Further down, you start getting into pre-algebra and early algebra.	უფრო ქვევით შეგხვდებათ ალგებრის წინარე და ელემენტარული ამოცანები.


Further down, you start getting into algebra one, algebra two, a little bit of precalculus.	უფრო ქვევით, ალგებრა ერთი, აგებრა ორი და მიხვალთ გამოთვლების წინარე ამოცანებამდე.


And the idea is, from this we can actually teach everything -- well, everything that can be taught in this type of a framework.	იდეა შემდეგში, ასეთი მეთოდით შეგვიძლია ფაქტიურად ყველაფერი ვასწავლოთ -- ყველაფერი რაც შეიძლება ისწავლებოდეს ასეთ ფორმატში.


So you can imagine -- and this is what we are working on -- from this knowledge map, you have logic, you have computer programming, you have grammar, you have genetics, all based off of that core of, if you know this and that, now you're ready for this next concept.	თქვენ შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ - და ეს არის რაზეც ჩვენ ვმუშაობთ - რომ ამ ცოდნის რუკაში შედის ლოგიკა, კომპიუტერული პროგრამირება, გრამატიკა, გენეტიკა და ეს ყველფერი დაფუძნებულია იდეაზე - თუ იცი ესა და ეს, ესე იგი მზად ხართ შემდეგი თემისთვის.


Now that can work well for an individual learner, and I encourage you to do it with your kids, but I also encourage everyone in the audience to do it yourself.	ამან შეიძლება იმუშაოს ინდივიდუალურად სწავლისას და მე მოგიწოდებთ გააკეთეთოთ ეს თქვენ ბავშვებთან, მაგრამ აგრეთვე მოვუწოდებ ყველას აუდიტორიაში.


It'll change what happens at the dinner table.	ეს შეიტანს ცვლილებს საუბრებში სადილისას.


But what we want to do is use the natural conclusion of the flipping of the classroom that those early teachers had emailed me about.	მაგრამ რისი გაკეთებაც გვინდა არის გამოყენება იმ ცვლილებები საკლასო მუშაობაში რაზეც მწერენ მასწავლებლები.


And so what I'm showing you here, this is data from a pilot in the Los Altos school district, where they took two fifth-grade classes and two seventh-grade classes, and completely gutted their old math curriculum.	და ეს რასაც გიჩვენებთ ეს არის მონაცემები საცდელი პროგრამიდან ლოს ალტოსის საოლქო სკოლაში, სადაც მათ აიღეს ორი მეხუთე და ორი მეშვიდე კლასები და ფაქტიურად გადაგდეს მათემათიკის ძველი კურიკულუმი. ეს ბავშვები არ იყენებენ სახემძღვანელოებს,


These kids aren't using textbooks, or getting one-size-fits-all lectures.	მათ არ უკითხავენ ლექციებს მთელი კლასისთვის.


They're doing Khan Academy, that software, for roughly half of their math class.	ისინი მუშაობენ ხან აკადემიში, ისინი მუშაობენ ამ პროგრამით, სადღაც ნახევარ დროს მათემათიკის კლასში.


I want to be clear: we don't view this as a complete math education.	და აქ მინდა სიცხადე შევიტანო - ჩვენ არ ვუყურებთ ამას, როგორც მათემათიკის დამთავრებულ კურსს.


What it does is -- this is what's happening in Los Altos -- it frees up time -- it's the blocking and tackling, making sure you know how to move through a system of equations, and it frees up time for the simulations, for the games, for the mechanics, for the robot-building, for the estimating how high that hill is based on its shadow.	რას ეს შვრება -- და ეს ხდება ლოს ალტოსში -- ის ათავისუფლებს დროს. ეს არის ბერკეტბის და ბლოკების სისტემის მზგავსი, რომელიც ამოწმებს იცით თუ არა განტოლების ამოხსნა და ათავისულებს დროს მოდელირებისთვის, თამაშებისთვის, მექანიკისთვის, რობოტების გაკეთებისთვის, იმის გარკვევისთვის, თუ რამდენად ღრმად ერკვევით ამ თემაში.


And so the paradigm is the teacher walks in every day, every kid works at their own pace -- this is actually a live dashboard from the Los Altos school district -- and they look at this dashboard.	პარადიგმა ასეთია - მასწავლებელი ყოვედღე ამოწმებს შედეგებს, ყველა ბავშვი თავის ტემპში მუშაობს -- და ფაქტიურად ეს არის რეალური მონაცემები ლოს ალტოსის საოლქო სკოლიდან -- და ისინი მუშაობენ ამ მონაცემებით.


Every row is a student.	ყოველი რიგი - მოსწავლეა.


Every column is one of those concepts.	ყოველი სვეტი - ერთ-ერთი თემა.


Green means the student's already proficient.	მწვანე ნიშნავს მოსწავლე უკვე დაოსტატებულია.


Blue means they're working on it -- no need to worry.	ლურჯი ნიშნავს მუშაობის პროცესშია -- ყველფერი რიგზეა.


Red means they're stuck.	წითელი ნიშნავს, რომ გაიჭედა.


And what the teacher does is literally just say, "Let me intervene on the red kids."	და მასწავლებელი ფაქტიურად შემდეგს იძახის: "მოდი მივალ მაგ ბავშვებთან წითელი ფერით"


Or even better, "Let me get one of the green kids, who are already proficient in that concept, to be the first line of attack, and actually tutor their peer."	ან უფრო უკეთესი "მოდი ავიღებ ბავშვებს მწვანე ფერით რომლებმაც უკვე აითვივსეს თემა იყვნენ წინა რიგებში და ფაქტიურად ასწავლონ თანატოლებს."


(Applause) Now, I come from a very data-centric reality, so we don't want that teacher to even go and intervene and have to ask the kid awkward questions: "What don't you understand? What do you understand?" and all the rest.	(აპლოდისმეტები) მე მიჩვეული ვარ ვიმსჯელო მონაცემებზე დაყრდნობით, ასე რომ ჩვენ არც გვინდა რომ მასწავლებელი მიდიოდეს და ერეოდეს და უსვავდეს ბავშვს უხერხულ კითხვებს: "აბა, რა ვერ გაიგე?" ან "რა გაიგე?" და მზგავსი.


So our paradigm is to arm teachers with as much data as possible -- data that, in any other field, is expected, in finance, marketing, manufacturing -- so the teachers can diagnose what's wrong with the students so they can make their interaction as productive as possible.	ჩვენი მიზანია - რეალუად აღვჭურვოთ მასწავლებელი რაც შეიძლება ბევრი მონაცემებით -- რეალური მონაცემებით, რომლებისც თითქმის ყველა სფეროში გამოიყენება, თუ თქვენ ხართ ფინანსების მართვაში ან მარკეტინგში ან წარმოებაში -- და მასწავლებლები შეძლებენ დაადგინო რა პრობლემები აქვთ მოსწავლეებს და გახადონ მათი ურთიერთქმედება მაქსიმალურად ეფექტური.


Now teachers know exactly what the students have been up to, how long they've spent each day, what videos they've watched, when did they pause the videos, what did they stop watching, what exercises are they using, what have they focused on?	ეხლა, მასწავლებლებმა ზუსტად იციან რას აკეთებენ მოსწავლეები, დღეში რამდენ ხანს აკათებენ ამას, რომელ ვიდეოებს უყურებენ, როდის დააპაუზეს ვიდეო, როდის დაამთავრეს ყურება, რომელ ამოცანებს აკეთებენ, რას აკცევენ ყურადღებას?


The outer circle shows what exercises they were focused on.	გარეთა წრე გვიჩვენებს შესრულებულ დავალებებს.


The inner circle shows the videos they're focused on.	შიგნითა წრე - ნანახ ვიდეოებს.


The data gets pretty granular, so you can see the exact problems the student got right or wrong.	და მონაცემები ხდება უფრო კოკნრეტული ისე, რომ შეგიძლიათ ნახოთ კონკრეტული ამოცანები რომლებიც სწორად ამოხსნა მოსწავლემ ან არა სწორად.


Red is wrong, blue is right.	წითელი სწორეა, ლურჯი არა სწორე.


The leftmost question is the first one the student attempted.	კითხვა მარცხენა ბოლოში არის პირველი რომელზეც უპასუხა მოსწავლემ. მათ უყურეს ვიდეოს მაგ ადგილას.


They watched the video over there.	და თქვენ ხედავთ, საბოლოოდ, მათ შეძლეს ზედიზედ 10-ს მიღება.


It's almost like you can see them learning over those last 10 problems.	ფაქტურად თქვენ ხედავ თუ როგორ დაისწავლეთ მათ ამ ბოლო 10 ამოცანის დროს.


They also got faster -- the height is how long it took them.	მათ ასავე სისწრაფეს მოუმატეს. სიმაღლე გვიჩვენებს, რამდენი დრო დასჭირდათ.


When you talk about self-paced learning, it makes sense for everyone -- in education-speak, "differentiated learning" -- but it's kind of crazy, what happens when you see it in a classroom.	ასე რომ, როცა ლაპარკობთ სწავლის ტემპის დამოუკიდებლად დადგენაზე, ეს გასაგებია ყველასათვის -- განათლების კონტექსტში, დიფერენცირებული სწავლება -- მაგრამ უცნაურია ხედავდე ამას კლასში.


Because every time we've done this, in every classroom we've done, over and over again, if you go five days into it, there's a group of kids who've raced ahead and a group who are a little bit slower.	რადგან ყოველთვის როცა ვაკეთებთ ამას, ყველა კლასში სადაც ეს გავაკეთეთ, ისევ და ისევთ, თუ თვალყურს მიადევნებთ 5 დღის განმავლობაში, შეამჩნევთ ბავშვების ჯგუფს ვინც წინ უსწრებს დანარჩენებს და ბავშვებს ვინც ცოტათი ჩამორჩება.


In a traditional model, in a snapshot assessment, you say, "These are the gifted kids, these are the slow kids.	ტრადიციულ მოდელში, შეფასების გაკეთებისას, იტყოდით:" ესენი არიან ნიჭიერი ბავშვები და ესენი ჩამორჩებიან.


Maybe they should be tracked differently.	ალბათ სხვა მეთოდიკა სჭირდებათ. ალბათ სხვა კლასში უნდა დავსვათ."


Maybe we should put them in different classes."	მაგრამ როცა მოსწავლეებს აძლევთ საშუალებას საკუთარ ტემპში იმუშაონ --


But when you let students work at their own pace -- we see it over and over again -- you see students who took a little bit extra time on one concept or the other, but once they get through that concept, they just race ahead.	და ამას ჩვენ ვხედავ ისევ და ისევ -- თქვენ ხედავთ მოსწავლეებს ვისაც დასჭირდა ცოტა მეტი დრო ამა თუ იმ თემისთვის, მაგრამ როგორც კი გაერკვევიან ამ თემაში, ისი უცებ წინ ხვდებიან.


And so the same kids that you thought were slow six weeks ago, you now would think are gifted.	და იგივე ბავშვები რომლებზეც 6 კვირის წინ იფიქრებდით რომ ჩამორჩებიან, ეხლა იფიქრებთ რომ ნიჭიერები არიან.


And we're seeing it over and over again.	და ამას ჩვენ ვხედავთ ისევ და ისევ.


It makes you really wonder how much all of the labels maybe a lot of us have benefited from were really just due to a coincidence of time.	რაც ყველას გვაფიქრებს რამდენმა ჩვენგანმა მიიღო სარგებელი დადებითი შეფასებისგან, რომელიც შემთხვევითი დამთხვევის შედეგია.


Now as valuable as something like this is in a district like Los Altos, our goal is to use technology to humanize, not just in Los Altos, but on a global scale, what's happening in education.	ეხლა, რაც არ უნდა ღირებული იყოს ეს ისეთ ოლქში, როგორც ლოს ალტოსია ჩვენი მიზანია გამოვიყენოთ ტექნოლოგია განათლების ჰუმანიზაციისთვის, არა მხოლოდ ლოს ალტოსში, არამედ მსოფლიო დონეზე.


And that brings up an interesting point.	და ეს წინ წევს საინტერესო აზრს.


A lot of the effort in humanizing the classroom is focused on student-to-teacher ratios.	ბევრი ძლისხმევა კლასის ჰუმანიზაციისთვის მიმართული მოსწავლე-მასწავლებელის თანაფარდობაზე.


In our mind, the relevant metric is: student-to-valuable-human-time- with-the-teacher ratio.	ჩვენი აზრით, რელევანტური მაჩვენებელია მოსწავლე-სასრგებლო დრო მასწავლებელთან ურთიერთობის თანაფარდობა.


So in a traditional model, most of the teacher's time is spent doing lectures and grading and whatnot.	ტრადიციულ მოდელში, მასწავლებელი უმეტეს დროს ატარებს ლექციებში, შეფასებაში და ა.შ.


Maybe five percent of their time is sitting next to students and working with them.	ალბათ მათი დროის მხოლოდ 5%-ა მოსწალესთან გვერდით ჯდომა და ფაქტიურად მათთან მუშაობა.


Now, 100 percent of their time is.	ეხლა დროის მთელი 100% არის ამისთვის.


So once again, using technology, not just flipping the classroom, you're humanizing the classroom, I'd argue, by a factor of five or 10.	გავიმეორებ - ტექნოლოგიის გამოყენებით, ხდება არა მხოლოდ კლასში მეცადინეობის გარდაქმნა არამედ პროცესის ჰუმანიზაცია, ხუთჯერ და თუნდაც ათჯერ უფრო მეტად.


As valuable as that is in Los Altos, imagine what it does to the adult learner, who's embarrassed to go back and learn stuff they should have known before going back to college.	და რამდენადაც ეს ღირებულია ლოს ალტოსში, წარმოიდგინეთ რამხელა მნიშვნელობა აქვს ამას ზრდასრულისთვის ვისაც სრცხვენია დაბრუნდეს სკოლაში და ის ისწავლოს რაც მანამდე უნდა ესწავლათ, სანამ კოლეჯში ჩააბარებენ.


Imagine what it does to a street kid in Calcutta, who has to help his family during the day, and that's the reason he or she can't go to school.	წარმოიდგინეთ რამხელა მნიშვნელობა აქვს ამას ქუჩის ბავშვისთვის კალკუტაში რომელიც იძულებულია დღის განმავლობაში თავის ოჯახს ეხმარებოდეს და ეს არის მიზეზი რის გამოც მას არ შეუძლია სკოლაში სიარული.


Now they can spend two hours a day and remediate, or get up to speed and not feel embarrassed about what they do or don't know.	ეხლა მათ შეუძლიათ დახარჯონ ორი საათი დღეში რომ წამოიწიონ ან გარკვეულ დონეს მიაღწიონ და თავი უხერხულად არ იგრძნონ იმისგამო რა იციან ან არ იციან.


Now imagine what happens where -- we talked about the peers teaching each other inside of a classroom.	ეხლა წარმოიდგინეთ რა ხდება როცა ჩვენ ვლაპარაკობდით თანატოლებზე რომლებიც ასწავლიან ერთმანეთს კლასში. მაგრამ ეს ყველფერი ერთიანი სისტემაა.


