When it comes to the hard problem, that's the question of why is it that all this behavior is accompanied by subjective experience?	როცა საქმე რთულ პრობლემაზე მიდგება, ანუ კითხვაზე თუ რატომ ახლავს ყველა ამ ქცევას სუბიექტური გამოცდილება?


And here, the standard paradigm of emergence, even the standard paradigms of neuroscience, don't really, so far, have that much to say.	და აქ უკვე გაუთვალისწინებელი მოვლენის სტანდარტული პარადიგმა, ასევე ნეირომეცნიერების სტანდარტული პარადიგმებიც, ხელშესახებს ვერაფერს გვეუბნება.


Now, I'm a scientific materialist at heart.	მე სულით მეცნიერ-მატერიალისტი ვარ.


I want a scientific theory of consciousness that works, and for a long time, I banged my head against the wall looking for a theory of consciousness in purely physical terms that would work.	მსურს არსებობდეს ცნობიერების მეცნიერული თეორია, რომელიც მუშაობს და დიდი ხნის მანძილზე კედელს ვურტყამდი თავს, რომ ცნობიერების თეორია შემექმნა, წმინდა ფიზკურ ტერმინებში, რომელიც იმუშავებდა.


But I eventually came to the conclusion that that just didn't work for systematic reasons.	მაგრამ საბოლოოდ იმ დასკვნამდე მივედი, რომ ეს სისტემატური პრობლემების გამო არ გამოდის.


It's a long story, but the core idea is just that what you get from purely reductionist explanations in physical terms, in brain-based terms, is stories about the functioning of a system, its structure, its dynamics, the behavior it produces, great for solving the easy problems — how we behave, how we function — but when it comes to subjective experience — why does all this feel like something from the inside? — that's something fundamentally new, and it's always a further question.	ეს გრძელი ისტორიაა, მაგრამ ძირითადი აზრი ისაა, რომ გამამარტივებელი ახსნები ფიზკიკურ ტერმინებში, ტვინის ტერმინებში, არის სისტემის ფუნქციონირებაზე, მის სტრუქტურაზე და დინამიკაზე, ქცევაზე რომელსაც ის წარმოშობს, მშევნიერია მარტივი პრობლემების გადასაჭრელად... როგორ ვიქცევით, როგორ ვფუნქციონირებთ, მაგრამ როცა საქმე სუბიექტურ გამოცდილებას ეხება... რატომ ვგრძნობთ ამას, როგორც რაღაცას შიგნიდან? ეს რაღაც ფუნდამენტურად ახალია და ყოველთვის ჩნდება ახალი კითხვა.


So I think we're at a kind of impasse here.	ამიტომ ვფიქრობ გარკვეულ ჩიხში ვართ.


We've got this wonderful, great chain of explanation, we're used to it, where physics explains chemistry, chemistry explains biology, biology explains parts of psychology.	ჩვენ მიჩვეული ვართ ახსნების შესანიშნავ ჯაჭვს, როცა ფიზიკა ხსნის ქიმიას, ქიმია ხსნის ბიოლოგიას, ბიოლოგია ხსნის ფსიქოლოგიის ნაწილებს,


But consciousness doesn't seem to fit into this picture.	მაგრამ ცნობიერება ამ სურათში ვერ თავსდება.


On the one hand, it's a datum that we're conscious.	ერთის მხრივ, მოცემულობაა, რომ ჩვენ ცნობიერები ვართ.


On the other hand, we don't know how to accommodate it into our scientific view of the world.	მეორეს მხრივ, ჩვენ არ ვიცით როგორ ჩავსვათ ის მსოფლიოს ჩვენ მეცნიერულ წარმოდგენაში.


So I think consciousness right now is a kind of anomaly, one that we need to integrate into our view of the world, but we don't yet see how.	ვფიქრობ, რომ ამჟამად ცნობიერება გარკვეული ანომალიაა. ისეთი, რომლის ინტერგაციაც მსოფლიოს ჩვენეულ წარმოდგენაში უნდა მოვახდინოთ მაგრამ ჯერ არ ვიცით როგორ.


Faced with an anomaly like this, radical ideas may be needed, and I think that we may need one or two ideas that initially seem crazy before we can come to grips with consciousness scientifically.	როცა ასეთ ანომალიას ვეჯახებით, რადიკალური იდეები შეიძლება გახდეს საჭირო. და მგონი გვჭირდება ერთი-ორი ისეთი იდეა, რომელიც თავიდან გიჟური ჩანს სანამ ცნობიერებას მეცნიერულად ავხსნით.


Now, there are a few candidates for what those crazy ideas might be.	არსებობს ამ გიჟური აზრების რამდენიმე კანდიდატი.


My friend Dan Dennett, who's here today, has one.	ჩემს მეგობარს დენ დენეტს, რომელიც აქ არის, აქვს ასეთი იდეა.


His crazy idea is that there is no hard problem of consciousness.	მისი გიჟური იდეაა, რომ არ არსებობს ცნობიერების რთული პრობლემა.


The whole idea of the inner subjective movie involves a kind of illusion or confusion.	შიდა სუბიექტური ფილმის მთელი იდეა რაღაც ტიპის ილუზიით, ან გაუგებრობითაა განპირობებული.


Actually, all we've got to do is explain the objective functions, the behaviors of the brain, and then we've explained everything that needs to be explained.	რისი ახსნაც ჩვენ სინამდვილეში გვჭირდება არის ობიექტური ფუნქციონალობა და ტვინის ქცევა და ყველაფერი ახსნილი იქნება, რისი ახსნაცაა საჭირო.


Well I say, more power to him.	მე მას წარმატებას ვუსურვებდი.


That's the kind of radical idea that we need to explore if you want to have a purely reductionist brain-based theory of consciousness.	ეს ისეთი რადიკალური იდეაა, რომელიც უნდა გამოვიკვლიოთ, თუ გვინდა, რომ ტვინის დონეზე დაყვანილი ცნობიერების თეორია გვქონდეს.


At the same time, for me and for many other people, that view is a bit too close to simply denying the datum of consciousness to be satisfactory.	ამავდროულად, ჩემთვის და სხვა ბევრისთვის, ეს წარმოდგენა ზემდეტად ახლოსაა ცნობიერების მოცემულობის უარყოფასთან, იმისთვის რომ ამით დავკმაყოფილდეთ.


So I go in a different direction.	ამიტომ მე სხვა მიმართულებით მივდივარ.


In the time remaining, I want to explore two crazy ideas that I think may have some promise.	დარჩენილ დროში, მინდა ორი გიჟური იდეა განვიხილო, რომლებიც ვფიქრობ გარკვეული იმედის მომცემია.


The first crazy idea is that consciousness is fundamental.	პირველი გიჟური იდეაა, რომ ცნობიერება ფუნდამენტური მოვლენაა.


Physicists sometimes take some aspects of the universe as fundamental building blocks: space and time and mass.	ფიზიკოსები ზოგჯერ სამყაროს ზოგიერთ ასპექტს, მის ფუნდამენტურ შემადგენელ ნაწილად იღებენ: სივრცე, დრო და მასა.


They postulate fundamental laws governing them, like the laws of gravity or of quantum mechanics.	ისინი აყალიბებენ ფუნდამენტურ კანონებს, რომელიც მათ მართავს, როგორც გრავიტაციის კანონი, ან ქვანტური მექანიკა.


These fundamental properties and laws aren't explained in terms of anything more basic.	ეს ფუნდამენტური თვისებები და კანონები, არ აიხსნება რამე უფრო საბაზისო დონეზე,


Rather, they're taken as primitive, and you build up the world from there.	არამედ ისინი მიღებულია, როგორც პირიმიტიული და შემდეგ მასზე აგებ სამყაროს სურათს.


Now sometimes, the list of fundamentals expands.	პერიოდულად, ამ ფუნდამენტური სიდიდეების რაიდენობა იზრდება.


In the 19th century, Maxwell figured out that you can't explain electromagnetic phenomena in terms of the existing fundamentals — space, time, mass, Newton's laws — so he postulated fundamental laws of electromagnetism and postulated electric charge as a fundamental element that those laws govern.	მე-19 საუკუნეში მაქსველმა აღმოაჩინა, რომ ელექტრომაგნიტური მოვლენის ახსნა არსებული ფუნდამენტური სიდიდეებით, სივრცით, დროით, მასით, ნიუტონის კანონებით, შეუძლებელია. ამიტომ მან ჩამოაყალიბა ელექტრომაგნიტურობის ფუნდამენტური კანონები და ელექტრული მუხტი, როგორც ფუნდამენტური ელემენტი, რომელსაც ეს კანონები მართავენ.


I think that's the situation we're in with consciousness.	ვფიქრობ, ეს მდგომარეობა გვაქვს ცნობიერებასთან მიმართებაშიც.


If you can't explain consciousness in terms of the existing fundamentals — space, time, mass, charge — then as a matter of logic, you need to expand the list.	თუ ცნობერებას ვერ ვხსნით არსებული ფუნდამენტური სიდიდეებით სივრცე, დრო, მასა, მუხტი... მაშინ ლოგიკის ძალით, ეს სია უნდა გავაფართოვოთ.


The natural thing to do is to postulate consciousness itself as something fundamental, a fundamental building block of nature.	ბუნებრივი იქნებოდა ცნობიერება, თავად მიგვეღო, როგორც ფუნდამენტური მოვლენა. ბუნების ფუნდამენტური სტრუქტურის ნაწილი.


This doesn't mean you suddenly can't do science with it.	ეს არ ნიშნავს, რომ მას მეცნიერებაში ვეღარ გამოიყენებ.


This opens up the way for you to do science with it.	ეს მისი მეცნიერულად შესწავლის გზას ხსნის.


What we then need is to study the fundamental laws governing consciousness, the laws that connect consciousness to other fundamentals: space, time, mass, physical processes.	ამის შემდეგ ჩვენ გვჭირდება ცნობიერების მმართავი ფუნდამენტური კანონების შესწავლა. კანონების, რომელიც ცნობიერებას აკავშირებს სხვა ფუნდამენტურ სიდიდეებთან: სივრცე, დრო, მასა, ფიზიკურ პროცესებთან.


Physicists sometimes say that we want fundamental laws so simple that we could write them on the front of a t-shirt.	ფიზიკოსები ზოგჯერ ამბობენ, რომ ფუნდამენტური კანონები ისეთი მარტივი უნდა იყოს, რომ მათი დაწერა მაისურზე შეიძლებოდეს.


Well I think something like that is the situation we're in with consciousness.	ვფიქრობ, დაახლოებით ეს მდგომარეობა გვაქვს ცნობიერებასთან მიმართებაში.


We want to find fundamental laws so simple we could write them on the front of a t-shirt.	ისეთი მარტივი ფუნდამენტური კანონები უნდა აღმოვაჩინოთ, რომ მათი დაწერა მაისურზე შეიძლებოდეს.


We don't know what those laws are yet, but that's what we're after.	ჩვენ ჯერ არ ვიცით ეს კანონები, მაგრამ ესაა, რასაც ვეძებთ.


The second crazy idea is that consciousness might be universal.	შემდეგი გიჟური იდეაა, რომ ცნობიერება შეიძლება უნივესრალური იყოს.


Every system might have some degree of consciousness.	ყველა სისტემას შეიძლება ჰქონდეს ცნობიერება რაღაც დოზით.


This view is sometimes called panpsychism: pan for all, psych for mind, every system is conscious, not just humans, dogs, mice, flies, but even Rob Knight's microbes, elementary particles.	ამ წარმოდგენას ზოგჯერ პანფსიქიზმს უწოდებენ: "პან" - ყველა და "ფსიქ" - გონება, ყველა სისტემა ცნობიერია, არა მხოლოდ ადამიანები, ძაღლები, თაგვები, ბუზები, არამედ რობ ნაითის მიკრობებიც კი, ელემენტარული ნაწილაკები.


Even a photon has some degree of consciousness.	ფოტონებსაც კი აქვთ რაღაც დოზით ცნობიერება.


The idea is not that photons are intelligent or thinking.	ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ფოტონებს ინტელექტი აქვთ, ან აზროვნებენ.


It's not that a photon is wracked with angst because it's thinking, "Aww, I'm always buzzing around near the speed of light.	ისე არ არის, რომ ფოტონი მღელვარებისგან განადგურებულია, რადგან ფიქრობს: "აჰ, მე ყოველთვის სინათლის სიჩქარით დავფრინავ.


I never get to slow down and smell the roses."	ვერასდროს ვანელებ, რომ ვარდები დავყნოსო."


No, not like that.	არა, ასე არ არის.


But the thought is maybe photons might have some element of raw, subjective feeling, some primitive precursor to consciousness.	მაგრამ აზრი ისაა, რომ ფოტონებს შეიძლება რაღაც დოზით ჰქონდეთ სუბიქეტური გრძნობები. რაღაც პრიმიტიული წინაცნობიერების მაგვარი.


This may sound a bit kooky to you.	ეს შეიძლება ცოტა სულელურად ჟღერდეს.


I mean, why would anyone think such a crazy thing?	რატომ უნდა ფიქრობდეს ვიღაც ასეთ გიჟურ რამეს?


Some motivation comes from the first crazy idea, that consciousness is fundamental.	ამის ნაწილობრივი მიზეზია პირველი გიჟური იდეა, რომ ცნობიერება ფუნდამენტურია.


If it's fundamental, like space and time and mass, it's natural to suppose that it might be universal too, the way they are.	თუ ფუნდამენტურია, როგორც სივრცე, დრო და მასა, ბუნებრივია ვივარაუდოთ, რომ შეიძლება უნივერსალურიც იყოს, როგორც ისინი.


It's also worth noting that although the idea seems counterintuitive to us, it's much less counterintuitive to people from different cultures, where the human mind is seen as much more continuous with nature.	ასევე უნდა აღვნიშნოთ, რომ მართალია ეს იდეა არაინტუიციურად გვეჩვენება, მაგრამ ის ნაკლებად არაინტუიციურია სხვა კულტურების ხალხისთვის, სადაც ადამიანის ტვინი გაცილებით უფრო შერწყმულია ბუნებასთან.


A deeper motivation comes from the idea that perhaps the most simple and powerful way to find fundamental laws connecting consciousness to physical processing is to link consciousness to information.	ამ იდეის უფრო სიღრისეული მიზეზია, რომ ალბათ ცნობიერების ფიზიკურ პროცესებთან დამაკავშირებელი ფუნდამენტური კანონების აღმოჩენის ყველაზე მარტივი და ქმედითი გზა, ცნობიერების ინფორმაციასთან დაკავშირებაა.


Wherever there's information processing, there's consciousness.	სადაც ინფორმაციის დამუშავება ხდება, იქაა ცნობიერებაც.


Complex information processing, like in a human, complex consciousness.	ინფორმაციის რთული დამუშავება, როგორც ადამიანში, რთულ ცნობიერებას შეესაბამება.


Simple information processing, simple consciousness.	მარტივი ინფორმაციის დამუშავება, მარტივ ცნობიერებას.


A really exciting thing is in recent years a neuroscientist, Giulio Tononi, has taken this kind of theory and developed it rigorously with a mathematical theory.	განსაკუთრებით სასიხარულოა, რომ ბოლო წლებში ნეირომეცნიერმა, ჯულიო ტონონიმ, მსგავსი თეორია აიტაცა და მათემატიკურ თეორიასთან მისი დეტალური შერწყმა განახორციელა.


He has a mathematical measure of information integration which he calls phi, measuring the amount of information integrated in a system.	მან ინფორმაციის ინტეგრაციის მათემატიკური ზომა შემოიღო, რომელსაც "ფი" დაარქვა, რომელიც სისტემაში ინტეგრირებულ ინფორმაციის რაოდენობას ზომავს.


And he supposes that phi goes along with consciousness.	ტონონი ვარაუდობს რომ "ფი" ცნობიერების დონეებს შეესაბამება.


