო სკოლაში; ამ კვირასაც ჩავატარებ... მაგრამ სამხრეთ ბაფტისტულმა კონვენციამ 2000 წელს გადაწყვიტა, რომ ქალმა უნდა ითამაშოს მეორეხარისხოვანი როლი, უნდა დაექვემდებაროს მამაკაცს.


So they issued an edict, in effect, that prevents women from being priests, pastors, deacons in the church, or chaplains in the military, and if a woman teaches a classroom in a Southern Baptist seminary, they cannot teach if a boy is in the room, because you can find verses in the Bible, there's over 30,000 verses in the Bible, that say that a woman shouldn't teach a man, and so forth.	მათ გამოსცეს ბრძანება, რომელიც ქალებს მაღალი სასულიერო თანამდებობების დაკავებას უკრძალავს. იყვნენ თუნდაც კაპელანები სამხედრო სტრუქტურებში და ქალი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ასწავლის სამხრეთ ბაფტისტურ სემინარიაში, თუ კლასში ბიჭი არ იქნება, რადგან ბიბლიაში არსებობს სტროფი, მასში 30 000 -ზე მეტი სტროფია, რომლის მიხედვითაც ქალს არ შეუძლია ასწავლოს მამაკაცს და ა.შ.


But the basic thing is the scriptures are misinterpreted to keep men in an ascendant position.	მაგრამ, მთავარი ამ ტექსტებში არის არასწორი ინტერპრეტირება. რომ კვლავ მამაკაცები დარჩნენ უპირატეს მდგომარეობაში.


That is an all-pervasive problem, because men can exert that power and if an abusive husband or an employer, for instance, wants to cheat women, they can say that if women are not equal in the eyes of God, why should I treat them as equals myself?	ეს გავრცელებული პრობლემაა. მამაკაცები ბოროტად იყენებენ ძალაუფლებას. როდესაც არაკეთილსინდისიერი დამსაქმებელი, ან ქმარი უსამართლოდ ექცევა ქალს, მან შეუძლია თქვას, რომ თუ ღმერთის თვალში ქალი და მამაკაცი არათანაბარია, მაშინ რატომ უნდა მოვექცე მე მას როგორც თანასწორს?


Why should I pay them equal pay for doing the same kind of work?	რატომ უნდა გადავუხადო იგივე, იგივენაირი სამუშაოსთვის?


The other very serious blight that causes this problem is the excessive resort to violence, and that is increasing tremendously around the world.	კიდევ ერთი ყურადსაღები მიზეზი, რომელიც ამ პრობლემას იწვევს არის ზედმეტი ძალის გამოყენება, რომელიც სწრაფად იზრდება მთელ მსოფლიოში.


In the United States of America, for instance, we have had an enormous increase in abuse of poor people, mostly black people and minorities, by putting them in prison.	მაგალითად აშშ-ში ძალადობის დიდი ზრდა გვაქვს ღარიბი მოსახლეობის მიმართ, შავკანიანების და უმცირესობების მიმართ, რომლებსაც ციხეებში ყრიან.


When I was in office as governor of Georgia, one out of every 1,000 Americans were in prison.	ჩემი ჯორჯიის შტატის გუბერნატორობისას ყოველი 1000 ამერიკელიდან ერთი იყო ციხეში.


Nowadays, 7.3 people per 1,000 are in prison.	ახლა 7.3 ადამიანი არის ციხეში, ყოველ ათასზე.


That's a sevenfold increase.	7 ჯერ გაზრდილია რიცხვი.


And since I left the White House, there's been an 800 percent increase in the number of women who are black who are in prison.	მას შემდეგ რაც თეთრი სახლი დავტოვე, 800 პროცენტით გაიზარდა შავკანიანი ქალების რაოდენობა ციხეებში.


We also have [one of the only countries] on Earth that still has the death penalty that is a developed country.	ჩვენ ასევე იმ განვითარებული ქვეყნების პატარა სიაში ვართ, რომელთაც კვლავ აქვთ სიკვდილით დასჯის პრაქტიკა.