There's no reason why you can't have that peer-to-peer tutoring beyond that one classroom.	ვერ ვხედავ მიზეზს რატომ არ შეიძლება თანატოლების სწავლების მეთოდი კლასის გარეთაც ხდებოდეს.


Imagine what happens if that student in Calcutta all of the sudden can tutor your son, or your son can tutor that kid in Calcutta.	წარმოიდგენთ რა მოხდება, თუ ეს მოსწავლე კალკუტიდან ერთდღეს თქვენს ბიჭს ასწავლის, ან თქვენ ბიჭს შეუძლია ასწავლოს ბავშვი კალკუტაში?


And I think what you'll see emerging is this notion of a global one-world classroom.	და ვფიქრობ რაც თქვენ გექმნებათ წარმოდგენაში არის გლობალური საკლასო ოთახი მთელი მსოფლიოსთვის.


And that's essentially what we're trying to build.	და პრინციპში ეგ არის რისი შექმნაც გვინდა.


Thank you.	გმადლობთ.


(Applause) Bill Gates: I'll ask about two or three questions.	(აპლოდისმეტები)


(Applause continues) (Applause ends) BG: I've seen some things you're doing in the system, that have to do with motivation and feedback -- energy points, merit badges.	ბილ გეიტსი: როგორც ვნახე სისტემაში გაქვთ ჩართული მოტივაციის და უკუკავშირის კომპონენტები -- ენერგიის ქულები, დამსახურების ნიშნები.


Tell me what you're thinking there.	მომიყევით რას ნიშნავს ეს.


SK: Oh yeah. No, we have an awesome team working on it.	სხ: კი. ჩვენ გვყავს შესანიშნავი გუნდი რომელიც მუშაობს ამაზე.


I have to be clear, it's not just me anymore.	აქ მინდა სიცხადე შემოვიტანო, მარტო მე არ ვარ ვინც ამას აკეთებს.


I'm still doing all the videos, but we have a rock-star team doing the software.	მე ისევ ვაკეთებ ვიდეოებს, მაგრამ ჩვენ გვაქ მაგარი გუნდი რომელიც პროგრამულ უზრუნველყოფას ქმნის.


We've put a bunch of game mechanics in there, where you get badges, we're going to start having leader boards by area, you get points.	კი, ჩვენ ჩავდეთ ბევრი თამაშის კომპონენტი ამაში შეგიძლიათ მიიღოთ ნიშნები ჩვენ ასევე ვაპირებთ ლიდერების ჯგუფების დადგენას ამა თუ იმ სფეროში.


It's actually been pretty interesting.	ეს საკმაოდ საინტერესოა.


Just the wording of the badging, or how many points you get for doing something, we see on a system-wide basis, like tens of thousands of fifth-graders or sixth-graders going one direction or another, depending what badge you give them.	ნიშნების სახელები ან ქულების რაოდენობა რომელსაც იღებ რაღაცის გაკეთებისთვის, შეგვიძლია ვნახოთ მთელი სისტემის ბაზაზე. სიტყვაზე, ათი ათასობით მეხუთე ან მეექვსე კლასელი მუშობს ერთი ან მეორე მიმართულებით, იქიდან გამომდინარე თუ როგორ ნიშანს აძლევ.


(Laughter) BG: And the collaboration you're doing with Los Altos, how did that come about?	(სიცილი) ბგ: და თანმშრომლობა ლოს ალტოსთან, როგორ დაიწყო ეს?


SK: Los Altos, it was kind of crazy.	სხ: ლოს ალტოსთან მოხდა საოცარი რამ. გავიმეორებ, მე არ მოველოდი ამის კლასში გამოყენებას.


Someone from their board came and said, "What would you do if you had carte Blanche in a classroom?"	ერთ-ერთი მათი ადმინისტრაციიდან მოვიდა და მკითხა? "რას იზამდით, რომ კლასში კარტ-ბლანში გქონოდათ?"


I said, "Well, every student would work at their own pace, on something like this, we'd give a dashboard."	და მე ვუთხარი:"ნუ, ვფიქრობ, ყველას მივცემდი საშუალებას საკუთარ ტემპში იმუშაოს და თვალყურეს მოვადევნებდი მონაცემებს." მათ მითხრეს:"ნუ, ეს საკმაოდ რადიკალურია.


They said, "This is kind of radical. We have to think about it."	დაფიქრება გვჭირდება ამაზე ." და მე და დანარჩენი გუნდი ვფიქრობდი:


Me and the rest of the team were like, "They're never going to want to do this."	"ამაზე არასოდეს არ წამოვლენ."


But literally the next day they were like, "Can you start in two weeks?"	მაგრამ ზუსტად მეორე დღეს გვიპასუხეს:"თუ შეგიძლიათ 2 კვირაში რომ დაიწყოთ?" (სიცილი)


(Laughter) BG: So fifth-grade math is where that's going on right now?	ბგ: ანუ ეხლა ეს მეხუთე კლასებში მუშაობს?


SK: It's two fifth-grade classes and two seventh-grade classes.	სხ: ჩვენ გვაქ ორი მეხუთე და ორი მეშვიდე კლასები.


They're doing it at the district level.	ჩვენ ვმუშაობთ მათთან ოლქის დონეზე. ვფიქრობ ოლქს მოსწონს, რომ შეუძლია თვალყური ადევნონ ბავშვების სწავლის პროცესს.


I think what they're excited about is they can follow these kids, not only in school; on Christmas, we saw some of the kids were doing it.	ამას აქვს მნიშვნელობა არა მხოლოდ სკოლაში. ისიც გვინახავს, რომ ზოგიერთი ბავშვი შობაზეც მუშაობდა ამაში.


We can track everything, track them as they go through the entire district.	და ჩვენ შეგვიძლია თვალყური ვადევნოთ ყველაფერს. მათ შეუძლით თვალყური ადევნონ სწავლების პროცესს მთელ ოლქში.


Through the summers, as they go from one teacher to the next, you have this continuity of data that even at the district level, they can see.	ისიც რასაც მოსწავლე აკათებს ზაფხულის განმავლობაში, ერთი მასწავლებლიდან მეორესთან გადასვლისას მონაცემების უწყვეტობის დახმარებით თუნდაც ეს შეუძლიათ ნახონ ოლქის დონეზე.


BG: So some of those views we saw were for the teacher to go in and track actually what's going on with those kids.	ბგ: ანუ ზოგიერთი რაც ვნახეთ მასწავლებლებისთვისაა რომ შევიდნენ და ფაქტიურად ნახონ როგორ მუშაობენ ბავშვები.


So you're getting feedback on those teacher views to see what they think they need?	და თქვენ იღებთ უკუკავშირს მასწავლებლებისგან რომ ნახოთ, როგორ ესმით ეს მათ?


SK: Oh yeah. Most of those were specs by the teachers.	სხ: კი, რა თქმა უნდა. ამ სქემების უმეტესობა მათ მიერაა შემუშავებული.


We made some of those for students so they could see their data, but we have a very tight design loop with the teachers themselves.	ჩვენ გავაკეთეთ რამოდენიმე მოსწავლეებისთვის ,რომ მათ შეეძლოთ საკუთარი მონაცემების ნახვა, მაგრამ შემუშავების დროს ჩვენ მჭიდრო ურთიერთობა გვაქ თავად მასწავლებლებთან. და ისინი ფაქტიურად იძახიან: "იცი, ეს კარგია მაგრამ ..."


And they're saying, "Hey, this is nice, but --" Like that focus graph, a lot of the teachers said, "I have a feeling a lot of the kids are jumping around and not focusing on one topic."	როგორც ეგ ყურადღების გრაფიკი, ბევრმა მასაწვლებელმა თქვა, "მგონია, თითქოს ბევრი მოსწავლე დახტის აქეთ იქით და არ ჩერდება ერთ თემაზე." ამიტომ გრაფიკის სახე მივეცით ყურადრების მონაცემებს.


So we made that focus diagram.	ასე რომ ამაზე მასწავლებლებმა დაგვაფიქრეს.


So it's all been teacher-driven. It's been pretty crazy.	საერთოდ ეს ძალიან საინტერესოა.


BG: Is this ready for prime time?	ბგ: მზად ხართ მეტისთვის?


Do you think a lot of classes next school year should try this thing out?	თქვენი აზრით უნდა სცადონ მეტმა კლასებმა ეს სისტემა შემდეგ სასწავლო წელს?


SK: Yeah, it's ready.	სხ: კი, ჩვენ მზად ვართ.


We've got a million people on the site already, so we can handle a few more.	ჩვენ უკვე გვყავს მილიონი ადამინი საიტზე, ასე რომ ერთ-ორ მილიონს კიდე მოვუვლით. (სიცილი)


(Laughter) No, no reason why it really can't happen in every classroom in America tomorrow.	ვერ ვხედავ მიზესს, რატომ არ შეიძლება ეს მოხდეს ხვალ ამერიკის ყველა სკოლაში.


BG: And the vision of the tutoring thing.	ბგ: და თქვენი სწავლების ხედვა.


The idea there is, if I'm confused about a topic, somehow right in the user interface, I'd find people who are volunteering, maybe see their reputation, and I could schedule and connect up with those people?	იდეა შემდეგში, თუ მიძნელდება თემის გაგება, როგორღაც იქვე მომხმარებლის გვერდზე ვიპოვი ხალხს ვინც მოხალისეა, ამბათ ვნახო მათი რეპუტაცია და შევძლებ დავგეგმო მათთან დაკავშირება?


SK: Absolutely. And this is something I recommend everyone in this audience do.	ახ: აბლოსუტურად. და ეს არის რასაც ვურჩევ ყველას ამ აუდიტორიაში.


Those dashboards the teachers have, you can go log in right now and you can essentially become a coach for your kids, your nephews, your cousins, or maybe some kids at the Boys and Girls Club.	თქვენ შეგიძლიათ ეხლავე შეხვიდეთ სისტემაში მასწავლებლის სახით და ფაქტიურად გახდეთ მწვრთნელი თქვენი შვილების, ან ძმისშვილების, ან ბიძაშვილებისთვის, ან ბავშვებისთვის ბიჭების და გოგონების კლუბიდან.


And yeah, you can start becoming a mentor, a tutor, really immediately.	კი, თქვენ ახლავე შეგიძლით დაიწყოთ დამრიგებლად, მასწავლებლად გახდომა.


But yeah, it's all there.	კი, აქ ყველაფერია ამისთვის.


BG: Well, it's amazing.	ბგ: ეს ნამდვილად საოცრებაა.


I think you just got a glimpse of the future of education.	ვფიქრობ თქვენ ახლა თვალი შეავლეთ მომავლის განათლბას.


BG: Thank you. SK: Thank you.	გმადლობთ. (სხ: გმადლობთ.)


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Mark Zuckerberg, a journalist was asking him a question about the news feed.	მარკ ცუკერბერგს ჟურნალისტი ფეისბუკის სიახლეების ზოლის შესახებ ეკითხებოდა.


And the journalist was asking him, "Why is this so important?"	შეკითხვა იყო: „რატომ არის ეს ასეთი მნიშვნელოვანი?“


And Zuckerberg said, "A squirrel dying in your front yard may be more relevant to your interests right now than people dying in Africa."	ცუკერბერგმა უპასუხა: „ამ წუთას თქვენ ეზოში მომაკვდავი ციყვი, შეიძლება უფრო შეესაბამებოდეს თქვენს ინტერესებს, ვიდრე აფრიკაში მომაკვდავი ადამიანები“


And I want to talk about what a Web based on that idea of relevance might look like.	დღეს მინდა ვისაუბრო იმაზე, თუ როგორი შეიძლება იყოს შესაბამისობის ამ იდეაზე დაფუძნებული ინტერნეტი,


So when I was growing up in a really rural area in Maine, the Internet meant something very different to me.	მოზარდობის პერიოდში, მეინის შტატის ერთ-ერთ რაიონში, ინტერნეტი განსაკუთრებული რამ იყო ჩემთვის.


It meant a connection to the world.	ის ნიშნავდა კავშირს მსოფლიოსთან.


It meant something that would connect us all together.	ნიშნავდა იმას, რაც ყველა ჩვენგანს ერთმანეთთან დაგვაკავშირებდა.


And I was sure that it was going to be great for democracy and for our society.	მჯეროდა, რომ ის არაჩვეულებრივი რამ იქნებოდა დემოკრატიისა და ჩვენი საზოგადოებისთვის.


But there's this shift in how information is flowing online, and it's invisible.	მაგრამ ახლა ინფორმაციის ონლაინ გავრცელების წესები შეიცვალა და ეს ცვლილება უხილავია.


And if we don't pay attention to it, it could be a real problem.	ამ ცვლილების უყურადღებოდ დატოვება, მნიშვნელოვან პრობლემებს გამოიწვევს.


So I first noticed this in a place I spend a lot of time -- my Facebook page.	პირველად ეს ცვლილება იქ შევნიშნე, სადაც დიდ დროს ვატარებ, ჩემ ფეისბუკის გვერდზე.


I'm progressive, politically -- big surprise -- but I've always gone out of my way to meet conservatives.	პოლიტიკურად პროგრესული ვარ, რა სიურპრიზია, მაგრამ ყოველთვის ვცდილობდი კონსერვატორებთან ურთიერთობას.


I like hearing what they're thinking about; I like seeing what they link to; I like learning a thing or two.	მინდა ვიცოდე, რაზე ფიქრობენ ისინი; მინდა ვხედავდე, თუ რასთან აიგივებენ თავს; მომწონს სიახლეების გაგება და სწავლა.


And so I was surprised when I noticed one day that the conservatives had disappeared from my Facebook feed.	და გამიკვირდა, როცა ერთ დღეს შევამჩნიე, რომ კონსერვატორები გაქრნენ ჩემი სიახლეების გვერდიდან.


And what it turned out was going on was that Facebook was looking at which links I clicked on, and it was noticing that, actually, I was clicking more on my liberal friends' links than on my conservative friends' links.	როგორც აღმოჩნდა, ფეისბუკი აკვირდებოდა, რა ბმულებს ვხსნიდი და შეამჩნია, რომ უფრო ხშირად ჩემი ლიბერალური მეგობრების ბმულებს ვხსნიდი ვიდრე კონსერვატორი მეგობრებისას


And without consulting me about it, it had edited them out.	და ისე, რომ არც არაფერი უკითხავს, მან ისინი ამოაგდო ჩემი სიახლეებიდან.


They disappeared.	ისინი გაქრნენ.


So Facebook isn't the only place that's doing this kind of invisible, algorithmic editing of the Web.	ფეისბუქი არ არის ერთადერთი ადგილი, რომელიც ახდენს ინტერნეტის ამგვარ უხილავ, ალგორითმულ რედაქტირებას.


Google's doing it too.	გუგლიც იგივეს აკეთებს.


If I search for something, and you search for something, even right now at the very same time, we may get very different search results.	თუკი მე და თქვენ ერთი და იგივე სიტყვებს ჩავწერთ საძიებო ზოლში, თუნდაც ახლა, ერთი და იგივე დროს, ძიების განსხვავებულ შედეგებს მივიღებთ.