So in a human brain, incredibly large amount of information integration, high degree of phi, a whole lot of consciousness.	მაგალითად, ადამიანის ტვინი, არის წარმოუდგენლად დიდი ინფორმაციის ინტეგრაცია და "ფი"-ს სიდიდეც მაღალია, უმაღალესი დონის ცნობიერებით.


In a mouse, medium degree of information integration, still pretty significant, pretty serious amount of consciousness.	თაგვში, საშუალო ინფორმაციის ინტეგრაციაა, მაინც მნიშვნელოვანია, საკმაო ცნობიერებით.


But as you go down to worms, microbes, particles, the amount of phi falls off.	მაგრამ როცა ქვედა დონეზე ჩადიხართ, ჭიების, ან მიკრობების, ნაწილაკების დონეზე, "ფი"-ს სიდიდე ეცემა.


The amount of information integration falls off, but it's still non-zero.	ინფორმაციის ინტეგრაცია ეცემა, მაგრამ ნოლი მაინც არ არის.


On Tononi's theory, there's still going to be a non-zero degree of consciousness.	ტონონის თეორიის თანამხად, ცნობიერების დონე, მაინც არანულოვანი იქნება.


In effect, he's proposing a fundamental law of consciousness: high phi, high consciousness.	პრაქტიკულად ის გვთავაზობს ცნობიერების ფუნდამენტურ კანონს: მაღალი "ფი" - მაღალი ცნობიერება.


Now, I don't know if this theory is right, but it's actually perhaps the leading theory right now in the science of consciousness, and it's been used to integrate a whole range of scientific data, and it does have a nice property that it is in fact simple enough you can write it on the front of a t-shirt.	არ ვიცი ეს თეორია სწორია თუ არა, მაგრამ ეს ალბათ ცნობიერების მეცნიერებაში წამყვანი თეორიაა ამჟამად და ის მთელი რიგი მეცნიერული მონაცემების ინტეგრირებისთვის გამოიყენება და მაისურზე დასაწერადაც საკმარისად მარტივია.


Another final motivation is that panpsychism might help us to integrate consciousness into the physical world.	კიდევ ერთი საბოლოო მიზეზი იმისა, რომ პანფსიქიმზი შეიძლება დაგვეხმაროს ცნობიერების ფიზიკურ სამყაროში ინტეგრირებისთვის.


Physicists and philosophers have often observed that physics is curiously abstract.	ფიზიკოსები და ფილოსოფოსები ხშირად ამჩნევენ, რომ ფიზიკა საოცრად აბსტრაქტულია.


It describes the structure of reality using a bunch of equations, but it doesn't tell us about the reality that underlies it.	ის ფორმულების გროვით აღწერს რეალობას, თუმცა არაფერს გვეუბნება იმაზე, თუ რა უდევს საფუძვლად.


As Stephen Hawking puts it, what puts the fire into the equations?	როგორც სტივენ ჰოკინდი ამბობს: "რა აცოცხლებს ამ ფორმულებს?"


Well, on the panpsychist view, you can leave the equations of physics as they are, but you can take them to be describing the flux of consciousness.	პანფსიქიზმის გადმოსახედიდან, ფიზიკის ფორმულები შეგვიძლია დავტოვოთ როგორც არის და გამოვიყენოთ ისინი ცნობიერების ნაკადის აღსაწერად.


That's what physics really is ultimately doing, describing the flux of consciousness.	ესაა რასაც ფიზიკა საბოლოო ჯამში აკეთებს. აღწერს ცნობიერების ნაკადს.


On this view, it's consciousness that puts the fire into the equations.	ამ წარმოდგენით, ცნობიერება აცოცხლებს ფორმულებს.


On that view, consciousness doesn't dangle outside the physical world as some kind of extra.	ამ წარმოდგენით ცნობიერება არ გადის ფიზიკური სამყაროს გარეთ, როგორც რაღაც გარეშე მოვლენა.


It's there right at its heart.	ის იქვეა მის შუაგულში.


This view, I think, the panpsychist view, has the potential to transfigure our relationship to nature, and it may have some pretty serious social and ethical consequences.	ვფიქრობ პანფსიქიზმს აქვს პოტენციალი შეცვალოს ბუნების მიმართ ჩვენი დამოკიდებულება. მას შეიძლება საკმაოდ სერიოზული სოციალური და ეთიკური შედეგებიც მოყვეს.


Some of these may be counterintuitive.	ზოგიერთი მათგანი შეიძლება არაინტუიციური იყოს.


I used to think I shouldn't eat anything which is conscious, so therefore I should be vegetarian.	მე ვფიქრობდი, რომ არ უნდა მეჭამა ისეთი რამ, რასაც ცნობიერება გააჩნია. შესაბამისად ვეგეტარიანელი უნდა ვიყო.


Now, if you're a panpsychist and you take that view, you're going to go very hungry.	მაგრამ თუ პანფსიქისტი ხართ და იგივე წარმოდგენა გაქვთ, ძალიან მშიერი დარჩებით.


So I think when you think about it, this tends to transfigure your views, whereas what matters for ethical purposes and moral considerations, not so much the fact of consciousness, but the degree and the complexity of consciousness.	ამიტომ, რომ დავფიქრეთ, ეს ჩვენს წარმოდგენებს შეცვლის, ეთიკური და მორალური მსჯელობისას, მნიშვნელობა ექნება არა იმდენად ცნობიერების ფაქტს, არამედ მის ხარისხს და სირთულეს.


It's also natural to ask about consciousness in other systems, like computers.	ასევე ბუნებრივია დავინტერესდეთ ცნობიერებით სხვა სისტემებშიც, მაგალითად კომპიუტერში.


What about the artificially intelligent system in the movie "Her," Samantha?	ხელოვნური ინტელექტის სისტემებში ფილმში "ის", სამანტა


Is she conscious?	ცნობიერია?


Well, if you take the informational, panpsychist view, she certainly has complicated information processing and integration, so the answer is very likely yes, she is conscious.	თუ ინფორმაციულ, პანფსიქიკურ ხედვას იზიარებთ, მას ნამდვილად აქვს რთული ინფორმაციის დამუშავება და ინტეგრაცია, პასუხიც დიდი ალბათობით იქნება, რომ დიახ, ის ცნობიერია.


If that's right, it raises pretty serious ethical issues about both the ethics of developing intelligent computer systems and the ethics of turning them off.	თუ ეს მართალია, ეს სერიოზულ ეთიკურ პრობლემებს აღძრავს როგორც ინტელექტის მქონე კომპიუტერების შექმნის ისე მათი გამორთვის საქმეში.


Finally, you might ask about the consciousness of whole groups, the planet.	ბოლოს, შეიძლება ვიკითხოთ მთელი ჯგუფების ცნობიერებაზე, პლანეტის ცნობიერებაზე.


Does Canada have its own consciousness?	აქვს თუ არა კანადას მისი საკუთარი ცნობიერება?


Or at a more local level, does an integrated group like the audience at a TED conference, are we right now having a collective TED consciousness, an inner movie for this collective TED group which is distinct from the inner movies of each of our parts?	ან უფრო ლოკალურ დონეზე, ურთიერთქმედ ჯგუფს, როგორც TED კონფერეცნიის მაყურებლებს. გვაქვს ამ წამს კოლექტიური TED ცნობიერება, შიდა ფილმი კოლექტიური TED ჯგუფისთვის, რომელიც განსხვავდება თითოეული ჩვენგანის შიდა ფილმისგან?


I don't know the answer to that question, but I think it's at least one worth taking seriously.	მე არ ვიცი პასუხი ამ კითხვაზე, მაგრამ ვფიქრობ ღირს მაინც, ის სერიოზულად მივიღოთ.


Okay, so this panpsychist vision, it is a radical one, and I don't know that it's correct.	მაშ, ეს პანფსიქიკური ხედვა რადიკალურია და არ ვიცი სწორია თუ არა.


I'm actually more confident about the first crazy idea, that consciousness is fundamental, than about the second one, that it's universal.	მე პრინციპში დარწმუნებული უფრო პირველ გიჟურ იდეაში ვარ, რომ ცნობიერება ფუნდამენტურია, ვიდრე მეორეში, რომ ის უნივერსალურია.


I mean, the view raises any number of questions, has any number of challenges, like how do those little bits of consciousness add up to the kind of complex consciousness we know and love.	ეს ხედვა უამრავ კითხვას და უამრავ გამოწვევას აღძრავს, როგორც მაგალითად, როგორ ერთიანდებიან ეს თითოეული პატარა ცნობიერებები დიდ რთულ ცნობიერებაში, რომელიც ჩვენ ვიცით და გვიყვარს.


If we can answer those questions, then I think we're going to be well on our way to a serious theory of consciousness.	თუ ჩვენ ამ კითხვებს ვუპასუხებთ, მაშინ ვფიქრობ ცნობიერების სერიოზული თეორიის შექმნის გზაზე ვიქნებით,


If not, well, this is the hardest problem perhaps in science and philosophy.	თუ არა და ეს ალბათ ყველაზე რთული პრობლემაა მეცნიერებასა და ფილოსოფიაში.


We can't expect to solve it overnight.	შეუძლებელია მისი ერთ ღამეში გადაწყვეტა,


But I do think we're going to figure it out eventually.	მაგრამ ვფიქრობ საბოლოოდ მას გადავწყევტთ.


Understanding consciousness is a real key, I think, both to understanding the universe and to understanding ourselves.	ცნობიერების ახსნა, ვფიქრობ, საკვანძო საკითხია, როგორც სამყაროს, ისე საკუთარი თავის შეცნობისთვის.


It may just take the right crazy idea.	შეიძლება ამისთვის მხოლოდ ერთი სწორი გიჟური იდეა დაგვჭირდეს.


Thank you.	მადლობა


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


We're going to go on a dive to the deep sea, and anyone that's had that lovely opportunity knows that for about two and half hours on the way down, it's a perfectly positively pitch-black world.	ჩვენ ვაპირებთ ჩავყვინთოდ ღრმად ზღვაში, იმას ვისაც ქონია ეს მშვენიერი შესაძლებლობა იცის რომ ორსაათნახევრიანი ჩასვლის შემდეგ, არის სრულიად უკუნი.


And we used to see the most mysterious animals out the window that you couldn't describe: these blinking lights -- a world of bioluminescence, like fireflies.	ჩვენ კი შევძელით გვენახა უცნაური ცხოველები ფანჯრის მიღმიდან, რომლიც წარმოდგენაც შეუძლებელი იყო: ეს მოციმციმე განათებები-- ციცინათელების მსგავსად, ბიოლოგიურად განათებული სამყარო. პროფესორმა ედიტა ვაიდერმა---ის არის ოკიანის კვლევისა და კონსერვაციის ასოციაციაში,----


Dr. Edith Widder -- she's now at the Ocean Research and Conservation Association -- was able to come up with a camera that could capture some of these incredible animals, and that's what you're seeing here on the screen.	შეძლო წამოსულიყო ვიდეო კამერით და დაეფიქსირებინა ეს შესანიშნავი არსებები, და სწორედ ამას ხედავთ ეკრანზე.


That's all bioluminescence. Like I said: just like fireflies.	ყველაფერი ეს არის ბიოგანათება. ვიტყოდი ციცინათელების მსგავსი ესენი არიან ხეების გარშემო მფრინავი ინდაურები (სიცილი)


(Laughter) I'm a geologist by training.	მე სპეციალობით გეოლოგი ვარ.


But I love that.	მაგრამ ესეც მომწონს.


And you see, some of the bioluminescence they use to avoid being eaten, some they use to attract prey, but all of it, from an artistic point of view, is just positively amazing.	თქვენ ხედავთ ზოგიერთ ბიონათებებს ისინი იყენებენ ამას რომ არ გახდნენ მსხვერპლნი ზოგიერთი იყენებს ამას, რათა მოიზიდოს მსხვერპლი, მაგრამ ყოველივე ეს შემოქმედების მხრივ არის დადებითად გასაოცარი.


And a lot of what goes on inside -- There's a fish with glowing eyes, pulsating eyes.	ასევე ყველაფერი ის რაც არის იქ.... თევზები გავარვბარებული და მოციმციმე თვალებით.


Some of the colors are designed to hypnotize, these lovely patterns.	ზოგიერთი მათგანი გაჰიპნოზებს, ეს საყვარელი ნაკუთები.


And then this last one, one of my favorites, this pinwheel design.	და ეს ბოლო ჩემი ფავორიტი, ქინძისთავის მსგავსი.


Just absolutely amazing, every single dive.	ყოველი ჩაყვინთვა არის გასაოცარი.


That's the unknown world, and today we've only explored about 3 percent of what's out there in the ocean.	ეს ამოუცნობი სამყარო დღესდღეობით კი ჩვენ გამოკვლეული გვაქვს ოკეანის 3 %


Already we've found the world's highest mountains, the world's deepest valleys, underwater lakes, underwater waterfalls -- a lot of that we shared with you from the stage.	ჩვენ უკვე აღმოვაჩინეთ მსოფლიოს უმაღლესი მწვერვალი, მსოფლიოს უდაბლესი ადგილი, წყლისქვეშა ტბები, წყლისქვეშა დინებები--- და ბევრი რამ რასაც სცენიდან გიზიარებთ.


And in a place where we thought no life at all, we find more life, we think, and diversity and density than the tropical rainforest, which tells us that we don't know much about this planet at all.	და იმ ადგილას სადაც ვფიქრობდით, რომ არ არის სიცოცხლე, ვიპოვეთ უფრო მეტი ვიდრე ვფიქრობდით, უფრო მრავალმხრივი და მრავალფეროვანი ვიდრე ტროპიკული ჯუნგლები, რომელიც მიგვანიშნებს იმაზე, რომ ჩვენ საერთოდ არ ვიცნობთ ჩენს პლანეტას. ჯერ კიდევ 97 პროცენტი, უფრო მეტი თუ არა არის სურპრიზებით სავსე.


But I want to jump up to shallow water now and look at some creatures that are positively amazing.	მაგრამ მე მიდნა ეხლა გადავიდე წყალში და შევხედოთ ზოგიერთ ქმნილებას, რომელიც ძალიან გასაოცარია.


Cephalopods -- head-foots.	ცეფალოპოდები-უკერხემლოები. ბავშობაში უფრო მეტად მე ვიცოდი როგორც კალმარი (სიცილი)


(Laughter) This is an octopus.	ეს არის რვაფეხა--- ეს არის პროფესორ როჯერ ჰანლონის ნამუშევარი წყლისქვეშა ბიოლოგიურ ლაბორატორიაში.


This is the work of Dr. Roger Hanlon at the Marine Biological Lab, and it's just fascinating how cephalopods can, with their incredible eyes, sense their surroundings, look at light, look at patterns.	საოცარია რა შეუძლიათ ცეფალოპოდებს თავის გასაოცარი თვალებით, შეხედეთ მის გარსს, შეხედეთ ნათებას, შეხედეთ ნაკუთებს.


Here's an octopus moving across the reef, finds a spot to settle down, curls up and then disappears into the background.	ეს არის რვაფეხა რომელიც მოძრაობს რიფის გასწვრივ. ეძებს ადგილს, ჩაეხვევა და უჩინარდება სიბნელეში.


Tough thing to do.	ესე ხდება.


In the next bit, we're going to see a couple squid.	შემდეგ ჩვენ ვნახავთ კალმარების წყვილს.


Now males, when they fight, if they're really aggressive, they turn white.	ესენი არიან კალმარები. მამრები როდესაც ბრძოლობენ, არიან ძალიან აგრესიულები და თეთრდებიან. ეს ორი მამრი ბრძოლობს,


And these two males are fighting.	ესენი აკეთებენ ამას რქების შეხებით,


They do it by bouncing their butts together, which is an interesting concept.	რომელიც არის საინტერესო კონცეფცია. მარცხივ მხარეს არის მამალი


Now, here's a male on the left and a female on the right, and the male has managed to split his coloration so the female only always sees the kinder, gentler squid in him.	მარჯვნივ მხარეს კი დედალი. მამალი იცვლის შეფერილობას ასე რომ დედალი ხედავს მხოლოდ ლამაზ წყნარ კალმარს მის წინაშე.


