I mean, anybody who's thought about computers at all can see that that's wrong, because computation is defined as symbol manipulation, usually thought of as zeros as ones, but any symbols will do.	ნებისმიერი, ვისაც წარმოდგენა აქვს კომპიუტერზე, მიხვდება რომ ეს მცდარი აზრია, რადგან კომპიუტერული გამოთვლა, წარმოადგენს სიმბოლოებით მანიპულაციას, როგორც წესი ნულებით და ერთებით, თუმცა ნებისმიერი სიმბოლო წავა.


You get an algorithm that you can program in a binary code, and that's the defining trait of the computer program.	თქვენ გაქვთ ალგორითმი, რომელიც უნდა დააპროგრამოთ ორობით კოდში და ესაა კომპიუტერული პროგრამის განმსაზღვრელი მახასიათებელი.


But we know that that's purely syntactical. That's symbolic.	ჩვენ კი ვიცით რომ ეს წმინდად სინტაქსურია, სიმბოლური.


We know that actual human consciousness has something more than that.	ჩვენ ვიცით, რომ ადამიანის ცნობიერება სინამდვილეში რაღაც უფრო მეტია.


It's got a content in addition to the syntax.	მას სინტაქსთან ერთად შინაარსიც გააჩნია.


It's got a semantics.	გააჩნია სემანტიკა.


Now that argument, I made that argument 30 -- oh my God, I don't want to think about it — more than 30 years ago, but there's a deeper argument implicit in what I've told you, and I want to tell you that argument briefly, and that is, consciousness creates an observer-independent reality.	ეს არგუმენტი ვთქვი 30... ღმერთო, ამაზე ფიქრიც არ მინდა... 30-ზე მეტი წლის წინ, მაგრამ ის უფრო სიღრმისეულ არგუმენტს შეიცავს, მინდა ისიც გითხრათ მოკლედ. ცნობიერება ქმნის დამკვირვებლისგან დამოუკიდებელ რეალობას.


It creates a reality of money, property, government, marriage, CERN conferences, cocktail parties and summer vacations, and all of those are creations of consciousness.	ის ქმნის ფულის, უძრავი ქონების, მთავრობის, ქორწინების, ცერნის კონფერენციის, კოქტეილის წვეულების და საზაფხულო არდადეგების რეალობას ეს ყველაფერი ცნობიერების ქმნილებაა.


Their existence is observer-relative.	მათი არსებობა დამკვირვებელზეა დამოკიდებული.


It's only relative to conscious agents that a piece of paper is money or that a bunch of buildings is a university.	მხოლოდ ცნობიერი აგენტის მიხედვით წარმოადგენს ქაღალდი ფულს, ან შენობების ჯგუფი უნივერსიტეტს.


Now, ask yourself about computation.	ახლა დავფიქრდეთ კომპიუტერულ გამოთვლაზე.


Is that absolute, like force and mass and gravitational attraction?	არის ის აბსოლუტური როგორც ძალა, მასა, გრავიტაციული მიზიდულობა?


Or is it observer-relative?	თუ დამკვირვებელზეა დამოკიდებული?


Well, some computations are intrinsic.	ზოგი გამოთვლა აბსოლუტურია.


I add two plus two to get four.	ორს პლუს ორი - ოთხია.


That's going on no matter what anybody thinks.	ეს ასეა, იმისგან დამოუკიდებლად ვინ რას ფიქრობს,


But when I haul out my pocket calculator and do the calculation, the only intrinsic phenomenon is the electronic circuit and its behavior.	მაგრამ როცა მე ჯიბის კალკულატორს ვიღებ და ვაკეთებ გამოთვლას, ერთადერთი აბსოლუტური მოვლენა ელექტრული ველია და მისი ქცევა.


That's the only absolute phenomenon.	ეს არის ერთადერთი აბსოლუტური მოვლენა.


All the rest is interpreted by us.	ყველაფერი დანარჩენი ჩვენი ინტერპრეტაციაა.


Computation only exists relative to consciousness.	გამოთვლა მხოლოდ ცნობიერებაში ხდება.


Either a conscious agent is carrying out the computation, or he's got a piece of machinery that admits of a computational interpretation.	ან ცნობიერი აგენტი აკეთებს ამას, ან მას მანქანა აქვს, რომელიც ინტერპრეტაციებით გამოთვლის.


Now that doesn't mean computation is arbitrary.	ეს არ ნიშნავს, რომ გამოთვლა შემთხვევითია.


I spent a lot of money on this hardware.	ასეთი მოწყობილობა ძვირი მიჯდება.


But we have this persistent confusion between objectivity and subjectivity as features of reality and objectivity and subjectivity as features of claims.	მაგრამ ჩვენ გვაქვს ეს მუდმივი აღრევა, ობიექტურობას და სუბიექტურობას, როგორც რეალობას და ობიექტურობას და სუბიექტურობას როგორც ჩვენს მტკიცებას შორის.


And the bottom line of this part of my talk is this: You can have a completely objective science, a science where you make objectively true claims, about a domain whose existence is subjective, whose existence is in the human brain consisting of subjective states of sentience or feeling or awareness.	ჩემი საუბრის საბოლოო დასკვნა შემდეგია: შეიძლება არსებობდეს სრულიად ობიექტური მეცნიერება, მეცნიერება, რომელშიც თქვენ ობიექტურად ჭეშმარიტ რამეს ამტკიცებთ იმაზე, რისი არსებობაც სუბიექტურია. რაც ადამიანის ტვინში არსებობს და შედგება შეგრძნებების, გრძნობების და აღქმის სუბიექტური მდგომარეობებისგან.


So the objection that you can't have an objective science of consciousness because it's subjective and science is objective, that's a pun.	ამიტომ მტკიცება, რომ შეუძლებელია ცნობიერების ობიექტური მეცნიერება არსებობდეს, რადგან ის სუბიექტურია და მეცნიერება კი ობიექტური, სიტყვების თამაშია.


That's a bad pun on objectivity and subjectivity.	ობიექტურობით და სუბიექტურობით ცუდი თამაში.


You can make objective claims about a domain that is subjective in its mode of existence, and indeed that's what neurologists do.	თქვენ შეგიძლიათ ობიექტურად ამტკიცოთ რაღაც, ისეთ რამეზე, რასაც არსებობის სუბიექტური მდგომარეობა გააჩნია. და ნევროლოგებიც სწორედ ამას აკეთებენ.


I mean, you have patients that actually suffer pains, and you try to get an objective science of that.	პაციენტი, რომელიც ტკივილს განიცდის და თქვენ ცდილობთ ობიექტურად გამოიკვლიოთ.


Okay, I promised to refute all these guys, and I don't have an awful lot of time left, but let me refute a couple more of them.	მე შეგპირდით, რომ ყველა წინააღმდეგობას ვუპასუხებდი და ბევრი დრო არ მრჩება, მაგრამ ნება მომეცით, ორიოდეს კიდევ ვუპასუხო.


I said that behaviorism ought to be one of the great embarrassments of our intellectual culture, because it's refuted the moment you think about it.	მე ვთქვი, რომ ბიჰევიორიმზი ალბათ ინტელექტუალური კულტურის ერთ-ერთი დიდი სირცხვილია, რადგან ის გაფიქრებისთანავე უნდა იყოს უარყოფილი.


Your mental states are identical with your behavior?	დაფიქრდით, თქვენი მენტალური მდგომარეობა, თქვენი ქცევის იდენტურია?


Well, think about the distinction between feeling a pain and engaging in pain behavior.	დაფიქრდით, განსხვავებაზე ტკივილის შეგრძნებასა და ტკივილთან დაკავშირებულ ქცევას შორის.


I won't demonstrate pain behavior, but I can tell you I'm not having any pains right now.	ტკივილთან დაკავშირებული ქცევის დემონსტრირებას არ გავაკეთებ მაგრამ შემიძლია გითხრათ, რომ არაფერი მტკივა.


So it's an obvious mistake. Why did they make the mistake?	მაშ, ეს ცხადი შეცდომაა. რატომ უშვებენ ამ შეცდომას?


The mistake was — and you can go back and read the literature on this, you can see this over and over — they think if you accept the irreducible existence of consciousness, you're giving up on science.	შეგიძლიათ ამაზე ლიტერატურა ნახოთ, რომ შეცდომა იყო, როცა ხალხი ფიქრობს, რომ თუ შენ იღებ ცნობიერების შეუქცევად არსებობას, მაშინ ხელს იღებ მეცნიერებაზე.


You're giving up on 300 years of human progress and human hope and all the rest of it.	ხელს იღებ ადამიანური პროგრესის, ადამიანური იმედის და ყველაფრის 300 წელზე.


And the message I want to leave you with is, consciousness has to become accepted as a genuine biological phenomenon, as much subject to scientific analysis as any other phenomenon in biology, or, for that matter, the rest of science.	შემდეგი გზავნილი მინდა დაგიტოვოთ: ცნობიერება უნდა იქნას მიღებული, როგორც ჭეშმარიტი ბიოლოგიური მოვლენა, ისეთივე მეცნიერული ანალიზის საგნად, როგორც ნებისმიერი სხვა ბიოლოგიური ფენომენი, და ასევე მთელი დანარჩენი მეცნიერება.


Thank you very much.	დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


If we evolved from monkeys, why are there still monkeys?	თუ ჩვენ მაიმუნებისგან განვვითარდით, მაშინ მაიმუნებიც რატომ არსებობენ?


(Laughter) Well, because we're not monkeys, we're fish.	(სიცილი) იმიტომ რომ ჩვენ მაიმუნები არ ვართ, ჩვენ თევზები ვართ.


(Laughter) Now, knowing you're a fish and not a monkey is actually really important to understanding where we came from.	(სიცილი) იმის ცოდნა რომ თევზი ხარ და არა მაიმუნი, ჩვენი წარმომავლობის გასაგებად ძალიან მნიშვნელოვანია.


I teach one of the largest evolutionary biology classes in the US, and when my students finally understand why I call them fish all the time, then I know I'm getting my job done.	მე აშშ-ში ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ევოლუციური ბიოლოგიის კურსს ვასწავლი და როცა ჩემს მოსწავლეებს საბოლოოდ ესმით, თუ ყოველთვის რატომ ვუწოდებ მათ თევზებს, მაშინ ვიგებ, რომ ჩემი საქმე შევასრულე.


But I always have to start my classes by dispelling some hardwired myths, because without really knowing it, many of us were taught evolution wrong.	თუმცა, ყოველთვის მიწევს ლექციების დაწყება ზოგიერთი ფეხმოკიდებული მითის დამსხვრევით, რადგანაც გაუცნობიერებლად ბევრ ჩვენგანს ევოლუცია არასწორად ასწავლეს.


For instance, we're taught to say "the theory of evolution."	მაგალითად, გვასწავლეს სახელწოდება "ევოლუციის თეორია."


There are actually many theories, and just like the process itself, the ones that best fit the data are the ones that survive to this day.	სინამდვილეში უამრავი თეორია არსებობს და თავად პროცესის მსგავსად ის გადარჩება, რომელიც ყველაზე კარგად ერგება მოცემულ ინფორმაციას.


The one we know best is Darwinian natural selection.	ყველაზე კარგად დარვინულ ბუნებრივ გადარჩევას ვიცნობთ.


That's the process by which organisms that best fit an environment survive and get to reproduce, while those that are less fit slowly die off.	ამ პროცესის წყალობით გარემოსთან ყველაზე უკეთ შემგუებელი ორგანიზმები გადარჩებიან და გამრავლდებიან, მაშინ როცა ნაკლებად შეგუებადი ორგანიზმები ნელა კვდებიან


And that's it.	და მორჩა.


Evolution is as simple as that, and it's a fact.	ევოლუცია ასე მარტივია და ეს ფაქტია.


Evolution is a fact as much as the "theory of gravity."	ევოლუცია ისეთივე ფაქტია, როგორიც "გრავიტაციის თეორია."


You can prove it just as easily.	ამის დამტკიცებაც მარტივია.


You just need to look at your bellybutton that you share with other placental mammals, or your backbone that you share with other vertebrates, or your DNA that you share with all other life on earth.	უბრალოდ საჭიროა ჭიპზე დაიხედო, რომელსაც სხვა პლაცენტურ ძუძუმწოვრებთან იზიარებ, ან ხერხემალზე, რომელსაც სხვა ხერხემლიანებთან ერთად იზიარებ, ან დნმ-ზე, რომელსაც დედამიწაზე ყოველ ცოცხალთან იზიარებ.


Those traits didn't pop up in humans.	ეს ნიშნები ადამიანებში სპონტანურად არ გაჩენილა.


They were passed down from different ancestors to all their descendants, not just us.	ის გადმოგვეცა სხვადასხვა წინაპრისგან არა მხოლოდ ჩვენ, არამედ ყველა შთამომავალს.


But that's not really how we learn biology early on, is it?	მაგრამ თავიდან ასე ბიოლოგია არ გვისწავლია, ასე არ არის?


We learn plants and bacteria are primitive things, and fish give rise to amphibians followed by reptiles and mammals, and then you get you, this perfectly evolved creature at the end of the line.	ვისწავლეთ რომ მცენარეები და ბაქტერიები პრიმიტიული რაღაცებია და თევზი დასაბამს აძლევს ამფიბიებს, რასაც რეპტილიები და ძუძუმწოვრები მოსდევს და შემდეგ საკუთარ თავს იღებ, ხაზის ბოლოს ყველაზე განვითარებულ არსებას.


But life doesn't evolve in a line, and it doesn't end with us.	თუმცა სიცოცხლე წრფივად არ ვითარდება და არც ჩვენით მთავრდება.


But we're always shown evolution portrayed something like this, a monkey and a chimpanzee, some extinct humans, all on a forward and steady march to becoming us.	მაგრამ ევოლუციას ყოველთვის რაიმე ამის მსგავსით წარმოგვიდგენენ, მაიმუნი და შიმპანზე, გადაშენებული ადამიანები, რომლებიც მკაცრად, პირდაპირ მოემართებიან, რათა გახდნენ ის, რაც ვართ.


But they don't become us any more than we would become them.	თუმცა, ისინი აღარ ხდებიან ჩვენ როგორც ჩვენ არ ვხდებით ისინი.


We're also not the goal of evolution.	ასევე, ჩვენ ევოლუციის მიზანი არ ვართ.


But why does it matter?	მაგრამ რა აზრი აქვს?


Why do we need to understand evolution the right way?	რატომ გვჭირდება სწორად გვესმოდეს ევოლუცია?


Well, misunderstanding evolution has led to many problems, but you can't ask that age-old question, "Where are we from?"	აშკარაა ევოლუციის არასწორ გაგებას უამრავ პრობლემამდე მივყავართ, მაგრამ ვერ დასვამ ამ ძველისძველ კითხვას, "საიდან მოვდივართ?"


without understanding evolution the right way.	ევოლუციის სწორად გაგების გარეშე.


Misunderstanding it has led to many convoluted and corrupted views of how we should treat other life on earth, and how we should treat each other in terms of race and gender.	მისმა შეცდომით გაგებამ უამრავ ბუნდოვან და არასწორ ხედვებამდე მიგვყივანა იმის შესახებ, თუ როგორც უნდა მოვექცეთ სიცოცხლის სხვა ფორმებს და როგორ უნდა მოვექცეთ ერთმანეთს რასისა და სქესის ფარგლებში.


So let's go back four billion years.	მაშ ოთხი მილიარდი წლის წინ დავბრუნდეთ.


This is the single-celled organism we all came from.	ეს ერთუჯრედიანი ორგანიზმი ჩვენი საერთო საწყისია.


At first, it gave rise to other single-celled life, but these are still evolving to this day, and some would say the Archaea and Bacteria that make up most of this group is the most successful on the planet.	თავდაპირველად, მან დასაბამი მისცა სხვა ერთუჯრედიან სიცოცხლეს, თუმცა ისინი დღემდე ვითარდებიან და ზოგიერთის აზრით არქეა და ბაქტერია, რომლებიც ამ ჯგუფს ძირითადად შეადგენენ, პლანეტის მასშტაბით ყველაზე წარმატებულია.