Even if you're logged out, one engineer told me, there are 57 signals that Google looks at -- everything from what kind of computer you're on to what kind of browser you're using to where you're located -- that it uses to personally tailor your query results.	გუგლის სისტემაში თქვენი მომხმარებლითაც რომ არ იყოთ შესული, ერთმა ინჟინერმა მითხრა, რომ არსებობს 57 სიგნალი, რომელსაც გუგლი აკვირდება, დაწყებული იმით, თუ როგორ კომპიუტერს და რომელ ინტერნეტ-ბრაუზერს იყენებთ, დამთავრებული თქვენი ადგილმდებარეობით და ამ სიგნალების გამოყენებით თქვენზე არგებს ძიების შედეგებს.


Think about it for a second: there is no standard Google anymore.	დაფიქრდით ამაზე სულ ერთი წამით: უკვე აღარ არსებობს სტანდარტული გუგლი.


And you know, the funny thing about this is that it's hard to see.	და ყველაზე საინტერესო ისაა, რომ ეს მოქმედება თითქმის უხილავია.


You can't see how different your search results are from anyone else's.	თქვენ ვერ ხედავთ, როგორ განსხვავდება თქვენი ძიების შედეგები სხვების შედეგებისგან.


But a couple of weeks ago, I asked a bunch of friends to Google "Egypt" and to send me screen shots of what they got.	რამდენიმე კვირის წინ, მე ვთხოვე ჩემს მეგობრებს, გუგლში მოეძებნათ „ეგვიპტე“ და ჩემთვის გამოეგზავნათ შედეგები.


So here's my friend Scott's screen shot.	აი, ჩემი მეგობრის სკოტის ეკრანის სურათი.


And here's my friend Daniel's screen shot.	აი, ჩემი მეგობრის დენიელის ეკრანის სურათი.


When you put them side-by-side, you don't even have to read the links to see how different these two pages are.	როცა მათ გვერდიგვერდ დადებთ, ბმულების წაკითხვაც კი არ გჭირდებათ, რომ დაინახოთ სხვაობა ამ ორ გვერდს შორის.


But when you do read the links, it's really quite remarkable.	მაგრამ თუ ბმულებსაც წაიკითხავთ, მაშინ ეს სხვა მნიშვნელობას შეიძენს.


Daniel didn't get anything about the protests in Egypt at all in his first page of Google results.	დენიელს არაფერი მიუღია ეგვიპტის პროტესტების შესახებ გუგლის საძიებო შედეგების პირველ გვერდზე.


Scott's results were full of them.	სკოტის შედეგები სავსე იყო ამ ინფორმაციით


And this was the big story of the day at that time.	და ეს პროტესტები იყო დღის მთავარი ამბავი.


That's how different these results are becoming.	აი, ამდენად განსხვავებული ხდება ძიების შედეგები.


So it's not just Google and Facebook either.	მხოლოდ გუგლი და ფეისბუქი არ იქცევა ასე.


This is something that's sweeping the Web.	ეს უკვე მთელ ინტერნეტზე ვრცელდება.


There are a whole host of companies that are doing this kind of personalization.	უამრავი კომპანია მიმართავს ამ ტიპის პერსონალიზაციას.


Yahoo News, the biggest news site on the Internet, is now personalized -- different people get different things.	იაჰუუ ნიუსი, ინტერნეტის ყველაზე დიდი საინფორმაციო პორტალი, უკვე პერსონალიზებულია, ყოველი ადამიანი განსხვავებულ შედეგს იღებს.


Huffington Post, the Washington Post, the New York Times -- all flirting with personalization in various ways.	ჰაფინგტონ პოსტი, ვაშინგტონ პოსტი, ნიუ იორკ ტაიმსი, ყველა ეთამაშება პერსონალიზაციას ამა თუ იმ ფორმით


And this moves us very quickly toward a world in which the Internet is showing us what it thinks we want to see, but not necessarily what we need to see.	და ამ ყველაფერს ძალიან სწრაფად მივყავართ იმ სამყაროსკენ, სადაც ინტერნეტი ყოველთვის გვიჩვენებს იმას, რისი ნახვაც გვსურს მისი აზრით, მაგრამ მათ შორის შეიძლება არ იყოს ის, რისი ნახვა მართლაც გვჭირდება.


As Eric Schmidt said, "It will be very hard for people to watch or consume something that has not in some sense been tailored for them."	როგორც ერიკ შმიდტი ამბობს, „ხალხისთვის რთული იქნებოდა იმის ყურება, ან გამოყენება, რაც გარკვეული თვალსაზრისით, მათზე არაა მორგებული“.


So I do think this is a problem.	ვფიქრობ, რომ ეს პრობლემაა


And I think, if you take all of these filters together, you take all these algorithms, you get what I call a filter bubble.	და მე ვფიქრობ, რომ თუკი ყველა ასეთ ფილტრს შევკრებთ, ყველა ალგორითმს ერთად შევკრებთ, მივიღებთ იმას, რასაც მე "გაფილტრულ ბუშტს" ვუწოდებ.


And your filter bubble is your own personal, unique universe of information that you live in online.	თითოეული თქვენგანის "გაფილტრული ბუშტი" არის თქვენი პირადი, უნიკალური ინფორმაციული სამყარო, რომელშიც თქვენ ონლაინ ცხოვრობთ.


And what's in your filter bubble depends on who you are, and it depends on what you do.	და თქვენი "გაფილტრული ბუშტი" დამოკიდებულია იმაზე, თუ რას წარმოადგენთ და საქმიანობთ თქვენ.


But the thing is that you don't decide what gets in.	პრობლემა ისაა, რომ თქვენ თავად არ წყვეტთ, რა ხვდება შიგნით


And more importantly, you don't actually see what gets edited out.	და რაც უფრო მნიშვნელოვანია, თქვენ ვერც კი ხედავთ, რა წაიშალა.


So one of the problems with the filter bubble was discovered by some researchers at Netflix.	გაფილტრული ბუშტის ერთ-ერთი პრობლემა ნეტფლიქსზე აღმოაჩინა რამდენიმე მკვლევარმა.


And they were looking at the Netflix queues, and they noticed something kind of funny that a lot of us probably have noticed, which is there are some movies that just sort of zip right up and out to our houses.	ისინი უყურებდნენ ნეტფლიქსის რიგებს, და აღმოაჩინეს რაღაც უცნაური, რაც ალბათ ბევრ ჩვენგანს შეუმჩნევია მანამდე, რომ არის ზოგიერთი ფილმი, რომელიც პირდაპირ მოდის ჩვენს სახლებში.


They enter the queue, they just zip right out.	ანუ დგებით რიგში, და ეს ფილმები პირდაპირ მოდიან:


So "Iron Man" zips right out, and "Waiting for Superman" can wait for a really long time.	„რკინის კაცი“ უცებ მოდის ხოლო „სუპერმენის ლოდინს“ შეიძლება დიდი ხნის ლოდინი დასჭირდეს.


What they discovered was that in our Netflix queues there's this epic struggle going on between our future aspirational selves and our more impulsive present selves.	რაც მათ აღმოაჩინეს, არის ნეტფლიქსის რიგში გამართული ბრძოლა ჩვენს მომავალ სასურველ მესა და ჩვენს უფრო იმპულსურ ამჟამინდელ მეს შორის.


You know we all want to be someone who has watched "Rashomon," but right now we want to watch "Ace Ventura" for the fourth time.	იცით, რომ ყველას გვსურს ვიყოთ ვიღაც, ვისაც უნახავს „რაშომონი“, მაგრამ ამ წუთას ჩვენ გვსურს მეოთხეჯერ ვუყუროთ "ეის ვენტურას",


(Laughter) So the best editing gives us a bit of both.	(სიცილი) მაშ, საუკეთესო შერჩევა მოგვცემს ცოტაოდენ ორივეს:


It gives us a little bit of Justin Bieber and a little bit of Afghanistan.	მოგვცემს მცირე რაოდენობით ჯასტინ ბიბერს და მცირე რაოდენობით ავღანეთს.


It gives us some information vegetables; it gives us some information dessert.	მოგვცემს ცოტა ბოსტნეულ ინფორმაციას; და ცოტა ტკბილეულ ინფორმაციას.


And the challenge with these kinds of algorithmic filters, these personalized filters, is that, because they're mainly looking at what you click on first, it can throw off that balance.	ამ ტიპის ალგორითმული ფილტრების პრობლემა, ამ პერსონალიზებული ფილტრების პრობლემაა, რომ რადგან ისინი მეტწილად აკვირდებიან თუ რა ბმულებს აჭერთ თქვენ პირველად, ისინი არღვევენ ამ ბალანსს.


And instead of a balanced information diet, you can end up surrounded by information junk food.	ანუ ბალანსირებული საინფორმაციო დიეტის ნაცვლად, თქვენ რჩებით მავნე საინფორმაციო საკვების ამარა.


What this suggests is actually that we may have the story about the Internet wrong.	ეს მიდგომა ნიშნავს, რომ ჩვენ შეიძლება არასწორად გვესმოდეს ინტერნეტის არსი.


In a broadcast society -- this is how the founding mythology goes -- in a broadcast society, there were these gatekeepers, the editors, and they controlled the flows of information.	დაარსების ლეგენდის თანახმად, სამაუწყებლო საზოგადოებაში, სამაუწყებლო საზოგადოებაში, იყვნენ კარიბჭის მცველები, რედაქტორები, რომლებიც აკონტროლებდნენ საინფორმაციო ნაკადს.


And along came the Internet and it swept them out of the way, and it allowed all of us to connect together, and it was awesome.	შემდეგ მოვიდა ინტერნეტი, რომელმაც განდევნა ისინი და საშუალება მოგვცა, ყველა დავკავშირებოდით ერთმანეთს და ეს შესანიშნავი იყო.


But that's not actually what's happening right now.	მაგრამ ახლა ასე აღარ ხდება.


What we're seeing is more of a passing of the torch from human gatekeepers to algorithmic ones.	ჩვენ ვხედავთ, როგორ გადაეცემა გასაღები ადამიანი მცველებისგან ალგორითმულ მცველებს.


And the thing is that the algorithms don't yet have the kind of embedded ethics that the editors did.	და საქმე ისაა, რომ ალგორითმებს ჯერ არ აქვთ თანდაყოლილი ეთიკა, რაც ადამიან რედაქტორებს ჰქონდათ.


So if algorithms are going to curate the world for us, if they're going to decide what we get to see and what we don't get to see, then we need to make sure that they're not just keyed to relevance.	ამგვარად, თუკი ალგორითმებმა უნდა მართონ სამყარო ჩვენს ნაცვლად, თუკი მათ უნდა გადაწყვიტონ, რა უნდა ვნახოთ და რა არა, მაშინ უნდა დავრწმუნდეთ, რომ მათი მოქმედება მხოლოდ შესაბამისობას არ უკავშირდება.


We need to make sure that they also show us things that are uncomfortable or challenging or important -- this is what TED does -- other points of view.	უნდა დავრწმუნდეთ, რომ ისინი გვიჩვენებენ, რაც არაკომფორტულია, გამომწვევია, ან მნიშვნელოვანი. ანუ, როგორც TED აკეთებს, გვაცნობს განსხვავებულ თვალთახედვებს.


And the thing is, we've actually been here before as a society.	საქმე ისაა, რომ უკვე გავიარეთ ასეთი მდგომარეობა, როგორც საზოგადოებამ.


In 1915, it's not like newspapers were sweating a lot about their civic responsibilities.	1915 წელს, გაზეთებს დიდად არ ანაღვლებდათ სამოქალაქო პასუხისმგებლობა.


Then people noticed that they were doing something really important.	შემდეგ ადამიანებმა შეამჩნიეს, რომ ისინი რაღაც მნიშვნელოვანს აკეთებდნენ.


That, in fact, you couldn't have a functioning democracy if citizens didn't get a good flow of information, that the newspapers were critical because they were acting as the filter, and then journalistic ethics developed.	რომ სინამდვილეში დემოკრატია ვერ იმუშავებს, თუკი მოქალაქეები არ იღებენ ინფორმაციის კარგ ნაკადს, რომ გაზეთები მნიშვნელოვანია, რადგან ისინი ფილტრივით მოქმედებენ და შემდეგ განვითარდა ჟურნალისტური ეთიკა.


It wasn't perfect, but it got us through the last century.	ის არ იყო სრულყოფილი, მაგრამ მან გადაგვატანინა ბოლო საუკუნე.


And so now, we're kind of back in 1915 on the Web.	ახლა კი, ჩვენ თითქოს უკან 2015-ში დავბრუნდით, ინტერნეტის მხრივ.


And we need the new gatekeepers to encode that kind of responsibility into the code that they're writing.	ჩვენ გვჭირდება, რომ კარიბჭის ახალმა მცველებმა მსგავსი პასუხისმგებლობა ჩანერგონ იმ ალგორითმების კოდებში, რომელთაც ქმნიან.


I know that there are a lot of people here from Facebook and from Google -- Larry and Sergey -- people who have helped build the Web as it is, and I'm grateful for that.	ვიცი, რომ აქ ფეისბუკის და გუგლის ბევრი თანამშრომელი იმყოფება ლარი და სერგეი, ადამიანები, ვინც ინტერნეტი შექმნა დღევანდელი სახით და მე თქვენი მადლიერი ვარ.


But we really need you to make sure that these algorithms have encoded in them a sense of the public life, a sense of civic responsibility.	მაგრამ თქვენ უნდა უზრუნველყოთ, რომ ამ ალგორითმებში ჩადებული იყოს საზოგადობრივი ცხოვრების, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის შეგრძნება.


We need you to make sure that they're transparent enough that we can see what the rules are that determine what gets through our filters.	თქვენ უნდა გახადოთ ეს ალგორითმები საკმარისად გამჭვირვალე, რომ დავინახოთ, თუ რა წესებით განისაზღვრება ჩვენს ფილტრებში შემოსული ინფორმაციის ნაკადი.


And we need you to give us some control so that we can decide what gets through and what doesn't.	გვსურს, რომ გარკვეული კონტროლი გვქონდეს, რომ თავად შეგვეძლოს გადაწყვეტა, თუ რა შემოვა ჩვენს ბუშტში და რა არა.


Because I think we really need the Internet to be that thing that we all dreamed of it being.	რადგან მე ვფიქრობ, რომ ჩვენ მართლა გვჭირდება ისეთი ინტერნეტი, რომელზეც ყოველი ჩვენგანი ოცნებობდა.


We need it to connect us all together.	ჩვენ გვჭირდება ის, რომ ერთმანეთთან დაგვაკავშიროს.


We need it to introduce us to new ideas and new people and different perspectives.	გვჭირდება, რომ გაგვაცნოს ახალი იდეები, ახალი ადამიანები და განსხვავებული ხედვები.


And it's not going to do that if it leaves us all isolated in a Web of one.	ეს კი არასდროს მოხდება, თუკი ის ყოველ ჩვენგანს იზოლირებულად, საკუთარ ქსელში დატოვებს.


Thank you.	გმადლობთ.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Back in New York, I am the head of development for a non-profit called Robin Hood.	ნიუ იორკში ვმუშაობ არაკომერციული ორგანიზაციის, "რობინ ჰუდის", განვითარების ხელმძღვანელად.