(Laughter) Let's take a look at it again. Watch the coloration: white on the right, brown on the left.	და მამრი .........(სიცილი) ვნახოთ თავიდან. დავაკვირდეთ კიდევ ერთხელ. შეხედეთ ფერებს: თეთრი მარჯვნივ, ყავისფერი მარცხნივ.


He takes a step back, he's keeping off the other males by splitting his body, and comes up on the other side -- Bingo!	ის უკან იხევს----ის თავს არიდებს სხვა მამრებს, სხეულის გაყოფით----და მიდის სხვა მხარეს--- ბინგო! მე ეს ვთქვი


Now, I'm told that's not not just a squid phenomenon with males, but I don't know.	ეს არ არის მხოლოდ მამრი კალმარების ფენომენი, მე არ ვიცი (სიცილი)


(Laughter) Cuttlefish. I love cuttlefish.	მედუზა. მე მიყვარს მელნათევზები.


This is a Giant Australian Cuttlefish.	ეს არის უზარმაზარი ავსტრალიური მედუზა. აგერ არის, მისი პატარა გამოწული თვალებით.


And there he is, his droopy little eyes up here.	მაგრამ მათ შეუძლიათ უცნაური რამეები კეთება.


But they can do pretty amazing things, too.	ჩვენ შევიხედოთ ნაპრალში და


Here we're going to see one backing into a crevice, and watch his tentacles -- he just pulls them in, makes them look just like algae.	შევხედოთ მის საცეცებს-- ის გამოსწევს მას და ემსგავსება წყალმცენარეს.


Disappears right into the background.	უჩინარდება ქვიშაში


Positively amazing.	საოცარია. აქ ორი მამრი ბრძოლობს.


Here's two males fighting.	კიდევ ერთხელ, ისინი არიან ძალიან გონიერები, ისინი არიან ცეფალოპოდები


Once again, they're smart enough, these cephalopods; they know not to hurt each other.	მათ იციან რომ არ უნდა ატკინონ ერთმანეთს.


But look at the patterns that they can do with their skin.	მაგრამ შეხედეთ მათ შეფერილობას რა შეუძლიათ გაუკეთონ ტავიანს კანს.


That's an amazing thing.	ეს საოცრებაა. ეს არის რვაფეხა.


Here's an octopus.	როდესაც მოძრაობენ მათ უნდათ რომ იყვნენ უხილავნი


Sometimes they don't want to be seen when they move, because predators can see them.	ვინაიდან მტაცებელმა შესაძლოა შეამჩნიოს ისინი. აქ მას შეუძლია დაემსგავსოს ქვას,


This guy can make himself look like a rock, and, looking at his environment, can actually slide across the bottom, using the waves and the shadows so he can't be seen.	შეხედეთ მის გარეგნობას, შეძლია დაიფაროს კუდის გამოყენებით ასევე ჩრდილებისა და ტალღების გამოყენებით ის უხილავია.


His motion blends right into the background -- the moving rock trick.	იგი მოძრაობით უჩინარდება ------ მოძრაობს როგორც ქვა. ასე რომ ჩვენ ბევრს ვსწავლობთ წყალის სამყაროსგან.


Still exploring the deep, but learning lots from the shallow water.	კვლავ ვიკვლევთ სიღრმეებს. მაგრამ ბევრს შევიმეცნებთ წყლის სამყაროსგან.


There's a good reason why: the shallow water's full of predators -- here's a barracuda -- and if you're an octopus or a cephalopod, you need to really understand how to use your surroundings to hide.	უამრავი მიზეზია თუ რატომ არის წყლის ქვეშ უამრავი მტაცებლებით--ესა ბარაკუდა და თუ თქვენ ხართ რვაფეხა ან მედუზა, აუცილებლად უნდა იცოდე, თუ როგორ გამოიყენო შენი გარეგნობა დასამალად.


In the next scene, you're going to see a nice coral bottom.	შემდეგს ეკრანზე თქვენ ხედავთ ლამაზ მარჯნის წვერს. ასევე რვაფეხას რომელიც დგას მასზე


And you see that an octopus would stand out very easily there if you couldn't use your camouflage, use your skin to change color and texture.	ძალიან მარტივია თუ თქვენ არ შეგიძლიათ კამუფლაჟის გამოყენება გამოიყენოთ თქვენი კანი და შეიცვალოთ ფერი და ტექსტურა. ზოგიერთი წყალმცენარეა გარშემო---


Here's some algae in the foreground -- and an octopus.	რვაფეხა. საოცარია არა?


Ain't that amazing?	როჯერმა დააფრთხო ის


Now, Roger spooked him, so he took off in a cloud of ink, and when he lands, the octopus says, "Oh, I've been seen.	მან ღრუბლები შეღება იისფრად და როდესაც ის ჯდება რვაფეხა ამბობს,"ოო მე შემამჩნიეს


The best thing to do is to get as big as I can get."	ყველაზე უკეთესი საშუალებაა სადამდეც შემიძლია გავიზარდო"


That big brown makes his eyespot very big.	მისი ყავისფერი თვალის კაკლები ხდება ძალიან დიდი.


So, he's bluffing. Let's do it backwards.	ის იბუქება. თავიდან ვნახოთ--


I thought he was joking when he first showed it to me.	ვფიქრობ ის გვატყუებდა როდესაც პირველად დაგვინახა.


I thought it was all graphics. So here it is in reverse.	მე ვფიქრობ რომ ეს გრაფიკებია-- ხედავთ ის იქ არის უკანა მხარეს. შეხედეთ კანის ფერს, კანის ტექსტურას.


Just an amazing animal, it can change color and texture to match the surroundings.	საოცარი ცხოველია, მას შეუძია ფერის და ტექსტურის შეცვლა რომ მოიგერიოს გარშემომყოფები.


Watch him blend right into this algae.	შეხედეთ წყალმცენაარეებთან.


One, two, three.	ერთი, ორი, სამი.


(Applause) And now he's gone, and so am I. Thank you very much.	(აპლოდისმენტები) ის მიდის და მეც ასევე. ძალიან დიდი მადლობა.


These are simple objects: clocks, keys, combs, glasses.	ესენი მარტივი საგნებია: საათები, გასაღებები, სავარცხლები, სათვალეები.


They are the things the victims of genocide in Bosnia carried with them on their final journey.	ის საგნებია, რომლებიც გენოციდის მსხვერპლებს ბოსნიაში, თან ჰქონდათ ბოლო წუთებში.


We are all familiar with these mundane, everyday objects.	ჩვენთვის ნაცნობია თითოეული ეს ყოველდღიური საგანი.


The fact that some of the victims carried personal items such as toothpaste and a toothbrush is a clear sign they had no idea what was about to happen to them.	ფაქტი, რომ ამ ადამიანების ნაწილს, თან ჰქონდა კბილის პასტა და ჯაგრისი, ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ წარმოდგენაც არ ჰქონდათ რა ელოდათ.


Usually, they were told that they were going to be exchanged for prisoners of war.	მათ ეუბნებოდნენ, რომ ცვლიდნენ სამხედრო ტყვეებზე.


These items have been recovered from numerous mass graves across my homeland, and as we speak, forensics are exhuming bodies from newly discovered mass graves, 20 years after the war.	მოხდა ამ საგნების ამოღება და აღდგენა ჩემი მშობლიური მიწის მრავალი, საერთო სასაფლაოდან და ახლაც, როცა ჩვენ ვლაპარაკობთ, ხდება ცხედრების ექსგუმაცია ახლად აღმოჩენილი სამარხებიდან, ომიდან 20 წლის შემდეგ.


And it is quite possibly the largest ever discovered.	სავსებით შესაძლებელია, რომ ეს ყველაზე დიდი სასაფლაოა,


During the four years of conflict that devastated the Bosnian nation in the early '90s, approximately 30,000 citizens, mainly civilians, went missing, presumed killed, and another 100,000 were killed during combat operations.	რომელიც ოთხწლიანი კონფლიქტის დროს შეიქმნა, რომელმაც გაანადგურა ბოსნიური ნაცია 90-იანი წლების დასაწყისში. დაახლოებით 30,000 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიკარგა და დაიღუპა, 100,000 ადამიანი შეეწირა საბრძოლო ოპერაციებს.


Most of them were killed either in the early days of the war or towards the end of the hostilities, when U.N. safe zones like Srebrenica fell into the hands of the Serb army.	მათი უმეტესობა მოკლეს კონფლიქტის დასაწყისში, ან საბრძოლო ოპერაციების დასრულებისას, როდესაც გაეროს უსაფრთხო ზონები, როგორიცაა სრებრენიცა სერბული არმიის ხელში ჩავარდა.


The international criminal tribunal delivered a number of sentences for crimes against humanity and genocide.	საერთაშორისო სასამართლო ტრიბუნალმა უამრავი ვერდიქტი გამოიტანა კაცობრიობის წინაშე დანაშაულისა და გენოციდისათვის.


Genocide is a systematic and deliberate destruction of a racial, political, religious or ethnic group.	გენოციდი არის რასობრივი, პოლიტიკური, რელიგიური ან ეთნიკური ჯგუფის სისტემური განადგურება.


As much as genocide is about killing.	გენოციდი არა მარტო მკვლელობაა,


It is also about destroying their property, their cultural heritage, and ultimately the very notion that they ever existed.	ის ასევე მსხვერპლის ქონების და კულტურული მემკვიდრეობის განადგურებაა. მათი არსებობის წაშლა.


Genocide is not only about the killing; it is about the denied identity.	გენოციდი მხოლოდ მკვლელობა არ არის, ის იდენტობის გაქრობაა.


There are always traces — no such thing as a perfect crime.	მაგრამ რჩება კვალი. არ არსებობს იდეალური დანაშაული.


There are always remnants of the perished ones that are more durable than their fragile bodies and our selective and fading memory of them.	ყოველთვის რჩება, რაღაც იმისგან, რაც განადგურდა, ისინი უფრო გამძლეები არიან ვიდრე მათი მსხვრევადი სხეულები და ჩვენი სელექციური მეხსიერება.


These items are recovered from numerous mass graves, and the main goal of this collection of the items is a unique process of identifying those who disappeared in the killings, the first act of genocide on European soil since the Holocaust.	ეს საგნები აღდგენილია სასაფლაოებიდან. ასეთი კოლექციის შექმნის მთავარი მიზანი არის უნიკალური პროცესი მათი იდენტიფიცირების, ვინც ემსხვერპლა ამ მკვლელობებს, პირველ გენოციდს ევროპულ მიწაზე ჰოლოქოსტის შემდეგ.


Not a single body should remain undiscovered or unidentified.	არც ერთი გვამი არ უნდა დარჩეს არაიდენტიფიცირებული.


Once recovered, these items that the victims carried with them on their way to execution are carefully cleaned, analyzed, catalogued and stored.	აღდგენილი საგნები, რომელიც მსხვერპლებს თან ქონდათ ფრთხილად იწმინდება, ხდება მათი ანალიზი, შემდეგ კატალოგში შეტანა და შენახვა.


Thousands of artifacts are packed in white plastic bags just like the ones you see on CSI.	ათასობით არტეფაქტი იფუთება თეთრი პლასტიკის ჩანთაში, როგორც სამხილი დანაშაულის შემდეგ.


These objects are used as a forensic tool in visual identification of the victims, but they are also used as very valuable forensic evidence in the ongoing war crimes trials.	ეს საგნები იარაღია მსხვერპლების იდენტიფიკაციისათვის, ამავდროულად ფასეული სამხილია სასამართლო ტრიბუნალისათვის.


Survivors are occasionally called to try to identify these items physically, but physical browsing is extremely difficult, an ineffective and painful process.	დროდადრო იბარებენ გადარჩენილებს ფიზიკურად, ამ საგნების ამოსაცნობად. მაგრამ ეს რთული, არაეფექტური და უაღრესად მტკივნეული პროცესია.


Once the forensics and doctors and lawyers are done with these objects, they become orphans of the narrative.	როცა სასამართლო ექსპერტები, ექიმები და ადვოკატები ამთავრებენ საქმეს მათთან ეს საგნები დუმდებიან.


Many of them get destroyed, believe it or not, or they get simply shelved, out of sight and out of mind.	არ დაიჯერებთ მაგრამ, ნაწილი საგნებისა ნადგურდება, ან ხდება მათი თაროზე შემოდება, მხედველობიდან და გონებიდან შორს.


I decided a few years ago to photograph every single exhumed item in order to create a visual archive that survivors could easily browse.	მე გადავწყვიტე, რამდენიმე წლის წინ, ფოტო გადამეღო თითოეული ასეთი საგნისათვის, ვიზუალური არქივის შესაქმენლად. გადარჩენილებს ადვილად რომ მოეძებნათ ისინი.


As a storyteller, I like to give back to the community.	მინდა რომ საზოგადოებას ხელი მიუწვდებოდეს მათზე


I like to move beyond raising awareness.	უფრო მეტი ჰქონდეს ვიდრე ზოგადი ცოდნა.


And in this case, someone may recognize these items or at least their photographs will remain as a permanent, unbiased and accurate reminder of what happened.	ამ შემთხვევაში ვინმემ შეიძლება ამოიცნოს რომელიმე საგანი, მაგრამ ესეც რომ არა, ეს ფოტოები დარჩება მუდმივ, მიუკორძოებელ და აკურატულ შემხსენებლად იმისა თუ რა მოხდა.


Photography is about empathy, and the familiarity of these items guarantee empathy.	ფოტოგრაფია თანაგრძნობასთანაა კავშირში და ამ საგნებთან გაცნობა თანაგრძნობის გარანტიაა.


In this case, I am merely a tool, a forensic, if you like, and the result is a photography that is as close as possible of being a document.	აქ მე მხოლოდ იარაღი ვარ, ან თუ გსურთ ექსპერტი, ხოლო ეს ფოტოები დოკუმენტია.


Once all the missing persons are identified, only decaying bodies in their graves and these everyday items will remain.	როცა ყველა დაკარგული პიროვნების იდენტიფიცირება მოხდება ეს საგნები


In all their simplicity, these items are the last testament to the identity of the victims, the last permanent reminder that these people ever existed.	უბრალოდ დარჩებიან უკანასკნელ დადასტურებად და შემხსენებლად იმისა, რომ ისინი ოდესღაც არსებობდნენ.


Thank you very much.	დიდი მადლობა!


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


How many times have you used the word "awesome" today?	რამდენჯერ გითქვამთ დღეს "მაგარია"?


Once? Twice? Seventeen times?	ერთხელ? ორჯერ? ჩვიდმეტჯერ?


Do you remember what you were describing when you used the word?	გახსოვს რას აღწერდი, როცა წამოიძახე "მაგარია"?


No, I didn't think so, because it's come down to this, people: You're using the word incorrectly, and tonight I hope to show you how to put the "awe" back in "awesome."	მგონი არა ხომ? იცით რატომ? იმიტომ, რომ არასწორ კონტექსტში ვიყენებთ სიტყვა "მაგარია"-ს. დღეს, მინდა რომ დაგარწმუნოთ, რომ "მაგარია"-ს თავისი მნიშვნელობა უნდა დავუბრუნოთ.


Recently, I was dining at an outdoor cafe, and the server came up to our table, and asked us if we had dined there before, and I said, "Yes, yes, we have."	იმ დღეს, ვიჯექი კაფეში და ოფიციანტი მოვიდა ჩვენს მაგიდასთან, გვკითხა, ადრე თუ გვიჭამია აქ მე ვუპასუხე, "დიახ, დიახ მიჭამია"


And she said, "Awesome."	მან კი მიპასუხა, "მაგარია".