And we rank right alongside the countries that are most abusive in all elements of human rights in encouraging the death penalty.	სიკვდილით დასჯის მხარდაჭერით, ჩვენ იმ ქვეყნების რიცხვში ვართ, რომლებიც ყველაზე უხეშად არღვევენ ადამიანის ელემენტარულ უფლებებს.


We're in California now, and I figured out the other day that California has spent four billion dollars in convicting 13 people for the death penalty.	ახლა კალიფორნიაში ვართ და იმ დღეს აღმოვაჩინე, რომ კალიფორნიამ 4 მილიარდი დოლარი დახარჯა 13 ადამიანის სიკვდილით დასჯისთვის.


If you add that up, that's 307 million dollars it costs California to send a person to be executed.	ანუ კალიფორნიაში 307 მილიონი დოლარი ღირს თითო ადამიანის სიკვდილით დასჯა.


Nebraska this week just passed a law abolishing the death penalty, because it costs so much. (Applause) So the resort to violence and abuse of poor people and helpless people is another cause of the increase in abuse of women.	წინა კვირაში, ნებრასკაში სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგ კანონი მიიღეს, რადგან ის ძალიან ძვირი ჯდება (აპლოდისმენტები) ძალადობის ფაქტების ზრდა ღარიბი და მიუსაფარი ადამიანების მიმართ, ქალებზე ძალადობის ზრდის კიდევ ერთი მიზეზია.


Let me just go down a very few abuses of women that concern me most, and I'll be fairly brief, because I have a limited amount of time, as you know.	ნება მომეცით ჩამოგითვალოთ რამოდენიმე სახის ძალადობის ფორმები. შევეცდები მოკლედ გადმოგცეთ.


One is genital mutilation.	პირველი არის გენიტალიების დასახიჩრება.


Genital mutilation is horrible and not known by American women, but in some countries, many countries, when a child is born that's a girl, very soon in her life, her genitals are completely cut away by a so-called cutter who has a razor blade and, in a non-sterilized way, they remove the exterior parts of a woman's genitalia.	ამერიკელი ქალები არ იცნობენ ამ საშინელ აქტს, მაგრამ ზოგიერთ ქვეყანაში, ბევრ ქვეყანაში, როდესაც გოგონა იბადება, მალევე, მას გენეტალიებს კვეთენ ე.წ. მკვეთავები, რომელიც კეთდება, სამართებლით არასტერილურად. ისინი კვეთენ გენიტალიის გარე ნაწილებს.


And sometimes, in more extreme cases but not very rare cases, they sew the orifice up so the girl can just urinate or menstruate.	ზოგჯერ, უკიდურეს შემთხვევებში, მაგრამ არა იშვიათად უკერავენ საშოს ისე, რომ მხოლოდ შარდის და მენსტრუაციის გამოყოფა ხდებოდეს.


And then later, when she gets married, the same cutter goes in and opens the orifice up so she can have sex.	და მოგვიანებით, როდესაც ის ქორწინდება, იგივე "მკვეთავი" კვეთს საშოს, იმისათვის რომ ქალი სექსით დაკავდეს.


This is not a rare thing, although it's against the law in most countries.	ეს იშვიათობა არ არის, მიუხედავად იმისა რომ უმეტეს ქვეყნებში კანონგარეშეა.


In Egypt, for instance, 91 percent of all the females that live in Egypt today have been sexually mutilated in that way.	მაგალითად ეგვიპტეში მცხოვრები ქალების 91 პროცენტი ამ აქტის მსხვერპლია.


In some countries, it's more than 98 percent of the women are cut that way before they reach maturity.	ზოგიერთ ქვეყანაში კი ქალების 98 პროცენტზე მეტია დასახიჩრებული ამ გზით, სექსუალური სიმწიფეს მიღწევამდე.