They are certainly going to be here well after us.	ისინი ნამდვილად იცოცხლებენ ჩვენ შემდეგაც.


About three billion years ago, multicellularity evolved.	დაახლოებით სამი მილიარდი წლის წინ, მრავალუჯრედიანები განვითარდნენ.


This includes your fungi and your plants and your animals.	ეს მოიცავს სოკოებს, მცენარეებსა და ცხოველებს.


The first animals to develop a backbone were fishes.	თევზები პირველი ცხოველებია, რომლებსაც ხერხემალი განუვითარდათ.


So technically, all vertebrates are fishes, so technically, you and I are fish.	ამიტომ ფაქტობრივად ყველა ხერხემლიანი თევზია, ისევე, როგორც მე და შენ.


So don't say I didn't warn you.	მაშ არ თქვათ რომ არ გაგაფრთხილეთ.


One fish lineage came onto land and gave rise to, among other things, the mammals and reptiles.	ერთი წარმოშობის თევზი მიწაზე ამოვიდა და დასაბამი დაუდო, სხვა ცოცხალ არსებებთან ერთად, ძუძუმწოვრებას და რეპტილიებს.


Some reptiles become birds, some mammals become primates, some primates become monkeys with tails, and others become the great apes, including a variety of human species.	ზოგიერთი რეპტილია ჩიტი გახდა, ზოგი ძუძუმწოვარი კი პრიმატი, ზოგი პრიმატი - კუდიანი მაიმუნი და დანარჩენები უკუდო მაიმუნები, მათ შორის ადამიანთა სხვადასხვა სახეობა.


So you see, we didn't evolve from monkeys, but we do share a common ancestor with them.	მაშ, ნათელია რომ მაიმუნი ჩვენი წინაპარი არ არის. მაგრამ ჩვენ და მათ საერთო წინაპარი გვყავს/


All the while, life around us kept evolving: more bacteria, more fungi, lots of fish, fish, fish.	ამასობაში, სიცოცხლე ჩვენ გარშემო განვითარებას აგრძელებდა - მეტი ბაქტერია, მეტი სოკო, უამრავი თევზი, თევზი, თევზი.


If you couldn't tell -- yes, they're my favorite group.	თუ უკვე ვერ მიხვდით -- დიახ, ჩემი საყვარელი ჯგუფია.


(Laughter) As life evolves, it also goes extinct.	(სიცილი) სიცოცხლის განვითარებასთან ერთად, ის გადაშენდება.


Most species just last for a few million years.	სახეობათა უმრავლესობა მხოლოდ რამდენიმე მილიონი წელი ძლებს.


So you see, most life on earth that we see around us today are about the same age as our species.	ამრიგად, დედამიწაზე არსებული სიცოცხლეთა უმრავლესობა დაახლოებით ჩვენი სახეობის ასაკისაა.


So it's hubris, it's self-centered to think, "Oh, plants and bacteria are primitive, and we've been here for an evolutionary minute, so we're somehow special."	ამიტომ, ეგოისტური იქნება რომ ვიფიქროთ, "ხო, მცენარეები და ბაქტერიები პრიმიტიულია და რადგან ჩვენ ევოლუციური წუთია ვარსებობთ, რაღაცით განსაკუთრებული ვართ."


Think of life as being this book, an unfinished book for sure.	სიცოცხლეს ისე შევხედოთ, როგორც წიგნს, რა თქმა უნდა დაუსრულებელ წიგნს.


We're just seeing the last few pages of each chapter.	ჩვენ ბოლო თავის რამოდენიმე ფურცელს ვხედავთ.


If you look out on the eight million species that we share this planet with, think of them all being four billion years of evolution.	თუ იმ რვა მილიონ სახეობას შევხედავთ, რომელთან ერთად ამ პლანეტას ვიყოფთ, ჩავთვალოთ ისინი ევოლუციის 4 მილიარდ წლად.


They're all the product of that.	ისინი ამის წარმოებულებია.


Think of us all as young leaves on this ancient and gigantic tree of life, all of us connected by invisible branches not just to each other, but to our extinct relatives and our evolutionary ancestors.	წარმოვიდგინოთ საკუთარი თავი ახალგაზრდა ფოთლებად, უძველეს გიგანტურ სიცოცხლის ხეზე, ყველანი დაკავშირებული უხილავი ტოტებით, არა მხოლოდ ერთმანეთთან, არამედ ჩვენს გადაშენებულ ახლობლებთანაც და ევოლუციურ წინაპრებთან.


As a biologist, I'm still trying to learn, with others, how everyone's related to each other, who is related to whom.	როგორც ბიოლოგი, მე სხვებთან ერთად, კვლავ ვცდილობ შევისწავლო როგორ არის ყველა ერთმანეთთან დაკავშირებული, ვინ ვისთან.


Perhaps it's better still to think of us as a little fish out of water.	შესაძლოა უკეთესია რომ საკუთარი თავი პატარა თევზად ჩავთვალოთ, რომელიც წყლიდან ამოვიდა.


Yes, one that learned to walk and talk, but one that still has a lot of learning to do about who we are and where we came from.	დიახ, მან, ვინც სიარული და საუბარი ისწავლა, მაგრამ რომელსაც კიდევ აქვს უამრავი რამ სასწავლი იმის შესახებ, თუ ვინ ვართ და საიდან მოვედით.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტი)


Chris Anderson: Welcome to TED.	კრის ანდერსონი: კეთილი იყოს თქვენი TED–ზე მობრძანება.


Richard Branson: Thank you very much. The first TED has been great.	რიჩარდ ბრენსონი:ძალიან დიდი მადლობა. პირველი TED–ი დიდებული იყო.


CA: Have you met anyone interesting?	კრისი: ვინმე საინტერესოს ხომ არ შეხვედრილხართ?


RB: Well, the nice thing about TED is everybody's interesting.	რიჩარდი: TED–ი იმითაა კარგი, რომ აქ ყველა საინტერესოა.


I was very glad to see Goldie Hawn, because I had an apology to make to her.	ძალიან გამიხარდა გოლდი ჰოუნის ნახვა, რადგან მოსაბოდიშებელი მქონდა მასთან.


I'd had dinner with her about two years ago and I'd -- she had this big wedding ring and I put it on my finger and I couldn't get it off.	სადღაც ორი წლის წინ, მასთან ერთად ვსადილობდი ... მას დიდი საქორწინო ბეჭედი ეკეთა, მე ის თითზე ჩამოვიცვი და ვეღარ მოვიხსენი.


And I went home to my wife that night and she wanted to know why I had another woman's big, massive, big wedding ring on my finger.	როდესაც საღამოს შინ დავბრუნდი, ჩემს ცოლს ვერ გაეგო რატომ მეკეთა ხელზე ქალის დიდი... მასიური, საქორწინო ბეჭედი.


And, anyway, the next morning we had to go along to the jeweler and get it cut off.	ამიტომ, მეორე დილით იუველირთან წასვლა და ბეჭდის მოჭრა მოგვიწია.


So -- (Laughter) -- so apologies to Goldie.	ჰოდა, (სიცილი) დიდი ბოდიში, გოლდი.


CA: That's pretty good.	კრისი:ძალიან კარგი.


So, we're going to put up some slides of some of your companies here.	გვინდა ვაჩვენოთ სლაიდები ერთ–ერთი თქვენი ... ზოგიერთი თქვენი კომპანიისა.


You've started one or two in your time.	მგონი, ერთი თუ ორით დაიწყეთ.


So, you know, Virgin Atlantic, Virgin Records -- I guess it all started with a magazine called Student.	Virgin Atlantic–ი, Virgin Records–ი.... როგორც ვიცი, ყველაფერი ჟურნალ Student–ით დაიწყო.


And then, yes, all these other ones as well. I mean, how do you do this?	შემდეგ კი, ყველა დანარჩენი მოყვა. მაინტერესებს, როგორ ახერხებთ ამას?


RB: I read all these sort of TED instructions: you must not talk about your own business, and this, and now you ask me.	რიჩარდი: TED–ის ინსტრუქციები წავიკითე... რომელთა მიხედვითაც შენს ბიზნესზე არ უნდა ილაპარაკო, თქვენ კი ახლა ამას მთხოვთ.


So I suppose you're not going to be able to kick me off the stage, since you asked the question.	ამიტომ, იმედი მაქვს სცენიდან არ მომისვრით, რადგან კითხვა თვითონ დამისვით.


(Laughter) CA: It depends what the answer is though.	(სიცილი) კრისი: იმაზეა დამოკიდებული პასუხი როგორი იქნება.


RB: No, I mean, I think I learned early on that if you can run one company, you can really run any companies.	გამოცდილებამ მასწავლა, რომ თუკი ერთი კომპანიის მართვა გამოგდის, ნებისმიერი კომპანიის მართვას შეძლებ.


I mean, companies are all about finding the right people, inspiring those people, you know, drawing out the best in people.	მთავარია იპოვო კომპანიისათვის სათანადო ადამიანები, შთააგონო ისინი, ანუ გამოავლინო მათი საუკეთესო თვისებები,


And I just love learning and I'm incredibly inquisitive and I love taking on, you know, the status quo and trying to turn it upside down.	ამასთან, მიყვარს სწავლა და ძალიან ცნობისმოყვარე ვარ და ძალიან მიყვარს სტატუს კვოს აღება და მისი სრული გადატრიალება.


So I've seen life as one long learning process.	ცხოვრებას ისე ვუყურებ, როგორც ხანგრძლივ სასწავლო პროცესს.


And if I see -- you know, if I fly on somebody else's airline and find the experience is not a pleasant one, which it wasn't, 21 years ago, then I'd think, well, you know, maybe I can create the kind of airline that I'd like to fly on.	და თუკი ვხედავ ... ანუ, თუკი დავფრინავ სხვისი ავიაკომპანიით და ვხვდები, რომ ის მოუხერხებელია, რაც მართლაც ასე იყო 21 წლის წინ, ვფიქრობ, იქნებ მე თვითონ შევძლო შევქმნა ავიაკომპანია, რომლითაც ფრენა მესიამოვნებოდა.


And so, you know, so got one secondhand 747 from Boeing and gave it a go.	ჰოდა, ასე ვიყიდე მეორადი 747 ბოინგისაგან და ცაში გავუშვი.


CA: Well, that was a bizarre thing, because you made this move that a lot of people advised you was crazy.	კრისი: ეს ძალიან უცნაური საქციელი იყო და უამრავი ადამიანი ამას სიგიჟედ მიიჩნევდა.


And in fact, in a way, it almost took down your empire at one point.	სინამდვილეში, მან კინაღამ მთელი თქვენი იმპერია დაშალა.


I had a conversation with one of the investment bankers who, at the time when you basically sold Virgin Records and invested heavily in Virgin Atlantic, and his view was that you were trading, you know, the world's fourth biggest record company for the twenty-fifth biggest airline and that you were out of your mind.	ერთ–ერთ საინვესტიციო ბანკირთან მქონდა საუბარი იმ პერიოდში, როდესაც თქვენ გაყიდეთ Virgin Records–ი და Virgin Atlantic–ში ჩადეთ ინვესტიციები და ის თვლიდა, რომ თქვენ მსოფლიოში სიდიდით მეოთხე ხმის ჩამწერ კომპანიას სიდიდით 25–ე ავიაკომპანიაზე ცვლიდით და რომ თქვენ ჭკუიდან გადახვედით.


Why did you do that?	რატომ გააკეთეთ ეს?


RB: Well, I think that there's a very thin dividing line between success and failure.	რიჩარდი: იცით, წარმატებასა და მარცხს შორის ძალიან წვრილი გამყოფი ზოლია.


And I think if you start a business without financial backing, you're likely to go the wrong side of that dividing line.	და თუკი ბიზნესს ფინანსური ზურგის გარეშე იწყებ, დიდი შანსია რომ ამ გამყოფი ზოლის არასწორ მხარეს აღმოჩნდები.


We had -- we were being attacked by British Airways.	ჩვენ ... ჩვენ British Airways–ი გვიტევდა;


They were trying to put our airline out of business, and they launched what's become known as the dirty tricks campaign.	ცდილობდნენ, რომ ჩვენი ავიაკომპანია ბიზნესიდან გაეგდოთ და ჩვენს წინააღმდეგ შავი კამპანია წამოიწყეს.


And I realized that the whole empire was likely to come crashing down unless I chipped in a chip.	გავაცნობიერე, რომ შეიძლებოდა მთელი იმპერია დანგრეულიყო თუკი რაიმეს არ მოვიმოქმედებდი.


And in order to protect the jobs of the people who worked for the airline, and protect the jobs of the people who worked for the record company, I had to sell the family jewelry to protect the airline.	და იმისათვის, რომ შემენარჩუნებინა სამუშაო ადგილები ავიამოკომპანიაში და სამუშაო ადგილები ხმის ჩამწერ სტუდიაში, ოჯახის ძვირფასეულობა უნდა გამეყიდა ავიაკომპანიის დასაცავად.


CA: Post-Napster, you're looking like a bit of a genius, actually, for that as well.	კრისი: თუმცა, Napster–ის მოვლენებს თუ გავითვალისწინებთ, გენიოსად შეიძლება ჩაგთვალოთ.


RB: Yeah, as it turned out, it proved to be the right move.	რიჩარდი: ჰო, როგორც აღმოჩნდა, ეს სწორი სვლა იყო.


But, yeah, it was sad at the time, but we moved on.	მართალია, თავიდან ძალიან გაგვიჭირდა, მაგრამ გზა განვაგრძეთ.


CA: Now, you use the Virgin brand a lot and it seems like you're getting synergy from one thing to the other.	კრისი: ძალიან ბევრს იყენებთ Virgin–ის ბრენდს ისეთი შთაბეჭდილება იქნება თითქოს სინერგიულ ეფექტს იღებთ.


What does the brand stand for in your head?	რას წარმოადგენს თქვენთვის Virgin–ის ბრენდი?


RB: Well, I like to think it stands for quality, that you know, if somebody comes across a Virgin company, they -- CA: They are quality, Richard. Come on now, everyone says quality. Spirit?	რიჩარდი: პირველ რიგში, ეს არის ხარისხი, იცით, თუკი ვინმე Virgin–ის კომპანიაში აღმოჩნდება, ის ... კრისი: კარგით რა, რიჩარდ, ყველა ხარისხს ამბობს ... განწყობა?


RB: No, but I was going to move on this.	რიჩარდი: ზუსტად აქეთკენ მივდიოდი.


We have a lot of fun and I think the people who work for it enjoy it.	ჩვენ ძალიან ვერთობით და ვფიქრობ, ადამიანებს, რომლებიც ჩვენთან მუშაობენ, მოსწონთ ეს.


As I say, we go in and shake up other industries, and I think, you know, we do it differently and I think that industries are not quite the same as a result of Virgin attacking the market.	ჩვენ ... მივდივართ და ვაფხიზლებთ ინდუსტრიებს. ვფიქრობ, ჩვენ ამას განსხვავებულად ვაკეთებთ და ვფიქრობ, ინდუსტრიები არსებითად იცვლება მას შემდეგ რაც Virgin–ი ბაზარს უტევს.


CA: I mean, there are a few launches you've done where the brand maybe hasn't worked quite as well.	კრისი: რამოდენიმე წამოწყება გქონდათ, რომლებისთვისაც თქვენმა ბრენდმა ვერ იმუშავა.


I mean, Virgin Brides -- what happened there?	Virgin Brides (უბიწო საცოლეები) – ს ვგულისხმობ ... რა მოხდა?


(Laughter) RB: We couldn't find any customers.	(სიცილი) რიჩარდი: მომხმარებლები ვერ ვიპოვეთ.