And I thought, "Really?	ჩემთვის გამეფიქრა, "მართლა?


Awesome or just merely good that we decided to visit your restaurant again?"	მართლა მაგარია თუ უბრალოდ კარგია, რომ მე გადავწყვიტე მესტუმრა იგივე კაფესთვის?"


The other day, one of my coworkers asked me if I could save that file as a PDF, and I said, "Well, of course," and he said, "Awesome."	იმ დღეს ჩემმა თანამშრომელმა მთხოვა, თუ შემეძლო, რომ ფაილი შემენახა PDF ფაილად, მე ვუპასუხე, "კი, რა თქმა უნდა", მან მომიგო, "მაგარია".


Seriously, can saving anything as a PDF be awesome?	მართლა? შეიძლება PDF ფაილის შენახვა "მაგარი" იყოს?


Sadly, the frequent overuse of the word "awesome" has now replaced words like "great" and "thank you."	სამწუხაროდ, სიტყვა "მაგარია"-ს ძალიან ხშირად ვიყენებთ; ისე რომ ჩაანცვლა სიტყვები, როგორებიცაა "კარგია" ან "მადლობა".


So Webster's dictionary defines the word "awesome" as fear mingled with admiration or reverence, a feeling produced by something majestic.	ვებსტერის ლექსიკონი სიტყვა "მაგარია"-ს შემდეგნაირად თარგმნის: აღტაცების და პატივისცემის ნაზავი, გრძნობა, რომელიც დიდებულ განცდას განიჭებს.


Now, with that in mind, was your Quiznos sandwich awesome?	ამ განმარტების გათვალისწინებით, შეიძლება კაფის სენდვიჩი მაგარი იყოს?


How about that parking space? Was that awesome?	თავისუფალი მანქანის პარკინგი?


Or that game the other day? Was that awesome?	იყო მაგარი? თუ ის თამაში იმ დღეს? ეგ აუცილებლად მაგარი იქნებოდა?


The answer is no, no and no.	არა! პასუხი არის არა!


A sandwich can be delicious, that parking space can be nearby, and that game can be a blowout, but not everything can be awesome.	სენდვიჩი შეიძლება გემრიელი იყოს, თავისფალი მანქანის გასაჩერებლი ახლოს იყოს, თამაში კი - საყურებლად გასართობი, მაგრამ ყველაფერი მაგარი ვერ იქნება.


(Laughter) So when you use the word "awesome" to describe the most mundane of things, you're taking away the very power of the word.	(სიცილი დარბაზში) ასე რომ, როცა იყენებთ "მაგარია"-ს, რომ აღწეროთ რაიმე, მისი შთამბეჭდაობის აღმწერელ სიტყვას მნიშვნელობას უკარგავთ.


This author says, "Snowy days or finding money in your pants is awesome."	ვინმე ავტორი ამბობს, "თოვლიანი დღეები, ან ჯიბეში ფულის პოვნა, მაგარია!"


(Laughter) Um, no, it is not, and we need to raise the bar for this poor schmuck. (Laughter) So in other words, if you have everything, you value nothing.	(სიცილი დარბაზში) მმ, არა, არ არის მაგარი, ისე, ამ ავტორს მოლოდინის ფანტაზიის და სურვილების დონე კი აქვს ასაწევი. (სიცილი) იმიტომ, რომ ეს თუ მისვთის მართლა მაგარია, სხვას ვეღარაფერს აფასებს სათანადოდ.


It's a lot like drinking from a firehose like this jackass right here.	შევადარებ, სახაძრო შლანგიდან წყლის დალევას, როგორც ეს ვირი სვამს.


There's no dynamic, there's no highs or lows, if everything is awesome.	(სიცილი) არ არის დინამიური, არ არის უკეთესი და/ან უარესი, თუ ყველაფერი მაგარია.


Ladies and gentlemen, here are 10 things that are truly awesome.	ქალბატონებო და ბატონებო, გეტყვით 10 რამეს, რაც მართლა მაგარია!


Imagine, if you will, having to schlep everything on your back.	წარმოიდგინეთ, თუ შეძლებთ, რომ ყველაფრის თრევა ზურგით გიწევდეთ.


Wouldn't this be easier for me if I could roll this home?	უფრო ადვილი არ იქნებოდა, რომ ეს ყველაფერი სახლში მიმეგორებინა?


Yes, so I think I'll invent the wheel.	კი, ნადმვილად, ამიტომ მოდი გამოვიგონოთ ბორბალი.


The wheel, ladies and gentlemen.	ბორბალი, ქალბატონებო და ბატონებო.


Is the wheel awesome? Say it with me.	არ არის ბორბალი მაგარი?


Yes, the wheel is awesome!	მოდით ვაღიაროთ, კი! ბორბალი მართლა მაგარია!


The Great Pyramids were the tallest man-made structure in the world for 4,000 years.	პირამიდები იყო უმაღლესი, ადამიანის მიერ შექმნილი სტრუქტურა მსოფლიოში 4000 წლის განმავლობაში.


Pharaoh had his slaves move millions of blocks just to this site to erect a big freaking headstone.	ფარაონები ავალებდნენ მონებს, რომ ეთრიათ მილიონობით ლოდები, რათა აეშენებინათ ეს ქვის ნაგებობა.


Were the Great Pyramids awesome?	გიზის პირამიდები მაგარია?


Yes, the pyramids were awesome.	კი, გიზის პირამიდები მართლაც მაგარია.


The Grand Canyon. Come on.	დიდი კანიონები.


It's almost 80 million years old.	დაახლოებით 80 მილიონი წლის არის.


Is the Grand Canyon awesome?	არის დიდი კანიონები მაგარი?


Yes, the Grand Canyon is.	კი, დიდი კანიონები არის მაგარი!


Louis Daguerre invented photography in 1829, and earlier today, when you whipped out your smartphone and you took a shot of your awesome sandwich, and you know who you are — (Laughter) — wasn't that easier than exposing the image to copper plates coated with iodized silver?	ლუის დაგეარი, რომელმაც შექმნა ფოტოგრაფია 1829 წელს, თქვენ კი, ამას წინ, დღეს, როდესაც თქვენი სმარტფონი ამოიღეთ ჯიბიდან და სურათი გადაუღეთ თქვენს "მაგარ" სენდვიჩს, და იცით ვინც ხართ - (სიცილი დარბაზში) - უფრო ადვილია, ვიდრე გამოსახულების გამოყვანა სპილენძის თეფშზე, რომელსაც იოდიზირებული ვერცხლი უნდა კვროდა?


I mean, come on. Is photography awesome?	კარგით რა, არის ფოტოგრაფია მაგარი?


Yes, photography is awesome.	კი! არის ფოტოგრაფია მაგარი.


D-Day, June 6, 1944, the Allied invasion of Normandy, the largest amphibious invasion in world history.	6 ივნისი, 1944 წელი, 'დი-დეი'-თ წოდებული გაერთიანებული თავდასხმა ნორმანდიაში, მსოფლიოს ისტორიაში ყველაზე დიდი "წყალხმელეთა" შეტევა.


Was D-Day awesome? Yes, it was awesome.	იყო 'დი-დეი' მაგარი? კი, 'დი-დეი' მართლაც მაგარი იყო.


Did you eat food today? Did you eat?	დღეს საჭმელი მიირთვით?


Then you can thank the honeybee, that's the one, because if crops aren't pollinated, we can't grow food, and then we're all going to die.	მიირთვით? მაშინ შეგიძლიათ ფუტკარს მადლობა გადაუხადოთ, რადგან მათ თუ არ დამტვერეს მოსავალი, საჭმელს ვერ მოვიყვანდით, და შიმშლით გავწყდებოდით.


It's just like that.	აი, ასე მარტივად.


But it's not like a flower can just get up and have sex with another flower, although that would be awesome.	ყვავილი ესე კი არ წამოდგება და გადაწყვეტს, რომ სექსი ქონდეს სხვა ყვავილთან, ისე, ეგ მართლა მაგარი იქნებოდა არა?


(Laughter) Bees are awesome. Are you kidding me?	(სიცილი დარბაზში) ფუტკრები არიან მაგრები.


Landing on the moon! Come on!	მთვარეზე დაფრენა!


Apollo 11. Are you kidding me?	კარგით რა! აპოლო 11.


Sixty-six years after the Wright Brothers took off from Kitty Hawk, North Carolina, Neil Armstrong was 240,000 miles away.	66 წლის შემდეგ, რაც ძმები ურაითერები ესტუმრნენ კიტი ჰავკს ჩრდილო კაროლაინაში, ნილ არმსტრონგმა 240,000 მილის სიშორეზე შეძლო გაფრენა.


That's like from here to the moon.	იგივე მანძილია, რაც დედამიწიდან მთვარემდე.


(Laughter) That's one small step for a man, one giant leap for awesome!	(სიცილი დარბაზში) მთვარეზე ერთი ნაბიჯის გადადგმა იყო უდიდესი ნახტომი კაცობრიობისთვის!


You're damn right, it was.	იყო ეს მაგარი? ნამდვილად იყო!


Woodstock, 1969: Rolling Stone Magazine said this changed the history of rock and roll.	ვუდსტოკი, 1969: როლინგ სტოუნის ჟურნალში ეწერა, რომ ამ კონცერტმა როკ ნ' როლის ისტორია შეცვალა.


Tickets were only 24 dollars back then.	ბილეთები მაშინ 24 დოლარი ღირდა.


You can't even buy a freaking t-shirt for that now.	ახლა ერთ უბრალო მაისურს ვერ იყიდი 24 დოლარად.


Jimi Hendrix's version of "The Star-Spangled Banner" was the most iconic.	ჯიმი ჰენდრიქსის ვერსია ამერიკის ჰიმნის "The Star-Spangled Banner" იყო ამ კონცერტის დამახასიათებელი გამოსვლა.


Was Woodstock awesome? Yes, it was awesome.	იყო ვუდსტოკი მაგარი? კი, იყო მაგარი!


Sharks! They're at the top of the food chain.	ზვიგენები! კვების ჯაჭვის სათავეში.


Sharks have multiple rows of teeth that grow in their jaw and they move forward like a conveyor belt.	ზვიგენებს აქვთ რამდენიმე კბილის მწკრივი, რომელიც მათ ყბაში იზრდება და წინ გადმოინაცვლებენ როგორც კონვეიერი.


Some sharks can lose 30,000 teeth in their lifetime.	ზოგი ზვიგენი თავიანთ სიცოცხლეში 30,000-მდე კბილს კარგავს.


Does awesome inspire fear?	არის ეს მაგარი?


Oh, hell yeah, sharks are awesome!	ნამდვილად, ზვიგენები მართლაც მაგრები არიან!


The Internet was born in 1982 and it instantly took over global communication, and later tonight, when all these PowerPoints are uplifted to the Internet so that a guy in Siberia can get drunk and watch this crap, the Internet is awesome.	ინტერნეტი დაიბადა 1982 წელს და საოცარი სისწრაფით დაიპყრო მსოფლიო კომუნიკაცია, დღეს კი, PowerPoint-ის ფაილების ატვირთვაა შესაძლებელი ინტერნეტში, ასე რომ ვინმე კაცს ციმბირში, შეუძლია გამოთვრეს და ჩემ პრეზენტციას უყუროს, ინტერნეტი არის მაგარი!


And finally, finally some of you can't wait to come up and tell me how awesome my PowerPoint was.	და საბოლოოდ, ვინც ვერ ითმენთ, რომ მოხვიდეთ და გამახაროთ რა "მაგარი" PowerPoint პრეზენტაცია გავაკეთე,


I will save you the time.	მე დაგიზოგავთ დროს, და გეტყვით, რომ


It was not awesome, but it was true, and I hope it was entertaining, and out of all the audiences I've ever had, y'all are the most recent. Thank you and good night.	ეს "მაგარი" არ იყო, მაგრამ იყო სიმართლე, და იმედი მაქვს მოგეწონათ. ვის წინაშეც მე აქამდე გამოვსულვარ, თქვენ ყველანი სულ ახლები იყავით. მადლობა, ღამე მშვიდობის.


(Applause)	(ტაში დარბაზში)


On January 4, 1934, a young man delivered a report to the United States Congress that 80 years on, still shapes the lives of everyone in this room today, still shapes the lives of everyone on this planet.	1934 წლის 4 იანვარს, ახალგაზრდა მამაკაცმა აშშ-ს კონგრესს ანგარიში წარუდგინა, რომელიც მას მერე დღემდე, 80 წელია, ყველა ამ აუდიტორიაში მყოფის ცხოვრებაზე ახდენს გავლენას, და ასევე ყველას ცხოვრებაზე მთელ მსოფლიოში.


That young man wasn't a politician, he wasn't a businessman, a civil rights activist or a faith leader.	ეს ახალგაზრდა კაცი არ იყო პოლიტიკოსი. ის არც ბიზნესმენი იყო, ან სამოქალაქო აქტივისტი და არც რელიგიური ლიდერი.


He was that most unlikely of heroes, an economist.	ის ყველაზე ნაკლებად გმირული პროფესიის იყო. ის იყო ეკონომისტი.


His name was Simon Kuznets and the report that he delivered was called "National Income, 1929-1932."	მისი სახელია საიმონ კუზნეცი და ანგარიშს, რომელიც მან წარადგინა ერქვა: "ნაციონალური შემოსავალი, 1929-1932"


Now, you might think this is a rather dry and dull report.	თქვენ შეიძლება ფიქრობთ, რომ ეს საკმაოდ მშრალი და მოსაწყენი მოხსენება იყო


And you're absolutely right.	და თქვენ აბსოლუტურად მართალი ხართ.


It's dry as a bone.	ის უდაბნოსავით მშრალია,


But this report is the foundation of how, today, we judge the success of countries: what we know best as Gross Domestic Product, GDP.	მაგრამ ეს მოხსენება საფუძვლად უდევს იმას, თუ რის მიხედვით ვაფასებთ დღეს ქვეყნების წარმატებას: ესაა მთლიანი შიდა პროდუქტი, ანუ მშპ.


GDP has defined and shaped our lives for the last 80 years.	მშპ ჩვენს ცხოვრებას უკანასკნელი 80 წლის განმავლობაში განსაზღვრავს.


And today I want to talk about a different way to measure the success of countries, a different way to define and shape our lives for the next 80 years.	დღეს კი მინდა, ქვეყნების წარმატების სხვა საზომზე გესაუბროთ. ჩვენი ცხოვრების განსაზღვრის განსხვავებულ საშუალებაზე, შემდეგი 80 წლის განმავლობაში.


But first, we have to understand how GDP came to dominate our lives.	თუმცა ჯერ უნდა გავიგოთ, როგორ გახდა მშპ ჩვენი ცხოვრების განმსაზღვრელი.


Kuznets' report was delivered at a moment of crisis.	კუზნეცმა თავისი მოხსენება კრიზისის დროს გააკეთა.


The U.S. economy was plummeting into the Great Depression and policy makers were struggling to respond.	აშშ-ს ეკონომიკა დიდ დეპრესიაში ეფლობოდა და პოლტიკოსებმა არ იცოდნენ რა ეღონათ.


Struggling because they didn't know what was going on.	არ იცოდნენ, რადგან ვერ ხვდებოდნენ რა ხდებოდა.


They didn't have data and statistics.	მათ არ ჰქონდათ მონაცემები და სტატისტიკა.


So what Kuznet's report gave them was reliable data on what the U.S. economy was producing, updated year by year.	კუზნეცის მოხსენებამ კი, მათ სანდო მონაცემები წარუდგინა იმაზე, თუ რას აწარმოებდა აშშ-ს ეკონომიკა წლიდან წლამდე განახლებებით.