This is a horrible affliction on all women that live in those countries.	ეს საშინელი სენია, ყველა იმ ქალისთვის ვინც ამ ქვეყნებში ცხოვრობს.


Another very serious thing is honor killings, where a family with misinterpretation, again, of a holy scripture -- there's nothing in the Quran that mandates this -- will execute a girl in their family if she is raped or if she marries a man that her father does not approve, or sometimes even if she wears inappropriate clothing.	მეორე ასევე სერიოზული საკითხია "მკვლელობა ღირსების სახელით", როდესაც ოჯახი, ისევ და ისევ წმინდა წიგნების არასწორი ინტერპეტირებით, რადგან არსად ყურანში ეს არ არის დაშვებული, ოჯახი სიკვდილით სჯის გოგონას, თუ ის გააუპატიურეს, ან ცოლად გაჰყვა მამაკაცს, რომლის წინააღმდეგიც იყო მისი მამა. ზოგჯერ მაშინაც კი სჯიან თუ ქალს "შეუსაბამო" ტანსაცმელი აცვია.


And this is done by members of her own family, so the family becomes murderers when the girl brings so-called disgrace to the family.	ამ ყველაფერს საკუთარი ოჯახის წევრები ჩადიან. ასე რომ ოჯახი ხდება მკვლელი, თუ მათ ქალიშვილი შეარცხვენს.


An analysis was done in Egypt not so long ago by the United Nations and it showed that 75 percent of these murders of a girl are perpetrated by the father, the uncle or the brother, but 25 percent of the murders are conducted by women.	ცოტა ხნის წინ, გაეროს კვლევების ანალიზმა აჩვენა, რომ ეგვიპტეში, ამგვარი მკვლელობების 75% ჩადენილია მამების, ძმების, ან ბიძების მიერ, მაგრამ 25 პროცენტი ჩაიდინეს ქალებმა.


Another problem that we have in the world that relates to women particularly is slavery, or human trafficking it's called nowadays.	კიდევ ერთი პრობლემა, რომელიც არსებობს და რომელიც ქალებს უკავშირდება, არის მონობა, რომელსაც დღეს ტრეფიკინგს ვეძახით.


There were about 12.5 million people sold from Africa into slavery in the New World back in the 19th century and the 18th century.	მე-19 და მე-18 საუკუნეებში აფრიკიდან 12.5 მილიონ ადამიანზე მეტი იყო გაყიდული მონად დასავლეთ ნახევარსფეროში.


There are 30 million people now living in slavery.	დღესდღეობით 30 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს მონობაში.


The United States Department of State now has a mandate from Congress to give a report every year, and the State Department reports that 800,000 people are sold across international borders every year into slavery, and that 80 percent of those sold are women, into sexual slavery.	აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტი ვალდებულია ყოველწლიურად წარუდგინოს ანგარიში კონგრესს, რომელშიც ნათქვამია, რომ ყოველწლიურად საზღვარგარეთ 800 000 ადამიანი არის მონად გაყიდული. მათი 80 პროცენტი კი ქალია, რომლებიც სექსუალურ მონებად იყიდებიან.


In the United States right this moment, 60,000 people are living in human bondage, or slavery.	ამ წუთას ამერიკაში 60 000 ადამიანი ცხოვრობს მონობაში.


Atlanta, Georgia, where the Carter Center is located and where I teach at Emory University, they have between 200 and 300 women, people sold into slavery every month.	ატლანტაში, ჯორჯიაში, იქ სადაც კარტერის ცენტრია განლაგებული და ემორის უნივერსიტეტი, სადაც მე ვასწავლი, ყოველთვიურად 200-300 ქალი იყიდება მონად.


It's the number one place in the nation because of that.	პირველ ადგილს იკავებს ამ მხრივ ეს შტატი


Atlanta has the busiest airport in the world, and they also have a lot of passengers that come from the Southern Hemisphere.	ატლანტაში არის ერთ-ერთი ყველაზე დატვირთული აეროპორტი მსოფლიოში. აქ ასევე თავს იყრის უამრავი მგზავრი სამხრეთ ნახევარსფეროდან.