(Laughter) (Applause) CA: I was actually also curious why -- I think you missed an opportunity with your condoms launch. You called it Mates.	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) კრისი: ძალიან მაინტერესებს რატომ ... ვფიქრობ, შესაძლელობა გაუშვით ხელიდან როდესაც პრეზერვატივებს Mates – დაარქვით.


I mean, couldn't you have used the Virgin brand for that as well?	ხომ შეგეძლოთ აქაც გამოგეყენებინათ Virgin –ის ბრენდი?


Ain't virgin no longer, or something.	Ain't Virgin (აღარ არის უბიწო) ან რაიმე მსგავსი დაგერქმიათ.


RB: Again, we may have had problems finding customers.	რიჩარდი: შეიძლებოდა პრობლემები გაგვჩენოდა მომხმარებლების მოძებნაში.


I mean, we had -- often, when you launch a company and you get customer complaints, you know, you can deal with them.	იცით, როდესაც კომპანიას აარსებ და მომხმარებლების საჩივრებს იღებ, ხშირად შეგიძლია მათთან გამკლავება.


But about three months after the launch of the condom company, I had a letter, a complaint, and I sat down and wrote a long letter back to this lady apologizing profusely.	მაგრამ, პრეზერვატივების კომპანიის დაარსებიდან სამი თვის თავზე მომივიდა საჩივარი, რომელზედაც მომჩივან ქალბატონს ვრცელი საბოდიშო წერილი მივწერე.


But obviously, there wasn't a lot I could do about it.	თუმცა, როგორც ჩანს, უკვე აღარაფრის გაკეთება შემეძლო.


And then six months later, or nine months after the problem had taken, I got this delightful letter with a picture of the baby asking if I'd be godfather, which I became.	6 თუ 9 თვის შემდეგ კი, კვლავ მომივიდა წერილი, რომელშიც პატარა ბავშვის სურათი იდო და მისი ავტორი ნათლიობას მთხოვდა და ეს ასეც მოხდა.


So, it all worked out well.	ასე რომ, ყველაფერი კარგად დასრულდა.


CA: Really? You should have brought a picture. That's wonderful.	კრისი: მართლა? ბავშვის სურათი უნდა მოგეტანათ.


RB: I should have.	კარგი იქნებოდა. რიჩარდი: ჰო, უნდა მომეტანა.


CA: So, just help us with some of the numbers.	კრისი: მოდით, ციფრებზე გადავიდეთ.


I mean, what are the numbers on this?	თქვენი დახმარება დამჭირდება.


I mean, how big is the group overall?	მაინტერესებს რამდენს გამოიმუშავებს Virgin–ი?


How much -- what's the total revenue?	რამდენია მთლიანი შემოსავალი?


RB: It's about 25 billion dollars now, in total.	რიჩარდი: სადღაც, 25 მილიარდი დოლარი საერთო ჯამში.


CA: And how many employees?	კრისი: რამდენი თანამშრომელი გყავთ?


RB: About 55,000.	რიჩარდი: დაახლოებით, 55 ათასი.


CA: So, you've been photographed in various ways at various times and never worrying about putting your dignity on the line or anything like that.	კრისი: სხვადასხვა დროს სხვადასხვაგვარად გაქვთ გადაღებული ფოტო–სურათი და არასოდეს ნერვიულობთ იმაზე თუ როგორ გამოჩნდებით.


What was that? Was that real?	ეს რა იყო? ნამდვილია?


RB: Yeah. We were launching a megastore in Los Angeles, I think.	რიჩარდი: ჰო. მგონი, სუპერმარკეტს ვხსნიდით ლოს–ანჯელესში.


No, I mean, I think -- CA: But is that your hair?	არა, ვფიქრობ ... კრისი: ეს თქვენი თმაა?


RB: No.	რიჩარდი: არა.


CA: What was that one?	კრისი: ეს რაღა იყო?


RB: Dropping in for tea.	რიჩარდი: ჩაის დასალევად მივეშურები.


CA: OK.	კრისი: კარგი.


(Laughter) RB: Ah, that was quite fun. That was a wonderful car-boat in which -- CA: Oh, that car that we -- actually we -- it was a TEDster event there, I think.	(სიცილი) კრისი: ეს ძალიან სახალისო იყო. შესანიშნავი მანქანა–ნავი იყო... რიჩარდი: ეს ის მანქანაა, რომელიც... მგონი ეს TED–ის ღონისძიება იყო.


Is that -- could you still pause on that one actually, for a minute?	ეს ხომ ... შეგიძლიათ შეაჩეროთ ერთი წამით?


(Laughter) RB: It's a tough job, isn't it?	(სიცილი) რიჩარდი: მძიმე სამუშაოა, არა?


CA: I mean, it is a tough job.	კრისი: ჰო .. მძიმე სამუშაოა.


(Laughter) When I first came to America, I used to try this with employees as well and they kind of -- they have these different rules over here, it's very strange.	(სიცილი) როდესაც პირველად ჩამოვედი ამერიკაში, რამოდენიმეჯერ ვცადე ასეთი რამ თანამშრომლებთან და ისინი ... აქ განსხვავებული წესები აქვთ, ძალიან უცნაური.


RB: I know, I have -- the lawyers say you mustn't do things like that, but -- CA: I mean, speaking of which, tell us about -- RB: "Pammy" we launched, you know -- mistakenly thought we could take on Coca-Cola, and we launched a cola bottle called "The Pammy" and it was shaped a bit like Pamela Anderson.	რიჩარდი: ვიცი, ადვოკატები მეუბნებიან, რომ ასეთი რამეები არ უნდა გავაკეთო, მაგრამ ... კრისი: მოდი, სურათს დავუბრუნდეთ ... რიჩარდი: როდესაც Pammy ჩავუშვით წარმოებაში, რატომღაც გვჯეროდა, რომ Coca-Cola–სათვის შევძლებდით კონკურენციის გაწევას. ასე გამოვუშვით კოლა სახელწოდებით – "პამი" და მისი ბოთლის ფორმა პამელა ანდერსონის აღნაგობას წააგავდა.


But the trouble is, it kept on tipping over, but -- (Laughter) CA: Designed by Philippe Starck perhaps?	თუმცა ის წონასწორობას ვერ იკავებდა და ... (სიცილი) კრისი: დიზაინი ფილიპ სტარკს ეკუთვნის?


RB: Of course.	რიჩარდი: რა თქმა უნდა.


CA: So, we'll just run a couple more pictures here. Virgin Brides. Very nice.	კრისი: აქ კიდევ რამოდენიმე სურათი გვაქვს.


And, OK, so stop there. This was -- you had some award I think?	Virgin Brides. მშვენიერია. კარგი. აქ შეაჩერეთ. აქ, მგონი, დაგაჯილდოვეს არა?


RB: Yeah, well, 25 years earlier, we'd launched the Sex Pistols' "God Save The Queen," and I'd certainly never expected that 25 years later -- that she'd actually knight us.	რიჩარდი: ჰო, 25 წლით ადრე, როდესაც Sex Pistols'–ის "God Save The Queen,"(უფალო, დაიფარე დედოფალი) გამოვუშვით, ნამდვილად არ მეგონა, რომ 25 წლის შემდგომ რაინდობას გვიბოძებდნენ.


But somehow, she must have had a forgetful memory, I think.	თუმცა, როგორც ჩანს, მას ცუდი მეხსიერება უნდა ჰქონდეს.


CA: Well, God saved her and you got your just reward.	კრისი: უფალმა დაიფარა დედოფალი და თქვენ კი, ჯილდო მიიღეთ.


Do you like to be called Sir Richard, or how?	მოგწონთ როდესაც სერ რიჩარდს გიწოდებენ, თუ არა?


RB: Nobody's ever called me Sir Richard.	რიჩარდი: არავის არასოდეს უწოდებია ჩემთვის სერ რიჩარდი.


Occasionally in America, I hear people saying Sir Richard and think there's some Shakespearean play taking place.	მხოლოდ ამერიკაში თუ მიწოდებს ვინმე ასე და მაშინ ისეთი შეგრძნება მაქვს, რომ შექსპირის დადგმა მიმდინარეობს.


But nowhere else anyway.	სხვაგან არსად უწოდებიათ.


CA: OK. So can you use your knighthood for anything or is it just ...	კრისი: გამოდის, რომ შეგიძლიათ რაინდობა ნებისმიერი რამისათვის გამოიყენოთ ...


RB: No. I suppose if you're having problems getting a booking in a restaurant or something, that might be worth using it.	რიჩარდი: თუკი მაგალითად პრობლემა გექმნება რესტორნის დაჯავშნისას ან რამე მსგავსი, შეიძლება გამოგადგეს.


CA: You know, it's not Richard Branson. It's Sir Richard Branson.	კრისი: გაითვალისწინეთ, ეს რიჩარდ ბრენსონი არ არის, ეს სერ რიჩარდ ბრენსონია.


RB: I'll go get the secretary to use it.	რიჩარდი: ჩემს მდივანს უნდა ვასწავლო, რომ ასე მოიქცეს ხოლმე.


CA: OK. So let's look at the space thing.	კრისი: კარგი. მოდით, კოსმოსს შევეხოთ.


I think, with us, we've got a video that shows what you're up to, and Virgin Galactic up in the air. (Video) So that's the Bert Rutan designed spaceship?	ჩვენ გვაქვს ვიდეო, რომელიც ასახავს რას აკეთებთ თქვენ და Virgin Galactic–ი კოსმოსში. კოსმოსური ხომალდის დიზაინი ბერტ რუთანს ეკუთვნის?


RB: Yeah, it'll be ready in -- well, ready in 12 months and then we do 12 months extensive testing.	რიჩარდი: დიახ, ის მზად ... სადღაც, 12 თვეში იქნება. კიდევ 12 თვე ინტენსიურ ტესტირებას დასჭირდება


And then 24 months from now, people will be able to take a ride into space.	და დღეიდან 24 თვის შემდეგ ადამიანებს კოსმოსში გასეირნება შეეძლებათ.


CA: So this interior is Philippe Starcke designed?	კრისი: ინტერიერის დიზაინი ფილიპ სტარკს ეკუთვნის?


RB: Philippe has done the -- yeah, quite a bit of it: the logos and he's building the space station in New Mexico.	რიჩარდი: ფილიპს მნიშვნელოვანი წილი ეკუთვნის. ლოგო მან შეიმუშავა. ის კოსმოსურ სადგურს აშენებს ნიუ–მექსიკოში,


And basically, he's just taken an eye and the space station will be one giant eye, so when you're in space, you ought to be able to see this massive eye looking up at you.	რომლის საფუძვლადაც მან თვალი შეარჩია. ამიტომ, კოსმოსური ხომალდი გიგანტურ თვალს ემსგავსება. როდესაც კოსმოსში იქნები, იქიდან უზარმაზარ თვალს დაინახავ, რომელიც შენ შემოგცქერის.


And when you land, you'll be able to go back into this giant eye.	ხოლო როდესაც მიწაზე დაეშვები, ისევ ამ გიგანტურ თვალში ხვდები.


But he's an absolute genius when it comes to design.	ის ნამდვილი გენიოსია დიზაინში.


CA: But you didn't have him design the engine?	კრისი: იმედია ძრავის დიზაინი მას არ მიანდეთ.


RB: Philippe is quite erratic, so I think that he wouldn't be the best person to design the engine, no.	რიჩარდი: ფილიპი მეტისმეტად ექსცენტრიულია, ამიტომ, ნამდვილად ვერ იქნებოდა საუკეთესო ადამიანი ძრავის აგებულების შესაქმნელად.


CA: He gave a wonderful talk here two days ago.	კრისი: 2 დღის უკან აქ შესანიშნავი სიტყვა წარმოთქვა.


RB: Yeah? No, he is a -- CA: Well, some people found it wonderful, some people found it completely bizarre.	რიჩრდი: ჰო? ის ... რიჩარდი: ზოგიერთ ადამიანს ძალიან მოსწონს ეს იდეა. ზოგიერთი კი – უცნაურად თვლის.


But, I personally found it wonderful.	პირადად მე – ვეთაყვანები.


RB: He's a wonderful enthusiast, which is why I love him. But ...	რიჩარდი: ის ნამდვილი ენთუზიასტია და სწორეს ამიტომ მიყვარს.


CA: So, now, you've always had this exploration bug in you.	მაგრამ ... მუდმივად ექსპედიციის ჟინი გაწუხებთ.


Have you ever regretted that?	ოდესმე თუ გინანიათ ეს?


RB: Many times.	რიჩარდი: ძალიან ბევრჯერ.


I mean, I think with the ballooning and boating expeditions we've done in the past.	თითქმის ყოველი საჰაერო ბურთისა და გემის ექსპედიცია, რომლებშიც აქამდე წავსულვართ ...


Well, I got pulled out of the sea I think six times by helicopters, so -- and each time, I didn't expect to come home to tell the tale.	იცით, მგონი, 6–ჯერ ამოგვიყვანა ვერტმფრენმა წყლიდან და .. ყოველ ჯერზე აღარ მქონდა იმედი, რომ სახლში დაბრუნებას შევძლებდი ოდესმე.


So in those moments, you certainly wonder what you're doing up there or -- CA: What was the closest you got to -- when did you think, this is it, I might be on my way out?	ამ მომენტებში გიკვირს თუ რას აკეთებ იქ საერთოდ ... კრისი: რომელი ექპედიცია იყო, როდესაც ყველაზე ახლოს იყავით სიკვდილთან?


RB: Well, I think the balloon adventures were -- each one was, each one, actually, I think we came close.	რიჩარდი: იცით, ყოველი საჰაერო ბურთის თავგადასავლის შემთხვევაში ძალიან ახლოს ვიყავით ზღვართან


And, I mean, first of all we -- nobody had actually crossed the Atlantic in a hot air balloon before, so we had to build a hot air balloon that was capable of flying in the jet stream, and we weren't quite sure, when a balloon actually got into the jet stream, whether it would actually survive the 200, 220 miles an hour winds that you can find up there.	პირველ რიგში, არავის გადაუკვეთია ატლანტიკის ოკეანე საჰაერო ბურთით აქამდე, ამიტომ უნდა შეგვექმნა საჰაერო ბურთი, რომელიც ძლიერ ნაკადებში შეძლებდა ფრენას და არ ვიყავით დარწმუნებული, რომ როდესაც ბურთი ამ ნაკადებში აღმოჩნდებოდა, გაუძლებდა თუ არა 200–220 მილი საათის სიჩქარის ქარს, რომელიც იქ დახვდებოდა.


And so, just the initial lift off from Sugarloaf to cross the Atlantic, as we were pushing into the jet stream, this enormous balloon -- the top of the balloon ended up going at a couple of hundred miles an hour, the capsule that we were in at the bottom was going at maybe two miles an hour, and it just took off.	მოგზაურობა Sugarloaf–ის მთიდან დავიწყეთ და როდესაც ჩვენი უზარმაზარი საჰაერო ბურთი ძლიერ ნაკადებში აღმოჩნდა, ბურთის ზედა ნაწილი 200 მილი საათის სიჩქარით გაფრინდა, ხოლო კაპსულა, რომელშიც ჩვენ ვიყავით, მანამდე, სადღაც 2 მილი საათით მიდიოდა, ჰოდა ასე გავფრინდით.


And it was like holding onto a thousand horses.	ეს ათასი ცხენის შეკავების მცდელობას შემიძლია შევადარო.


And we were just crossing every finger, praying that the balloon would hold together, which, fortunately, it did.	ვლოცულობდით, რომ საჰაერო ბურთი არ დაშლილიყო და საბედნიეროდ ასეც მოხდა.


But the ends of all those balloon trips were, you know -- something seemed to go wrong every time, and on that particular occasion, the more experienced balloonist who was with me jumped, and left me holding on for dear life.	იცით, ყოველი საჰაერო ბურთის ექპედიცია ... ყოველ ჯერზე რაღაც ისე არ მიდიოდა და ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, ჩემი თანამგზავრი, რომელიც ბევრად უფრო გამოცდილი იყო, გადახტა და მარტო დამტოვა.