And armed with this information, policy makers were, eventually, able to find a way out of the slump.	ამ ინფორმაციით შეიარაღებულმა პოლიტიკოსებმა, საბოლოოდ მოახერხეს გამოსავლის პოვნა.


And because Kuznets' invention was found to be so useful, it spread around the world.	და რაგდან კუზნეცის გამოგონება ასეთი სასარგებლო გამოდგა, ის მთელ მსოფლიოში გავრცელდა.


And now today, every country produces GDP statistics.	ახლა თითოეული ქვეყანა აწარმოებს მშპ-ს სტატისტიკებს.


But, in that first report, Kuznets himself delivered a warning.	მაგრამ თავდაპირველ მოხსენებაში, კუზნეცმა თვითონ გაგვაფრთხილა.


It's in the introductory chapter.	ეს გაფრთხილება შესავალ თავშია.


On page seven he says, "The welfare of a nation can, therefore, scarcely be inferred from a measurement of national income as defined above."	მე-7 გვერდზე, ის ამბობს: "მაშასადამე, ქვეყნის კეთილდღეობა, შეიძლება გაჭირვებით დადგინდეს, ზემოთ განმარტებული ეროვნული შემოსავლის მიხედვით"


It's not the greatest sound bite in the world, and it's dressed up in the cautious language of the economist.	მაინცდამაინც მჭერმეტყველური ნათქვამი არ არის და ის ეკონომისტებისთვის დამახასიათებელი სიფრთხილითაა გაკეთებული,


But his message was clear: GDP is a tool to help us measure economic performance.	მაგრამ მინიშნება ცხადი იყო. მშპ ეკონომიკური ეფექტიანობის გაზომვის საშუალებაა.


It's not a measure of our well-being.	ის ჩვენს კეთილდღეობას ვერ გაზომავს.


And it shouldn't be a guide to all decision making.	შესაბამისად, ნეიბისმიერ გადაწყვეტილებას, მასზე არ უნდა ვაფუძნებდეთ.


But we have ignored Kuznets' warning.	თუმცა, ჩვენ კუზნეცის გაფრთხილებას ყურადღება არ მივაქციეთ.


We live in a world where GDP is the benchmark of success in a global economy.	ჩვენ ვცხოვრობთ მსოფლიოში, სადაც მშპ წარმატების მაჩვენებელია გლობალურ ეკონომიკაში.


Our politicians boast when GDP goes up.	ჩვენი პოლიტიკოსები ტრაბახობენ, როცა მშპ მაღლა იწევს.


Markets move and trillions of dollars of capital move around the world based on which countries are going up and which countries are going down, all measured in GDP.	ბაზრები იცვლება და ტრილიონობით დოლარის კაპიტალი მსოფლიოს გარშემო ბრუნავს, იმის მიხედვით, თუ რომელი ქვეყანები აღწევენ წარმატებას და რომლები ვერა და ეს ყველაფერი განისაზღვრება მშპ-ს მიხედვით.


Our societies have become engines to create more GDP.	ჩვენი საზოგადოებები მეტი მშპ-ს მაგენერირებელ ძრავებად იქცნენ,


But we know that GDP is flawed.	მაგრამ ჩვენ ვიცით, რომ მშპ-ს ხარვეზები აქვს.


It ignores the environment.	ის ეკოლოგიას არ ითვალისწინებს.


It counts bombs and prisons as progress.	ის მეტი ბომბების წარმოებასა და მეტი ციხეების შენებას პროგრესად თვლის.


It can't count happiness or community.	ბედნიერებას და ერთობას ვერ ითვლის.


And it has nothing to say about fairness or justice.	ის სამართლიანობასა და სამართალზე ვერაფერს გვეუბნება.


Is it any surprise that our world, marching to the drumbeat of GDP, is teetering on the brink of environmental disaster and filled with anger and conflict?	გასაკვირი არაა, რომ მსოფლიო მშპ-ს დაკრულზე ცეკვავს, ეკოლოგიური კატასტროფის პირასაა და უკმაყოფილებით და კონფლიქტებითაა სავსე.


We need a better way to measure our societies, a measure based on the real things that matter to real people.	ჩვენი საზოგადოებების შესაფასებლად უკეთესი საშუალება გვჭირდება. საშუალება, რომელიც რეალურად გაზომავს იმას, რაც ხალხს მართლაც აღელვებს.


Do I have enough to eat?	მაქვს თუ არა საკმარისი საკვები?


Can I read and write?	ვიცი თუ არა წერა-კითხვა?


Am I safe?	ვარ თუ არა უსაფრთხოდ?


Do I have rights?	არის თუ არა ჩემი უფლებები დაცული?


Do I live in a society where I'm not discriminated against?	ვცხოვრობ თუ არა ისეთ საზოგადოებაში, სადაც დისკრიმინაციის მსხვერპლი არ ვარ?


Is my future and the future of my children prevented from environmental destruction?	დაზღვეული ვარ თუ არა მე და ჩემი შვილები მომავალში ეკოლოგიური კატარსტროფისგან?


These are questions that GDP does not and cannot answer.	ეს ის კითხვებია, რომლებზეც მშპ არ და ვერ პასუხობს.


There have, of course, been efforts in the past to move beyond GDP.	რა თქმა უნდა ადრეც იყო მცდელობები მშპ-ს გაცდენოდნენ,


But I believe that we're living in a moment when we are ready for a measurement revolution.	მაგრამ ვფიქრობ, ახლა სწორედ ის დროა, როცა მზად უნდა ვიყოთ რევოლუციისთვის გაზომვის სფეროში.


We're ready because we've seen, in the financial crisis of 2008, how our fetish for economic growth led us so far astray.	მზად ვართ, რადგან 2008 წლის ფინანსური კრიზისის დროს დავინახეთ, ეკონომიკური ზრდის თაყვანისცემამ, როგორ შეგვიყვანა შეცდომაში.


We've seen, in the Arab Spring, how countries like Tunisia were supposedly economic superstars, but they were societies that were seething with discontentment.	"არაბულმა გაზაფხულმა" დაგვანახა, რომ ტუნისისმაგვარი ქვეყნები, რომელიც თითქოს მოწინავეები იყვნენ ეკონომიკურად, მაგრამ მსგავს საზგადოებებში, მაინც სახალხო უკმაყოფილებამ იფეთქა.


We're ready, because today we have the technology to gather and analyze data in ways that would have been unimaginable to Kuznets.	ჩვენ მზად ვართ, რადგან დღეს მონაცემების შესაგროვებლად და გასაანალიზებლად ისეთი ტექნოლოგიები გაგვაჩნია, რომელიც წარმოუდგენელი იყო კუზნეცის დროს.


Today, I'd like to introduce you to the Social Progress Index.	დღეს მინდა სოციალური პროგრესის ინდექსი წარმოგიდგინოთ.


It's a measure of the well-being of society, completely separate from GDP.	ეს საზოგადოების კეთილდღეობის საზომია, რომელსაც მშპ-თან არანაირი კავშირი არ აქვს.


It's a whole new way of looking at the world.	ის მსოფლიოს სრულიად ახალი თვალით უყურებს.


The Social Progress Index begins by defining what it means to be a good society based around three dimensions.	სოციალური პროგრესის ინდექსი, უპირველესად განმარტავს, თუ რას ნიშნავს კარგი საზოგადოება. ის ამას, სამი განზომილების მიხედვით აკეთებს.


The first is, does everyone have the basic needs for survival: food, water, shelter, safety?	პირველი, გააჩნია თუ არა ყველას არსებობისთვის აუცილებელი საშუალებები: საკვები, წყალი, საცხოვრისი, უსაფრთხოება?


Secondly, does everyone have access to the building blocks to improve their lives: education, information, health and sustainable environment?	მეორე, აქვს თუ არა ყველას წვდომა ცხოვრების გაუმჯობესებისთვის აუცილებელ საშუალებებზე: განათლება, ინფორმაცია, ჯანდაცვა და ეკოლოგიური უსაფრთხოება


And then third, does every individual have access to a chance to pursue their goals and dreams and ambitions free from obstacles?	და მესამე, აქვს თუ არა ყველას საკუთარი მიზნების, ამბიციებისა და ოცნებების დაუბრკოლებლად განხორციელების საშუალება?


Do they have rights, freedom of choice, freedom from discrimination and access to the the world's most advanced knowledge?	დაცულია თუ არა მათი უფლებები, არჩევანის თავისუფლება, არიან თუ არა დაცულები დისკრიმინაციისგან და აქვთ თუ არა წვდომა მსოფლიოს მოწინავე ცოდნაზე?


Together, these 12 components form the Social Progress framework.	ეს 12 კომპონენტი ერთად, სოციალური პროგრესის სტრუქტურას წარმოადგენს.


And for each of these 12 components, we have indicators to measure how countries are performing.	და თითოეულისთვის ამ 12 კომპონენტიდან, გვაქვს ინდიკატორები, რომლებიც აჩვენებს, თუ რა მდგომარეობაში არიან ქვეყნები.


Not indicators of effort or intention, but real achievement.	ეს ინდიკატორები არა ძალისხმევას, ან განზრახვას აჩვენებს, არამედ რეალურ მიღწევებს.


We don't measure how much a country spends on healthcare, we measure the length and quality of people's lives.	ჩვენ იმას კი არ ვზომავთ, რამდენს ხარჯავს ქვეყენა ჯანდაცვაზე, არამედ ადამიანების სიცოცხლის ხარისხსა და ხანგრძლივობას.


We don't measure whether governments pass laws against discrimination, we measure whether people experience discrimination.	ჩვენ იმას კი არ ვზომავთ, მიიღო თუ არა სახელმწიფომ ანტიდისკრიმინაციული კანონები, არამედ იმას, განიცდიან თუ არა ადამიანები დისკრიმინაციას.


But what you want to know is who's top, don't you? (Laughter) I knew that, I knew that, I knew that.	თქვენ ალბათ გაინტერესებთ ვინაა პირველი, არა? (სიცილი) ვიცოდი... ვიცოდი...


Okay, I'm going to show you.	კარგი გაჩვენებთ.


I'm going to show you on this chart.	გრაფიკზე გაჩვენებთ.


So here we are, what I've done here is put on the vertical axis social progress.	მაშ ასე, ვერტიკალური ღერძი სოციალურ პროგრესს აღნიშნავს.


Higher is better.	რაც უფრო მაღალია - უკეთესია.


And then, just for comparison, just for fun, on the horizontal axis is GDP per capita.	შედარებისთვის კი, სახალისოდ, ჰორიზონტალურ ღერძზე არის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე,


Further to the right is more.	რომელიც მარჯვნივ იზრდება.


So the country in the world with the highest social progress, the number one country on social progress is New Zealand.	მაშ, მსოფლიოში უმაღლესი სოციალური პროგრესის მქონე ქვეყანა. სოციალური პროგრესის მიხედვით, ნომერ პირველი ქვეყანა არის....


(Applause) Well done! Never been; must go.	ახალი ზელანდია. (აპლოდისმენტები) ყოჩაღ! იქ არასდროს ვყოფილვარ; უნდა ვეწვიო.


(Laughter) The country with the least social progress, I'm sorry to say, is Chad.	(სიცილი) ყველაზე ნაკლები სოციალური პროგრესის მქონე ქვეყანა, თანავუგრძნობ და არის ჩადი.


I've never been; maybe next year.	აქაც არასდროს ვყოფილვარ; იქნებ მომავალ წელს წავიდე.


(Laughter) Or maybe the year after.	(სიცილი) ან იმის შემდეგ წელს.


Now, I know what you're thinking.	ვიცი ახლა რასაც ფიქრობთ.


You're thinking, "Aha, but New Zealand has a higher GDP than Chad!"	ახლა ფიქრობთ: "კი, მაგრამ ახალ ზელანდიას, ჩადზე მაღალი მშპ აქვს!"


It's a good point, well made.	სწორი შენიშვნაა,


But let me show you two other countries.	მაგრამ მოდით სხვა ორ ქვეყანას გაჩვენებთ.


Here's the United States — considerably richer than New Zealand, but with a lower level of social progress.	აშშ, რომელიც საგრძნობლად უფრო მდიდარია, ვიდრე ახალი ზელანდია, მაგრამ მასზე დაბალი სოციალური პროგრესი აქვს


And then here's Senegal — it's got a higher level of social progress than Chad, but the same level of GDP.	და სენეგალი, რომელსაც სოციალური პროგრესის დონე ჩადზე მაღალი აქვს, მაგრამ მათი მშპ თანაბარია.


So what's going on? Well, look.	მაშ, რა ხდება?


Let me bring in the rest of the countries of the world, the 132 we've been able to measure, each one represented by a dot.	მოდით დანარჩენი ქვეყნებიც ვნახოთ. 132 ქვეყნის შეფასება შევძელით. თითოეული მათგანი წერტილითაა აღნიშნული.


There we go. Lots of dots.	მაშ ასე, უამრავი წერტილია.


Now, obviously I can't do all of them, so a few highlights for you: The highest ranked G7 country is Canada.	ცხადია, ყველას ცალკე ვერ განვიხილავ, ამიტომ რამდენიმეს გამოვყოფ: G7-ში შემავალი ყველაზე რეიტინგული ქვეყანა კანადაა.


My country, the United Kingdom, is sort of middling, sort of dull, but who cares — at least we beat the French.	ჩემი ქვეყანა, ბრიტანეთი სადღაც შუაშია, მაგრამ ვინ დაეძებს, ფრანგებს მაინც ვუსწრებთ.


(Laughter) And then looking at the emerging economies, top of the BRICS, pleased to say, is Brazil.	(სიცილი) ახლა შევხედოთ განვითარებად ეკონომიკებს. "ბრიკ(BRIC)"-ის ქვეყნებში საუკეთესო ბრაზილიაა.


(Applause) Come on, cheer!	(აპლოდისმენტები) მოდით, მივესალმოთ!


Go, Brazil!	წინ, ბრაზილია!


Beating South Africa, then Russia, then China and then India.	ის უსწრებს სამხრეთ აფრიკას, შემდეგ მოდის რუსეთი, ჩინეთი, და შემდეგ ინდოეთი.


Tucked away on the right-hand side, you will see a dot of a country with a lot of GDP but not a huge amount of social progress — that's Kuwait.	მარჯვენა მხარეს ამოვარდნილი წერტილი არის ქვეყანა, რომელსაც დიდი მშპ აქვს, მაგრამ არც ისე დიდი სოციალური პროგრესი, ესაა კუვეიტი.


Just above Brazil is a social progress superpower — that's Costa Rica.	ბრაზილიის ზემოთ, სოციალური პროგრესის ზესახელმწიფოა. ესაა კოსტა-რიკა.


It's got a level of social progress the same as some Western European countries, with a much lower GDP.	მას, დასავლეთ ევროპის ზოგიერთი ქვეყნის დონის სოციალური პროგრესი აქვს, მათზე ბევრად ნაკლები მშპ-ს პირობებში.


Now, my slide is getting a little cluttered and I'd like to step back a bit.	ჩემი გრაფიკის სახე ზედმეტად გადაიფარა, მინდა ცოტა უფრო ზოგად სურათს შევხედოთ.


So let me take away these countries, and then pop in the regression line.	სახელმწიფოები მოვაცილოთ და ტენდენციის მრუდი გავავლოთ.


So this shows the average relationship between GDP and social progress.	ეს მრუდი, მშპ-სა და სოციალურ პროგრესს შორის დამოკიდებულებას გვაჩვენებს.


The first thing to notice, is that there's lots of noise around the trend line.	პირველი, რასაც ვამჩნევთ, მრუდის გარშემო არსებული უამრავი ხმაურია.


And what this shows, what this empirically demonstrates, is that GDP is not destiny.	ეს იმის ემპირიული დემონსტრაციაა, რომ მშპ განაჩენი არაა.