When I'm not fighting poverty, I'm fighting fires as the assistant captain of a volunteer fire company.	როდესაც სიღარიბეს არ ვებრძვი, ვებრძვი ცეცხლს, ანუ პარალელურად კაპიტანის ასისტენტად ვმუშაობ სახანძრო დაწესებულებაში.


Now in our town, where the volunteers supplement a highly skilled career staff, you have to get to the fire scene pretty early to get in on any action.	ვარ მოხალისე. ეხლა ჩვენს ქალაქს რომ დავუბრუნდეთ, სადაც სახანძროს პერსონალი მაღალკვალიფიციური მოხალისეებით არის დაკომპლექტებული ცეცხლის გაჩენის კერასთან აუცილებელია დროულად მისვლა, რათა მიიღო მონაწილეობა ცეცხლის ლოკალიზებაში.


I remember my first fire.	მახსენდება ჩემი პირველი გამოცდილება ცეცხლთან.


I was the second volunteer on the scene, so there was a pretty good chance I was going to get in.	მე ვიყავი მეორე მოხალისე ვინც ცეცხლის კერასთან მივიდა. ასე რომ მქონდა შანსი, ალმოდებულ სახლში შევსულიყავი ერთ–ერთი პირველი.


But still it was a real footrace against the other volunteers to get to the captain in charge to find out what our assignments would be.	მაგრამ მაინც იყო ერთგვარი კონკურენცია მოხალისეებს შორის რათა დაესწროთ უფროს კაპიტანთან მისვლა დავალებების მისაღებად.


When I found the captain, he was having a very engaging conversation with the homeowner, who was surely having one of the worst days of her life.	როდესაც კაპიტანთან მივედი, ის აქტიურად იყო ჩართული საუბარში სახლის მეპატრონესთან. ქალბატონს ალბად თავის ცხოვრებაში ყველაზე საშინელი დღე ჰქონდა:


Here it was, the middle of the night, she was standing outside in the pouring rain, under an umbrella, in her pajamas, barefoot, while her house was in flames.	იყო შუაღამე, ის იდგა გარეთ კოკისპირულ წვიმაში, ქოლგის ქვეშ, ღამის პერანგში, ფეხშიშველი, ამასობაში კი მის სახლს ცეცხლი ეკიდა.


The other volunteer who had arrived just before me -- let's call him Lex Luther -- (Laughter) got to the captain first and was asked to go inside and save the homeowner's dog.	სხვა მოხალისე, რომელიც ჩემზე ადრე გამოცხადდა, მოდით, მას ლექს ლუთერი ვუწოდოთ, (სიცილი) კაპიტანთან პირველი მივიდა და მიიღო დავალება ალმოდებულ შენობაში შესვლის რათა მესაკუთრის ძაღლი გადაერჩინა.


The dog! I was stunned with jealousy.	ძაღლი! მე შურით აღვივსე.


Here was some lawyer or money manager who, for the rest of his life, gets to tell people that he went into a burning building to save a living creature, just because he beat me by five seconds.	ეს იყო იურისტი ან ფინანსისტი, რომელსაც მთელი დარჩენილი ცხოვრების მანძილზე ექნებოდა სათქმელად რომ ის ცეცხლწაკიდებულ სახლში შევიდა ცოცხალი არსების გადასარჩენად. მხოლოდ იმის გამო , რომ 5 წამით დამასწრო.


Well, I was next.	მე ვიყავი შემდეგი.


The captain waved me over.	კაპიტანმა მიხმო თავისთან


He said, "Bezos, I need you to go into the house.	და მითხრა: "ბეზოს, მე მინდა რომ ახლა შენ შეხვიდე ამ სახლში,


I need you to go upstairs, past the fire, and I need you to get this woman a pair of shoes."	სწრაფად აირბინო კიბეები, გაიარო ცეცხლის დაბრკოლება, და ამ ქალბატონს ფექსაცმელები გამოუტანო."


(Laughter) I swear.	(სიცილი) ვფიცავარ ასე იყო.


So, not exactly what I was hoping for, but off I went -- up the stairs, down the hall, past the 'real' firefighters, who were pretty much done putting out the fire at this point, into the master bedroom to get a pair of shoes.	ხო... ეს არ იყო, ის რასაც ველოდი, მაგრამ დავალების შესასრულებლად გავემართე... ავირბინე კიბეები, გავიარე ჰოლი, ჩავუქროლე "ნამდვილ მეხანძრეებს", რომელთაც უკვე დაესრულებინათ ცეცხლის ჩაქრობა, შევვარდი ქალბატონის საძინებელში, რათა მისი ფეხსაცმელები მომეძია.


Now I know what you're thinking, but I'm no hero.	ვიცი ეხლა რას ფიქორბთ, ჩემგან გმირი არ დადგება.


(Laughter) I carried my payload back downstairs where I met my nemesis and the precious dog by the front door.	(სიცილი) მე გამოვიტანე ჩემი "ტვირთი" გარეთ, სადაც შემხვდა ჩემი "კოლეგა", რომელზეც შური მქონდა საძიებელი, ძვირფასი ძაღლით სახლის კარებთან.


We took our treasures outside to the homeowner, where, not surprisingly, his received much more attention than did mine.	ჩვენ ჩავაბარეთ სახლის მეპატრონეს მისი განძი და გასაკვირი არ იქნება, რომ კოლეგის "ძღვენმა" უფრო დიდი ყურადღება დაიმსახურა, ვიდრე ჩემმა.


A few weeks later, the department received a letter from the homeowner thanking us for the valiant effort displayed in saving her home.	რამოდენიმე კვირის შემდეგ, ჩვენმა დეპარტამენტმა მიიღო მადლობის წერილი სახლის მეპატრონისგან. ის გამოხატავდა მადლიერებას იმ ძალისხმევისთვის, რომელიც გავწიეთ მისი სახლის გადასარჩენად.


The act of kindness she noted above all others: someone had even gotten her a pair of shoes.	სიკეთის უბადლო გამოხატულებად, რომელიც ქალბატონმა წერილში აღნიშნა: მისთვის ფეხსაცმელების მიწოდება იყო, მის კომფორტზეც კი იზრუნეს.


(Laughter) In both my vocation at Robin Hood and my avocation as a volunteer firefighter, I am witness to acts of generosity and kindness on a monumental scale, but I'm also witness to acts of grace and courage on an individual basis.	(სიცილი) ჩემს ორივე სამსახურში, ორგანიზაცია "რობინ ჰუდში" და სახანძრო კომპანიაში მოხალისედ მუშაობისას მე ყოველდღიურად მომსწრე ვარ იმ სიკეთისა და ხელგაშლილობის, რომელიც დიდ მასშტაბებს აღწევს. მაგრამ ამავდროულად ვაწყდები გულკეთილობისა და სიმამაცის ფაქტებს თითოეულ ადამიანთან ურთიერთობისას.


And you know what I've learned?	და იცით რა ვისწავლე?


They all matter.	თითოეულ ნაბიჯს აქვს მნიშვნელობა.


So as I look around this room at people who either have achieved, or are on their way to achieving, remarkable levels of success, I would offer this reminder: don't wait.	და ეხლა რომ გიყურებთ, ამ დარბაზში მსხდომთ, ვისაც უკვე მიღწეული გაქვთ ან ჯერ კიდევ მისაღწევი შთამბეჭდავი წარმატებები თქვენს ცხოვრებაში, მინდა რომ ყოველთვის გახსოვდეთ: არ იყოთ მუდმივად მოლოდინის რეჟიმში.


Don't wait until you make your first million to make a difference in somebody's life.	ნუ დაელოდებით, სანამ პირველ მილიონს იშოვით. სანამ, შეცვლით ვინმეს ცხოვრებას.


If you have something to give, give it now.	თუ გაქვთ რაიმე ღირებული, გაეცით იგი.


Serve food at a soup kitchen. Clean up a neighborhood park.	მოემსახურეთ ოფიციანტად სასადილოში. დაასუფთავეთ მეზობლად მდებარე პარკი.


Be a mentor.	იმუშავედ ძიძად.


Not every day is going to offer us a chance to save somebody's life, but every day offers us an opportunity to affect one.	ყოველდღიურად არ მოგვეცემა შესაძლებლობა ვინმეს სიცოცხლე ვიხსნათ. მაგრამ ყოველი დღე გვაძლევს შესაძლებლობას, რომ გავლენა მოვახდინოთ შემდგომზე.


So get in the game. Save the shoes.	ასე რომ, ჩაებით თამაშში! იხსენით ფეხსაცმელები!


Thank you.	მადლობა


(Applause) Bruno Giussani: Mark, Mark, come back.	(აპლოდისმენტები) ბრუნო გიუსანი: მარკ, დაბრუნდი.


(Applause) Mark Bezos: Thank you.	(აპლოდისმენტები) მარკ ბეზოს: მადლობა


Good morning everyone. First of all, it's been fantastic being here over these past few days.	დილა მშვიდობისა, პირველ როგში ფანტასტიკურია ბოლო ორი დღე იყო აქ,


And secondly, I feel it's a great honor to kind of wind up this extraordinary gathering of people, these amazing talks that we've had.	მეორე რიგში დიდი პატივია წარსდე ამ არაჩვეულებრივი ხალხის წინაშე ამ შესანიშნავი საუბრებით.


I feel that I've fitted in, in many ways, to some of the things that I've heard.	მე ვგრძნობ, რომ მე მრავალმხრივ გამოვიყენებ, ზოგიერთ რამეს , რომელიც აქ გავიგე.


I came directly here from the deep, deep tropical rainforest in Ecuador, where I was out -- you could only get there by a plane -- with indigenous people with paint on their faces and parrot feathers on their headdresses, where these people are fighting to try and keep the oil companies, and keep the roads, out of their forests.	ვიწყებ-- აქ პირდაპირ მოვდივარ ღრმა ძალიან, ღრმა ეკვადორის ჯუნგლებიდან, სადაც ვიყავი--იქ თქვენ შეგიძლიათ მოხვდეთ მხოლოდ თვითმფრინავით-- სადაც შეხვდებით ადგილობრივ სახემოხატულ ადამიანებს, რომელთაც თუთიყუშის ბუმბულები უკეთიათ თავზე. იქ ადამიანები იბრძვიან, რათა თავი დაიცვან ნავთობკომპანიებისგან და იმ მაგისტრალებისგან რომლის გაყვანაც უნდათ ტყეში.


They're fighting to develop their own way of living within the forest in a world that's clean, a world that isn't contaminated, a world that isn't polluted.	ისინი ცდილობენ ცხოვრება განავითარონ ტყეში იმ სამყაროში სადაც სისუფთავეა , სადაც ადგილები ჯერ კიდევ შეურყვნელია, სამყარო, რომელიც არ არის დაბინძურებული.


And what was so amazing to me, and what fits right in with what we're all talking about here at TED, is that there, right in the middle of this rainforest, was some solar panels -- the first in that part of Ecuador -- and that was mainly to bring water up by pump so that the women wouldn't have to go down.	და ჩემთვის გასაკვირი და გასაოცარი ის არის. რომ ჩვენ აქ ვსაუბრობთ ამის შესახებ ტედში, სწორედ იქ ტროპიკული ტყეების შუაგულში, იქ იყო რამდენიმე მზის პანელი- პირველი ეკვადორის ამ ნაწილში-- წყალი მოჰქონდათ წყლის სატუმბიდან რის გამოც ქალებს აღარ უხდებოდათ შორს წასვლა.


The water was cleaned, but because they got a lot of batteries, they were able to store a lot of electricity.	წყალი სუფთა იყო, მაგრამ ბატარების სიმცირის გამო, დიდი ოდენობის ელექტროენერგიის დაზოგვა უხდებიდათ.


So every house -- and there were, I think, eight houses in this little community -- could have light for, I think it was about half an hour each evening.	ასე რომ ყველა სახლს-- იქ დაახლოებით რვა სახლი იყო და ამ პატრა საზოგადოებას--შეეძლო ქონოდა სინათლე ყოველ საღამოს დაახლოებით საათნახევრის განმავლობაში.


And there is the Chief, in all his regal finery, with a laptop computer.	იქ ყავთ მმართველი ყველა სამეფო რეგალიით, რომელსაც აქვთ საკუთარი ლეპტოპი.


(Laughter) And this man, he has been outside, but he's gone back, and he was saying, "You know, we have suddenly jumped into a whole new era, and we didn't even know about the white man 50 years ago, and now here we are with laptop computers, and there are some things we want to learn from the modern world.	(სიცილი) ეს კაცი იყო საზღვარგარეთ , მაგრამ უკან დაბრუნდა, იგი ამბობს: "იცი ჩვენ სწრაფად გადავედით ახალ ეპოქაში , ჩვენ არაფერი ვიცოდით თეთრკანიანებზე 50 წლის წინ და ეხლა ჩვენ აქ ვართ ლეპტოპით ხელში, და სხვადასხვა საშუალებებით რომელთა ათვისებაც გვინდა თანამედროვე მსოფლიოსგან.


We want to know about health care.	ჩვენ გვინდა ბევრი რამ ვიცოდეთ ჯანდაცვაზე.


We want to know about what other people do -- we're interested in it.	გვინდა ვიცოდეთ რას საქმიანობენ სხვები---ჩვენ ყველაფერი გვაინტერესებს.


And we want to learn other languages.	გვინდა ვიცოდეთ სხვადასხვა ენები.


We want to know English and French and perhaps Chinese, and we're good at languages."	ვიცოდეთ ბრიტანული, ფრანგული და ჩინურიც კი, კარგად გამოგვდის ენების სწავლა."


So there he is with his little laptop computer, but fighting against the might of the pressures -- because of the debt, the foreign debt of Ecuador -- fighting the pressure of World Bank, IMF, and of course the people who want to exploit the forests and take out the oil.	ის იქ არის თავისი კომპიუტერით, მაგრამ იბრძვის გაუძლოს ზეწოლებს,--- ვალების გამო, ეკვადორის უცხოური ვალების გამო, უძლებს მსოფლიო ბანკის, IMF-ის და რა თქმა უნდა იმ ადამიანების ზეწოლას, რომლებთაც ტყეების ექსპულატაცია სურთ ნავთობის მოსაპოვებლად.


And so, coming directly from there to here.	სწორედ , რომ იქიდან მოვდივარ პირდაპირ აქ.


But, of course, my real field of expertise lies in an even different kind of civilization -- I can't really call it a civilization.	მაგრამ, რა თქმა უნდა ჩემი ექსპერიმენტი ვრცელდება სხვა სახის ცივილიზაციაზე-- მე მათ რეალურად ცივილიზაციას ვერ ვუწოდებ.


A different way of life, a different being.	სხვა ცხოვრების წესი, სხვა არსებები.


We've talked earlier -- this wonderful talk by Wade Davis about the different cultures of the humans around the world -- but the world is not composed only of human beings; there are also other animal beings.	ჩვენ ვისაუბრეთ ადრე ვაიდ დევისთან მსოფლიოში განსხვავებული ადამიანიური კულტურების შესახებ-- მაგრამ სამყარო არ შედგება მხოლოდ ადამიანებისგან, აქ არიან სხვა არსებებიც.