(Laughter) CA: Did he tell you to jump, or he just said, "I'm out of here!" and ...	(სიცილი) კრისი: გითხრათ რომ გადამხტარიყავით, თუ უბრალოდ "გავრბივარო" და


RB: No, he told me jump, but once his weight had gone, the balloon just shot up to 12,000 feet and I ...	რიჩარდი: არა, მან მითხრა გადახტიო, მაგრამ როდესაც წონა დააკლდა საჰაერო ბურთი 12.000 ფუტის სიმაღლეზე ავარდა ზევით და ...


CA: And you inspired an Ian McEwan novel I think with that.	კრისი: ვფიქრობ, ამით იან მაკევანის რომანი შთააგონეთ.


RB: Yeah. No, I put on my oxygen mask and stood on top of the balloon, with my parachute, looking at the swirling clouds below, trying to pluck up my courage to jump into the North Sea, which -- and it was a very, very, very lonely few moments.	რიჩარდი: ჰო. ჟანგბადის ნიღაბი გავიკეთე და ბურთის თავზე ჩემი პარაშუტით ვიდექი, ვუყურებდი როგორ ბრუნავდნენ ღრუბლები ჩემს ქვემოთ და ვცდილობდი გამბედაობა მომეკრიბა ზღვაში ჩასახტომად და ეს ყველაზე მარტოსული მომენტები იყო ჩემს ცხოვრებაში.


But, anyway, we managed to survive it.	თუმცა, მაინც მოვახერხეთ გადარჩენა.


CA: Did you jump? Or it came down in the end?	კრისი: გადახტით თუ ... ბოლო–ბოლო დაეშვა?


RB: Well, I knew I had about half an hour's fuel left, and I also knew that the chances were that if I jumped, I would only have a couple of minutes of life left.	რიჩარდი: ვიცოდი, რომ სადღაც ნახევარი საათის საწვავი მქონდა დარჩენილი და ისიც ვიცოდი, რომ თუკი გადავხტებოდი მხოლოდ რამოდენიმე წუთის სიცოცხლე დამრჩებოდა.


So I climbed back into the capsule and just desperately tried to make sure that I was making the right decision.	ამიტომ, დავბრუნდი კაპსულაში და შევეცადე დამერწმუნებინა ჩემი თავი, რომ სწორ გადაწყვეტილებას ვიღებდი.


And wrote some notes to my family. And then climbed back up again, looked down at those clouds again, climbed back into the capsule again.	ასევე პატარა წერილი მივწერე ჩემს ოჯახს. შემდეგ კი უკან ავცოცდი. ისევ ჩავხედე ღრუბლებს და ისევ კაპსულაში დავბრუნდი.


And then finally, just thought, there's a better way.	ბოლოს კი, უკეთესი გზა მომაფიქრდა.


I've got, you know, this enormous balloon above me, it's the biggest parachute ever, why not use it?	მე ხომ უზარმაზარი პარაშუტი მქონდა თავზე, ყველაზე დიდი პარაშუტი ვიდრე ოდესმე და რატომ არ უნდა გამომეყენებინა ის?


And so I managed to fly the balloon down through the clouds, and about 50 feet, before I hit the sea, threw myself over.	როგორღაც მოვახერხე, რომ ბურთი ღრუბლების გასწვრივ ჩავიყვანე და ზღვის ზედაპირიდან 50 ფუტის სიმაღლეზე, გადავხტი.


And the balloon hit the sea and went shooting back up to 10,000 feet without me.	როდესაც ბურთი ზღვას შეეხო, 10 000 ფუტის სიმაღლეზე აფრინდა, თუმცა უკვე უჩემოდ.


But it was a wonderful feeling being in that water and -- CA: What did you write to your family?	შესანიშნავი შეგრძნება იყო, როდესაც წყალში ამოვყავი თავი და ... კრისი: რა მიწერეთ თქვენს ოჯახს?


RB: Just what you would do in a situation like that: just I love you very much. And I'd already written them a letter before going on this trip, which -- just in case anything had happened.	რიჩარდი: მხოლოდ ის რასაც ასეც სიტუაციაში წერენ, რომ ძალიან მიყვარს ისინი და ... თანაც, სანამ ამ მოგზაურობაში წავიდოდი, წინასაწარ დავწერე წერილი იმ შემთხვევისათვის, თუკი რამე მოხდებოდა.


But fortunately, they never had to use it.	საბედნიეროდ, მისი გამოყენება არ დასჭირდათ.


CA: Your companies have had incredible PR value out of these heroics.	კრისი: ეს თავგადასავლები მნიშვნელოვნად ა– PR–ებენ თქვენ კომპანიებს.


The years -- and until I stopped looking at the polls, you were sort of regarded as this great hero in the U.K. and elsewhere.	წლების მანძილზე – სანამ გამოკითხვეზე დაკვირვებას შევწყვეტდი, თქვენ, არა მარტო დიდ ბრიტანეთში, ნამდვილ გმირად მიიჩნეოდით.


And cynics might say, you know, this is just a smart business guy doing what it takes to execute his particular style of marketing.	ცინიკოსები ამბებონ, რომ თქვენ ჭკვიანი ბიზნესმენი ხართ და ეს ყველაფერი მხოლოდ მარკეტინგია.


How much was the PR value part of this?	რამდენად შეესაბამება ეს სიმართლეს?


RB: Well, of course, the PR experts said that as an airline owner, the last thing you should be doing is heading off in balloons and boats, and crashing into the seas.	რიჩარდი: რა თქმა უნდა, PR ექსპერტები ამბობენ, რომ ავიაკომპანიის მფლობელი არ უნდა მიემართებოდეს მოგზაურობაში საჰაერო ბურთებითა და გემებით და არ უნდა ენარცხებოდეს ზღვაში.


(Laughter) CA: They have a point, Richard.	(სიცილი) კრისი: არის აქ სიმართლის მარცვალი, რიჩარდ.


RB: In fact, I think our airline took a full page ad at the time saying, you know, come on, Richard, there are better ways of crossing the Atlantic.	რიჩარდი: სინამდვილეში, ჩვენმა ავიაკომპანიამ მთლიან გვერდზე შეუკვეთა რეკლამა, რომელზეც ეწერა, კარგი რა რიჩარდ, ატლანტიკის გადაკვეთის უკეთესი გზებიც არსებობს.


(Laughter) CA: To do all this, you must have been a genius from the get-go, right?	(სიცილი) იმისათვის, რომ ეს ყველაფერი გააკეთო, ალბათ, გენიოსი უნდა იყო, არა?


RB: Well, I won't contradict that.	რიჩარდი: არ შეგეწინააღმდეგებით.


(Laughter) CA: OK, this isn't exactly hardball. OK.	(სიცილი) ნუ მოგერიდებათ, ეს Hardball –ი (პოლიტიკური შოუ) არ არის.


Didn't -- weren't you just terrible at school?	კრისი: როგორც ვიცი ... სკოლაში ცუდად სწავლობდით?


RB: I was dyslexic. I had no understanding of schoolwork whatsoever.	რიჩარდი: დისლექსია მჭირდა, მეცადინეობის უნარი არ მქონდა.


I certainly would have failed IQ tests.	IQ ტესტსაც ნამდვილად ჩავაფლავებდი.


And it was one of the reasons I left school when I was 15 years old.	ეს ერთ–ერთი იმ მიზეზთაგანი იყო, რატომაც მივატოვე სკოლა 15 წლის ასაკში.


And if I -- if I'm not interested in something, I don't grasp it.	და თუ ... თუკი, რაიმე არ მაინტერესებს, ვერ ვიგებ.


As somebody who's dyslexic, you also have some quite bizarre situations.	იმის გამო რომ დისლექსია მჭირს, ხშირად უხერხულ სიტუაციებშიც ვვარდები.


I mean, for instance, I've had to -- you know, I've been running the largest group of private companies in Europe, but haven't been able to know the difference between net and gross.	მაგალითად, მე უნდა ... იცით, მე კერძო კომპანიების უმსხვილეს ჯგუფს ვმართავ ევროპაში, მაგრამ ხშირად განსხვავებას ვერ ვხედავ წმინდა მოგებასა და მთლიან მოგებას შორის.


And so the board meetings have been fascinating.	დირექტორატის სხდომებიც ძალიან მომხიბვლელი იყო ხოლმე.


(Laughter) And so, it's like, good news or bad news?	(სიცილი) მხოლოდ ვეკითხებოდი, კარგი ამბებია თუ ცუდი?


And generally, the people would say, oh, well that's bad news.	და როგორც წესი, მეუბნებოდნენ რომ – ცუდი.


CA: But just to clarify, the 25 billion dollars is gross, right? That's gross?	კრისი: მაგრამ ეს 25 მილიარდი მთლიანი მოგებაა ხომ?


(Laughter) RB: Well, I hope it's net actually, having -- (Laughter) -- I've got it right.	(სიცილი) რიჩარდი: ვიმედოვნებდი, რომ წმინდაა, რადგან ... (სიცილი) ჰო, ასეა.


CA: No, trust me, it's gross.	კრისი: არა, მენდეთ, რომ მთლიანია.


(Laughter) RB: So, when I turned 50, somebody took me outside the boardroom and said, "Look Richard, here's a -- let me draw on a diagram.	(სიცილი) რიჩარდი: როდესაც 50 წლის გავხდი, თანამშრომელმა გამიყვანა სხდომათა დარბაზიდან და მითხრა, "შეხედე რიჩარდ, ეს ... მოდი დიაგრამას დაგიხატავ ...


Here's a net in the sea, and the fish have been pulled from the sea into this net.	ეს არის ბადე ზღვაში, თევზი ზღვიდან ბადეში გადმოყარეს.


And that's the profits you've got left over in this little net, everything else is eaten."	ის რაც ამ პატარა ბადეში დარჩა შენი მოგებაა, ყველაფერი დანარჩენი შეიჭამა."


And I finally worked it all out.	და როგორც იქნა, მივხვდი.


(Laughter) (Applause) CA: But, I mean, at school -- so as well as being, you know, doing pretty miserably academically, but you were also the captain of the cricket and football teams.	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) კრისი: ვიცი, რომ მართალია სკოლაში ძალიან ცუდად სწავლობდით, სამაგიეროდ კრიკეტისა და ფეხბურთის გუნდების კაპიტანი იყავით,


So you were kind of a -- you were a natural leader, but just a bit of a ... Were you a rebel then, or how would you ...	გამოდის რომ თქვენ ... ბუნებით ხართ ლიდერი, მაგრამ ცოტათი ... მეამბოხე იყავით, თუ როგორ დაახასიათებდით...


RB: Yeah, I think I was a bit of a maverick and -- but I ... And I was, yeah, I was fortunately good at sport, and so at least I had something to excel at, at school.	რიჩარდი: ჰო, ვფიქრობ, ცოტათი თავისებური ვიყავი, მაგრამ გამიმართლა რომ სპორტი მეხერხებოდა და რაიმეთი მაინც შემეძლო გამომეჩინა თავი სკოლაში.


CA: And some bizarre things happened just earlier in your life.	კრისი: ვიცი, რომ ადრეულ ასაკში უცნაური თავგადასვლები გქონდათ.


I mean, there's the story about your mother allegedly dumping you in a field, aged four, and saying "OK, walk home."	იმ ისტორიას ვგულისხმობ, როდესაც დედათქვენმა თითქოს –და ქუჩაში ჩამოგსვათ 4 წლის ასაკში და გითხრათ, "წადი სახლში."


Did this really happen?	ეს მართლა მოხდა?


RB: She was, you know, she felt that we needed to stand on our own two feet from an early age.	რიჩარდი: ის, იცით, ის თვლიდა, რომ ადრეული ასაკიდანვე უნდა ვყოფილიყავით დამოუკიდებლები.


So she did things to us, which now she'd be arrested for, such as pushing us out of the car, and telling us to find our own way to Granny's, about five miles before we actually got there.	ამიტომ, ისეთ რაღაცეებს გვიკეთებდა, რის გამოც დღეს დააპატიმრებდნენ. მაგალითად, ჩამოგვსვამდა მანქანიდან და გვეუბნებოდა რომ ბებიასთან წავსულიყავით, მისი სახლიდან 5 მილის დაშორებით.


And making us go on wonderful, long bike rides.	გვაიძულებდა უზარმაზარ დისტანციებზე გვევლო ველოსიპედით.


And we were never allowed to watch television and the like.	ასევე, არ გვქონდა ტელევიზორის ყურების უფლება და ასე შემდეგ.


CA: But is there a risk here?	კრისი: როგორ ფიქრობთ, რისკის ქვეშ ვართ?


I mean, there's a lot of people in the room who are wealthy, and they've got kids, and we've got this dilemma about how you bring them up.	იმის თქმა მინდა, რომ უამრავი მდიდარი ადამიანია გარშემო, რომელთაც შვილები ყავთ და ისინი დილემის ქვეშ დგანან თუ როგორ აღზარდონ ისინი.


Do you look at the current generation of kids coming up and think they're too coddled, they don't know what they've got, we're going to raise a generation of privileged ...	ხომ არ ფიქრობთ, რომ ბავშვების ახლანდელი თაობა მეტისმეტად განებივრებულია, არ აფასებენ იმას რაც აქვთ. ხომ არ ფიქრობთ რომ პრივილიგირებულ თაობას ვზრდით?


RB: No, I think if you're bringing up kids, you just want to smother them with love and praise and enthusiasm.	რიჩარდი: არა, მე ვფიქრობ რომ ბავშვები აუცილებლად დიდი სიყვარულით, შექებითა და ენთუაზიაზმით უნდა აღზარდო.


So I don't think you can mollycoddle your kids too much really.	შენს შვილებს მეტისმეტად ვერ გაანერბივრებ.


CA: You didn't turn out too bad, I have to say, I'm ...	კრისი: თუმცა, არც თქვენი აღზრდის მეთოდმა აჩვენა ცუდი შედეგი.


Your headmaster said to you -- I mean he found you kind of an enigma at your school -- he said, you're either going to be a millionaire or go to prison, and I'm not sure which.	თქვენმა დირექტორმა გითხრათ, რომ ... ვიცი, რომ ერთგვარ ამოცანად გთვლიდა სკოლაში ... მან გითხრათ, რომ ან მილიონერი გახდები ან ციხეში მოხვდებიო და არ ვიცი რომელიო.


Which of those happened first?	აქედან რომელი მოხდა პირველად?


(Laughter) RB: Well, I've done both. I think I went to prison first.	(სიცილი) რიჩარდი: მე ორივე მოვახერხე. თუმცა, ჯერ ციხეში აღმოვჩნდი.


I was actually prosecuted under two quite ancient acts in the U.K.	გაერთიანებული სამეფოს ორი ძალიან ძველი კანონის დარღვევაში დამადანაშაულეს.


I was prosecuted under the 1889 Venereal Diseases Act and the 1916 Indecent Advertisements Act.	1889 წლის ვენერიულ დაავადებათა შესახებ კანონის და 1916 წლის უხამსი რეკლამის შესახებ კანონის.


On the first occasion, for mentioning the word venereal disease in public, which -- we had a center where we would help young people who had problems.	პირველ შემთხვევაში, ფრაზა "ვენერიული დაავადების" საჯაროდ ხსენებისათვის ... ჩვენ ცენტრი გვქონდა, სადაც ახალგაზრდებს მათი პრობლემების გადაჭრაში ვეხმარებოდით.


And one of the problems young people have is venereal disease.	ამ ახალგაზრდების ერთ–ერთი პრობლემა კი ვენერიული დაავადება იყო.