At every level of GDP per capita, there are opportunities for more social progress, risks of less.	თითოეული განსხვავებული მშპ-ს პირობებში, არსებობს მეტი სოციალური პროგრესის მიღწევის შესაძლებლობა და ნაკლები სოციალური პროგრესის რისკი.


The second thing to notice is that for poor countries, the curve is really steep.	მეორე, რაც უნდა აღინიშნოს, არის ის, რომ ღარიბი ქვეყნებისთვის, მრუდი ძალიან ციცაბოა.


So what this tells us is that if poor countries can get a little bit of extra GDP, and if they reinvest that in doctors, nurses, water supplies, sanitation, etc., there's a lot of social progress bang for your GDP buck.	ეს იმას გვეუბნება, რომ თუ ღარიბი ქვეყნები ცოტა მეტ მშპ-ს მიაღწევენ და მის რეინვესტირებას მოახდენენ ექიმებში, ექთნებში, წყლის მომარაგებაში, კანალიზაციაში და ა.შ. სიციალური პროგრესის ბუმს მიიღებენ მათი მშპ-ს ხარჯზე.


And that's good news, and that's what we've seen over the last 20, 30 years, with a lot of people lifted out of poverty by economic growth and good policies in poorer countries.	ეს სასიამოვნო სიახლეა. ასე დაძლია ბოლო 20-30 წლის მანძილზე ბევრმა სიღარიბე, ეკონომიკური ზრდის და ჭკვიანური პოლიტიკის ხარჯზე შედარებით ღარიბ ქვეყნებში.


But go on a bit further up the curve, and then we see it flattening out.	თუმცა, თუ მრუდს ზემოთ გავყვებით, დავინახავთ, რომ ის სწორდება.


Each extra dollar of GDP is buying less and less social progress.	ყოველი დამატებითი მშპ დოლარი, უფრო და უფრო ნაკლებ სოციალურ პროგრესს გვაძლევს.


And with more and more of the world's population living on this part of the curve, it means GDP is becoming less and less useful as a guide to our development.	მრუდის ამ ნაწილზე მყოფი მოსახლეობის ზრდასთან ერთად მშპ განვითარების განსასაზღვრად უფრო და უფრო ნაკლებად გამოსადეგია.


I'll show you an example of Brazil.	ბრაზილიის მაგალითი განვიხილოთ.


Here's Brazil: social progress of about 70 out of 100, GDP per capita about 14,000 dollars a year.	აი, ბრაზილია: მისი სოციალური პროგორესი 100-დან დაახლოებით 70-ია; მშპ ერთ სულ მოსახლეზე 14 000 დოლარია წელიწადში.


And look, Brazil's above the line.	შეხედეთ, ბრაზილია მრუდის ზემოთაა.


Brazil is doing a reasonably good job of turning GDP into social progress.	ბრაზილია საკმაოდ წარმატებით აქცევს მშპ-ს სოციალურ პროგრესად.


But where does Brazil go next?	მაგრამ რა ელის ბრაზილიას შემდგომ?


Let's say that Brazil adopts a bold economic plan to double GDP in the next decade.	დავუშვათ, რომ ბრაზილია განახორციელებს ეკონომიკურ გეგმას, რომელმაც შემდეგ ათწლეულში მშპ უნდა გააორმაგოს.


But that is only half a plan.	თუმცა, ეს მხოლოდ გეგმის ნახევარია.


It's less than half a plan, because where does Brazil want to go on social progress?	გეგმის ნახევარზე ნაკლებიც კი. სოციალური პროგრესის როგორი ცვლილება უნდა ბრაზილიას?


Brazil, it's possible to increase your growth, increase your GDP, while stagnating or going backwards on social progress.	შესაძლებელია, რომ ბრაზილიამ გაზარდოს ზრდის ტემპები, გაზარდოს მშპ, მაგრამ ამავე დროს გააჩეროს, ან შეამციროს სოციალური პროგრესი.


We don't want Brazil to become like Russia.	ბრაზლია რუსეთივით არ უნდა გახდეს


What you really want is for Brazil to get ever more efficient at creating social progress from its GDP, so it becomes more like New Zealand.	მისთვის სასურველია, საკუთარი მშპ, უფრო ეფექტურ სოციალურ პროგრესად აქციოს, რომ ზელანდიას დაემსგავსოს.


And what that means is that Brazil needs to prioritize social progress in its development plan and see that it's not just growth alone, it's growth with social progress.	ეს კი ნიშნავს, რომ ბრაზილიამ საკუთარ განვითარების გეგმაში, სოციალური პროგრესი პრიორეტეტად უნდა დასახოს და გაიაზროს, რომ თავისთავად ზრდაში არაა საქმე, არამედ ზრდაში, რომელსაც სოციალური პროგრესი მოაქვს.


And that's what the Social Progress Index does: It reframes the debate about development, not just about GDP alone, but inclusive, sustainable growth that brings real improvements in people's lives.	სწორედ ესაა, რასაც სოციალური პროგრესის ინდექსი აკეთებს. ის სხვანაირად განმარტავს განვითარებას, რომელიც არა მხოლოდ მშპ-ს ეხება, არამედ ყოვლისმომცველ, მდგრად ზრდას, რომელიც ადამიანების ცხოვრებას რეალურად აუმჯობესებს.


And it's not just about countries.	ეს არა მხოლოდ ქვეყნებს ეხება.


Earlier this year, with our friends from the Imazon nonprofit here in Brazil, we launched the first subnational Social Progress Index.	წლის დასაწყისში, ჩვენ მეგობრებთან ერთად, ბრაზილიური არასამთავრობო "იმაზონიდან", დავიწყეთ პირველი რეგიონალური სოციალური პროგრესის ინდექსის გამოთვლა.


We did it for the Amazon region.	ჩვენ ეს ამაზონის რეგიონისთვის გავაკეთეთ.


It's an area the size of Europe, 24 million people, one of the most deprived parts of the country.	ეს ევროპისხელა ფართია, 24 მილიონი მოსახლით. ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე ღარიბი ნაწილი.


And here are the results, and this is broken down into nearly 800 different municipalities.	აი, შედეგებიც. ისინი დანაწევრებულია თითქმის 800 სხვადასხვა მუნიციპალიტეტად.


And with this detailed information about the real quality of life in this part of the country, Imazon and other partners from government, business and civil society can work together to construct a development plan that will help really improve people's lives, while protecting that precious global asset that is the Amazon Rainforest.	ქვეყნის ამ ნაწილში ცხოვრების ხარისხის შესახებ ასეთი დეტალური ინფორმაციის პირობებში, "იმაზონს" და სხვა პარტნიორებს მთავრობიდან, ბიზნესს და სამოქალაქო საზოგადოებას ერთად შეუძლიათ იმუშაონ ისეთი განვითარების გეგმის შესაქმნელად, რომელიც რეალურად გააუმჯობესებს ადამიანების ცხოვრებას, მსოფლიოს ფასდაუდებელი ამაზონის წვიმის ტყეების დაცვასთან ერთად.


And this is just the beginning, You can create a Social Progress Index for any state, region, city or municipality.	და ეს მხოლოდ დასაწყისია. თქვენ ნებისმიერი ქვეყნისთვის, ქალაქისთვის რეგიონისთვის, ან მუნიციპალიტეტისთვის შეგიძლიათ გამოთვალოთ სოციალური პროგრესის ინდექსი.


We all know and love TEDx; this is Social Pogress-x.	ჩვენ ყველამ ვიცით და გვიყვარს TEDx; ესაა სოციალური პროგრესი - x.


This is a tool for anyone to come and use.	ამ საშუალების გამოყენება ნებისმიერს შეუძლია.


Contrary to the way we sometimes talk about it, GDP was not handed down from God on tablets of stone. (Laughter) It's a measurement tool invented in the 20th century to address the challenges of the 20th century.	მშპ ჩვენთვის ღმერთს არ უბოძებია, როგორი დამოკიდებულებითაც მასზე ზოგჯერ საუბრობენ (სიცილი) ეს მე-20 საუკუნეში შექმნილი გაზომვის საშუალებაა. რომელიც მე-20 საუკუნის გამოწვევებს ეხმიანებოდა.


In the 21st century, we face new challenges: aging, obesity, climate change, and so on.	21-ე საუკუნეში ახალი გამოწვევების წინაშე ვართ: დაბერება, ზედმეტი წონა, კლიმატის ცვლილება და ა.შ.


To face those challenges, we need new tools of measurement, new ways of valuing progress.	ამ გამოწვევებს რომ გავუმკლავდეთ, გაზომვის ახალი საშუალებებია საჭირო. პროგრესის შეფასების ახალი საშუალებები.


Imagine if we could measure what nonprofits, charities, volunteers, civil society organizations really contribute to our society.	წარმოიდგინეთ არასამთავრობოების, საქველმოქმედოების, მოხალისეების, სამოქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაციების საზოგადოერივ განვითარებაში შეტანილი, რეალური წვლილის გაზმოვა რომ შეგვეძლოს.


Imagine if businesses competed not just on the basis of their economic contribution, but on their contribution to social progress.	წარმოიდგინეთ, ბიზნესი არა მხოლოდ ეკონომიკური მიღწევებით კონკურირებდეს, არამედ სოციალური პროგრესის მიღწევებითაც.


Imagine if we could hold politicians to account for really improving people's lives.	წარმოდგინეთ, რომ შეგვეძლოს პოლიტიკოსებს პასუხი ადამიანების ცხოვრების რეალური გაუმჯობესების მიხედვით მოვთხოვოთ.


Imagine if we could work together — government, business, civil society, me, you — and make this century the century of social progress.	წარმოიდგინეთ, ერთად მუშაობა რომ შეგვეძლოს, მთავრობას, ბიზნესს, სამოქალაქო საზოგადოებას, მე და თქვენ, იმისთვის, რომ ეს საუკუნე, სოციალური პროგრესის საუკუნედ ვაქციოთ.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


The power of yet.	"ჯერ"-ის ძალა.


I heard about a high school in Chicago where students had to pass a certain number of courses to graduate, and if they didn't pass a course, they got the grade "Not Yet."	მე გავიგე, რომ ჩიკაგოში, ერთ-ერთ სკოლაში, მოსწავლეებმა უნდა ჩააბარონ გარკვეული რაოდენობის კურსები დასამთავრებლად და თუ ვერ ჩააბარებენ, იღებენ შეფასებას "ჯერ არა".


And I thought that was fantastic, because if you get a failing grade, you think, I'm nothing, I'm nowhere.	ვიფიქრე რომ ეს არაჩვეულებრივია, რადგან თუ შენ იღებ ჩამჭრელ შეფასებას, შენ ფიქრობ, მე არაფერი ვარ, მე არსად ვარ.


But if you get the grade "Not Yet", you understand that you're on a learning curve.	მაგრამ თუ შენ იღებ "ჯერ არა"-ს, შენ ხვდები, რომ სწავლის მრუდზე ხარ.


It gives you a path into the future.	ეს მომავლისკენ გზას გისახავს.


"Not Yet" also gave me insight into a critical event early in my career, a real turning point.	"ჯერ არა" კარიერის დასაწყისში კრიტიკული მომენტის განჭვრეტაშიც დამეხმარა, ნამდვილად გადამწყვეტ მომენტში.


I wanted to see how children coped with challenge and difficulty, so I gave 10-year-olds problems that were slightly too hard for them.	მე მინდოდა მენახა, როგორ ართმევდნენ ბავშვები თავს, გამოწვევებს და სირთულეებს, ამიტომ 10 წლისებს მივეცი ამოცანები, რომლებიც სულ ცოტა რთულები იყო მათთვის.


Some of them reacted in a shockingly positive way.	ზოგიერთ მათგანს გასაოცრად დადებითი რეაქცია ჰქონდა.


They said things like, "I love a challenge," or, "You know, I was hoping this would be informative."	მათ თქვეს: "მე მიყვარს გამოწვევები", ან: "იცი?! იმედი მქონდა, რომ ეს ინფორმატიული იქნებოდა".


They understood that their abilities could be developed.	მათ გაიგეს, რომ მათი შესაძლებლობები შეიძლებოდა განვითარებულიყო.


They had what I call a growth mindset.	მათ ჰქონდათ, როგორც მე ამას ვუწოდებ - "ზრდის მენტალიტეტი".


But other students felt it was tragic, catastrophic.	მაგრამ სხვა მოსწავლეებმა ტრაგიკულად აღიქვეს ეს ყველაფერი.


From their more fixed mindset perspective, their intelligence had been up for judgment, and they failed.	მათი, შედარებით "ფიქსირებული მენტალიტეტის" გადმოსახედიდან, მათ ინტელექტს გამოცდა მოუწყეს და თავი ვერ გაართვეს.


Instead of luxuriating in the power of yet, they were gripped in the tyranny of now.	"ჯერ"-ის ძალით ტკბობის მაგივრად, ისინი "ახლა" -ს ტირანიაში ჩაეფლენ.


So what do they do next?	რას იზამენ ისინი შემდეგში?


I'll tell you what they do next.	მე გეტყვით რასაც იზამენ.


In one study, they told us they would probably cheat the next time instead of studying more if they failed a test.	ერთ კვლევაში მათ გვითხრეს, რომ თუ შემდეგ ტესტში ჩაიჭრებოდნენ, შემდეგ ჯერზე გადაიწერდნენ, იმის ნაცვლად რომ უფრო მეტი ემეცადინათ.


In another study, after a failure, they looked for someone who did worse than they did so they could feel really good about themselves.	ერთ-ერთ სხვა კვლევაში ჩაჭრის შემდეგ, ისინი ეძებდნენ ვინმეს, ვინც მათზე ცუდად დაწერა ტესტი, რათა თავი კარგად ეგრძნოთ


And in study after study, they have run from difficulty.	და ყველა მომდევნო კვლევის თანახმად. ისინი გაურბოდნენ სირთულეებს.


Scientists measured the electrical activity from the brain as students confronted an error.	მეცნიერებმა გაზომეს ტვინის ელექტრული აქტივობა იმ დროს, როცა სტუდენტები აწყდებოდნენ შეცდომებს.


On the left, you see the fixed-mindset students.	მარცხნივ თქვენ ხედავთ ფიქსირებული მენტალიტეტის მქონე სტუდენტებს.


There's hardly any activity.	თითქმის საერთოდ არაა აქტივობა.


They run from the error.	ისინი გაურბიან შეცდომებს.


They don't engage with it.	ისინი არ ერთვებიან.


But on the right, you have the students with the growth mindset, the idea that abilities can be developed.	მაგრამ აი მარჯვნივ, არის სტუდენტები ზრდის მენტალიტეტით, აზრით, რომ შესაძლებლობები შეიძლება განავითარო.


They engage deeply.	ისინი ღრმად ერთვებიან.


Their brain is on fire with yet.	მათი ტვინი აღტაცებულია "ჯერ"-ით.


They process the error.	ისინი ამუშავებენ შეცდომას.


They learn from it and they correct it.	ისინი სწავლობენ შეცდომაზე და ასწორებენ მას.


How are we raising our children?	როგორ ვზრდით ჩვენს შვილებს?


Are we raising them for now instead of yet?	"ახლა"-სთვის უფრო ვზრდით, იმის მაგივრად რომ "ჯერ"-ისთვის გავზარდოთ?


Are we raising kids who are obsessed with getting As?	ათიანების მიღებით შეპყრობილ ბავშვებს ვზრდით?


Are we raising kids who don't know how to dream big dreams?	ისეთ ბავშვებს ვზრდით, რომ არ იციან როგორ იოცნებონ დიდ რამეზე?


Their biggest goal is getting the next A, or the next test score?	მათი ყველაზე დიდი მიზანი შემდეგი კარგი ნიშანი, ან შემდეგი კარგი ქულაა ტესტზე?


And are they carrying this need for constant validation with them into their future lives?	მიჰყვებათ თან მომავალში, ეს მუდმივი დამტკიცების მოთხოვნილება?