If a brothel owner wants to buy a girl that has brown or black skin, they can do it for 1,000 dollars.	თუ მაგალითად ბორდელის მეპატრონეს უნდა რომ იყიდოს ფერადკანიანი, ან შავკანიანი გოგო, მას ეს 1000 დოლარი დაუჯდება.


A white-skinned girl brings several times more than that, and the average brothel owner in Atlanta and in the United States now can earn about $35,000 per slave.	თეთრკანიანი გოგონა რამდენჯერმე ძვირია. საშუალოდ ბორდელის მეპატრონეს ატლანტაში და მთლიანად შტატებში, ერთ მონაზე 35 000 დოლარი შეუძლია გამოიმუშაოს.


The sex trade in Atlanta, Georgia, exceeds the total drug trade in Atlanta, Georgia.	ატლანტაში, მონებით ვაჭრობის ბრუნვა, ნარკოვაჭრობას აჭარბებს.


So this is another very serious problem, and the basic problem is prostitution, because there's not a whorehouse in America that's not known by the local officials, the local policemen, or the chief of police or the mayor and so forth.	ძირითადი პრობლემა პროსტიტუციაა. რადგან არ არსებობს ამერიკაში ბორდელი, რომელიც არ იცოდეს ადგილობრივმა პოლიციამ, პოლიციის შეფმა, ან ქალაქის მერმა.


And this leads to one of the worst problems, and that is that women are bought increasingly and put into sexual slavery in all countries in the world.	ამას კიდევ ერთ დიდ პრობლემამდე მივყავართ რაც არის ქალების მონებად გაყიდვა, რომლის რიცხვი იზრდება მთელი მსოფლიოს მასშტაბით.


Sweden has got a good approach to it.	შვედეთში კარგი მიდგომა იპოვეს.


About 15 to 20 years ago, Sweden decided to change the law, and women are no longer prosecuted if they are in sexual slavery, but the brothel owners and the pimps and the male customers are prosecuted, and -- (Applause) -- prostitution has gone down.	დაახლოებით 15-20 წლის წინ, შვედეთში გადაწყდა კანონის ცვლილება. ქალები სექსუალური მონობისთვის კანონით აღარ იდევნებიან, არამედ იდევნებიან ბორდელის მეპატრონეები, სუტინიორები, მამაკაცი კლიენტები და... (აპლოდისმენტები) პროსტიტუცია შემცირდა.


In the United States, we take just the opposite position.	ამერიკაში, საპირისპირო მიდგომა გვაქვს.


For every male arrested for illegal sex trade, 25 women are arrested in the United States of America.	ყოველ დაპატიმრებულ მამაკაცზე, რომელიც სექსუალური ვაჭრობითაა დაკავებული, მოდის 25 დაპატიმრებული ქალი.


Canada, Ireland, I've already said Sweden, France, and other countries are moving now towards this so-called Swedish model.	კანადა, ირლანდია, როგორც უკვე გითხარით შვედეთი საფრანგეთი და სხვა ქვეყნები მიდიან ამ ე.წ.


That's another thing that can be done.	შვედური მოდელისკენ. ეს უნდა გაკეთდეს.


We have two great institutions in this country that all of us admire: our military and our great university system.	ამ ქვეყანაში ორი დიდებული ინსტიტუციით ვამაყობთ: ჩვენი სამხედრო სისტემა და საუნივერსიტეტო სისტემა.


In the military, they are now analyzing how many sexual assaults take place.	ახლა ჯარში აანალიზებენ სექსუალური ძალადობის რაოდენობას.


The last report I got, there were 26,000 sexual assaults that took place in the military -- 26,000.	ბოლო ანგარიშის მიხედვით 26 000 სექსუალური ძალადობის ფაქტი დაფიქსირდა არმიაში, 26 000!