And there's an ancient law that says you can't actually mention the word venereal disease or print it in public.	აღმოჩნდა რომ არსებობს კანონი, რომლის მიხედვითაც "ვენერიული დაავადების" საჯაროდ წარმოთქმის ან დაწერის უფლება არ გაქვს.


So the police knocked on the door, and told us they were going to arrest us if we carried on mentioning the word venereal disease.	ასე რომ, პოლიციამ მოგვიკაკუნა კარზე და გვითხრა, რომ დაგვაპატიმრებდა თუკი "ვენერიული დაავადების" ხსენებას კვლავაც განვაგრძობდით.


We changed it to social diseases and people came along with acne and spots, but nobody came with VD any more.	ჩვენ ის "სოციალური დაავადებით" ჩავანაცვლეთ და აკნეს პრობლემების მქონე ახალგაზრდებმა დაიწყეს მოსვლა, ვენერიული დაავადების მქონეები კი აღარ მოდიოდნენ.


So, we put it back to VD and promptly got arrested.	ამიტომ ტერმინი უკან დავაბრუნეთ და ციხეშიც აღმოვჩნდით.


And then subsequently, "Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols," the word bollocks, the police decided was a rude word and so we were arrested for using the word bollocks on the Sex Pistols' album.	შემდეგ იყო, "დაივიწყეთ კვერცხები (Bollocks), აქ Sex Pistols–ია". პოლიციამ ჩათვალა, რომ სიტყვა "Bollocks" უხამსია და დაგვაპატიმრა, მისი Sex Pistols'–ის ალბომში გამოყენებისათვის.


And John Mortimer, the playwright, defended us.	ჩვენ დრამატურგი, ჯონ მორტიმერი გვიცავდა.


And he asked if I could find a linguistics expert to come up with a different definition of the word bollocks.	მან გვთხოვა, რომ ლინგვისტი მოგვეძებნა, რათა ის სიტყვა "Bollocks"–ის სხვა განმარტების მოძებნაში დაგვხმარებოდა.


And so I rang up Nottingham University, and I asked to talk to the professor of linguistics.	ამიტომ, ნოტინგემის უნივერსიტეტში დავრეკე და ლინგვისტიკის პროფესორთან ვთხოვე დაკავშირება.


And he said, "Look, bollocks is not a -- has nothing to do with balls whatsoever.	მან მითხრა," იცი, bollocks–ში არაფერია უხამსი.


It's actually a nickname given to priests in the eighteenth century."	ეს მეტსახელია, რომელსაც მღვდლებს უწოდებდნენ მე–18 საუკუნეში"


(Laughter) And he went, "Furthermore, I'm a priest myself."	(სიცილი) კიდევ მითხრა, "მე თვითონაც მღვდელი ვარ."


And so I said, "Would you mind coming to the court?"	მე ვუთხარი, ხომ ვერ წამობრძანდებოდით სასამართლოში, მეთქი.


And he said he'd be delighted. And I said -- and he said, "Would you like me to wear my dog collar?"	მანაც მიპასუხა, რომ სიამოვნებით. კიდევ ვკითხე, "ხომ არ გინდათ რომ მღვდლის საყელო გავიკეთო?"


And I said, "Yes, definitely. Please."	მან მითხრა, "დიახ, ეს შესანიშნავი იქნებოდაო"


(Laughter) CA: That's great.	(სიცილი) კრისი: მშვენიერია.


RB: So our key witness argued that it was actually "Never Mind the Priest, Here's the Sex Pistols."	რიჩარდი: ასე რომ ჩვენი მთავარი მოწმე ამტკიცებდა, რომ "დაივიწყეთ მღვდლები, აქ Sex Pistols–ია. "


(Laughter) And the judge found us -- reluctantly found us not guilty, so ...	(სიცილი) მოსამართლემ, მართალია უხალისოდ, მაგრამ აღიარა ჩვენი უდანაშაულობა.


(Laughter) CA: That is outrageous.	(სიცილი) კრისი: ნამდვილი სიგიჟეა.


(Applause) So seriously, is there a dark side?	(აპლოდისმენტები) მაინტერესებს თუ არის აქ ბნელი მხარე?


A lot of people would say there's no way that someone could put together this incredible collection of businesses without knifing a few people in the back, you know, doing some ugly things.	ბევრი ამტკიცებს, რომ შეუძლებელია ვინმეს ჰქონდეს ბიზნესების ასეთი კოლექცია სხვების ღალატის, ცუდი საქმეების ჩადენის გარეშე.


You've been accused of being ruthless.	ულმობლობაშიც გადანაშაულებდნენ.


There was a nasty biography written about you by someone.	ვიღაცამ თქვენს შესახებ ბინძური ბიოგრაფიაც კი დაწერა.


Is any of it true? Is there an element of truth in it?	ეს სიმართლეა? არის მასში სიმართლის მარცვალი?


RB: I don't actually think that the stereotype of a businessperson treading all over people to get to the top, generally speaking, works.	რიჩარდი: არა მგონია სტერეოტიპი ბიზნესმენისა, რომელმაც მწვერვალზე მისასვლელად სხვის თავებზე უნდა გადაიაროს მუშაობდეს.


I think if you treat people well, people will come back and come back for more.	მე ვფიქრობ, რომ თუკი ადამიანებს კარგად მოექცევი, ისინი კიდევ და კიდევ დაბრუნდებიან.


And I think all you have in life is your reputation and it's a very small world.	და კიდევ ვფიქრობ, რომ ერთადერთი რაც გაგაჩნია ეს შენი რეპუტაციაა და ეს მსოფლიო ძალიან პატარაა.


And I actually think that the best way of becoming a successful business leader is dealing with people fairly and well, and I like to think that's how we run Virgin.	ამიტომ, იმისათვის რომ წარმატებული ბიზნეს–ლიდერი გახდე ადამიანებს სამართლიანად და კარგად უნდა მოექცე. ჩვენ სწორედ ასე ვმართავთ Virgin–ს.


CA: And what about the people who love you and who see you spending -- you keep getting caught up in these new projects, but it almost feels like you're addicted to launching new stuff.	კრისი: იმ ადამიანებზე რას იტყვით, რომელთაც უყვარხართ და ხედავენ ... რომ ამდენ დროს უთმობთ ახალ პროექტებს, თითქოს მიჯაჭული იყოთ ახალი ბიზნესების დაწყებაზე.


You get excited by an idea and, kapow!	მთელი ყურადღება მორიგი იდეისაკენ გადაგაქვთ!


I mean, do you think about life balance?	ცხოვრების ბალანსზე თუ ზრუნავთ?


How do your family feel about each time you step into something big and new?	რას ფიქრობს თქვენი ოჯახი, როდესაც რაიმე ახალს და დიდს იწყებთ?


RB: I also believe that being a father's incredibly important, so from the time the kids were very young, you know, when they go on holiday, I go on holiday with them.	რიჩარდი: მე ასევე ვთვლი, რომ მამობა მნიშვნელოვანი ფუნქციაა, ამიტომ იმ დროიდანვე როდესაც ბავშვები ძალიან პატარები იყვენენ, როდესაც დასასვენებლად მიდიოდნენ, მეც თან მივყვებოდი.


And so we spend a very good sort of three months away together.	ჩვენ იმ სამ თვეს ძალიან კარგად ვატარებდით ერთად.


Yes, I'll, you know, be in touch. We're very lucky, we have this tiny little island in the Caribbean and we can -- so I can take them there and we can bring friends, and we can play together, but I can also keep in touch with what's going on.	თუმცა, არც მუშაობას ვწყვეტდი. გაგვიმართლა, რადგან პატარა კუნძული გვაქვს კარიბებზე და შეგვიძლია თან მეგობრებიც წავიყვანოთ, ვითამაშოთ ერთად, და ამავდროულად საქმის კურსში ვიყო, თუ რა ხდება სამსახურში.


CA: You started talking in recent years about this term capitalist philanthropy.	კრისი: უკანასკნელ წლებში ბევრს საუბრობთ ტერმინზე – კაპიტალისტური ფილანტროპია.


What is that?	რა არის ეს?


RB: Capitalism has been proven to be a system that works.	რიჩარდი: კაპიტალიზმმა დაამტკიცა რომ ის მუშაობს.


You know, the alternative, communism, has not worked.	კომუნიზმმა კი, საპირისპიროდ, ვერ იმუშავა.


But the problem with capitalism is extreme wealth ends up in the hands of a few people, and therefore extreme responsibility, I think, goes with that wealth.	თუმცა, კაპიტალიზმის პრობლემა ისაა, რომ მთელი სიმდიდრე ძალიან ცოტა ადამიანის ხელში ხვდება და ვფიქრობ, ამ სიმდიდრეს უზამაზარი პასუხიმგებლობაც მოყვება.


And I think it's important that the individuals, who are in that fortunate position, do not end up competing for bigger and bigger boats, and bigger and bigger cars, but, you know, use that money to either create new jobs or to tackle issues around the world.	ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ ადამიანები რომლებსაც ასე გაუმართლათ, კი არ ეჯიბრებოდნენ ერთმანეთს ვის უფრო მეტი გემი ან ავტომობილი ჰყავს, არამედ გამოიყენონ ფული ან ახალი სამუშაო ადგილების შესაქმნელად ან გლობალური პრობლემების მოსაგვარებლად.


CA: And what are the issues that you worry about most, care most about, want to turn your resources toward?	კრისი: რომელია ის პრობლემები, რომლებიც თქვენ ყველაზე მეტად განაღვლებთ და რომლებისკენაც თქვენ რესურსებს წარმართავთ?


RB: Well, there's -- I mean there's a lot of issues.	რიჩარდი: სიმართლე გითხრათ.... უამრავი პრობლემაა.


I mean global warming certainly is a massive threat to mankind and we are putting a lot of time and energy into, A, trying to come up with alternative fuels and, B, you know, we just launched this prize, which is really a prize in case we don't get an answer on alternative fuels, in case we don't actually manage to get the carbon emissions cut down quickly, and in case we go through the tipping point.	გლობალური დათბობა, დანამდვილებით, უზარმაზარი საფრთხეა კაცობრიობისათვის, ამიტომ ჩვენ ძალიან ბევრს დროსა და ენერგიას ვხარჯავთ ალტერნატიული საწვავის შექმნაში და ჩვენ ახლახანს დავაწესეთ მნიშვნელოვანი ჯილდო იმ შემთხვევისათვის, თუ ჩვენ ვერ შევძლებთ ალტერნატიულ საწვავთან გამკლავებას, სწრაფად ვერ შევამცირებთ ნახშირბადის ემისიას და მივუახლოვდებით გარდატეხის წერტილს,


We need to try to encourage people to come up with a way of extracting carbon out of the Earth's atmosphere.	სურვილი უნდა გავუჩინოთ ადამიანებს, რომ მოძებნონ გზა ნახშირბადის ატმოსფეროდან მოსაშორებლად.


And we just -- you know, there weren't really people working on that before, so we wanted people to try to -- all the best brains in the world to start thinking about that, and also to try to extract the methane out of the Earth's atmosphere as well.	იცით, აქამდე ადამიანები ამ საკითხზე სერიოზულად არ მუშაობდნენ და ამიტომ გვინდა, რომ მსოფლიოს საუკეთესო ტვინებმა ამაზე იფიქრონ და კიდევ ატმოსფეროდან მეთანის მოშორების შესახებაც.


And actually, we've had about 15,000 people fill in the forms saying they want to give it a go.	უკვე 15 ათასმა ადამიანმა შეავსო განაცხადი ამ პროექტში მონაწილეობის მისაღებად.


And so we only need one, so we're hopeful.	ჩვენ კი მხოლოდ ერთი გვჭირდება, ამიტომ იმედს არ ვკარგავთ.


CA: And you're also working in Africa on a couple of projects?	კრისი: ვიცი, რომ აფრიკაშიც მუშაობთ რამოდენიმე პროექტზე.


RB: Yes, I mean, we've got -- we're setting up something called the war room, which is maybe the wrong word.	რიჩარდი: დიახ, ჩვენ შევქმენით ორგანიზაცია, რომელსაც ომის ოთახი ვუწოდეთ, თუმცა ეს ალბათ ცუდი სიტყვაა...


We're trying to -- maybe we'll change it -- but anyway, it's a war room to try to coordinate all the attack that's going on in Africa, all the different social problems in Africa, and try to look at best practices.	შეიძლება შევცვალოთ კიდეც ის... მოკლედ, ომის ოთახი ცდილობს მოახდინოს აფრიკაში არსებული პრობლემების კოორდინირება, სხვადასხვა სოციალური პრობლემების გადაჭრის საუკეთესო გზების ძიება.


So, for instance, there's a doctor in Africa that's found that if you give a mother antiretroviral drugs at 24 weeks, when she's pregnant, that the baby will not have HIV when it's born.	მაგალითად, აფრიკაში არსებობს ექიმი, რომელმაც აღმოაჩინა, რომ თუკი დედას ანტირეტროვირუსულ წამლებს დაალევინებ, როდესაც ის 24 თვის ფეხმძიმეა, მის ახალშობილ ჩვილს შიდსი არ ექნება.


And so disseminating that information to around the rest of Africa is important.	ამიტომ ამ იმფორმაციის გავრცელება მთელს აფრიკაში, ძალიან მნიშვნელოვანია.


CA: The war room sounds, it sounds powerful and dramatic.	კრისი: ომის ოთახი ძალიან ხმამაღლა და ამაღელვებლად ჯღერს.


And is there a risk that the kind of the business heroes of the West get so excited about -- I mean, they're used to having an idea, getting stuff done, and they believe profoundly in their ability to make a difference in the world.	არის თუ არა რისკი იმისა, რომ დასავლეთის ბიზნეს–გმირები შეიძლება მეტისმეტად გაერთონ ... ანუ, ისინი შეჩვეულნი არიან წარმატებას, ყველაფრის მოგვარებას და ღრმად სწამთ, რომ აქვთ უნარი მოახდინონ ცვლილება მსოფლიოში.


Is there a risk that we go to places like Africa and say, we've got to fix this problem and we can do it, I've got all these billions of dollars, you know, da, da, da -- here's the big idea. And kind of take a much more complex situation and actually end up making a mess of it. Do you worry about that?	არსებობს თუ არა რისკი იმისა, რომ ჩვენ წავალთ აფრიკაში და ვიტყვით ჩვენ უნდა გადავჭრათ პრობლემა აფრიკაში და ჩვენ ეს შეგვიძლია, ჩვენ გვაქვს მილიარდობით დოლარები და ასე შემდეგ... აი კარგი იდეაც. ჰოდა, ავიღებთ ისედაც რთულ სიტუაციას და მას კიდევ უფრო გავართულებთ. ამაზე არ ნერვიულობთ?


RB: Well, first of all, on this particular situation, we're actually -- we're working with the government on it.	რიჩარდი: თუკი ამ კონკრეტულ შემთხვევას ავიღებთ, ჩვენ ... მთავრობასთან ვთანამშრომლობთ.


I mean, Thabo Mbeki's had his problems with accepting HIV and AIDS are related, but this is a way, I think, of him tackling this problem and instead of the world criticizing him, it's a way of working with him, with his government.	ტაბო მბეკის პრობლემები აქვს შიდსთან დაკავშირებული საკითხების აღიარებასთან, მაგრამ მისი გაკრიტიკების ნაცვლად, ჩვენ მასთან, მის მთავრობასთან თანამშრომლობის გზა გამოვნახეთ.


It's important that if people do go to Africa and do try to help, they don't just go in there and then leave after a few years.	მნიშვნელოვანია, რომ ადამიანები აფრიკაში წავიდნენ და დახმარება სცადონ. წასვლა და რამოდენიმე წლის შემდეგ დაბრუნება საკმარისი არ არის,


It's got to be consistent.	პროცესი მუდმივი უნდა იყოს.