And I propose to bring into this TED conference, as I always do around the world, the voice of the animal kingdom.	სწორედ ეს მინდა გადმოგცეთ ტედის კონფერენციაზე, მე ყოველთვის ვაკეთებ ამას მსოფლიოს მაშტაბით, ხმა ცხოველების სამეფოში.


Too often we just see a few slides, or a bit of film, but these beings have voices that mean something.	ძალიან ხშირად ჩვენ ვხედავთ სლაიდებს ან კინოებს, მაგრამ ეს ქმნილებები გამოსცემენ ხმებს, რომლებიც რაღაცას ნიშნავს.


And so, I want to give you a greeting, as from a chimpanzee in the forests of Tanzania -- Ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh, ooh!	და მე მინდა გადმოგცეთ მისალმება ტანზანიის ტყის შიმპანზისა- ოუუ ოუუ ოუუ ოუუ ოუუ ოუუ


(Applause) I've been studying chimpanzees in Tanzania since 1960.	(აპლოდისმენტები) მე შიმპანზეებს ვსწავლობ 1960 წლიდან.


During that time, there have been modern technologies that have really transformed the way that field biologists do their work.	ამ პერიოდში განვითარდა თანამედროვე ტექნოლოგიები რომელმაც რეალურად შეცვალა გზა და ბიოლოგებს დიდ დახმარებას უწევს.


For example, for the first time, a few years ago, by simply collecting little fecal samples we were able to have them analyzed -- to have DNA profiling done -- so for the first time, we actually know which male chimps are the fathers of each individual infant.	მაგალითად პირველად რამდენიმე წლის წინ შევძელით ძალიან მარტივად შეგროვებული ფეკალიიის ნიმუშებისთვის გაგვეკეთებინა დნმ-ის ანალიზი და პირველ ეტაპზე ამით გაგვეგო, რომელი მამრი შიმპანზე არის ინდივიდუალურად ახალშობილის მამა.


Because the chimps have a very promiscuous mating society.	ვინაიდან შიმპანზეებს აქვთ ძალიან განსხვავებული "საზოგადოება".


So this opens up a whole new avenue of research.	ეს კვლევებს უხსნის ახალ პერსპექტრივებს და შესაძლებლობებს.


And we use GSI -- geographic whatever it is, GSI -- to determine the range of the chimps.	ჩვენ ასევე ვიყენებთ GSI-ის -იგი არის გეოგრაფიული , ნუ მოკლედ GSI-- რათა განვსაზღვროთ შიმპანზეების გავრცელების არეალი.


And we're using -- you can see that I'm not really into this kind of stuff -- but we're using satellite imagery to look at the deforestation in the area.	ასევე ვიყენებთ-მიუხედავათ იმისა, რომ კარგად ვერ გავერკვიე-- სატელიტურ სურათებს რათა ვნახოთ გაუტყეურების არეალი.


And of course, there's developments in infrared, so you can watch animals at night, and equipment for recording by video, and tape recording is getting lighter and better.	ასევე არის მიღწევები ინფრარედში, ასე რომ შეგვიძლია ვნახით ცხოველები ღამითაც, და ვიდეოსჩამწერი მოწყობილებები, ჩაწერა ხდება უფრო ხარისხიანი და მეტყველი.


So in many, many ways, we can do things today that we couldn't do when I began in 1960.	ანუ დღეს მრავალმხრივ შეგვიძლია საქმის გაკეთება, რომელიც ჩვენ არ შეგვეძლო 1960 წელს.


Especially when chimpanzees, and other animals with large brains, are studied in captivity, modern technology is helping us to search for the upper levels of cognition in some of these non-human animals.	განსაკუთრებით მაშინ როცა შიმპანზეებს და სხვა ცხოველებს განვითარებული ტვინიებით, ტყვეობაში შეისწავლიან. თანამედროვე ტექნოლოგიები გვეხმარება გამოვიკვლიოთ ზოგიერთი ამ ცხოველის განვითარების უმაღლესი დონე.


So that we know today, they're capable of performances that would have been thought absolutely impossible by science when I began.	დღესდღეობით ვიცით, რომ მათ შეუძლიათ შეითვისონ ჩვევები რომლის შესწავლას აბსოლიტურად შეუძლებელი იყო როცა მე ჩავები მეცნიერებაში.


I think the chimpanzee in captivity who is the most skilled in intellectual performance is one called Ai in Japan -- her name means love -- and she has a wonderfully sensitive partner working with her.	ვფიქრობ შიმპანზეს რომელიც ტყვეობაშია, აქვს ბევრი ინტელექტუალური ქცევების უნარი მისი სახელია იანი-იაპონურად რაც სიყვარულს ნიშნავს მასთან ერთად მუშაობა ძალიან სასიამოვნოა.


She loves her computer -- she'll leave her big group, and her running water, and her trees and everything.	მას უყვარს თავის კომპიუტერი-- ის მიატოვებს ხოლმე თავის დიდ ჯგუფს, მოჩუხჩუხე წყაროს, მის ხეებს და ყველაფერს.


And she'll come in to sit at this computer -- it's like a video game for a kid; she's hooked.	ის მოვა და ჯდება თავის კომპიუტერთან. მას უყვარს საბავშო ვიდეო თამაშები.


She's 28, by the way, and she does things with her computer screen and a touch pad that she can do faster than most humans.	მიუხედავათ იმისა რომ ის 28 წლისაა ის საქმიანობს კომპიუტერთან და კლავიატურას უფრო სწრაფად ხმარობს ვიდრე ზოგიერთი ადამიანი.


She does very complex tasks, and I haven't got time to go into them, but the amazing thing about this female is she doesn't like making mistakes.	ის ასრულებს კომპლექსურ დავალებებს ისე, რომ მე ვერ მივყვები მას, მაგრამ გასაოცარი ამ მდედრზე ისაა, რომ არ უყვარს შეცდომების დაშვება.


If she has a bad run, and her score isn't good, she'll come and reach up and tap on the glass -- because she can't see the experimenter -- which is asking to have another go.	თუ მას აქვს ცუდი გარბენი და ქულები არც ისე მაღალია, ის მოვა და დააბრახუნებს მინაზე ვინაიდან ის ვერ ამჩნევს ექსპერიმენტს ის თხოულობს მეორეჯერ ცდას


And her concentration -- she's already concentrated hard for 20 minutes or so, and now she wants to do it all over again, just for the satisfaction of having done it better.	და როდესაც კონცენტრაციას მოახდენს 20 წუთის მერე უნდა, რომ კვლავ გაიმეოროს იგივე, დაკმაყოფილების მიზნით, რომ მან ეს უკეთ შეასრულა.


And the food is not important -- she does get a tiny reward, like one raisin for a correct response -- but she will do it for nothing, if you tell her beforehand.	საჭმელიც არ არის მნიშვნელოვანი იგი იღებს ძალიან პატარა ჯილდოს, საპასუხოდ უყვარს ქიშმიში-- მაგრამ თუ ეტყვი წინასწარ ის გააკეთებს ამას არაფრის სანაცვლოთ.


So here we are, a chimpanzee using a computer.	ასე რომ ხომ ხედავთ სად ვართ, შიმპანზე იყენებს კომპიუტერს.


Chimpanzees, gorillas, orangutans also learn human sign language.	შიმპანზეები, გორილები, ორანგუტანგები ასევე სწავლობენ ადამიანური ენის ნიშნებს.


But the point is that when I was first in Gombe in 1960 -- I remember so well, so vividly, as though it was yesterday -- the first time, when I was going through the vegetation, the chimpanzees were still running away from me, for the most part, although some were a little bit acclimatized -- and I saw this dark shape, hunched over a termite mound, and I peered with my binoculars.	აღსანიშნავი ის არის, რომ როდესაც მე პირველად ჩავედი გომბიაში 1960 წელს-- ძალიან კარგად მახსოვს თითქოს გუშინ ყოფილიყოს----- როცა პირველად წავედი მცენარეების დასათვარიელებლად, შიმპანზეები ჩემგან გარბოდნენ, თუმცა ზოგიერთი ნელ-ნელა მეჩვეოდა-- და მე დავინახე შავი გამოსახულება, რომელიც შემოხვეოდა ტერმიტების ბორცვს, მე დავაკვირდი მას ჩემი ჭოგრიტით.


It was, fortunately, one adult male whom I'd named David Greybeard -- and by the way, science at that time was telling me that I shouldn't name the chimps; they should all have numbers; that was more scientific.	საბედნიეროდ ის იყო მამრი-- რომელსაც მე დევიდ გრებერდი დავარქვი-- თუმცა იმ დროს მეცნიერები მეუბნებოდნენ, რომ ცხოველებისთვის სახელის დარქმევა არ შეიძლებოდა მათ უნდა ჰქონოდათ ნომრები ის უფრო მეცნიერული იყო.


Anyway, David Greybeard -- and I saw that he was picking little pieces of grass and using them to fish termites from their underground nest.	ასე თუ ისე, დევიდ გრებერდი --დავინახე რომ აგროვებდა პატარა ბალახებს და იყენებდა მას ტერმიტების მიწისქვეშა ბუდიდან ამოსაყვანად.


And not only that -- he would sometimes pick a leafy twig and strip the leaves -- modifying an object to make it suitable for a specific purpose -- the beginning of tool-making.	და არა მარტო ამას-ის ხანდახან წყვეტდა ხის ტოტებს და აშორებდა ფოთლებს. სახეს უცვლიდა საგანს ისე, რომ მოსახერხებელი ყოფილიყო გარკვეული მიზნისათვის-- ეს არის იარაღების კეთების საწყისი ეტაპი.


The reason this was so exciting and such a breakthrough is at that time, it was thought that humans, and only humans, used and made tools.	ეს აღმოჩენა ძალიან ამაღელვებელი და განსაცვიფრებელი იყო ვინაიდან იმ დროს ფიქრობდნენ რომ ადამიანს, მხოლოდ ადამიანს შეეძლო იარაღის დამზადება და მისი გამოყენება.


When I was at school, we were defined as man, the toolmaker.	როდესაც სკოლაში დავდიოდი ჩვენ გვიხსნიდნენ ადამიანს, როგორც იარაღის შემქმნელს.


So that when Louis Leakey, my mentor, heard this news, he said, "Ah, we must now redefine 'man,' redefine 'tool,' or accept chimpanzees as humans."	როდესაც ეს ამბავი ჩემმა მენტორმა ლუის ლეკიმ გაიგო, მან თქვა: ''ჩვენ ახალიდან უნდა განსვსაზღვროთ ადამიანი და იარაღი ან შინპანზე უნდა მივიღოთ ადამიანად."


(Laughter) We now know that at Gombe alone, there are nine different ways in which chimpanzees use different objects for different purposes.	(სიცილი) ახლა ჩვენ ვიცით რომ მხოლოდ გომბიაში არის ცხრა სხვადასხვა ხერხი, რომლის საშუალებითაც შიმპანზეები იყენებენ სხვადასხვა საგნებს განხვავებული მიზნებისთვის.


Moreover, we know that in different parts of Africa, wherever chimps have been studied, there are completely different tool-using behaviors.	უფრო მეტიც აფრიკის იმ ადგილებში, სადაც შიმპანზეებს შეისწავლიან, არის სრულიად განსხვავებული იარაღის გამოყენების ქცევები.


And because it seems that these patterns are passed from one generation to the next, through observation, imitation and practice -- that is a definition of human culture.	დაკვირვების შედეგად, ჩანს რომ ეს ქცევები გადაეცემა ერთი შთამომავლობიდან მეორეს, იმიტაცია და პრაქტიკა-ეს არის ადამიანური კულტურის განსაზღვრება.


What we find is that over these 40-odd years that I and others have been studying chimpanzees and the other great apes, and, as I say, other mammals with complex brains and social systems, we have found that after all, there isn't a sharp line dividing humans from the rest of the animal kingdom.	რას მივაგენით ამ 40 წლის მანძილზე, როდესაც მე და სხვები შევისწავლიდით შიმპანზეებს და სხვა შესანიშნავ პრიმატებს თუ ძუძუმწოვრებს განვითარებული ტვინითა და სოციალური სისტემით, აღმოვაჩინეთ, რომ არ არის მკვეთრი ხაზი რომელიც ადამიანის რასაც ყოფს ცხოველთა სამეფოდან.


It's a very wuzzy line.	ის ძალიან მკრთალი ხაზია.


It's getting wuzzier all the time as we find animals doing things that we, in our arrogance, used to think was just human.	როცა ჩვენ ვნახულობთ თუ რას საქმიანობენ ცხოველები ის უფრო და უფრო მცირდება რაც ჩვენ გვაფიქრებინებს, რომ ის ჰგავს ადამიანს.


The chimps -- there's no time to discuss their fascinating lives -- but they have this long childhood, five years of suckling and sleeping with the mother, and then another three, four or five years of emotional dependence on her, even when the next child is born.	შიმპანზეები-სამწუხაროდ არ გვაქვს დრო, რომ ვილაპარაკოთ მათ მომაჯდოვებელ ცხოვრებაზე-- მაგრამ მათ აქვთ ხანგრძლივი ბავშვობა 5 წელი რომელიც გამოიხატება დედასთან ერთდ ძილში და ძუძუსწოვში, შემდეგი სამი, ოთხი ან ხუთი წელი არის ემოციური დამოკიდებულება მასზე, სანამ შემდეგი ბავშვი გაუჩდება.


The importance of learning in that time, when behavior is flexible -- and there's an awful lot to learn in chimpanzee society.	ამ პერიოდში შესწავლა მნიშვნელოვანია, ვინაიდან ქცევა არის ძალიან შემგუებლური და სხვა უამრავი რამეა რაც შეგვამცნობინებს შიმპანზეების საზოგადოებას.


The long-term affectionate supportive bonds that develop throughout this long childhood with the mother, with the brothers and sisters, and which can last through a lifetime, which may be up to 60 years.	დიდი ხნის განმავლობაში დახმარებებმა დედასთან გატარებულმა ხანგრძლივმა ბავშობამ, ასევე თავის ძმებთან და დებთან ყოფნამ, შეიძლება გასტანოს მთელი ცხოვრება, რომელიც შესაძლოა 60 წელი გაგარძელდეს.


They can actually live longer than 60 in captivity, so we've only done 40 years in the wild so far.	მათ 60 წელზე მეტი ხნით შეუძლიათ ცხოვრება ჩვენ კი მხოლოდ 40 წელი გავატარეთ მათთან ერთად.


And we find chimps are capable of true compassion and altruism.	და აღმოვაჩინეთ რომ შიმპანზეებს აქვთ სიბრალულისა და ალტრუიზმის უნარი.


We find in their non-verbal communication -- this is very rich -- they have a lot of sounds, which they use in different circumstances, but they also use touch, posture, gesture, and what do they do?	აღმოვაჩინეთ არასიტყვიერი კომუნიკაცია-ის ძალიან მდიდარია-- მათ აქვთ ძალიან ბევრი ხმები, რომელსაც სხვადასხვა შემთხვევის დროს იყენებენ. მაგრამ ისინი ასევე ხმარობენ შეხებას, ჟესტებს, პოზებს, და რისთვის აკეთებენ ისინი ამას?