Only 3,000, not much more than 1 percent, are actually prosecuted, and the reason is that the commanding officer of any organization -- a ship like my submarine, or a battalion in the Army or a company in the Marines -- the commanding officer has the right under law to decide whether to prosecute a rapist or not, and of course, the last thing they want is for anybody to know that under their command, sexual assaults are taking place, so they do not do it.	მხოლოდ 3000, ერთ პროცენტზე ოდნავ მეტია დასჯილი, ამის მიზეზი ნებისმიერი ორგანიზაციის ხელმძღვანელობაა... წყალქვეშა გემის, როგორზეც მე ვმსახურობდი, ნებისმიერი ბატალიონის, ან საზღვაო ძალების ხელმძღვანელობის... კანონის თანახმად მათ აქვთ უფლება თავად გადაწყვიტონ, არის თუ არა მოძალადე დასასჯელი. და რა თქმა უნდა, მათ არ უნდათ ამბის გახმაურება, რომ სწორედ მათი ხელმძვანელობის ქვეშ მოხდა ძალადობის ფაქტი. ამიტომ მოძალადე იშვიათად ისჯება.


That law needs to be changed.	ეს კანონი უნდა შეიცვალოს.


About one out of four girls who enter American universities will be sexually assaulted before she graduates, and this is now getting a lot of publicity, partially because of my book, but other things, and so 89 universities in America are now condemned by the Department of Education under Title IX because the officials of the universities are not taking care of the women to protect them from sexual assault.	ყოველი მეოთხე გოგონა, რომელიც აბარებს აშშ-ს უნივერსიტეტში, ხდება სექსუალური ძალადობის მსხვერპლი უნივერსიტეტის დამთავრებამდე. ამას უკვე დიდი ყურადღება ეთმობა ნაწილობრივ ალბათ ჩემი წიგნის გამო. 89 უნივერსიტეტი ამერიკაში, არის გასამართლებული განათლების დეპარტამენტის მიერ, IX თავის შესაბამისად, იმის გამო რომ ისინი არ იცავენ ქალებს სექსუალური თავდასხმებისგან.


The Department of Justice says that more than half of the rapes on a college campus take place by serial rapists, because outside of the university system, if they rape somebody, they'll be prosecuted, but when they get on a university campus, they can rape with impunity.	იუსტიციის სამინისტროს მონაცემებით, ამ ძალადობების ნახევარზე მეტი, ჩადენილია სერიული მოძალადეების მიერ, რადგან უნივერსიტეტის გარეთ ჩადენილი დანაშაულისთვის ისინი დაპატიმრებული იქნებიან, სასწავლო დაწესებულების ტერიტორიის შიგნით კი მათ შეუძლიათ სასჯელს გადაურჩნენ


They're not prosecuted.	და არ მიეცნენ პასუხისგებაში.


Those are the kinds of things that go on in our society.	ამგვარი რაღაცეები ხდება ჩვენს საზოგადოებაში.


Another thing that's very serious about the abuse of women and girls is the lack of equal pay for equal work, as you know. (Applause) And this is sometimes misinterpreted, but for full-time employment, a woman in the United States now gets 23 percent less than a man.	კიდევ ერთი მიმართულებით ირღვევა ქალთა უფლებები, ეს არის არათანაბარი სამუშაო ანაზღაურება, როგორც უკვე იცით (აპლოდისმენტები) მთლიანი სამუშაო განაკვეთის შემთხვევაში აშშ-ში ქალი ღებულობს 23%-ით ნაკლებ ანაზღაურებას მამაკაცთან შედარებით.


When I became president, the difference was 39 percent.	როდესაც მე გავხდი პრეზიდენტი, სხვაობა 39% იყო.