Maybe, because employers are coming to me and saying, "We have already raised a generation of young workers who can't get through the day without an award."	შეიძლება ასეა, რადგან დამქირავებლები მოდიან ჩემთან და მეუბნებიან: "ჩვენ უკვე აღვზარდეთ მომუშავეების თაობა, რომლებიც ერთ დღესაც ვერ ძლებენ ჯილდოს გარეშე."


So what can we do?	აბა, რა შეგვიძლია გავაკეთოთ?


How can we build that bridge to yet?	შეგვიძლია ავაგოთ ხიდი "ჯერ"-მდე?


Here are some things we can do.	აი, ცოტა რამ, რაც შეგვიძლია გავაკეთოთ.


First of all, we can praise wisely, not praising intelligence or talent.	პირველ რიგში, ჩვენ შეგვიძლია შევაქოთ ჭკვიანურად, მათი ინტელქეტის და ნიჭის ქების გარეშე.


That has failed.	რადგან ეს გზა არ გამოდგა.


Don't do that anymore.	აღარ გააკეთოთ ეს,


But praising the process that kids engage in, their effort, their strategies, their focus, their perseverance, their improvement.	არამედ შევაქოთ პროცესი, რომელშიც ბავშვები ერთვებიან: მათი მონდომება, მათი სტრატეგიები, მათი კონცენტრაცია, მათი უდრეკობა, მათი განვითარება.


This process praise creates kids who are hardy and resilient.	ეს პროცესის შექება ქმნის ბავშვებს, რომლებიც არიან გამბედავები და გამძლეები.


There are other ways to reward yet.	ამის გარდა სხვა გზებიცაა, რომ "ჯერ"-ს შევუწყოთ ხელი.


We recently teamed up with game scientists from the University of Washington to create a new online math game that rewarded yet.	ჩვენ ცოტა ხნის წინ შევქმენით გუნდი თამაშების მეცნიერებთან ერთად, რომლებიც ვაშინგტონის უნივერსიტეტიდან არიან, იმისათვის რომ შეგვექმნა ახალი მათემატიკური თამაში "ჯერ"-ის წასახალისებლად.


In this game, students were rewarded for effort, strategy and progress.	ამ ონლაინ თამაშში, სტუდენტები ჯილდოვდებოდნენ ძალისხმევისათვის,


The usual math game rewards you for getting answers right, right now, but this game rewarded process.	სტრატეგიისა და პროგრესისთვის. ჩვეულებრივ მათემატიკური თამაში, გაჯილდოვებს სწორად გაცემული პასუხებისთვის, მაგრამ ჩვენი თამაში აჯილდოვებდა პროცესს.


And we got more effort, more strategies, more engagement over longer periods of time, and more perseverance when they hit really, really hard problems.	და ჩვენ მივიღეთ მეტი ძალისხმევა, მეტი სტრატეგია, მეტი ჩართულობა უფრო დიდი დროის განმავლობაში და უფრო დიდი შეუპოვრობა, როცა ისინი აწყდებოდნენ ძალიან, ძალიან რთულ ამოცანებს.


Just the words "yet" or "not yet," we're finding, give kids greater confidence, give them a path into the future that creates greater persistence.	ჩვენ ვხედავთ, რომ მხოლოდ და მხოლოდ სიტყვები: "ჯერ", ან "ჯერ არა", აძლევენ ბავშვებს თავდაჯერებულობას, უსახავენ მათ გზას მომავლისკენ, რომელიც ქმნის უფრო დიდ უდრეკობას.


And we can actually change students' mindsets.	ჩვენ ნამდვილად შეგვიძლია მოსწავლეების მენტალიტეტის შეცვლა.


In one study, we taught them that every time they push out of their comfort zone to learn something new and difficult, the neurons in their brain can form new, stronger connections, and over time, they can get smarter.	ერთ კვლევაში, ჩვენ მათ ვასწავლეთ, რომ ყოველ ჯერზე, როცა ისინი დატოვებდნენ საკუთარ კომფორტის ზონას, იმისათვის რომ ესწავლათ რაიმე ახალი და რთული, მათი ნეირონები ტვინში ახალ და უფრო ძლიერ კავშირებს ამყარებდნენ და ასე, დროსთან ერთად ისინი გახდებოდნენ უფრო გონიერები.


Look what happened: In this study, students who were not taught this growth mindset continued to show declining grades over this difficult school transition, but those who were taught this lesson showed a sharp rebound in their grades.	ხო და შეხედეთ რა მოხდა: ამ კვლევაში, სტუდენტები, რომლებსაც არ ვასწავლეთ ასეთი ზრდის მენტალიტეტი, აგრძელებდნენ უფრო და უფრო დაბალი ნიშნების მიღებას სკოლის რთულ პერიოდში, მაგრამ ისინი, რომლებსაც ეს ვასწავლეთ, აღწევდნენ ნიშნების მკვეთრ გაუმჯობესებას.


We have shown this now, this kind of improvement, with thousands and thousands of kids, especially struggling students.	ჩვენ ასეთი ტიპის განვითარება, ათასობით ბავშვისთვის ვაჩვენეთ, განსაკუთრებით პრობლემების მქონე მოსწავლეებში.


So let's talk about equality.	ხო და მოდით ვილაპარაკოთ თანასწორობაზე.


In our country, there are groups of students who chronically underperform, for example, children in inner cities, or children on Native American reservations.	ჩვენ ქვეყანაში, არიან სტუდენტების ჯგუფები, რომლებიც ქრონიკულად ცუდად სწავლობენ. მაგალითად, ბავშვები გარეუბნებიდან, ან ბავშვები ადგილობრივი ამერიკელების დასახლებებიდან.


And they've done so poorly for so long that many people think it's inevitable.	ისინი ისეთ ცუდ შედეგებს იღებდნენ და იმდენი ხნის განმავლობაში, რომ ბევრი ადამიანი ფიქრობს, რომ ეს გარდაუვალია,


But when educators create growth mindset classrooms steeped in yet, equality happens.	მაგრამ როცა განმანათლებლები ქმნიან "ჯერ"-ით გაჟღენთილ, ზრდის მენტალიტეტზე აგებულ კლასებს, თანასწორობა იქმნება.


And here are just a few examples.	აი რამდენიმე მაგალითი.


In one year, a kindergarten class in Harlem, New York scored in the 95th percentile on the national achievement test.	ერთ წელიწადში, ჰარლემის, ნიუ იორკის ერთ-ერთი საბავშო ბაღის კლასმა 95% შეფასება აჩვენა ეროვნული მიღწევების ტესტში.


Many of those kids could not hold a pencil when they arrived at school.	ამ ბავშვების დიდ ნაწილს, ფანქრის დაჭერაც კი არ შეეძლო სკოლაში რომ მოვიდნენ.


In one year, fourth-grade students in the South Bronx, way behind, became the number one fourth-grade class in the state of New York on the state math test.	ერთ წელიწადში, მეოთხე კლასის მოსწავლეები, სამხრეთ ბრონქსში, ბევრად უფრო დაბალი მიღწევებით გახდნენ ნომერი პირველი მეოთხე კლასი, ნიუ იორკის შტატში შტატის მათემატიკის ტესტში.


In a year, to a year and a half, Native American students in a school on a reservation went from the bottom of their district to the top, and that district included affluent sections of Seattle.	დაახლოებით ერთ, ერთნახევარ წელში, ადგილობრივი ამერიკული დასახლების სკოლის მოსწავლეები, მათი რაიონის ბოლო ადგილიდან ავიდნენ სულ პირველამდე, და ეს რაიონი, სიეტლის მდიდარ ნაწილებსაც მოიცავდა.


So the Native kids outdid the Microsoft kids.	ანუ ადგილობრივმა ბავშვებმა გაუსწრეს "მაიკროსოფთის ბავშვებს".


This happened because the meaning of effort and difficulty were transformed.	ეს იმიტომ მოხდა, რომ მათთვის ძალისხმევის და სირთულის მნიშვნელობა შეიცვალა:


Before, effort and difficulty made them feel dumb, made them feel like giving up, but now, effort and difficulty, that's when their neurons are making new connections, stronger connections.	მანამდე, ძალისხმევა და სირთულე, მათ თავს სულელად აგრძნობინებდა, თავის დანებებას ანდომებდა, მაგრამ ახლა მათთვის ძალისხმევა და სირთულე - ის დროა, როცა მათი ნეირონები ახალ კავშირებს ქმნიან, უფრო ძლიერ კავშირებს.


That's when they're getting smarter.	აი, ამ დროს ხდებიან ისინი უფრო გონიერები.


I received a letter recently from a 13-year-old boy.	ცოტა ხნის წინ 13 წლის ბიჭისგან წერილი მივიღე.


He said, "Dear Professor Dweck, I appreciate that your writing is based on solid scientific research, and that's why I decided to put it into practice.	ის ამბობდა: "ძვირფასო პროფესორო დვეკ, მე ვაფასებ, რომ თქვენი ნაწერი სოლიდურ სამეცნიერო კვლევაზეა დაფუძნებული და ამიტომ გადავწვიტე გამოვიყენო.


I put more effort into my schoolwork, into my relationship with my family, and into my relationship with kids at school, and I experienced great improvement in all of those areas.	მე მეტ ძალისხმევას ვდებ ჩემი სკოლის დავალებებში, ჩემ ურთიერთობებში ოჯახთან და ჩემ ურთიერთობებში ბავშვებთან სკოლაში და მე უზარმაზარი გაუმჯობესება მქონდა ყველა ამ სფეროში.


I now realize I've wasted most of my life."	ახლა ვხვდები, რომ აქამდე ცხოვრება გამიფლანგავს"


Let's not waste any more lives, because once we know that abilities are capable of such growth, it becomes a basic human right for children, all children, to live in places that create that growth, to live in places filled with "yet".	მოდი აღარ გავფლანგოთ მეტი ცხოვრება, რადგან როცა ჩვენ უკვე ვიცით, რომ შესაძლებლობების ასეთი ზრდა შეიძლება, ყველა ბავშვის ფუნდამენტური ადამიანური უფლება ხდება, იცხოვროს ისეთ ადგილებში, სადაც ეს ზრდა იქმნება, იცხოვროს ადგილებში, რომლებიც სავსეა "ჯერ"-ით!


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I grew up with my identical twin, who was an incredibly loving brother.	მე გავიზარდე ჩემს ტყუპისცალთან ერთად, რომელიც იყო ძალიან მოსიყვარულე ძმა.


Now, one thing about being a twin is, it makes you an expert at spotting favoritism.	იყო ტყუპისცალი, ნიშნავს იყო ექსპერტი ფავორიტიზმის შემჩნევაში.


If his cookie was even slightly bigger than my cookie, I had questions.	თუ მისი ნამცხვარი იყო ცოტათი მაინც დიდი ჩემსაზე, მე მიჩნდებოდა შეკითხვები. თან მე აშკარად არ მშიოდა.


(Laughter) When I became a psychologist, I began to notice favoritism of a different kind; and that is, how much more we value the body than we do the mind.	(სიცილი) როცა ფსიქოლოგი გავხდი, შევამჩნიე რამდენიმე ტიპის ფავორიტიზმი, თუ რამდენად უფრო მეტად ვაფასებთ ჩვენ სხეულს გონებასთან შედარებით


I spent nine years at university earning my doctorate in psychology, and I can't tell you how many people look at my business card and say, "Oh -- a psychologist. So, not a real doctor," as if it should say that on my card.	9 წელი ვისწავლე უნივერსიტეტში ფსიქოლოგიის დოქტორის ხარისხის მისაღებად; და ჩემი სავიზიტო ბარათის ნახვისას ძალიან ბევრი ადამიანი მეუბნება: "ოჰ, ფსიქოლოგი, ანუ ნამდვილი ექიმი არ ხართ", ისე თითქოს ესეც უნდა ეწეროს ჩემს ბარათზე.


[Dr. Guy Winch, Just a Psychologist (Not a Real Doctor)] (Laughter) This favoritism we show the body over the mind -- I see it everywhere.	(სიცილი) თვალსაჩინოა - სხეულს უპირატესობას ვანიჭებთ გონებასთან შედარებით.


I recently was at a friend's house, and their five-year-old was getting ready for bed.	ამას წინათ მეგობრის სახლში ვიყავი, მისი 5 წლის შვილი დასაძინებლად ემზადებოდა;


He was standing on a stool by the sink, brushing his teeth, when he slipped and scratched his leg on the stool when he fell.	იგი იდგა სკამზე და იხეხავდა კბილებს, როცა მოსრიალდა, ჩამოვარდა და ფეხი გაიკაწრა.


He cried for a minute, but then he got back up, got back on the stool, and reached out for a box of Band-Aids to put one on his cut.	1 წუთიანი ტირილის შემდეგ ის წამოდგა, აბობღდა სკამზე და გამოაღო ყუთი, რომ გამოეტანა ბინტი და დაედო ჭრილობაზე.


Now, this kid could barely tie his shoelaces, but he knew you have to cover a cut so it doesn't become infected, and you have to care for your teeth by brushing twice a day.	პატარა ალბათ თასმებსაც ძლივს იკრავდა, თუმცა ესმოდა ჭრილობის დაფარვის აუცილებლობა ინფექციისგან თავის დასაცავად; და იცოდა კბილების გახეხვის მნიშვნელობა


We all know how to maintain our physical health and how to practice dental hygiene, right?	დღეში ორჯერ. ჩვენ ყველამ ვიცით სხეულის გაფრთხილება, და კბილების ჰიგიენის შენარჩუნება, ხო ასეა?


We've known it since we were five years old.	ჩვენ ეს ყველაფერი ვიცით ხუთი წლიდან.


But what do we know about maintaining our psychological health?	მაგრამ ვიცით თუ არა რამე ფსიქოლოგიური ჯანმრთელობის გაფრთხილებაზე?


Well, nothing.	სრულებით არაფერი.


What do we teach our children about emotional hygiene?	რას ვასწავლით შვილებს ემოციური ჰიგიენის შესახებ?


Nothing.	არაფერს.


How is it that we spend more time taking care of our teeth than we do our minds?	დაუჯრებელია, რომ მეტ დროს ვუთმობთ კბილებს, ვიდრე გონებას.


Why is it that our physical health is so much more important to us than our psychological health?	რატომაა ფიზიკური ჯანმრთელობა უფრო მნიშვნელოვანი ვიდრე ფსიქოლოგიური?


We sustain psychological injuries even more often than we do physical ones, injuries like failure or rejection or loneliness.	უფრო ხშირად ფსიქოლოგიურ ტრავმებს ვიღებთ, ვიდრე ფიზიკურს მაგ: წარუმატებლობის, ურაყოფის ან მარტოობის ტრავმებს.


And they can also get worse if we ignore them, and they can impact our lives in dramatic ways.	ეს ტრავმები გაუარესდება თუ ყურაღებას არ მივაქცევთ, მათ შეუძლიათ ზეგავლენის მოხდენა ჩვენს ცხოვრებაზე.


And yet, even though there are scientifically proven techniques we could use to treat these kinds of psychological injuries, we don't.	მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს მეცნიერულად დამტკიცებული საშუალებები რისი დახმარებითაც შესაძლებელია მსგავსი ფსიქოლოგიური ტრამვების მკურნალობა, ჩვენს ხელს არ ვანძრევთ.


It doesn't even occur to us that we should.	აზრადაც არ მოგვდის, რომ რამე ვიღონოთ.


"Oh, you're feeling depressed? Just shake it off; it's all in your head."	"ოჰ, გრძნობ დეპრესიას? უკუაგდე, ეს ყველაფერი მხოლოდ შენს თავში ხდება".


Can you imagine saying that to somebody with a broken leg: "Oh, just walk it off; it's all in your leg."	წარმოიდგინეთ ფეხმოტეხილს იგივე უთხრათ: "ოჰ, გაიარე, ეს ყველაფერი შენს ფეხშია".