They kiss; they embrace; they hold hands.	ისინი კოცნიან, ისინი ეხუტებიან და ართმევენ ხელს.


They pat one another on the back; they swagger; they shake their fist -- the kind of things that we do, and they do them in the same kind of context.	ისინი ხელს უსმევენ ზურგზე, ტრბახობენ, ამოძრავებენ მუშტს-- იმას რასაც ჩვენ ვაკეთებთ- და ისინი იყენებენ მათ იმავე კონტექსტში რასაც ჩვენ.


They have very sophisticated cooperation.	მათ ყავთ ძალიან გამოცდილი ჯგუფები.


Sometimes they hunt -- not that often, but when they hunt, they show sophisticated cooperation, and they share the prey.	ხანდახან ისინი ნადრირობენ მაგრამ არც ისე ხშირად, მაგრამ როცა ისინი ნადირონებნ ჩანან, როგორც გამოცდილი კოოპერაცია ვინაიდან ისინი იყოფენ ნადავლს.


We find that they show emotions, similar to -- maybe sometimes the same -- as those that we describe in ourselves as happiness, sadness, fear, despair.	ჩვენ აღმოვაჩინეთ რომ მათ აქვთ ემოციები, მარტივი და შესაძლოა ხანდახან ერთიდაიმავე- ისეთი რომელსაც ჩვენ ვეძახით ბედნიერებას , მწუხარებას, უიმედობას.


They know mental as well as physical suffering.	ისინი გონებრივად გრძნობენ ფიზიკურ ტკივილს.


And I don't have time to go into the information that will prove some of these things to you, save to say that there are very bright students, in the best universities, studying emotions in animals, studying personalities in animals.	მე დრო არ მაქვს, რომ ამ ინფორმაციას მივყვე რომელიც გააუმჯობესებდა თქვენს საქმეს, მინდა ვთქვა,რომ აქ საუკეთესო უნივერსიტეტებში არიან გონებაგახსნილი სტუდენტები, რომლებიც სწავლობენ ცხოველების ემოციებს და პერსონალურ განცდებს.


We know that chimpanzees and some other creatures can recognize themselves in mirrors -- "self" as opposed to "other."	ჩვენ ვიცით რომ შიმპანზეეს და სხვა ცხოველებს აქვთ უნარი აღიქვან თავიანთი თავი სარკეში----საკუთარი თავი როგორც სხვა.


They have a sense of humor, and these are the kind of things which traditionally have been thought of as human prerogatives.	მათ აქვთ იუმორის გრძნობა, ეს ისეთი საკითხებია რომელზეც ტრადიციულად ფიქრობდნენ, რომ მხოლოდ ადამიანის პრეროგატივაა.


But this teaches us a new respect -- and it's a new respect not only for the chimpanzees, I suggest, but some of the other amazing animals with whom we share this planet.	მაგრამ ეს გვასწავლის ჩვენ პატივისცემას---- და ეს პატივისცემა ჩდება არა მხოლოდ შიმპანზეებზე, მე ასევე ვფიქრობ, რომ სხვა გასაოცარი ცხოველების მიმართაც, რომლებთან ერთადაც ჩვენ დედამიწაზე ვცხოვრობთ.


Once we're prepared to admit that after all, we're not the only beings with personalities, minds and above all feelings, and then we start to think about ways we use and abuse so many other sentient, sapient creatures on this planet, it really gives cause for deep shame, at least for me.	ყველაფერი ამის შემდეგ ჩვენ მოგვიხდება ვაღიაროთ, რომ მხოლოდ ჩვენ არ ვართ ისეთი არსებები, რომლებთაც გააჩნია პერნსონალურობა , გონება და ზემოთ ხსენებული გრძნობები, ამის შემდეგ კი ჩვენ დავიწყებთ ფიქრს იმ მეთოდების შესახებ, რომელსაც იყენებს უამრავი მეცნიერი და პლანეტის ბრძენი ქმნილება, ის გვაჩვენებს დიდ სირცხვილს და პირველ რიგში მე ვიქნები.


So, the sad thing is that these chimpanzees -- who've perhaps taught us, more than any other creature, a little humility -- are in the wild, disappearing very fast.	სამწუხარო ფაქტი ის არის, რომ ეს შიმპანზეები რომლებიც გვაფიქრებს ჩვენ ბევრ რამეზე უფრო მეტად, ვიდრე სხვა ქმნილებები ძალიან სწრაფად ქრებიან ბუნებაში.


They're disappearing for the reasons that all of you in this room know only too well.	ისინი ქრებიან იმ მიზეზების გამო, რომლის შესახებაც აქ მყოფებმა ძალიან კარგად იცით.


The deforestation, the growth of human populations, needing more land.	გაუტყეურება, ადამიანის პოპულაციის ზრდა რომელსაც უფრო მეტი მიწა სჭირდება.


They're disappearing because some timber companies go in with clear-cutting.	ისინი არიან გადაშენების პირას იმიტომ, რომ ზოგი ტყის კომპანია ჭრიან ხეებს შერჩევის გარეშე.


They're disappearing in the heart of their range in Africa because the big multinational logging companies have come in and made roads -- as they want to do in Ecuador and other parts where the forests remain untouched -- to take out oil or timber.	ისინი კი უჩინარდებიან აფრიკის გულიდან. იმიტომ რომ მულტინაციონალური კომპანიები მივიდნენ და გაიყვანეს გზები მათ ასევე უნდათ იგივე გააკეთონ ეკვადორში და დანარჩენ ნაწილში სადაც ტყეები ხელშეუხებელია-- რათა ამოიღონ ნავთობი და საშენი მასალები.


And this has led in Congo basin, and other parts of the world, to what is known as the bush-meat trade.	ეს გრძელდება კონგოში და მსოფლიოს სხვა ნაწილში, ასევე ცნობილია ისიც , რომ მიდის გამალებული ვაჭრობა.


This means that although for hundreds, perhaps thousands of years, people have lived in those forests, or whatever habitat it is, in harmony with their world, just killing the animals they need for themselves and their families -- now, suddenly, because of the roads, the hunters can go in from the towns.	ეს ნიშნავს რომ ასობით , შესაძლოა ათიათასობით წლის წინ ადამიანები რომლებიც ცხოვრობდნენ ტყეში და ჰარმონიულად თანაარსებობდნენ ამ სამყაროსთან ეხლა კლავენ ცხოველებს თვიანთი საჭიროებისადმი საკუთარი თავისთვის და ოჯახისთვის--- ეხლა კი უცბად, გზების გამო მონადირებს ქალაქაიდან შეუძლიათ წავიდნენ იქ.


They shoot everything, every single thing that moves that's bigger than a small rat; they sun-dry it or smoke it.	ისინი ესვრიან ყველაფერს რაც კი მოძრაობს თუნდაც დიდი იყოს თუნდაც პატარა ვირთხა, ისინი აშრობენ და წვავწენ მას.


And now they've got transport; they take it on the logging trucks or the mining trucks into the towns where they sell it.	შემდეგ ისინი უკეთებენ ტრანსპორტირებას და გადააქვთ ისინი სპეციალური ტანკერებით, ან მაღაროს ტანკერბით ქალაქში სადაც მათ შემდგომ ყიდიან.


And people will pay more for bush-meat, as it's called, than for domestic meat -- it's culturally preferred.	ხალხი იხდის უფრო მეტ ფულს გატყავებულ ხორცში, ვიდრე შინაურ ხორცში--რომელიც კულტურულად გამოყვანილია.


And it's not sustainable, and the huge logging camps in the forest are now demanding meat, so the Pygmy hunters in the Congo basin who've lived there with their wonderful way of living for so many hundreds of years are now corrupted.	ეს კი ნიშნავს უწყვეტ და უზარმაზარ გადამზიდავ მანქანებს ტყეში ვინაიდან დღეს მოთხოვნაა ხორცზე, პიგმი მონადირებიც კი რომლებიც კონგოს ყურეში ცხოვრობდნენ თავიანთი წყნარი ცხოვრებით უკვე არიან გარეული ესეთ არასუფთა საქმეებში.


They're given weapons; they shoot for the logging camps; they get money.	მათ დაურიგეს იარაღები ისინი ისვრიან ტყის გადამამუშავებელი საწარმოებისთვის და იღებენ ფულს.


Their culture is being destroyed, along with the animals upon whom they depend.	მათი კულტურა ნადგურდება, ცხოველების ჩათვლით ვიზეც ისინი არიან დამოკიდებულები .


So, when the logging camp moves, there's nothing left.	ანუ როდესაც ტყის კომპანიები წავლენ იქ არაფერი დარჩება.


We talked already about the loss of human cultural diversity, and I've seen it happening with my own eyes.	ჩვენ უკვე ვისაუბრეთ ადგილობრივ ადამიანთა კულტურის განადგურებაზე და ეს კი ჩემს თვალწინ ხდება.


And the grim picture in Africa -- I love Africa, and what do we see in Africa?	ეს არის აფრიკის საშინელი სურათი– მე მიყვარს აფრიკა, და რას ვხედავთ ჩვენ აფრიკაში?


We see deforestation; we see the desert spreading; we see massive hunger; we see disease and we see population growth in areas where there are more people living on a certain piece of land than the land can possibly support, and they're too poor to buy food from elsewhere.	ჩვენ ვხედავთ გაუტყეურებას, ჩვენ ვხედავთ რომ უდაბნო ფართოვდება, ვხედავთ მასიურ შიმშილს, ჩვენ ვხედავთ ავადმყოფობებს და ვხედავთ ადამიანთა პოპულაციის ზრდას იმ ნაწილში სადაც ადამიანები მჭიდროდ ცხოვრობენ და იმ ნაწილში სადაც მიწა შედარებით გამოყენებადია, ისინი ძალიან ღარიბები არიან იმისთვის, რომ იყიდონ საჭმელი.


Were the people that we heard about yesterday, on the Easter Island, who cut down their last tree -- were they stupid?	სად არიან ადამიანები რომლებზედაც გუშინ გვესმოდა, აღმოსავლეთ კუნძულზე, ვინ მოჭრა მათი უკანასკნელი ხე –სულელები არიან?


Didn't they know what was happening?	არ იციან რა ხდება?


Of course, but if you've seen the crippling poverty in some of these parts of the world it isn't a question of "Let's leave the tree for tomorrow."	რა თქმა უნდა, მაგრამ შენ ხედავ გაუსაძლის სიღარიბეს მსოფლიოს ზოგიერთ ნაწილში რის გამოც არ დგას საკითხი, რომ დავტოვოთ ხე ხვალისთვის.


"How am I going to feed my family today?	"როგორ გამოვკვებო ჩემი ოჯახი დღეს?


Maybe I can get just a few dollars from this last tree which will keep us going a little bit longer, and then we'll pray that something will happen to save us from the inevitable end."	შესაძლოა მე მივიღო რამდენიმე დოლარი ამ ბოლო ხიდან, რომელიც ცოტა ხანი თავს გაგვატანიანებს, და შემდეგ ვილოცებთ, რომ იქნებ რამე მოხდეს რომ დაგვიცვას გარადუვალი დასასრულისგან."


So, this is a pretty grim picture.	ეს არის შემსუბუქებული სურათი.


The one thing we have, which makes us so different from chimpanzees or other living creatures, is this sophisticated spoken language -- a language with which we can tell children about things that aren't here.	ერთი რამ გვაქვს, რომელიც გვანსხვავებს შიმანზეებისგან და სხვა ცოცხალი არსებებისგან, ეს არის სალაპარაკო ენა–– ენა, რომლითც ჩვენ შეგვიძლია ვუთხრათ ბავშვებს იმის შესახებ რა აღარ არის აქ.


We can talk about the distant past, plan for the distant future, discuss ideas with each other, so that the ideas can grow from the accumulated wisdom of a group.	ჩვენ შეგვიძლია ვისაუბრთ ახლო წარსულზე, დავგეგმოთ ახლო მომავალი, გავცვალოთ ერთმანეთში იდეები, იდებს შეუძლიათ გაზარდონ ჯგუფის აკუმულირებული სიბრძნე,


We can do it by talking to each other; we can do it through video; we can do it through the written word.	ჩვენ შეგვიძია გავაკეთოთ ეს ერთმანეთში ლაპარაკით, ჩვენ შეგვიძლია გავაკეთოთ ეს ვიდეოთი და დაწერილი ტექსტით.


And we are abusing this great power we have to be wise stewards, and we're destroying the world.	ჩვენ შეგვიძლია ვაკრიტიკოთ ის უდიდესი ძალა, რომელიც ჩვენ გმართავს და რითაც ჩვენ ვანადგურებთ მსოფლიოს.


In the developed world, in a way, it's worse, because we have so much access to knowledge of the stupidity of what we're doing.	განვითარებული მსოფლიო, ძალიან ცუდათ იქცევა, ვინაიდან ჩვენ გვაქვს საკმარისი ცოდნა იმის შესახებ თუ რას ვაკეთებთ ჩვენ.


Do you know, we're bringing little babies into a world where, in many places, the water is poisoning them?	იცით, ჩვენ ვზრდით ბავშვებს მსოფლიოში ბევრ ადგილას სადაც წყალი მათ წამლავს.


And the air is harming them, and the food that's grown from the contaminated land is poisoning them.	და ჰაერი ზიანს აყენებს, საჭმელი კი რომელიც იქ იზრდება დაბინძურებული მიწსგან ასევე ვნებს მათ.


And that's not just in the far-away developing world; that's everywhere.	განვითარებადი მსოფლიო არც ისე შორსაა,ის ყველგან არის.


Do you know we all have about 50 chemicals in our bodies we didn't have about 50 years ago?	იცით რომ 50 ელემენტი რომელიც დღეს ჩვენ გავქვს ორგანიზმში არ გვქონდა 50 წლის წინ?


And so many of these diseases, like asthma and certain kinds of cancers, are on the increase around places where our filthy toxic waste is dumped.	და უამრავი დაავადება, როგორიც არის ასტმა, და ზოგიერთი სახეობის კიბო არის ზრდადი იმ ადგილებში სადაც ტოქსიკური ნივთიერებები ვრცელდება.


We're harming ourselves around the world, as well as harming the animals, as well as harming nature herself -- Mother Nature, that brought us into being; Mother Nature, where I believe we need to spend time, where there's trees and flowers and birds for our good psychological development.	ჩვენ საკუთარ თავს ვაყენებთ ზიანს, ისევე როგორც ვაზიანებთ ცხოველებს და საკუთარ ბუნებას. დედა ბუნებას, რომელმაც ჩვენ შეგვქმნა. დედა ბუნებამ, რომელიც ჩვენ გვჭირდება განსატვირთად, სადაც ხეები, ყვავილები და ჩიტები მოქმედებენ ჩვენს ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაზე.