So we've made some progress, partially because I was president and so forth -- (Applause) (Laughter) -- but in the last 15 years, there's been no progress made, so it's been just about 23 or 24 percent difference for the last 15 years.	ჩვენ გვაქვს პროგრესი, ნაწილობრივ ჩემი პრეზიდეტობის გამო და ა.შ. (სიცილი) (აპლოდისმენტები) მაგრამ ბოლო 15 წლის განმავლობაში, პროგრესი არ ყოფილა. 23-24 პროცენტზეა გაჩერებული ეს სხვაობა. ბოლო 15 წელია უკვე


These are the kind of things that go on.	და ასე გრძელდება.


If you take the Fortune 500 companies, 23 of them have women CEOs, out of 500, and those CEOs, I need not tell you, make less on an average than the other CEOs.	თუ ავიღებთ 500 წარმატებულ კომპანიას, მხოლოდ 23-ს ჰყავს ქალი ხელმძღვანელი, 500-დან 23-ს და ეს ქალები, მინდა გითხრათ, საშუალოდ უფრო ნაკლებ ანაზღაურებას იღებენ, ვიდრე სხვა მამაკაცი ხელმძღვანელები.


Well, that's what goes on in our country.	აი ეს ხდება ჩვენს ქვეყანაში.


Another problem with the United States is we are the most warlike nation on Earth.	ჩვენი ქვეყნის კიდევ ერთი პრობლემაა, რომ დედამიწაზე ყველაზე მეტი ომი გვიწარმოებია.


We have been to war with about 25 different countries since the Second World War.	ჩვენ დაახლოებით 25 ქვეყანასთან ვიომეთ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ.


Sometimes, we've had soldiers on the ground fighting.	ზოგჯერ სახმელეთო ჯარებით,


The other times, we've been flying overhead dropping bombs on people.	ზოგჯერ საჰაერო და ადამიანებს ბომბებს ვაყრიდით.


Other times, of course, now, we have drones that attack people and so forth.	ახლა კი გვყავს უპილოტო საფრენი აპარატები და ა.შ.


We've been at war with 25 different countries or more since the Second World War.	ჩვენ გვქონდა საომარი მოქმედებები 25 სხვადასხვა ქვეყანასთან, ან უფრო მეტთან მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ.


There was four years, I won't say which ones, where we didn't -- (Applause) -- we didn't drop a bomb, we didn't launch a missile, we didn't fire a bullet.	იყო 4 წელი, არ ვიტყვი რომელი, როცა არავისთან გვქონია ომის მდგომარეობა (აპლოდისმენტები) როცა ჩვენ არ ჩამოგვიყრია ბომბები, არ გაგვიშვია რაკეტები, არ გაგვისვრია ტყვია,


But anyway, those kinds of things, the resort to violence and the misinterpretation of the holy scriptures are what causes, are the basic causes, of abuse of women and girls.	მაგრამ მიუხედავად ამისა, ძალის გამოყენება და წმინდა წიგნების არასწორი ინტერპრეტაცია, ქალთა მიმართ ძალადობის მთავარი მიზეზია.


There's one more basic cause that I need not mention, and that is that in general, men don't give a damn.	არის კიდევ ერთი ძირეული მიზეზი, რომელიც უნდა აღვნიშნო. ეს არის მამაკაცების გულგრილობა.


(Applause) That's true.	(აპლოდისმენტები) ეს მართალია...


The average man that might say, I'm against the abuse of women and girls quietly accepts the privileged position that we occupy, and this is very similar to what I knew when I was a child, when separate but equal had existed.	საშუალო სტატისტიკური მამაკაცი იტყვის, რომ ის ქალზე ძალადობის წინააღმდეგია და გააგრძელებს იმ პრივილეგიით სარგებლობას, რომელიც აქვს. ეს ძალიან მაგონებს იმას, რასაც ბავშვობაში ვისმენდი როდესაც იყო "განცალკევებული, მაგრამ თანსწორი".