But I think business leaders can bring their entrepreneurial know-how and help governments approach things slightly differently.	ვფიქრობ, ბიზნეს ლიდერებს შეუძლიათ გამოიყენონ თავიანთი მეწარმეობრივი ნოუ–ჰაუ და მთავრობებს ცოტათი სხვაგვარად გაუწიონ დახმარება.


For instance, we're setting up clinics in Africa where we're going to be giving free antiretroviral drugs, free TB treatment and free malaria treatment.	მაგალითად, ჩვენ აფრიკაში ვაშენებთ კლინიკებს, სადაც დავარიგებთ უფასო ანტირეტროვირუსულ წამლებს, ვუმკურნალებთ ტუბერკულოზით და მალარიით დაავადებულებს.


But we're also trying to make them self-sustaining clinics, so that people pay for some other aspects.	თუმცა, ჩვენ ასევე ვცდილობთ შევქმნათ კომერციული კლინიკებიც, რათა ადამიანებმა სხვა დაავადებების მკურნალობისათვისაც შეძლონ ფულის გადახდა.


CA: I mean a lot of cynics say about someone like yourself, or Bill Gates, or whatever, that this is really being -- it's almost driven by some sort of desire again, you know, for the right image, for guilt avoidance and not like a real philanthropic instinct.	კრისი: ძალიან ბევრი ცინიკოსი თქვენსა და ვთქვათ, ბილ გეიტსზე ამბობს, რომ რასაც არ უნდა აკეთებდეთ, ყველაფერი მხოლოდ იმის გამოა, რომ თქვენს შესახებ კარგი წარმოდგენა ჩამოყალიბდეს, რომ მიზეზი დანაშაულის გრძნობის დაძლევაა და არა წმინდა ფილანტროპული ინსტიქტი.


What would you say to them?	რას ეტყოდით მათ?


RB: Well, I think that everybody -- people do things for a whole variety of different reasons and I think that, you know, when I'm on me deathbed, I will want to feel that I've made a difference to other people's lives.	რიჩარდი: ვფიქრობ, ყველანი ... ადამიანების საქციელს სხვადასხვა მიზეზები განაპირობებენ და მე მინდა, რომ როდესაც სივდილის პირას ვიქნები, მქონდეს შეგრძნება იმისა, რომ მოვახდინე ცვლილება სხვა ადამიანების ცხოვრებაში.


And that may be a selfish thing to think, but it's the way I've been brought up.	შეიძლება ეს ეგოისტურიცაა, მაგრამ მე სწორედ ასე აღმზარდეს.


I think if I'm in a position to radically change other people's lives for the better, I should do so.	თუკი გამაჩნია უნარი შევცვალო ადამიანების ცხოვრება უკეთესობისაკენ, უნდა გავაკეთო ეს.


CA: How old are you?	კრისი: რამდენი წლის ხართ?


RB: I'm 56.	რიჩარდი: 56–ის ვარ.


CA: I mean, the psychologist Erik Erikson says that -- as I understand him and I'm a total amateur -- but that during 30s, 40s people are driven by this desire to grow and that's where they get their fulfillment.	კრისი: ფსიქოლოგი ერიკ ერიკსონი ამბობს, მე მხოლოდ მოყვარული ვარ, რომ ადამიანებს 30–40 წლის ასაკში ამოძრავებთ ზრდის სურვილი და სწორედ აქ ხედავებ ისინი ბედნიერებას.


50s, 60s, the mode of operation shifts more to the quest for wisdom and a search for legacy.	50–60 წლის ასაკში კი, ისინი სიბრძნისაკენ მიისწრაფიან და სახელის დამკვიდრებას ცდილობენ.


I mean, it seems like you're still a little bit in the growth phases, you're still doing these incredible new plans.	ისეთი შეგრძნება მაქვს, თითქოს თქვენ ისევ ამ ზრდის ფაზაში იყოთ, კვლავაც გამაოგნებელი გეგმები გაქვთ.


How much do you think about legacy, and what would you like your legacy to be?	ფიქრობთ თუ არა სახელზე და როგორ გინდათ რომ ადამიანებმა დაგიმახსოვრონ?


RB: I don't think I think too much about legacy.	რიჩარდი: სახელზე ბევრს არ ვფიქრობ


I mean, I like to -- you know, my grandmother lived to 101, so hopefully I've got another 30 or 40 years to go.	იცით, ბებიაჩემმა 101 წელი იცხოვრა, ამიტომ ვიმედოვნებ, რომ კიდევ 30–40 წელი მაქვს.


No, I just want to live life to its full.	მე, მხოლოდ, სავსე ცხოვრებით მინდა ვიცხოვრო.


You know, if I can make a difference, I hope to be able to make a difference.	მინდა, რომ ცვლილება მოვახდინო და ვიმედოვნებ, რომ მე ამას შევძლებ.


And I think one of the positive things at the moment is you've got Sergey and Larry from Google, for instance, who are good friends.	ძალიან კარგია, რომ არსებობენ ისეთი ადამიანები, როგორებიცაა სერგეი და ლარი Google–დან, მაგალითად, რომლებიც ჩემი კარგი მეგობრები არიან.


And, thank God, you've got two people who genuinely care about the world and with that kind of wealth.	მადლობა ღმერთს, არსებობს ეს ორი ადამიანი, რომლებიც გულწრფელად ღელავენ მსოფლიოზე.


If they had that kind of wealth and they didn't care about the world, it would be very worrying.	თუკი ისინი ასეთ სიმდიდრეს არ გამოიყენებდნენ მსოფლიოს სასიკეთოდ, ეს ძალიან შემაშფოთებელი იქნებოდა.


And you know they're going to make a hell of a difference to the world.	იცით, ისინი რადიკალურ ცვლილებას მოახდენენ მსოფლიოში.


And I think it's important that people in that kind of position do make a difference.	და ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ მსგავს პოზიციაში მყოფმა ადამიანებმა გააკეთონ ეს.


CA: Well, Richard, when I was starting off in business, I knew nothing about it and I also was sort of -- I thought that business people were supposed to just be ruthless and that that was the only way you could have a chance of succeeding.	კრისი: იცით, რიჩარდ, როდესაც ბიზნესს ვიწყებდი, არაფერი ვიცოდი მის შესახებ და – – მეგონა, რომ ბიზნესმენი დაუნდობელი უნდა იყოს და რომ ეს ერთადერთი გზაა, რომლითაც წარმატებას შეგიძლია მიაღწიო.


And you actually did inspire me. I looked at you, I thought, well, he's made it. Maybe there is a different way.	თქვენ კი მე შთამაგონეთ. გიყურებთ და ვფიქრობ, მან ხომ ეს შეძლო, იქნებ სხვა გზაც არსებობს.


So I would like to thank you for that inspiration, and for coming to TED today. Thank you.	ამიტომ მინდა მადლობა გადაგიხადოთ ამ შთაგონებისათვის და TED–ზე მობრძანებისათვის.


Thank you so much.	გმადლობთ. ძალიან დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I come from Lebanon, and I believe that running can change the world.	მე ვარ ლიბანიდან და მჯერა, რომ სირბილს შეუძლია შეცვალოს მსოფლიო.


I know what I have just said is simply not obvious.	ვიცი, რაც ახლა ვთქვი არც ისე ცხადია.


You know, Lebanon as a country has been once destroyed by a long and bloody civil war.	როგორც მოგეხსენებათ, ლიბანი, როგორც ქვეყანა განადგურებული იქნა ხანგრძლივი და სისხლიანი სამოქალაქო ომით.


Honestly, I don't know why they call it civil war when there is nothing civil about it.	გულახდილად რომ ვთქვა, არ მესმის რატომ ეძახიან ამას სამოქალაქო ომს, როცა მასში არაფერია მოქალაქეობრივი.


With Syria to the north, Israel and Palestine to the south, and our government even up till this moment is still fragmented and unstable.	სირია ჩრდილოეთით, ისრაელი და პალესტინა სამხრეთით და ჩვენი მთავრობაც ამ წუთამდე, ჯერ კიდევ არის დანაკუწებული და არამდგრადი.


For years, the country has been divided between politics and religion.	წლების განმავლობაში ქვეყანა დაყოფილი იყო პოლიტიკურად და რელიგიურად.


However, for one day a year, we truly stand united, and that's when the marathon takes place.	მიუხედავად ამისა, წელიწადში ერთი დღე ჩვენ ნამდვილად ვდგებით ერთად და ეს ხდება როცა მარათონი იმართება.


I used to be a marathon runner.	მე ვიყავი მორბენალი.


Long distance running was not only good for my well-being but it helped me meditate and dream big.	გრძელ დისტანციაზე სირბილი, მხოლოდ ჩემი ჯანმრთელობისთვის კი არ იყო კარგი, არამედ ის მეხმარებოდა მედიტაციასა და ოცნებაში.


So the longer distances I ran, the bigger my dreams became.	რაც მეტ დისტანციაზე დავრბოდი, ჩემი ოცნებებიც უფრო და უფრო იზრდებოდა,


Until one fateful morning, and while training, I was hit by a bus.	ერთ ფატალურ დილამდე, როცა ვარჯიშისას დამეჯახა ავტობუსი.


I nearly died, was in a coma, stayed at the hospital for two years, and underwent 36 surgeries to be able to walk again.	მე ვიყავი სიკვდილის პირას, კომაში. საავადმყოფოში გავატარე ორი წელი, და დამჭირდა 36 ოპერაციის გაკეთება, რომ კვლავ შემძლებოდა სიარული.


As soon as I came out of my coma, I realized that I was no longer the same runner I used to be, so I decided, if I couldn't run myself, I wanted to make sure that others could.	როგორც კი კომიდან გამოვედი, გავაცნობიერე, რომ ვერ ვიქნებოდი ისეთივე მორბენალი როგორიც ადრე. ამიტომ გადავწყვიტე, თუ მე არ შემეძლო სირბილი, მინდოდა დავრწმუნებულიყავი, რომ სხვებს შეეძლოთ.


So out of my hospital bed, I asked my husband to start taking notes, and a few months later, the marathon was born.	საავადმყოფოში მწოლიარემ, ვთხოვე ჩემს ქმარს დაეწყო ჩანაწერების გაკეთება და რამოდენიმე თვეში დაიბადა მარათონი.


Organizing a marathon as a reaction to an accident may sound strange, but at that time, even during my most vulnerable condition, I needed to dream big.	მარათონის ორგანიზება, როგორც რეაქცია ინციდენტზე, შეიძლება უცნაურად ჟღერდეს, მაგრამ ამ დროს, ჩემი ყველაზე დაუცველ მდგომარეობაში ყოფნისას, მე მჭირდებოდა მეოცნება მეტი.


I needed something to take me out of my pain, an objective to look forward to.	მე მჭირდებოდა რაიმე რაც გამომიყვანდა ამ სატკივარიდან, მიზანი რისკენაც წავსულიყავი.


I didn't want to pity myself, nor to be pitied, and I thought by organizing such a marathon, I'll be able to pay back to my community, build bridges with the outside world, and invite runners to come to Lebanon and run under the umbrella of peace.	მე არ მინდოდა შემებრალებინა საკუთარი თავი და არც ვყოფილიყავი საბრალო. მე ვიფიქრე, რომ ასეთი მარათონის ორგანიზებით, მე შევძლებდი მადლობის გადახდას საკუთარი საზოგადოებისთვის, ხიდის გადებას გარე სამყაროსთან და მორბენალების მოწვევას ლიბანში, მშვიდობის დროშის ქვეშ სირბილისათვის.


Organizing a marathon in Lebanon is definitely not like organizing one in New York.	მარათონის ორგანიზება ლიბანში მნიშვნელივნად განსხვავდება მარათონის ორგანიზებისაგან ნიუ იორკში.


How do you introduce the concept of running to a nation that is constantly at the brink of war?	როგორ წარმოადგენთ სირბილის კონცეფციას ქვეყანაში, რომელიც გამუდმებით ომის ზღვარზე იმყოფება?


How do you ask those who were once fighting and killing each other to come together and run next to each other?	როგორ ეტყვით მათ, ვინც ერთმანეთის წინააღმდეგ იბრძოდნენ და კლავდნენ ერთმანეთს, მოვიდნენ და ირბინონ ერთად, ერთმანეთის გვერდიგვერდ?


More than that, how do you convince people to run a distance of 26.2 miles at a time they were not even familiar with the word "marathon"?	უფრო მეტიც, როგორ გინდა დაარწმუნო ხალხი ირბინონ 42.2 კილომეტრი იმ დროს, როცა არც კი იციან რას ნიშნავს სიტყვა ‘მარათონი’.


So we had to start from scratch.	ასე რომ, მოგვიწია ყველაფერი დაგვეწყო ნულიდან.


For almost two years, we went all over the country and even visited remote villages.	თითქმის ორი წლის განმავლობაში, ჩვენ მოვიარეთ მთელი ქვეყანა და ვესტუმრეთ შორეულ სოფლებსაც კი.


I personally met with people from all walks of life -- mayors, NGOs, schoolchildren, politicians, militiamen, people from mosques, churches, the president of the country, even housewives.	მე პირადად შევხვდი სხვადასხვა ცხოვრების სტილის ადამიანებს - მერებს, არასამთავრობო ორგანიზაციების წევრებს, მოსწავლეებს, პოლიტიკოსებს, სამართალდამცავებს, ადამიანებს მეჩეთიდან, ეკლესიიდან, ქვეყნის პრეზიდენტს, დიასახლისებსაც კი.


I learned one thing: When you walk the talk, people believe you.	მე ვისწავლე ერთი რამ: სანამ შენ საუბრობ, ხალხს სჯერა შენი.


Many were touched by my personal story, and they shared their stories in return.	ბევრმა მიიტანა გულთან ჩემი პირადი ისტორია და მათ გამიზიარეს თავიანთი.


It was honesty and transparency that brought us together.	პატიოსნება და გამჭვირვალობა იყო ჩვენი გამაერთიანებელი.


We spoke one common language to each other, and that was from one human to another.	ჩვენ საერთო ენაზე ვსაუბრობდით ერთმანეთთან და ეს გადადიოდა ერთი ადამიანიდან მეორეზე.


Once that trust was built, everybody wanted to be part of the marathon to show the world the true colors of Lebanon and the Lebanese and their desire to live in peace and harmony.	როგორც კი ეს ნდობა შეიქმნა, ყველას უნდოდა მარათონის წევრი გამხდარიყო, რომ ნამდვილ ფერებში ეჩვენებინათ ლიბანი, ლიბანელები და მათი სურვილი იცხოვრონ მშვიდობით და ჰარმონიულად.


In October 2003, over 6,000 runners from 49 different nationalities came to the start line, all determined, and when the gunfire went off, this time it was a signal to run in harmony, for a change.	2003 წლის ოქტომბერში, 6 000 მორბენალზე მეტი 49 სხვადასხვა ეროვნების წარმომადგენელი მოვიდა სტარტის ხაზზე გაბედულად და გასროლის ხმა იყო სიგნალი ჰარმონიული სირბილისა ცვლილებისაკენ.


The marathon grew.	მარათონი იზრდებოდა.


So did our political problems.	ასევე იზრდებოდა ჩვენი პოლიტიკური პრობლემებიც.


But for every disaster we had, the marathon found ways to bring people together.	მაგრამ ყოველი უბედურებისათვის რომელიც ჩვენ გვქონდა, მარათონი პოულობდა გზას ხალხის გასაერთიანებლად.


In 2005, our prime minister was assassinated, and the country came to a complete standstill, so we organized a five-kilometer United We Run campaign.	2005-ში მოკლული იქნა ჩვენი პრემიერ მინისტრი და ქვეყანა სრულიად გაჩერდა. ჩვენ ორგანიზება გავუკეთეთ ხუთ-კილომეტრიან United We Run კამპანიას.


Over 60,000 people came to the start line, all wearing white T-shirts with no political slogans.	60,000 ადამიანზე მეტი მოვიდა სტარტის ხაზთან, ყველას ეცვა თეთრი მაისური პოლიტიკური სლოგანების გარეშე.