And yet, there are hundreds and hundreds of children in the developed world who never see nature, because they're growing up in concrete and all they know is virtual reality, with no opportunity to go and lie in the sun, or in the forest, with the dappled sun-specks coming down from the canopy above.	უკვე არის ასობით და ათასობით ბავშვი განვითრებულ ქვეყნებში, რომელებთაც არასდროს უნახიათ ბუნება, ვინაიდან ისინი იზრდებიან და კონცენტრირებული არიან ვირტუალურ რეალობაში, მათ არ აქვთ შესაძლობლობა წავიდნენ და დაწვნენ მზეზე ან ტყეში თავი შეაფარონ მზის სხივებს და გაისეირნონ კანოეთი.


As I was traveling around the world, you know, I had to leave the forest -- that's where I love to be.	თქვენ იცით, რომ მსოფლიოში მოგზაურობ, მაგრამ ვისურვებდი რომ მუდმივად ვიცხოვრო ტყეში, რომელიც მიყვარს.


I had to leave these fascinating chimpanzees for my students and field staff to continue studying because, finding they dwindled from about two million 100 years ago to about 150,000 now, I knew I had to leave the forest to do what I could to raise awareness around the world.	მე უნდა დავუტოვო ეს შესანიშნავი შიმპანზეები ჩემს სტუდენტებს და ამ საქნიამიანობით დაინტერესებულ ადამიანებს რათა გააგრძელონ მათი შესწავლა ვინადან ისინი მცირდებიან, დაახლოებით ორი მილიონიდან 100 წლის წინ დღეს არიან 150 000, მე ვიცოდი, რომ მე უნდა დამეტოვებინა ტყე და რაც შემეძლო გამეკეთებინა იმისთვის, რომ გამეზარდა მსოფლიოს შეგნება.


And the more I talked about the chimpanzees' plight, the more I realized the fact that everything's interconnected, and the problems of the developing world so often stem from the greed of the developed world, and everything was joining together, and making -- not sense, hope lies in sense, you said -- it's making a nonsense.	რაც ბევრს ვლაპარაკობ შიმპანზეების გაჭირვებაზე უფრო, მეტს ვხვდები, რომ ყველაფერი ურთიერთდაკავშირებულია, პრობლემები რომელიც განვითარებულ მსოფლიოს აქვს და ხშირად ეს გამომდინარეობს განვითარებული მსოფლიოს სიხარბიდან, და ყველაფერი ერთად კი ქმნის უიმედობის განცდას--- რაც ნონსენსია.


How can we do it?	რა შეგვიძლია გავაკეთოთ ჩვენ?


Somebody said that yesterday.	იკითხა გუშინ ვიღაცამ,


And as I was traveling around, I kept meeting young people who'd lost hope.	ვინაიდან მე ვმოგზაურობ, მე ვხვდები ადამიანებს რომლებმაც იმედი დაკარგეს.


They were feeling despair, they were feeling, "Well, it doesn't matter what we do; eat, drink and be merry, for tomorrow we die.	ისინი სასოწარკვეთილნი არიან, ისინი განიცდიან, " კარგი არავის აინტერესებს რასც ჩვენ ვაკეთებთ, ვჭამთ, ვსვამთ და ვქორწინდებით, ხვალ მოვკვდებით.


Everything is hopeless -- we're always being told so by the media."	ყველაფერი უიმედოა– ჩვენ ყოველთვის გვამცნობენ მედიით."


And then I met some who were angry, and anger that can turn to violence, and we're all familiar with that.	და მე ვხვდები ადამიანებს, რომლებიც გაბრაზებულები არიან, ისეთი გაბრაზებული, რომ შესაძლოა ბრძოლა დაიწყონ, და ჩვენ ერთაინი ვართ ამაში.


And I have three little grandchildren, and when some of these students would say to me at high school or university, they'd say, "We're angry," or "We're filled with despair, because we feel you've compromised our future, and there's nothing we can do about it."	მე მყავს სამი პატარა შვილიშვილი, და როდესაც რომელიმე სტუდენტი გახდება და მეტყვის უმაღლეს სკოლაში ან უნივერსიტეტში. " ჩვენ გვშია" ან "ჩვენ სასოწარკვეთილები ვართ ვინაიდან შენ გათვალე ჩვენი მომავალი, მაგრამ ჩვენ არაფერი გააკეტეთ ამის შესაცვლელად


And I looked in the eyes of my little grandchildren, and think how much we've harmed this planet since I was their age.	და ჩავხედავ ჩემს შვილიშვილებს თვალებში და დავფიქრდები , რამდენი ვავნეთ ჩვენს პლანეტას მას შემდეგ რაც მე მათ ასაკში ვიყავი.


I feel this deep shame, and that's why in 1991 in Tanzania, I started a program that's called Roots and Shoots.	მე ვგრძნობ ამ დიდ სირცხვილს და სწორედ ამიტომ 1991 წლიდან ტანზანიაში მე დავიწყე პროგრამა რომელსაც ქვია Roots and Shoots.


There's little brochures all around outside, and if any of you have anything to do with children and care about their future, I beg that you pick up that brochure.	მსოფლიოს მაშტაბით გამოუშვით პატარა ბროშურები, თითოეულ თქვენგან აქვს ის რაღაც, რაც უზრუნველყობს ბავშვების მომავალს, მე გთხოვთ რომ აიღოთ ბროშურა.


And Roots and Shoots is a program for hope.	ეს Roots and Shoots არის იმედი.


Roots make a firm foundation.	Roots(ფესვები) ქმნის ფირმის ფუნდამენტს


Shoots seem tiny, but to reach the sun they can break through brick walls.	Shoots(კენწერო) ჩანს ძალიან შორეული. მაგრამ რომ მივაღწიოთ მზემდე უნდა გავამტვრიოთ კედლები,


See the brick walls as all the problems that we've inflicted on this planet.	აგურის კედლები, როგორც ყველა პრობლემის საწყისი რომელიც ჩვენ გვაქვს ამ პლანეტაზე.


Then, you see, it is a message of hope.	ხედავთ, ეს არის იმედის გზავნილი.


Hundreds and thousands of young people around the world can break through, and can make this a better world.	ათიათასობით ადამიანს მთელს მსოფლიოში შეუძლია გაარღვიოს და შეცვალოს მსოფლიო უკეთესობისკენ.


And the most important message of Roots and Shoots is that every single individual makes a difference.	და ყველაზე მნიშვნელოვანი გზავნილი Roots and Shoots არის ის, რომ ყველას ინდივიდუალურად შეუძლია განსხვავებული საქმე აკეთოს,


Every individual has a role to play.	ყველას აქვს თავისი როლი.


Every one of us impacts the world around us everyday, and you scientists know that you can't actually -- even if you stay in bed all day, you're breathing oxygen and giving out CO2, and probably going to the loo, and things like that -- you're making a difference in the world.	თითოეული ჩვენგანი ყოველდღიურად ახდეს გავლენას მსოფლიოზე, და თქვენ მეცნიერებმა იცით არ შეგიძლიათ--- თუ თქვენ მთელი დღე დარჩებით საწოლში თქვენ შეისუნთქვავთ ჟანგბადს და გამოყოფთ ნახშიროჟანგს და მიდიხართ საპირფერეშოში და ასე შემდეგ. ანუ შენ ცვლი გარემოს.


So, the Roots and Shoots program involves youth in three kinds of projects.	ასე, რომ ეს პროგრამა გთავაზობთ სამი სახის პროექტს


And these are projects to make the world around them a better place.	და ეს სამივე ემსახურება იმას რომ მსოფლიო უკეთესი გახდეს.


One project to show care and concern for your own human community.	ერთი პროექტი გულისხმობს ზრუნვას და ურთიერთობას ადამიანებთან.


One for animals, including domestic animals -- and I have to say, I learned everything I know about animal behavior even before I got to Gombe and the chimps from my dog, Rusty, who was my childhood companion.	ერთი კიდევ განკუთვნილია ცხოველებისთვის, შინაური ცხოველების ჩათვლით--მე მინდა გითხრათ რომ რომ მე ყველაფერი შევისწავლე რაც ეხება ცხოველების ქცევას მას შემდეგ რაც წავედი გომბიაში, შიმპანზიდან დაწყებილი ჩემი ძაღლით დამთავრებული, რასტი მისი სახელი, რომელიც იყო ჩემი ბავშვობის კომპანიონი.


And the third kind of project: something for the local environment.	და მესამე ეხება ლოკალურ გარემოს.


So what the kids do depends first of all, how old are they -- and we go now from pre-school right through university.	ამ პროგრამის განხორციელება დამოკიდებულია ბავშვებზე, პირველ რიგში გვაინტერესებს რა ასკის არიან, ვინაიდან ჩვენ ვიწყებთ დაწყებითი სკოლიდან და უნივერსიტეტიდან.


It's going to depend whether they're inner-city or rural.	ასევე დამოკიდებულია იმაზე ისინი ქალაქში ცხოვრობენ თუ გარეუბანში


It's going to depend if they're wealthy or impoverished.	დამოკიდებულია ღარიბია თუ მდიდარი.


It's going to depend which part, say, of America they're in.	დამოკიდებულია ამერიკის რომელ ნაწილში არიან.


We're in every state now, and the problems in Florida are different from the problems in New York.	ჩვენ ეხლა ყველა შტატში ვართ და პრობლემები ფლორიდაში განსხვავდება ნიუ იორკის პრობლემებისგან.


It's going to depend on which country they're in -- and we're already in 60-plus countries, with about 5,000 active groups -- and there are groups all over the place that I keep hearing about that I've never even heard of, because the kids are taking the program and spreading it themselves.	ასევე დამოკიდებულია იმაზე თუ, რომელ ქვეყანაში ხარ და ჩვენ ვართ 60-ზე მეტ ქვეყანაში 5000-იანი აქტიური გუნდით და ჯგუფებისგან ვისმენ ისეთ რამეებს, რომლებიც არც კი გამიგია, ვინაიდან ბავშვები მონაწილეობენ ამ პროგრამაში და ავრცელებენ ერთმანეთში.


Why?	რატომ?


Because they're buying into it, and they're the ones who get to decide what they're going to do.	ვინაიდან ისინი დაინტერესდნენ ამით და ისინი არიან ერთ-ერთი ნაწილი რომელთაც გადაწყვიტეს ის თუ რას აპირებენ.


It isn't something that their parents tell them, or their teachers tell them.	ამის შესახებ ზოგჯერ მშობლები უყვებიან ან მასწავლებლები ასწავლიან


That's effective, but if they decide themselves, "We want to clean this river and put the fish back that used to be there.	ეს ეფექტურია, მაგრამ თუ ისინი თვითონ გადაწყვიტავენ და იტყვიან ჩვენ გვინდა დავასუფთაოთ ეს მდინარე და გავმრავლოთ თევზები იქ.


We want to clear away the toxic soil from this area and have an organic garden.	ჩვენ გვინდა გავწმინდოთ ჰაერი ტოქსიკებისგან და გავაშენოთ ორგანული ბაღი.


We want to go and spend time with the old people and hear their stories and record their oral histories.	ჩვენ გვინდა რომ დრო გავატაროთ მოხუც ადამიანებთან მოვისმინოთ მათი ამბები და ჩავიწეროთ მათის ისტრიები,


We want to go and work in a dog shelter.	ჩვენ გვინდა რომ ვიმუშაოთ ძაღლების თავშესაფარში


We want to learn about animals. We want ... " You know, it goes on and on, and this is very hopeful for me.	ჩვენ გვინდა შევისწავლოთ ცხოველები. ჩვენ გვინდა.........." ეს განწყობა იზრდება და ეს ძალიან დამაიდებელია ჩემთვის.


As I travel around the world 300 days a year, everywhere there's a group of Roots and Shoots of different ages.	ვინაიდან მე 300 დღე ვმიგზაურობ წელიწადში ყველგან არის Roots and Shoot-ის სხვადასხვა ასაკის ჯგუფები.


Everywhere there are children with shining eyes saying, "Look at the difference we've made."	ბავშვები გაბრწყინებული თვალებით გვეუბნებიან, "შეხედე რა ცვლილებები მოვახდინეთ."


And now comes the technology into it, because with this new way of communicating electronically these kids can communicate with each other around the world.	დღეს შემოვიდა ტექნოლოგიები, ახალი საკონუმიკაციო სისტემები რითაც ეს ბავშვები მთელი მსოფლიოს მაშტაბით ეკონტაქტებიან ერთმანეთს.


And if anyone is interested to help us, we've got so many ideas but we need help -- we need help to create the right kind of system that will help these young people to communicate their excitement.	თუ ვინმე დაინტერესებულია ჩვენი დახმარებით, ჩვენ გვაქვს ძალიან ბევრი იდეა, მაგრამ ჩვენ გვჭირდება დახმარება რათა შევქმნათ ახალი სახის სისტემა, რომელიც დაეხმარება ამ ახალგაზრდა ადამიანებს გაუზიარონ ერთმანეთს შთაბეჭდილებები


But also -- and this is so important -- to communicate their despair, to say, "We've tried this and it doesn't work, and what shall we do?"	და ასევე მნიშვნელოვანია პრობლემები. მაგალითად "ჩვენ ვეცადეთ მაგრამ არაფერი გამოვიდა და რა შეგვიძლია გავაკეთოთ?


And then, lo and behold, there's another group answering these kids who may be in America, or maybe this is a group in Israel, saying, "Yeah, you did it a little bit wrong. This is how you should do it."	და შემდეგ სხვა ჯგუფები შეეხმიანებიან ამ ბავშვებს, რომელიც შეიძლება იყოს ამერიკაში ან ისრაელში იტყვიან: "ეჰ, არასწორად გააკეთე , ესე უნდა გაგეკეთებინა."


The philosophy is very simple.	ფილოსოფია ძალიან მარტივია.


We do not believe in violence.	ჩვენ ძალადობის არ გვჯერა


No violence, no bombs, no guns.	არა ძალადობას, არა ბომბებს, არა იარაღის.


That's not the way to solve problems.	ეს არ არის პრობლემების გადაჭრის გზა.


Violence leads to violence, at least in my view.	ძალადობა შობს ძალადობას. ეს ჩემი შეხედულებაა.


So how do we solve?	ანუ როგორ შეგვიძლია გადავჭრათ ეს საკითხი?


The tools for solving the problems are knowledge and understanding.	პრობლემის გადაჭრის იარაღი არის ცოდნა და გაანალიზება


Know the facts, but see how they fit in the big picture.	ფაქტების ცოდნა, ნახვა თუ როგორ იმოქმედებს ის ერთიან სურათზე.


Hard work and persistence --don't give up -- and love and compassion leading to respect for all life.	მძიმე შრომა და შეუპოვრობა -თავის არ დანებება პერსპექტივის დანახვა, ცხოვრების სიყვარული და თანაგრძნობა.


How many more minutes? Two, one?	რამდენი წუთი დამრჩა?


Chris Anderson: One -- one to two.	ორი, ერთი? კრის ანდერსონ : ერთი- ერთი ორი?


Jane Goodall: Two, two, I'm going to take two.	ჯანე გუდალი: ორი, ორი, მე წავიღებ ორ წუთს.


(Laughter) Are you going to come and drag me off?	(სიცილი) შენ აპირებ მოსვლას და ჩემს აქედან გამოგდებას?