Racial discrimination, legally, had existed for 100 years, from 1865 at the end of the War Between the States, the Civil War, all the way up to the 1960s, when Lyndon Johnson got the bills passed for equal rights.	რასობრივი დისკრიმინაცია, 100 წლის განმავლობაში კანონიერი იყო. 1865 წლიდან სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ, 1960 წლამდე, როდესაც ლინდონ ჯონსონმა ხელი მოაწერა კანონს თანაბარუფლებიანობის შესახებ,


But during that time, there were many white people that didn't think that racial discrimination was okay, but they stayed quiet, because they enjoyed the privileges of better jobs, unique access to jury duty, better schools, and everything else, and that's the same thing that exists today, because the average man really doesn't care.	მაგრამ ამ ხნის განმავლობაში, იყო ბევრი თეთრკანიანი, რომელიც არ ეთანხმებოდა რასობრივ დისკრიმინაციას, მაგრამ ჩუმად იყვნენ, რადგან მოსწონდათ უკეთესი სამუშაოს მიღების პრივილეგია, მსაჯულობის უფლება, უკეთესი სკოლები და ყველაფერი დანარჩენი. ეს იგივეა რაც დღეს ხდება, საშუალოდ მამაკაცს არ აღელვებს ეს საკითხი.


Even though they say, "I'm against discrimination against girls and women," they enjoy a privileged position.	როდესაც ამბობენ, რომ წინააღმდეგი არიან ქალთა მიმართ ძალადობის, მაშინაც კი ტკბებიან საკუთარი პოზიციით და პრივილეგიით.


And it's very difficult to get the majority of men who control the university system, the majority of men that control the military system, the majority of men that control the governments of the world, and the majority of men that control the great religions.	ძალიან რთულია მიიმხრო მამაკაცების უმრავლოსობა, როდესაც ისინი აკონტროლებენ საუნივერსიტეტო სისტემას, სამხედრო სისტემას, სახელმწიფოებს დედამიწაზე, და მამაკაცების უმრავლესობა, რომელიც აკონტროლებს რელიგიებს.


So what is the basic thing that we need to do today?	რა არის მთავარი რაც უნდა გავაკეთოთ დღეს?


I would say the best thing that we could do today is for the women in the powerful nations like this one, and where you come from, Europe and so forth, who have influence and who have freedom to speak and to act, need to take the responsibility on yourselves to be more forceful in demanding an end to racial discrimination against girls and women all over the world.	დღეს ყველაზე მეტი შეუძლიათ ძლიერი სახელმწიფოების ქალებს, როგორიც ამერიკაა, ან სხვა, ევროპის და ა.შ. ვისაც აქვს გავლენა. თავისუფალი გამოხატვის და მოქმედების უფლება მათ საკუთარ თავზე უნდა აიღონ პასუხისმგებლობა და მეტად მოითხოვონ ქალების მიმართ დისკრიმინაციის დასასრული მთელ დედამიწაზე.


The average woman in Egypt doesn't have much to say about her daughters getting genitally mutilated and so forth.	საშუალო ეგვიპტელი ქალი ვერაფერს იტყვის საკუთარი ქალიშვილის შესახებ, რომელსაც გენიტალიები მოკვეთეს.


I didn't even go down to detail about that.	დეტალებში არც შევალ,


But I hope that out of this conference, that every woman here will get your husbands to realize that these abuses on the college campuses and the military and so forth and in the future job market, need to protect your daughters and your granddaughters.	მაგრამ იმედი მაქვს, რომ ამ კონფერენციის შემდეგ, ყველა ქალი დააფიქრებს ქმარს რომ ეს ძალადობა კოლეჯებში და სამხედრო სტრუქტურებში, ასევე სამუშაო ბაზარზე დისკრიმინაცია, არის ის რისგანაც უნდა დავიცვათ ჩვენი ქალიშვილები და შვილიშვილები.