(Laughter) It is time we closed the gap between our physical and our psychological health.	(სიცილი) დროა ფსიქოლოგიურ და ფიზიკურ ჯანმრთელობას შორის, ნაპრალი შევამციროთ.


It's time we made them more equal, more like twins.	დროა ისინი გავათანაბროთ, როგორც ტყუპები.


Speaking of which, my brother is also a psychologist.	გეტყვით იმასაც, რომ ჩემი ძმაც ფსიქოლოგია.


So he's not a real doctor, either.	ასე რომ, ისიც არა არის ნამდვილი ექიმი.


(Laughter) We didn't study together, though.	(სიცილი) თუმცა ჩვენ ერთად არ გვისწავლია.


In fact, the hardest thing I've ever done in my life is move across the Atlantic to New York City to get my doctorate in psychology.	ყველაზე რთული რამ, რაც გამიკეთებია იყო საცხოვრებლად გადასვლა ატლანტიკის გაღმა - ქალაქ ნიუ იორკში რომ მიმეღო დოქტორის ხარისხი ფსიქოლოგიაში.


We were apart then for the first time in our lives, and the separation was brutal for both of us.	პირველად მაშინ მოგვიწია ცალ-ცალკე ცხოვრება და ეს განშორება იყო მტკივნეული ორივესთვის.


But while he remained among family and friends, I was alone in a new country.	მაგრამ როცა ის იყო ოჯახთან, მეგობრებთან, მე ვიყავი მარტო ახალ ქვეყანაში.


We missed each other terribly, but international phone calls were really expensive then, and we could only afford to speak for five minutes a week.	ჩვენ მოგვენატრა ერთამანეთი, თუმცა მაშინ საერთაშორისო ზარები იყო ძვირი ამიტომ კვირაში მხოლოდ ხუთ წუთს ვსაუბრობდით


When our birthday rolled around, it was the first we wouldn't be spending together.	როცა ჩვენი დაბადების დღე მოახლოვდა, ეს იყო პირველად, როცა ერთად არ გავატარებდით დროს,


We decided to splurge, and that week, we would talk for 10 minutes.	ამიტომ გადავწყვიტეთ 10 წუთი საუბრის ფუფუნება მიგვეცა ჩვენი თავისთვის.


(Laughter) I spent the morning pacing around my room, waiting for him to call -- and waiting ...	მთელი დილა ტელეფონის ზარს ველოდებოდი და ველოდებოდი, ველოდებოდი...


But the phone didn't ring.	მაგრამ ტელეფონმა არ დარეკა.


Given the time difference, I assumed, "OK, he's out with friends, he'll call later."	ვიფიქრე დროის სხვაობის გამო, "ალბათ მეგობრებთანაა და დარეკავს მოგვიანებით".


There were no cell phones then.	მაშინ მობილური ტელეფონები არ არსებობდა.


But he didn't.	მაგრამ მან არ დარეკა.


And I began to realize that after being away for over 10 months, he no longer missed me the way I missed him.	და მივხვდი, რომ 10 თვის განშორების შემდეგ მას აღარ ვენატრებოდი ისე, როგრც მე ის.


I knew he would call in the morning, but that night was one of the saddest and longest nights of my life.	მე ვიცოდი რომ ის დარეკავდა დილით, მაგრამ ის ღამე იყო ერთ-ერთი ყველაზე სევდიანი, გრძელი ღამე ჩემს ცხოვრებაში.


I woke up the next morning.	მე გავიღვიძე მეორე დილას,


I glanced down at the phone, and I realized I had kicked it off the hook when pacing the day before.	დავხედე ტლეფონს და აღმოვაჩინე, რომ ყურმილი შემთხვევით ამომეგდო ბუდიდან როცა წინა დღეს ვფორიაქობდი ზარის მოლოდინში


I stumbled out of bed, I put the phone back on the receiver, and it rang a second later.	წამოვფორთხიალდი საწოლიდან, სწორად დავდე ყურმილი და წამის შემდეგ ტელეფონმა დარეკა,


And it was my brother, and boy, was he pissed.	და ეს იყო ჩემი ძმა, ძალიან გაბრაზებული.


(Laughter) It was the saddest and longest night of his life as well.	(სიცილი) ეს იყო მისთვისაც უსევდიანესი და უგრძესი ღამე.


Now, I tried to explain what happened, but he said, "I don't understand.	მე შევეცადე ამეხსნა რა მოხდა, მაგრამ მან მითხრა: "მე არ მესმის; თუ ნახე არ გირეკავდი,


If you saw I wasn't calling you, why didn't you just pick up the phone and call me?"	რატომ ყურმილი არ აიღე და არ დამირეკე?"


He was right.	ის მართალი იყო.


Why didn't I call him?	რატომ არ დავრეკე?


I didn't have an answer then.	მაშინ პასუხი არ მქონდა, მაგრამ ახლა მაქვს,


But I do today, and it's a simple one: loneliness.	და ის მარტივია: მარტოობა.


Loneliness creates a deep psychological wound, one that distorts our perceptions and scrambles our thinking.	მარტოობა ქმნის ღრმა ფსიქოლოგიურ ჭრილობას, რომელიც ამახინჯებს ჩვენს აღქმას და ამღვრევს აზროვნებას.


It makes us believe that those around us care much less than they actually do.	ის გვარწმუნებს იმაში, რომ გარშემომყოფთ რეალუტზე ნაკლებად ვაინტერესებთ.


It make us really afraid to reach out, because why set yourself up for rejection and heartache when your heart is already aching more than you can stand?	ის გვაშინებს გამოვხატოთ ინტერესი ადამიანების მიმართ; რატომ უნდა გაწირო თავი უარყოფისთვის და გულნატკენი დარჩე, როცა გული უკვე საკმარისზე მეტადაა ნატკენი


I was in the grips of real loneliness back then, but I was surrounded by people all day, so it never occurred to me.	იმ დროს მე ჩაჭიდებული ვიყავი მარტოობას, მაგრამ ადამიანების გარემოცვაში ამას ვერ ვგრძნობდი.


But loneliness is defined purely subjectively.	თუმცა მარტოობის განმარტება სუბიექტურია.


It depends solely on whether you feel emotionally or socially disconnected from those around you.	ის დამოკიდებულია იმაზე, გრძნობთ თუ არა ემციურ და სოციალურ გარიყულობას.


And I did.	და მე ვგრძნობდი.


There is a lot of research on loneliness, and all of it is horrifying.	ძალიან ბევრი კვლევებია მარტოობაზე და შედეგები შემაძრწუნებელია.


Loneliness won't just make you miserable; it will kill you.	მარტოობა მხოლოდ უბედურს კი არ გაგხდით, ის მოგკლავთ.


I'm not kidding.	მე არ ვხუმრობ.


Chronic loneliness increases your likelihood of an early death by 14 percent.	ქრონიკული მარტოობა ზრდის შანსს მოკვდეთ ადრე 14 პროცენტით.


Loneliness causes high blood pressure, high cholesterol.	მარტოობა იწვევს მაღალ წნევას, ქოლესტერინის მაღალ დონეს


It even suppress the functioning of your immune system, making you vulnerable to all kinds of illnesses and diseases.	და აფერხებს იმუნური სისტემის მუშაობას. ის დაუცველს გხდით დაავადებების მიმართ.


In fact, scientists have concluded that taken together, chronic loneliness poses as significant a risk for your long-term health and longevity as cigarette smoking.	მეცნიერებმა დაასკვნეს, რომ ქრონიკული მარტოობა შეიცავს ისეთივე დიდ რისკს შენი გრძელვადიანი ჯანმრთელობისთვის და ცხოვრებისთვის, რამდენსაც სიგარეტი.


Now, cigarette packs come with warnings saying, "This could kill you."	ამჟამად სიგარეტის კოლოფი გვაფთხილებს, "ამან შეიძლება მოგკლათ".


But loneliness doesn't.	მაგრამ მარტოობა არ გვაძლევს მსგავს მესიჯს.


And that's why it's so important that we prioritize our psychological health, that we practice emotional hygiene.	ამიტომ აუცილებელია პრიორიტეტი მივანიჭოთ ჩვენს ფსიქოლოგიურ ჯანმრთელობას, და პრაქტიკაში დავნერგოთ ემოციური ჰიგიენა.


Because you can't treat a psychological wound if you don't even know you're injured.	რადგან შეუძლებელია უმკურნალოთ ფსიქოლოგიურ ჭრილობას თუ არც იცით რომ ტრავმირებული ხართ.


Loneliness isn't the only psychological wound that distorts our perceptions and misleads us.	მარტოობა არ არის ერთადერთი ფსიქოლოგიური ჭრილობა, რომელიც ამახინჯებს ჩვენს აღქმას და სწორი გზიდან გადავყავართ.


Failure does that as well.	წარუმატებლობაც ზუსტად ამას აკეთებს.


I once visited a day care center, where I saw three toddlers play with identical plastic toys.	ერთხელ ვეწვიე მზრუნველობის ცენტრს სადაც ვნახე ერთნაირი სათამაშოებით მოთამაშე სამი ბავშვი.


You had to slide the red button, and a cute doggie would pop out.	უნდა გაგეწია წითელი ღილაკი და იქიდან ამოხტებოდა საყვარელი ძაღლუკა.


One little girl tried pulling the purple button, then pushing it, and then she just sat back and looked at the box with her lower lip trembling.	გოგონამ ჯერ სცადა იისფერი ღილაკის გამოწევა, მერე დაჭერა რის შემდეგაც უკან გადგა და ყუთს დაუწყო ყურება მოცახცახე ტუჩებით.


The little boy next to her watched this happen, then turned to his box and burst into tears without even touching it.	მის გვერდით მდგომი ბიჭუნა ამას შეესწრო, და ყუთს არც კი შეხებია ისე მორთო ჩხავილი.


Meanwhile, another little girl tried everything she could think of until she slid the red button, the cute doggie popped out, and she squealed with delight.	ამასობაში, სხვა გოგონამ ყველაფერი სცადა რაც კი მოაფიქრდა, მანამ სანამ არ გაწია წითელი ღილაკი, საყვარელი ძაღლუკა ამოხტა, და გოგონა აწივლდა სიხარულისგან.


So: three toddlers with identical plastic toys, but with very different reactions to failure.	მოკლედ, სამი პატარა იდენტური სათამაშოთი, მაგრამ განსხვავებული რეაქციით წარუმატებლობის მიმართ.


The first two toddlers were perfectly capable of sliding a red button.	პირველ ორ ბავშვს თავისუფლად შეეძლო წითელ ღილაკის გაცურება.


The only thing that prevented them from succeeding was that their mind tricked them into believing they could not.	ერთადერთი რამ, რამაც შეაჩერა ისინი წარმატების მიღწევისაგან იყო მათი გონება, რომელმაც ისინი დაარწმუნა რომ მათ არ შეეძლოთ.


Now, adults get tricked this way as well, all the time.	ზუსტად ასე ხდება ზრდასრულებთანაც ძალიან ხშირად.


In fact, we all have a default set of feelings and beliefs that gets triggered whenever we encounter frustrations and setbacks.	ჩვენ გვაქს არასრულყოფილი გრძნობები და რწმენები, რომლებიც თავს იჩენენ მაშინ, როცა ჩვენ პირისპირ ვხვდებით იმედგაცრუებებს და წარუმატებლობებს.


Are you aware of how your mind reacts to failure?	იცით როგორ რეაგირებს თვენი გონება წარუმატებლობაზე?


You need to be.	აუცილებლად უნდა იცოდეთ.


Because if your mind tries to convince you you're incapable of something, and you believe it, then like those two toddlers, you'll begin to feel helpless and you'll stop trying too soon, or you won't even try at all.	რადგან თუ თქვენი გონება გარწმუნებთ, რომ არ შეგიძლიათ რაღაცის გაკეთება და თქვენ გჯერათ ამის, მაშინ თქვენ ზუსტად იმ ორი ბავშვივით უძლურად იგრძნობთ თავს და მალევე შეწყვეტთ ცდას, ან საერთოდ არ ეცდებით.


And then you'll be even more convinced you can't succeed.	რის შემდეგაც უფრო დარწმუნდებით, რომ წარმატებას ვერ მიაღწევთ.


You see, that's why so many people function below their actual potential.	ამიტომაც ბევრი ადამიანი ფუნქციონირებს რეალური შესაძლებლობების ზღვარს ქვემოთ.


Because somewhere along the way, sometimes a single failure convinced them that they couldn't succeed, and they believed it.	როდესღაც ერთმა წარუმატებლობამ დაარწმუნა ისინი, რომ მათ არ შეუძლიათ წარმატების მიღწევა და მათ ამის სჯერათ.


Once we become convinced of something, it's very difficult to change our mind.	როცა რაღაცაში ვრწმუნდებით, ძალიან რთულია ამის შეცვლა.


I learned that lesson the hard way when I was a teenager with my brother.	მე ეს მტკივნეული გაკვეთილი, თინეიჯერობის დროს ძმასთან ერთად მივიღე.


We were driving with friends down a dark road at night, when a police car stopped us.	ღამე მანქანით მივდიოდით ჩაბნელებულ ქუჩაზე, მეგობრებთან ერთად, როცა პოლიციის მანქანამ გაგვაჩერა.


There had been a robbery in the area and they were looking for suspects.	ტერიტორიაზე ძარცვა იყო მომხდარი და ეჭვმიტანილს ეძებდნენ.


The officer approached the car, and shined his flashlight on the driver, then on my brother in the front seat, and then on me.	პოლიციეილი მოუახლოვდა მანქანას და ფანარი მიანათა ჯერ მძღოლს, შემდეგ წინა სავარძელზე მჯდომ ჩემს ძმას და შემდეგ მე;


And his eyes opened wide and he said, "Where have I seen your face before?"	მან თვალები ფართოდ დაჭყიტა და მითხრა, " სად მინახავს შენი სახე?"


(Laughter) And I said, "In the front seat."	(სიცილი) და მე ვუპასუხე, "წინა სავარძელში"


(Laughter) But that made no sense to him whatsoever, so now he thought I was on drugs.	(სიცილი) მაგრამ მან ჩემი ნათქვამი სწორად ვერ გაიგო და იფიქრა რომ ნარკოტიკების ზემოქმედების ქვეშ ვიყავი.


(Laughter) So he drags me out of the car, he searches me, he marches me over to the police car, and only when he verified I didn't have a police record, could I show him I had a twin in the front seat.	(სიცილი) მან გადმომათრია მანქანიდან, გამჩხრიკა და მიმიყვანა თავის მანქანასთან; მხოლოდ ჩემი სუფთა კრიმინალური ისტორიის გადამოწმების შემდეგ, შევძელი წინა სავარძელში მჯდომი ჩემი ტყუპისცალი მეჩვენებინა.


But even as we were driving away, you could see by the look on his face he was convinced that I was getting away with something.	მაშინაც კი, როცა გაგვიშვა და დავიძარით, მისი გამომეტყველებიდან ჩანდა, რომ დარწმუნებული იყო დამნაშავეს უშვებდა.


(Laughter) Our mind is hard to change once we become convinced.	რთულია შეხედულების შეცვლა, მას შემდეგ რაც რაღაცაში ვრწმუნდებით.


So it might be very natural to feel demoralized and defeated after you fail.	ამიტომ ბუნებრივია იგრძნოთ თავი დემორალიზებულად წარუმატებლობის შემდეგ.


But you cannot allow yourself to become convinced you can't succeed.	მაგრამ არ უნდა მისცეთ თავს უფლება დარწმუნდეთ,


You have to fight feelings of helplessness.	რომ არ შეგიძლიათ წარმატების მიღწევა. თქვენ უნდა ებრძოლოთ უძლურობის გრძნობას.


You have to gain control over the situation.	თქვენ უნდა დაამყაროთ კონტროლი სიტუაციაზე;