That was a turning point for the marathon, where people started looking at it as a platform for peace and unity.	ეს შემთხვევა იყო გარდამტეხი მომენტი მარათონისათვის, ხალხმა მას შეხედა როგორც პლატფორმას მშვიდობისა და ერთიანობისათვის.


Between 2006 up to 2009, our country, Lebanon, went through unstable years, invasions, and more assassinations that brought us close to a civil war.	2006 წლიდან 2009 წლამდე ჩვენმა ქვეყანამ, ლიბანმა გაიარა ძალიან არასტაბილური წლები, შემოსევებისა და მომატებული მკვლელობების, რამაც ჩვენ თითქმის მიგვიყვანა სამოქალაქო ომამდე.


The country was divided again, so much that our parliament resigned, we had no president for a year, and no prime minister.	ქვეყანა ისევ გაიყო, ისე ძლიერ, რომ პარლამენტი გადადგა, ჩვენ არ გვყავდა პრეზიდენტი მთელი წლის განმავლობაში, არც პრემიერ მინისტრი,


But we did have a marathon.	მაგრამ ჩვენ გვქონდა მარათონი.


(Applause) So through the marathon, we learned that political problems can be overcome.	(აპლოდისმენტები) მარათონის საშუალებით ჩვენ ვისწავლეთ, რომ პოლიტიკური პრობლემები შეიძლება დაძლეულ იქნას.


When the opposition party decided to shut down part of the city center, we negotiated alternative routes.	როცა ოპოზიციურმა პარტიამ გადაწყვიტა გადაეკეტათ ქალაქის ცენტრალური ნაწილი, ჩვენ შევთანხმდით ალტერნატიულ მარშრუტზე.


Government protesters became sideline cheerleaders.	მთავრობის მომიტინგეები გახდნენ


They even hosted juice stations.	ჩვენი გულშემატკივრები. ისინი წვენების ჯიხურებითაც კი გაგვიმასპინძლდნენ.


(Laughter) You know, the marathon has really become one of its kind.	მარათონი ნამდვილად გახდა უნიკალური.


It gained credibility from both the Lebanese and the international community.	მან მოიხვეჭა ორივეს ნდობა ლიბანელების და საერთაშორისო საზოგადოების.


Last November 2012, over 33,000 runners from 85 different nationalities came to the start line, but this time, they challenged a very stormy and rainy weather.	2012 წლის ნოემბერში, 33,000 მორბენალზე მეტი, მსოფლიოს 85 ქვეყნიდან მოვიდა სტარტის ხაზთან, მაგრამ ამ დროს, მათ მოუწიათ გამკლავებოდნენ ქარიშხალსა და წვიმას.


The streets were flooded, but people didn't want to miss out on the opportunity of being part of such a national day.	ქუჩები იყო დატბორილი მაგრამ ხალხს არ სურდა ხელიდან გაეშვა შესაძლებლობა ასეთი ეროვნული დღის მონაწილე გამხდარიყო.


BMA has expanded.	ბეირუთის მარათონის ასოციაცია გაფართოვდა.


We include everyone: the young, the elderly, the disabled, the mentally challenged, the blind, the elite, the amateur runners, even moms with their babies.	ჩვენ მოვიცვით ყველა: ახალგაზრდა, უფროსი, ხეიბარი, გონებრივად შეზღუდული, უსინათლო, ელიტა, მოყვარული მორბენლები, ბავშვიანი დედებიც კი.


Themes have included runs for the environment, breast cancer, for the love of Lebanon, for peace, or just simply to run.	სირბილის თემატიკა იყო გარემოს დაცვა, ძუძუს კიბო, ლიბანის სიყვარული, მშვიდობა ან უბრალოდ სირბილი.


The first annual all-women-and-girls race for empowerment, which is one of its kind in the region, has just taken place only a few weeks ago, with 4,512 women, including the first lady, and this is only the beginning.	პირველი ყოველწლიური მარათონი ქალთა უფლებებისთვის, რომელიც ერთადერთია რეგიონში, ჩატარდა მხოლოდ რამდენიმე კვირის წინ, 4,512 მონაწილე ქალით, პირველი ლედის ჩათვლით და ეს მხოლოდ დასაწყისია.


Thank you.	მადლობა.


(Applause) BMA has supported charities and volunteers who have helped reshape Lebanon, raising funds for their causes and encouraging others to give.	(აპლოდისმენტები) ბმა-ს მხარი დაუჭირეს ქველმოქმედებმა და მოხალისეებმა, რომლებიც დაეხმარნენ ლიბანს შეცვლილიყო, ფონდების გაზრდით და სხვების გამხნევებით გასცენ შემოწირულობები.


The culture of giving and doing good has become contagious.	კარგის კეთების და გაცემის კულტურა


Stereotypes have been broken.	გახდა გადამდები. სტერეოტიპები დაიმსხვრა.


Change-makers and future leaders have been created.	გამოჩნდნენ ინოვატორები და მომავალი ლიდერები.


I believe these are the building blocks for future peace.	მე მწამს, რომ ეს არის სამშენებლო ბლოკები მომავალი მშვიდობისათვის.


BMA has become such a respected event in the region that government officials in the region, like Iraq, Egypt and Syria, have asked the organization to help them structure a similar sporting event.	ბმა ისეთი საპატიო ღონისძიება გახდა რეგიონში, რომ ერაყის, ეგვიპტის და სირიის მთავრობების წარმომადგენლებმა თხოვეს ორგანიზაციას დახმარება მსგავსი სპორტული ღონისძიების მოწყობაში.


We are now one of the largest running events in the Middle East, but most importantly, it is a platform for hope and cooperation in an ever-fragile and unstable part of the world.	ჩვენი ღონისძიება ერთ-ერთი უდიდესია ახლო აღმოსავლეთში, მაგრამ უფრო მნიშვნელოვანია, რომ ეს არის პლატფორმა იმედისა და თანამშრომლობისთვის მსოფლიოს ამ მყიფე და დაუდგომელ ნაწილში.


From Boston to Beirut, we stand as one.	ბოსტონიდან ბეირუთამდე, ჩვენ ვდგავართ როგორც ერთი.


(Applause) After 10 years in Lebanon, from national marathons or from national events to smaller regional races, we've seen that people want to run for a better future.	(აპლოდისმენტები) 10 წლის შემდეგ, ლიბანში ეროვნული მარათონიდან, ან სხვა ეროვნული ღონისძიებებიდან პატარა რეგიონალურ რბოლებამდე, ჩვენ ვხედავთ რომ ხალხს სურს სირბილი უკეთესი მომავლისთვის.


After all, peacemaking is not a sprint.	ამ ყველაფრის შემდეგ, მშვიდობისმყოფელობა არ არის სპრინტი.


It is more of a marathon.	ის უფრო მარათონია.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I have a confession to make.	რაღაცაში უნდა გამოგიტყდეთ..


But first, I want you to make a little confession to me.	მაგრამ მანამდე მინდა, რომ თქვენ გამომიტყდეთ რაღაცაში.


In the past year, I want you to just raise your hand if you've experienced relatively little stress.	მინდა, რომ აწიოთ ხელი თუ გასულ წელს შედარებით უმნიშვნელო სტრესი გამოსცადეთ.


Anyone?	არავის?


How about a moderate amount of stress?	რას იტყვით არც თუ ისე დიდ სტრესზე?


Who has experienced a lot of stress?	ვინ გამოსცადა ძალიან დიდი სტრესი?


Yeah. Me too.	დიახ, მეც.


But that is not my confession.	მაგრამ ეს არ არის ჩემი აღიარება.


My confession is this: I am a health psychologist, and my mission is to help people be happier and healthier.	ჩემი აღიარება გახლავთ ის, რომ მე ჯანმრთელობის ფსიქოლოგი ვარ და ჩემი ვალია დავეხმარო ადამიანებს იყვნენ ბედნიერები და ჯანმრთელები.


But I fear that something I've been teaching for the last 10 years is doing more harm than good, and it has to do with stress.	მაგრამ ვშიშობ რასაც ვასწავლიდი ბოლო 10 წელიწადია, უფრო საზიანოა ვიდრე სასარგებლო და ეს ყველაფერი სტრესს შეეხება.


For years I've been telling people, stress makes you sick.	წლების განმავლობაში ვეუბნებოდი ადამიანებს სტრესი გაავადმყოფებთ.


It increases the risk of everything from the common cold to cardiovascular disease.	ის ზრდის რისკებს გაცივებიდან დაწყებული, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებით დამთავრებული.


Basically, I've turned stress into the enemy.	მე სტრესი მტრად გადავაქციე,


But I have changed my mind about stress, and today, I want to change yours.	მაგრამ შევიცვალე აზრი სტრესთან დაკავშირებით და დღეს მინდა, რომ თქვენი აზრიც შევცვალო.


Let me start with the study that made me rethink my whole approach to stress.	დავიწყებ კვლევით, რომელმაც შემიცვალა დამოკიდებულება სტრესთან დაკავშირებით


This study tracked 30,000 adults in the United States for eight years, and they started by asking people, "How much stress have you experienced in the last year?"	კვლევის ფარგლებში 30 000 მოზარდს, აკვირდებოდნენ აშშ-ში რვა წლის განმავლობაში მათ დაიწყეს შემდეგი კითხვების დასმით, "რამდენად დიდი სტრესი გამოსცადეთ გასულ წელს?"


They also asked, "Do you believe that stress is harmful for your health?"	მათ ასევე ჰკითხეს: "გჯერათ, რომ სტრესი აზიანებს თქვენს ჯანმრთელობას?"


And then they used public death records to find out who died.	შემდეგ შეისწავლეს სიკვდილიანობა, რომ ენახათ ვინ გარდაიცვალა.


(Laughter) Okay.	(სიცილი) კარგი.


Some bad news first.	ცუდი ამბებით დავიწყოთ.


People who experienced a lot of stress in the previous year had a 43 percent increased risk of dying.	ადამიანებმა, რომლებმაც გასულ წელს დიდი სტრესი გამოსცადეს, გარდაცვალების რისკი 43 პროცენტით ჰქონდათ გაზრდილი,


But that was only true for the people who also believed that stress is harmful for your health.	მაგრამ ასე იყო მხოლოდ იმ ადამიანებისთვის, რომლებსაც ასევე სჯეროდათ, რომ სტრესი მათი ჯანმრთელებისთვის საზიანოა.


(Laughter) People who experienced a lot of stress but did not view stress as harmful were no more likely to die.	(სიცილი) ადამიანებმა, რომლებმაც დიდი სტრესი გადაიტანეს მაგრამ არ აღიქვამდნენ მას საზიანოდ, გარდაცვალების ნაკლები შანსი ჰქონდათ.


In fact, they had the lowest risk of dying of anyone in the study, including people who had relatively little stress.	სინამდვილეში, მათ სიკვდილის ყველაზე დაბალი შესაძლო მაჩვენებელი ჰქონდათ, ვიდრეს სხვებს ამ კვლევაში. იმ ადამიანების ჩათვლით, ვისაც მცირე სტრესი ჰქონდა გადატანილი.


Now the researchers estimated that over the eight years they were tracking deaths, 182,000 Americans died prematurely, not from stress, but from the belief that stress is bad for you.	მკვლევარებმა დაასკვნეს, რომ რვა წლის განმავლობაში გამოკვლეული გარდაცვალებებიდან, 182 000 ამერიკელი ნაადრევად გარდაიცვალა არა სტრესისგან, არამედ რწმენისგან, რომ სტრესი საზიანო იყო მათთვის.


(Laughter) That is over 20,000 deaths a year.	(სიცილი) ეს წელიწადში 20 000 გარდაცვალებაზე მეტია.


Now, if that estimate is correct, that would make believing stress is bad for you the 15th largest cause of death in the United States last year, killing more people than skin cancer, HIV/AIDS and homicide.	თუ ეს დაკვირვება სწორია, მაშინ რწმენა, რომ სტრესი საზიანოა თქვენთვის, აშშ-ში მე-15 ყველაზე დიდი სიკვდილიანობის გამომწვევია გასული წლისთვის და მისით გარდაიცალა უფრო მეტი ადამიანი ვიდრე კანის კიბოთი, შიდსით და მკვლელობით.


(Laughter) You can see why this study freaked me out.	(სიცილი) ალბათ ხვდებით, რატომ გამაგიჟა ამ კვლევამ.


Here I've been spending so much energy telling people stress is bad for your health.	მე ამდენ დრო ვხარჯავ ავუხსნა ადამიანებს, რომ სტრესი საზიანოა ჯანმრთელობისთვის.


So this study got me wondering: Can changing how you think about stress make you healthier?	ამ კვლევამ დამაფიქრა: შეიძლება სტრესთან დაკავშირებით აზროვნების შეცვლამ უფრო ჯანმრთელი გაგხადოს?


And here the science says yes.	მეცნიერება ამბობს, დიახ, შეიძლება.


When you change your mind about stress, you can change your body's response to stress.	როდესაც აზრს შეიცვლით სტრესთან დაკავშირებით, შეგეძლებათ შეცვალოთ თქვენი სხეულის პასუხი სტრესის მიმართ.


Now to explain how this works, I want you all to pretend that you are participants in a study designed to stress you out.	მოდით ავხსნათ ეს როგორ მუშაობს. ყველამ წარმოიდგინეთ, რომ იმ კვლევუს მონაწილეები ხართ, სადაც თქვენს გაღიზიანებას ცდილობენ.


It's called the social stress test.	ამას სოციალური სტრესის ტესტი ეწოდება.


You come into the laboratory, and you're told you have to give a five-minute impromptu speech on your personal weaknesses to a panel of expert evaluators sitting right in front of you, and to make sure you feel the pressure, there are bright lights and a camera in your face, kind of like this.	თქვენ შემოხვედით ლაბორატორიაში და გეუბნებიან, რომ 5 წუთი ექსპრომტად პირად სისუსტეებზე უნდა ესაუბროთ, თქვენ წინ მჯდარ ექსპერტთა ჯგუფს. უფრო მეტი დაძაბულობისთვის, ოთახში კაშკაშა სინათლეა და თქვენს სახეს კამერა იღებს. რაღაც ამის მსგავსი


(Laughter) And the evaluators have been trained to give you discouraging, non-verbal feedback, like this.	(სიცილი) დამკვირვებლები გაწრთვნილნი არიან, რომ გიპასუხონ არავერბალურად, თავდაჯერებულობის დასაკარგად. მაგალითად ასე


(Exhales) (Laughter) Now that you're sufficiently demoralized, time for part two: a math test.	(ამოსუნთქვა) (სიცილი) ახლა, როცა საკმარისად დემორალიზებული ხართ, მეორე ნაწილის დროა: მათემატიკის ტესტი.


And unbeknownst to you, the experimenter has been trained to harass you during it.	რომელიც თქვენთვის უცნობია, დამკვირვებელი დარიგებულია, რომ გაგაღიზიანოთ ტესტის დროს.


Now we're going to all do this together.	ჩვენ ამას ყველა ერთად გავაკეთებთ.


It's going to be fun.	სახალისო იქნება...


For me.	ჩემთვის.


Okay.	კარგი.


(Laughter) I want you all to count backwards from 996 in increments of seven.	(სიცილი) მინდა ყველამ დაითვალოთ 996-დან უკან 7-ის ტოლი ბიჯებით.


You're going to do this out loud, as fast as you can, starting with 996.	თქვენ ეს ხმამაღლა უნდა გააკეთოთ. მაქსიმალურად სწრაფად. 996-დან ვიწყებთ


Go!	დაიწყეთ!


(Audience counting) Go faster. Faster please.	(აუდიტორია ითვლის) სწრაფად, სწრაფად, გთხოვთ


You're going too slow.	ძალიან ნელა აკეთებთ.


(Audience counting) Stop. Stop, stop, stop.	(აუდიტორია ითვლის) გაჩერდით, გაჩერდით, გაჩერდით.