I have 12 grandchildren, four children, and 10 great-grandchildren, and I think often about them and about the plight that they will face in America, not only if they lived in Egypt or a foreign country, in having equal rights, and I hope that all of you will join me in being a champion for women and girls around the world and protect their human rights.	მე მყავს 12 შილიშვილი, 4 შვილი და 10 შვილთაშვილი. ხშირად ვფიქრობ მათ შესახებ იმის შესახებ, რასაც შეიძლება შეეჩეხონ უთანასწორობის თვალსაზრისით ამერიკაშიც კი, არა მხოლოდ ეგვიპტეში, ან სხვა უცხო ქვეყანაში. იმედი მაქვს ყველა შემომიერთდებით ვიყოთ ჩემპიონები მთელ დედამიწაზე ქალთა უფლებების დაცვაში.


Thank you very much.	დიდი მადლობა


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


In 2012, when I painted the minaret of Jara Mosque in my hometown of Gabés, in the south of Tunisia, I never thought that graffiti would bring so much attention to a city.	2012-ში, როცა მე ტუნისის სამხრეთით მდებარე ჩემ მშობლიურ ქალაქ გაბესში ჯარას მეჩეთის მინარეთი მოვხატე, ვერასდროს ვიფიქრებდი რომ გრაფიტი, ქალაქისკენ ასეთ ყურადღებას მიაპყობდა.


At the beginning, I was just looking for a wall in my hometown, and it happened that the minaret was built in '94.	თავიდან მხოლოდ კედელს ვეძებდი ჩემ მშობლიურ ქალაქში და ისე მოხდა, რომ მინარეთი 94-ში აშენდა


And for 18 years, those 57 meters of concrete stayed grey.	და 18 წლის მანძილზე, ეს 57 მეტრიანი ბეტონი ნაცრისფერი იყო.


When I met the imam for the first time, and I told him what I wanted to do, he was like, "Thank God you finally came," and he told me that for years he was waiting for somebody to do something on it.	როცა იმამს პირველად შევხვდი და ვუთხარი რისი გაკეთებაც მინდოდა, მან მითხრა: "მადლობა ღმერთს როგორც იქნა მოხვედი" და მითხრა, რომ წლების მანძილზე ელოდა რომ ვინმე მივიდოდა და რამეს დახატავდა მასზე.


The most amazing thing about this imam is that he didn't ask me anything -- neither a sketch, or what I was going to write.	ამ იმამში ყველაზე საოცარი ის იყო, რომ მას ჩემთვის არაფერი უკითხავს. არც მონახაზი, არც ის თუ რის დაწერას ვაპირებდი.


In every work that I create, I write messages with my style of calligraffiti -- a mix of calligraphy and graffiti.	ყველა ჩემს ნამუშევარში რაღაც გზავნილს ვწერ. კალიგრაფიტის ჩემ სტილში... კალიგრაფიის და გრაფიტის ნაზავში...


I use quotes or poetry.	ციტატებს, ან პოეზიას ვიყენებ.


For the minaret, I thought that the most relevant message to be put on a mosque should come from the Quran, so I picked this verse: "Oh humankind, we have created you from a male and a female, and made you people and tribe, so you may know each other."	ვიფიქრე რომ მინარეთისთვის, ყველაზე შესაბამისი გზავნილი, რომელიც მეჩეთში იქნებოდა ყურანიდან უნდა ყოფილიყო, ამიტომ ავარჩიე შემდეგი სტროფი: "ო, ხალხო, ჭეშმარიტად, ჩვენ შეგქმენით თქვენ მამრისა და მდედრისაგან და გაქციეთ ერებად და ტომებად, რათა შეიცნოთ ერთმანეთი"


It was a universal call for peace, tolerance, and acceptance coming from the side that we don't usually portray in a good way in the media.	ეს იყო უნივერსალური მოწოდება მშვიდობის, ტოლერანტობის და მიმღებლობისკენ, რომელიც მოდის იმათგან, ვინც ხშირად დადებითი კუთხით არ შუქდება მედიაში.