That guy made a mistake.	ამ კაცმა შეცდომა დაუშვა.


We are going to have to start all over again.	ყველაფერი თავიდან უნდა დავიწყოთ.


(Laughter) You're not very good at this, are you?	(სიცილი) თქვენ ეს არც თუ ისე კარგად გამოგდით, არა?


Okay, so you get the idea.	კარგი, თქვენ უკვე მიხვდით აზრს.


If you were actually in this study, you'd probably be a little stressed out.	თქვენ რომ ამ რეალურად კვლევაში ყოფილიყავით სავარაუდოდ დაისტრესებოდით


Your heart might be pounding, you might be breathing faster, maybe breaking out into a sweat.	გულისცემა გაიზრდებოდა, სწრაფად ისუნთქებდით და გაოფლიანდებოდით.


And normally, we interpret these physical changes as anxiety or signs that we aren't coping very well with the pressure.	ჩვენ ამ ფიზიკურ ცვლილებებს მღელვარებად აღვიქვამთ, ან ზეწოლად, რომელსაც ვერ ვუმკლავდებით.


But what if you viewed them instead as signs that your body was energized, was preparing you to meet this challenge?	ამის ნაცვლად, ამ ყველაფერს ისე რომ შევხედოთ, როგორც სხეულის ენერგიით შევსების ნიშნებს და გამოწვევასთან გასამკლავებელ მომზადებას?


Now that is exactly what participants were told in a study conducted at Harvard University.	ზუსტად ეს უთხრეს კვლევის მონაწილეებს, რომელიც ჰარვარდის უნივერსიტეტში ჩატარდა.


Before they went through the social stress test, they were taught to rethink their stress response as helpful.	სანამ ისინი სოციალური სტრესის ტესტს გაივლიდნენ. მათ ასწავლეს აღექვათ სტრესი სასარგებლოდ


That pounding heart is preparing you for action.	გახშირებული გულისცემა გამზადებთ მოქმედებისთვის.


If you're breathing faster, it's no problem.	სწრაფად სუნთქვა პრობლემა არ არის,


It's getting more oxygen to your brain.	თქვენი ტვინი ამ დროს მეტ ჟანგბადს იღებს.


And participants who learned to view the stress response as helpful for their performance, well, they were less stressed out, less anxious, more confident, but the most fascinating finding to me was how their physical stress response changed.	მონაწილეები, რომლებსაც ასწავლეს აღექვათ სტრესი სასარგებლოდ, იყვნენ ნაკლებად დასტრესილი, განერვიულებელი და უფრო თავდაჯერებული, მაგრამ ჩემთვის ყველაზე გასაოცარი აღმოჩნდა, როგორ შეიცვალა მათი სხეულის პასუხი სტრესზე.


Now, in a typical stress response, your heart rate goes up, and your blood vessels constrict like this.	ჩვეულებრივ, სტრესისას საპასუხო რეაქცია ასეთია, გულისცემა იზრდება და თქვენი სისხლძარღვები აი ასე იკუმშება.


And this is one of the reasons that chronic stress is sometimes associated with cardiovascular disease.	ეს არის მიზეზი, რატომაც აკავშირებენ ხშირად ქრონიკულ სტრესს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებასთან.


It's not really healthy to be in this state all the time.	ნამდვილად არ არის ჯანსაღი მუდმივად ამ მდგომარეობაში ყოფნა,


But in the study, when participants viewed their stress response as helpful, their blood vessels stayed relaxed like this.	მაგრამ კველევაში, როდესაც მონაწილეებმა იგი სასარგებლოდ აღიქვეს, სისხლძარღვები დარჩა აი ასე, შეუკუმშველი.


Their heart was still pounding, but this is a much healthier cardiovascular profile.	მათი გულისცემა კვლავ გახშირებული იყო, მაგრამ ეს უფრო ჯანმრთელი გულსისხლძარღვთა მდგომარეობაა.


It actually looks a lot like what happens in moments of joy and courage.	ეს იმ მდგომარეობას გავს, როდესაც თქვენ სიამოვნებას და სიმამაცეს განიცდით.


Over a lifetime of stressful experiences, this one biological change could be the difference between a stress-induced heart attack at age 50 and living well into your 90s.	ცხოვრებისეული სტრესული გამოცდილებებიდან, მხოლოდ ამ ერთ ბიოლოგიურ ცვლილებას შეუძლია შეცვალოს სტრესით გამოწვეული გულის შეტევა 50 წლამდე და გაცხოვროთ ჯანმრთელად 90 წლამდე.


And this is really what the new science of stress reveals, that how you think about stress matters.	მეცნიერებამ სტრესის შესახებ აღმოაჩინა, რომ მნიშვნელოვანია როგორ აღიქვამთ სტრესს.


So my goal as a health psychologist has changed.	ჩემი მიზანი, როგორც ჯანმრთელობის ფსიქოლოგისა შეიცვალა.


I no longer want to get rid of your stress.	მე აღარ მსურს თქვენ თავი აარიდოთ სტრესს,


I want to make you better at stress.	მე მინდა თქვენ უკეთესები გახდეთ სტრესთან მიმართებაში.


And we just did a little intervention.	ჩვენ ეს უკვე მცირედით შევძელით.


If you raised your hand and said you'd had a lot of stress in the last year, we could have saved your life, because hopefully the next time your heart is pounding from stress, you're going to remember this talk and you're going to think to yourself, this is my body helping me rise to this challenge.	თუ რომ აგეწიათ და გეთქვათ, რომ გადაიტანეთ ბევრი სტრესი გასულ წელს, ჩვენ შევძლებდით გადაგვერჩინა თქვენი სიცოცხლე, რადგან შემდგომში სტრესისგან გახშირებული გუსლისცემის დროს, ეს საუბარი გაგახსენდებათ და იფიქრებთ, რომ თქვენი სხეული მასთან გასამკლავებლად გეხმარებათ.


And when you view stress in that way, your body believes you, and your stress response becomes healthier.	როდესაც სტრესს ასე აღიქვამთ, სხეული გიჯერებთ და თქვენი პასუხი სტრესსზე ხდება ჯანმრთელი.


Now I said I have over a decade of demonizing stress to redeem myself from, so we are going to do one more intervention.	როგორც გითხარით, წლების განმავლობაში სტრესის დემონიზებას ვახდენდი. ეს ყველაფერი, რომ გამოვისყიდო, ჩვენ კიდევ ერთი რამ უნდა გავაკეთოთ.


I want to tell you about one of the most under-appreciated aspects of the stress response, and the idea is this: Stress makes you social.	მინდა გითხრათ, რომ სტრესის ერთ-ერთი ყველაზე დაუფასებელი ასპექტი გახლავთ ის, რომ სტრესი უფრო მეტად სოციალურს გხდით.


To understand this side of stress, we need to talk about a hormone, oxytocin, and I know oxytocin has already gotten as much hype as a hormone can get.	სტრესი რომ მსგავსი კუთხით აღვიქვათ, უნდა ვიცოდეთ ჰორმონ ოქსიტოცინის შესახებ, და ვიცი ჰორმონი ოქსიტოცინი საკმაოდ ცნობილია.


It even has its own cute nickname, the cuddle hormone, because it's released when you hug someone.	მას საყვარელი ზედმეტსახელიც კი შეარქვეს - ჩასახუტებელი ჰორმონი, რადგან იგი გამოიყოფა, როცა ვინმეს ეხუტებით.


But this is a very small part of what oxytocin is involved in.	ეს მცირე ნაწილია იმისა, რაშიც ოქსიტოცინია ჩართული.


Oxytocin is a neuro-hormone.	ოქსიტოცინი ნეიროჰორმონია.


It fine-tunes your brain's social instincts.	ის ასტიმულირებს თქვენი ტვინის სოციალურ ინსტიქტებს.


It primes you to do things that strengthen close relationships.	ის გიბიძგებთ განახორციელოთ ქმედებები, რომელიც გაახლოებთ ადამიანებთან.


Oxytocin makes you crave physical contact with your friends and family.	ოქსიტოცინი გიძლიერებთ ოჯახის წევრებთან და მეგობრებთან კონტაქტის სურვილს.


It enhances your empathy.	ის გიძლიერებთ თანაგრძნობას.


It even makes you more willing to help and support the people you care about.	გიძლიერებთ ძვირფასი ადამიანების, დახმარებისა და მხარდაჭერის სურვილს.


Some people have even suggested we should snort oxytocin...	ზოგიერთი ოქსიტოცინის შესუნთქვასაც გვირჩევს,


to become more compassionate and caring.	რომ უფრო მზრუნველი და თანამგრძნობი გავხდეთ.


But here's what most people don't understand about oxytocin.	მაგრამ არსებობს რაღაც, რასაც ადამიანები ვერ აანალიზებენ ოქსიტოცინთან დაკავშირებით.


It's a stress hormone.	ის სტრესის ჰორმონია.


Your pituitary gland pumps this stuff out as part of the stress response.	თქვენი ჰიპოფიზი მას გამოყოფს, როგორც სტრესზე პასუხს.


It's as much a part of your stress response as the adrenaline that makes your heart pound.	ის ისეთივე საპასუხო ნაწილია სტრესისა, როგორც ადრენალინი, რომელიც იწვევს გულისცემის აჩქარებას.


And when oxytocin is released in the stress response, it is motivating you to seek support.	ოქსიტოცინის სტრესის საპასუხოდ გამოყოფისას, მოტივირებული ხდებით ეძებოთ მხარდაჭერა.


Your biological stress response is nudging you to tell someone how you feel, instead of bottling it up.	თქვენი ბიოლოგიური პასუხი სტრესსზე, გიბიძგებთ შეკავების ნაცვლად, მოუყვეთ ვინმეს, როგორ გრძნობთ თავს.


Your stress response wants to make sure you notice when someone else in your life is struggling so that you can support each other.	თქვენს საპასაუხო რეაქციას სტრესზე სურს შეამჩნიოთ ვიღაც ცხოვრებაში, ვისაც პრობლემები აქვს, შემდგომში ერთმანეთის მხარდაჭერისთვის.


When life is difficult, your stress response wants you to be surrounded by people who care about you.	როდესაც ცხოვრებისეული პრობლემები გაქვთ, თქვენს საპასუხო რეაქციას სტრესზე სურს გარშემორტყმული იყოთ ადამიანებით, რომელთათვისაც თქვენ ძვირფასი ხართ.


Okay, so how is knowing this side of stress going to make you healthier?	კარგი, როგორ გაგხდით სტრესის ამ ასპექტების ცოდნა უფრო ჯანმრთელს?


Well, oxytocin doesn't only act on your brain.	ოქსიტოცინი მხოლოდ ტვინზე არ მოქმდებს.


It also acts on your body, and one of its main roles in your body is to protect your cardiovascular system from the effects of stress.	ის ასევე მოქმედებს სხეულზე და მისი ერთ-ერთი მთავარი მიზანი სხეულში არის ის, რომ დაიცვას გულ-სისხლძარღვთა სისტემა სტრესის ეფექტისგან.


It's a natural anti-inflammatory.	ის ანთების წინააღმდეგ ბუნებრივი მებრძოლია.


It also helps your blood vessels stay relaxed during stress.	ის ეხმარება სისხლძარღვებს იყვნენ ჩვეულებრივ მდგომარეობაში სტრესის დროს.


But my favorite effect on the body is actually on the heart.	მაგრამ ჩემი საყვარელი ეფექტი სხეულთან მიმართებაში გულია.


Your heart has receptors for this hormone, and oxytocin helps heart cells regenerate and heal from any stress-induced damage.	გულს აქვს რეცეპტორები ამ ჰორმონისთვის და ოქსიტოცინი ეხმარება გულის უჯრედებს რეგენერაციაში და ეხმარება სტრესით გამოწვეული ზიანის განკურნებაში.


This stress hormone strengthens your heart.	ეს სტრესის ჰორმონი აძლიერებს გულს


And the cool thing is that all of these physical benefits of oxytocin are enhanced by social contact and social support.	და ყველაზე მაგარი რამ ამ ფიზიკური სარგებელიდან არის ის, რომ ოქსიტოცინი იზრდება სოციალური მხარდაჭერისა და დახმარების დროს.


So when you reach out to others under stress, either to seek support or to help someone else, you release more of this hormone, your stress response becomes healthier, and you actually recover faster from stress.	როდესაც თქვენ უკავშირდებით სხვებს, სტრესის დროს მხარდასაჭერად, ან დასახმარებლად, უფრო მეტი ჰორმონი გამოიყოფა. თქვენი საპასუხო რეაქცია სტრესზე უფრო ჯანმრთელია და უფრო სწრაფად შეგიძლიათ გამომჯობინება.


I find this amazing, that your stress response has a built-in mechanism for stress resilience, and that mechanism is human connection.	ჩემთვის საოცარია, რომ თქვენ საპასაუხო რეაქციას სტრესსზე, გააჩნია თავისთავშივე არსებული მექანიზმი სტრესთან გასამკლავებლად და ეს მექანიზმი ადამიანური კავშირია.


I want to finish by telling you about one more study.	ერთი კვლევის შესახებ მოყოლით დავასრულებ.


And listen up, because this study could also save a life.	მომისმინეთ, რადგან ამ კვლევამ ასევე შეიძლება სიცოცხლე გადაარჩინოს.


This study tracked about 1,000 adults in the United States, and they ranged in age from 34 to 93, and they started the study by asking, "How much stress have you experienced in the last year?"	კვლევაში 1 000 მოზარდს დააკვირდნენ აშშ-ში. მათი ასაკი 34-დან 93-მდე მერყეობდა. მათ დაიწყეს კვლევა შეკითხვით: "რამდენჯერ გამოსცადეთ სტრესი გასულ წელს?"


They also asked, "How much time have you spent helping out friends, neighbors, people in your community?"	მათ ასევე ჰკითხეს: "რამდენი დრო დახარჯეთ მეგობრების, მეზობლების, თქვენი თემის წევრების დასახმარებლად?"


And then they used public records for the next five years to find out who died.	შემდგომში მკვლევარებმა გამოიყენეს ბოლო ხუთი წლის ჩანაწერები, რომ ენახათ ვინ გარდაიცვალა.


Okay, so the bad news first: For every major stressful life experience, like financial difficulties or family crisis, that increased the risk of dying by 30 percent.	ცუდი ამბით დავიწყოთ: ყველაზე დიდი სტრესული ცხოვრებისეული გამოცდილებები, როგორიცაა ფინანსური პრობლემები, ან ოჯახური კრიზისი, სიკვდილის რისკს 30 პროცენტით ზრდის,


But -- and I hope you are expecting a "but" by now -- but that wasn't true for everyone.	მაგრამ... იმედი მაქვს ამ "მაგრამ"-ს ელოდით... მაგრამ ეს ასე არ იყო ყველას შემთხვევაში.


People who spent time caring for others showed absolutely no stress-related increase in dying.	ადამიანებში, რომლებიც სხვებზე ზრუნავდნენ, სტრესისგან სიკვდილის ზრდა არ ფიქსირდებოდა.


Zero.	ნული.


Caring created resilience.	მზრუნველობამ ადამიანებს გამძლეობა შემატა.


And so we see once again that the harmful effects of stress on your health are not inevitable.	ჩვენ კიდევ ერთხელ ვხედავთ, რომ სტრესისგან გამოწვეული ზიანი თქვენ ჯანმრთელობაზე, არ არის გარდაუვალი.


How you think and how you act can transform your experience of stress.	იმას თუ როგორ ფიქრობთ და მოქმედებთ, შეუძლია შეცვალოს თქვენი გამოცდილება სტრესთან დაკავშირებით.


When you choose to view your stress response as helpful, you create the biology of courage.	როდესაც გადაწყვეტთ სტრესი სასარგებლოდ აღიქვათ, თქვენ გამბედაობას მატებთ სხეულს