(Laughter) Anyway -- so basically, Roots and Shoots is beginning to change young people's lives.	(სიცილი) მოკლედ-- Roots and Shoots არის დასაწყისი შეცვალოს ახალგაზრდა ადამიანების ცხოვრება.


It's what I'm devoting most of my energy to.	ეს ის არის, რასაც ჩემს მთლიან ენერგია ვახმარ.


And I believe that a group like this can have a very major impact, not just because you can share technology with us, but because so many of you have children.	მე მჯერა, რომ ესეთი სახის ჯგუფი შესაძლოა იყოს გავლენის მომხდენი, არა ეხლა, იმიტომ რომ თქვე შეგიძლიათ გაინაწილოთ ტექნოლოგია ჩვენთან ერთად, იმიტომ რომ თქვენ გყავთ ბავშვები.


And if you take this program out, and give it to your children, they have such a good opportunity to go out and do good, because they've got parents like you.	და თუ გააცნობთ ამ პროგრამას და გადასცემთ თქვენ ბავშვებს, მათ ექნებათ კარგი შესაძებლობა, რომ გავიდნენ გარეთ და გააკეთონ სიკეთე ვინაიდან მათ ყავთ მშობლები თქვენ სახით.


And it's been so clear how much you all care about trying to make this world a better place.	ეს ნათელია, როგორ ცდილობთ თქვენ ყველა, რომ მსოფლიო აქციოთ უკეთეს ადგილად.


It's very encouraging.	ეს ძალიან დამაიმედებელია.


But the kids do ask me -- and this won't take more than two minutes, I promise -- the kids say, "Dr. Jane, do you really have hope for the future?	მაგრამ ბავშვები მკითხულობენ--- ეს არ დაიკავებს ორ წუთზე მეტს , მე პირობას ვიძლევი--- თუ მეტყვიან, " პროფესორო ჯაინ, თქვენ ნამდვილად გაქვთ მომავლის იმედი?


You travel, you see all these horrible things happening."	თქვენ მოგზაურობთ და ხედავ ამ საშინელებენს რომელიც ხდება."


Firstly, the human brain -- I don't need to say anything about that.	ვუპასუხებ, პირველ რიგში ადამიანს აქვს გონება -მე არ მჭირდება ვთქვა რაიმე ამის შესახებ.


Now that we know what the problems are around the world, human brains like yours are rising to solve those problems.	ეხლა ჩვენ ვიცით რა პრობლემებია მსოფლიოში, ადამიანის გონება კი ვითრდება, რათა გადაჭრას ეს პრობლემები.


And we've talked a lot about that.	ჩვენ ვილაპარაკეთ ამის შესახებ.


Secondly, the resilience of nature.	მეორე ბუნების აღდგენა.


We can destroy a river, and we can bring it back to life.	ჩვენ შეგვიძლია გავანადგუროთ მდინარე და ჩვენ შეგვიძლია კვლავ დაუბრუნოთ მას ცხოვრება.


We can see a whole area desolated, and it can be brought back to bloom again, with time or a little help.	ჩვენ ვხედავთ, რომ უამრავი ადგილი დაუსახლებელია, რომელიც შასაძლებელია აღვადგინოთ და ავაყვავოთ დროთა განმავლობაში პატარა დახმარების გაწევით.


And thirdly, the last speaker talked about -- or the speaker before last, talked about the indomitable human spirit.	და მესამე , ბოლო გამომსვლელი ლაპარაკობდა ამის შესახებ-ან ბოლოს წინა გამომსვლელი ადამიანის სულის შეუპოვრობის შესახებ.


We are surrounded by the most amazing people who do things that seem to be absolutely impossible.	ჩვენს გარშემო უამრავი გასაოცარი ადამიანია რომლებიც აკეთებენ ისეთ რამეებს რომელიც წარმოუდგენელია.


Nelson Mandela -- I take a little piece of limestone from Robben Island Prison, where he labored for 27 years, and came out with so little bitterness, he could lead his people from the horror of apartheid without a bloodbath.	ნელსონ მანდელა- მე წამოვიღე პატარა კირქვის ნატეხი რობენის კუნძულის ციხიდან სადაც 27 წელი იყო დატყვევებული გამოვიდა არა გაბოროტებული და შეძლო გაძღოლოდა ხალხს აპარტეიდის შიშისა და სისხლისღვირის გარეშე.


Even after the 11th of September -- and I was in New York and I felt the fear -- nevertheless, there was so much human courage, so much love and so much compassion.	11 სექტემბრის შემდეგ ნიუ იორკში მე ვგრძნობდი შიშს-მიუხედავათ იმისა, რომ იქ იყო ბევრი მამაცობა დიდი სიყვარული და თანაგრძნობა.


And then as I went around the country after that and felt the fear -- the fear that was leading to people feeling they couldn't worry about the environment any more, in case they seemed not to be patriotic -- and I was trying to encourage them, somebody came up with a little quotation from Mahatma Gandhi, "If you look back through human history, you see that every evil regime has been overcome by good."	მას შემდეგ, როდესაც მე დავიწყე ქყვეყანაში სიარული მე ვიგრძენი შიში-- შიში იმისა, რომ ადამიანების წამყვანი გრძნობა იყო შიშის განცდა და მათ აღარ შეეძლოთ გარემოზე წუხილი, ისინი ფიქრობვდნენ რომ არ იყვნენ პატრიოტები-- მე ვცდილობდი გამემხნევებინა ისინი, ვიღაც გამოვიდა მაჰათმა განდის პატარა ციტატით " თუ შენ გადახედავ კაცობრიობის ისტორიას, დაინახავ, რომ ყველა ბოროტი რეჟიმი შეიცვალა კარგით"


And just after that a woman brought me this little bell, and I want to end on this note.	და ამის შემდეგ ამ ქალმა მომცა ეს პატარა ზარი, და მე მინდა, რომ ჩემი გამოსვლა დავამთავრო ამით.


She said, "If you're talking about hope and peace, ring this.	მან თქვა: " თუ შენ ფიქრობ იმედზე და მშვიდობაზე, დააზარუნე.


This bell is made from metal from a defused landmine, from the killing fields of Pol Pot -- one of the most evil regimes in human history -- where people are now beginning to put their lives back together after the regime has crumbled.	ეს ზარი გაკეთებულია ნაკლებად საშიში ნაღმისგან პილ-პოტის სასაკლაო მინდვრებიდან-- რომელიც იყო ერთ ერთი ყველაზე ბოროტი რეჟიმი მსოფლიოში-- სადაც დღეს ხალხი ერთად იწყებს ცხოვრებას მას შემდეგ რაც რეჟიმი ჩამოვარდა


So, yes, there is hope, and where is the hope?	დიახაც ეს არის იმედი და სად არის იმედი?


Is it out there with the politicians?	პოლიტიკოსებში?


It's in our hands.	ისე ჩვენს ხელშია.


It's in your hands and my hands and those of our children.	ის თქვენს და ჩემს ხელშია და ჩვენი ბავშვების ხელშია.


It's really up to us.	ეს მართლა ჩვენზეა დამოკიდებული.


We're the ones who can make a difference.	ჩვენ ვართ ისინი ვისაც ძალუძს განსხვავებულის გაკეთება.


If we lead lives where we consciously leave the lightest possible ecological footprints, if we buy the things that are ethical for us to buy and don't buy the things that are not, we can change the world overnight.	თუ ჩვენ წავმართავთ ცხოვრებას ისე, რომ გადავდგათ ნათელი ეკოლოგიური ნაბიჯები, თუ ჩვენ ვიყიდით საგნებს, რომლებიც ეკოლოგიურია და არ ვიყიდით ისეთს, რომელიც არ არის ეკოლოგიური, ჩვენ შეგვიძლია შევცვალოთ მსოფლიო დღეიდან.


Thank you.	დიდი მადლობა.


Hi, my name is Marcin -- farmer, technologist.	გამარჯობა, ჩემი სახელია მარსინი ფერმერი, ტექნოლოგი.


I was born in Poland, now in the U.S.	დავიბადე პოლონეთში, ახლა ამერიკაში ვარ.


I started a group called Open Source Ecology.	მე წამოვიწყე მოძრაობა "ეკოლოგია თავისუფალი კოდით" - Open Source Ecology.


We've identified the 50 most important machines that we think it takes for modern life to exist -- things from tractors, bread ovens, circuit makers.	შევიმუშავეთ 50 უმნიშვნელოვანესი დანადგარის სია რომელიც ჩვენი აზრით აუცილებელია თანამედროვეობაში ისეთი როგორიცაა ტრაქტორი პურის საცხობი, გაყვანილობების შემქმნელი.


Then we set out to create an open source, DIY, do it yourself version that anyone can build and maintain at a fraction of the cost.	შემდეგ დავიწყეთ თავისუფალი კოდით, ყველასთვის მარტივი ასაწყობი და მოსავლელი მოწყობილობების შექმნა რომელსაც მცირე ხარჯი სჭირდება.


We call this the Global Village Construction Set.	ჩვენ ვეძახით "გლობალური სოფლის ასაშენებელ ნაკრებს".


So let me tell you a story.	ნება მიბოძეთ მოგიყვეთ ამბავი.


So I finished my 20s with a Ph.D. in fusion energy, and I discovered I was useless.	როდესაც 20-იანი წლები გავიარე დოქტორის ხარისხით ატომური ენერგიის განხრით, აღმოვაჩნე რომ გამოუსადეგარი ვიყავი.


I had no practical skills.	პრაქტიკული ჩვევები არ გამაჩნდა.


The world presented me with options, and I took them.	სამყარო მაძლევდა შესაძლებლობებს და მე ვიყენებდი.


I guess you can call it the consumer lifestyle.	ვფიქრობ ამას შეგვიძლია მომხმარებლური ცხოვრების სტილი ვუწოდოთ.


So I started a farm in Missouri and learned about the economics of farming.	ასე რომ დავაარსე ფერმა მისურიში და ვისწავლე ფერმერობის ეკონომიკა.


I bought a tractor -- then it broke.	ვიყიდე ტრაქტორი, რომელიც გაფუჭდა.


I paid to get it repaired -- then it broke again.	გადავიხადე შესაკეთებლად და ისევ გაფუჭდა.


Then pretty soon, I was broke too.	საკმაოდ სწრაფად გავკოტრდი კიდეც.


I realized that the truly appropriate, low-cost tools that I needed to start a sustainable farm and settlement just didn't exist yet.	გავიაზრე რომ ჩემი შესაბამისი, დაბალხარჯიანი ნივთები, რომელიც მჭირდებოდა თვითმყოფადი ფერმის და დასახლებისთვის ჯერჯერობით არ არსებობდა.


I needed tools that were robust, modular, highly efficient and optimized, low-cost, made from local and recycled materials that would last a lifetime, not designed for obsolescence.	მე მჭირდებოდა გამძლე, ურთიერთჩანაცვლებადი, ეფექტური და ოპტიმიზერებული დაბალხარჯიანი ხელსაწყოები, რომლებიც ადგილობრივი და გადამუშავებული მასალით მზადდება და მთელი ცხოვრება ძლებს, გადასაგდებად არ არის განწირული.


I found that I would have to build them myself.	აღმოვაჩინე რომ ასეთი მეთვითონ უნდა ამეწყო.


So I did just that.	და ასეც მოვიქეცი.


And I tested them.	შემდეგ გამოვცადე.


And I found that industrial productivity can be achieved on a small scale.	და აღმოვაჩინე ინდუსტრიული პროდუქტიულობა რომელიც მცირე მასშტაბზე შეიძლება მიიღწეს.


So then I published the 3D designs, schematics, instructional videos and budgets on a wiki.	ასე რომ, როდესაც გამოვაქვეყნე 3D დიზაინები, სქემები, ინსტრუქციის ვიდეოები და ბიუჯეტები ვიკიზე.


Then contributors from all over the world began showing up, prototyping new machines during dedicated project visits.	შემდეგ მთელი მსოფლიოდან შემომიერთდა ხალხი რომლებმაც დაიწყეს პროტოტიპების კეთება პროექტების ფარგლებში.


So far, we have prototyped eight of the 50 machines.	ჯერჯერობით, 50-დან 8 დანადგარის პროტოტიპი გვაქვს.


And now the project is beginning to grow on its own.	და ეხლა პროექტი იწყებს დამოუკიდებელ სიცოცხლეს.


We know that open source has succeeded with tools for managing knowledge and creativity.	ჩვენ ვიცით, რომ ღია კოდი წარმატებული იყო ცოდნის და კრეატიულობის მართვის კუთხით.


And the same is starting to happen with hardware too.	და იგივე ხდება დანადგარებშიც.


We're focusing on hardware because it is hardware that can change people's lives in such tangible material ways.	ჩვენი ფოკუსია დანადგარებზე იმიტომ რომ დანადგარებს შეუძლიათ ადამიანების ცხოვრების რეალურად, მატერიალურად შეცვლა.


If we can lower the barriers to farming, building, manufacturing, then we can unleash just massive amounts of human potential.	თუ შევძლებთ ბარიერების შემცირებას ფერმერობისთვის, შენებისთვის და წარმოებისთვის, შემდეგ შეგვიძლია მასიური ადამიანური პოტენციალის რეალიზება.


That's not only in the developing world.	ეს მხოლოდ განვითარებად მსოფლიოში არაა ასე.


Our tools are being made for the American farmer, builder, entrepreneur, maker.	ჩვენი მოწყობილობები იქმნება ამერიკელი ფერმერებისთვის, მშენებლებისთვის, მეწარმეებისთვის.


We've seen lots of excitement from these people, who can now start a construction business, parts manufacturing, organic CSA or just selling power back to the grid.	ჩვენ დიდ ენთუზიაზმს ვხედავთ ამ ხალხისგან, ვისაც ეხლა შეუძლია დაიწყოს მშენებლობის ბიზნესი, ნაწილების წარმოება, ორგანული მეურნეობა ან უბრალოდ ენერგიის მიწოდება.


Our goal is a repository of published designs so clear, so complete, that a single burned DVD is effectively a civilization starter kit.	ჩვენი მიზანია შევქმნათ დიზაინების მარაგი იმდენად ცხადი, იმდენად სრულყოფილი რომ ერთ დისკზე იყოს მოთავსებული ცივილიზაციის დასაწყები პაკეტი.


I've planted a hundred trees in a day.	მე დღეში ასობით ხე დავრგე.


I've pressed 5,000 bricks in one day from the dirt beneath my feet and built a tractor in six days.	ვაწარმოე 5'000 აგური დღეში იმ ტალახისგან რომელიც ჩემს ფეხქვეშაა და ავაშენე ტრაქტორი 6 დღეში.


From what I've seen, this is only the beginning.	რაც მე ვნახე, ეს მხოლოდ დასაწყისია.


If this idea is truly sound, then the implications are significant.	თუ ეს იდეა მართლაც ღირებულია, ამის შედეგები მნიშვნელოვანია.


A greater distribution of the means of production, environmentally sound supply chains, and a newly relevant DIY maker culture can hope to transcend artificial scarcity.	საწარმოო სიმძლავრეების უფრო ეფექტური განაწილება, ეკოლოგიურად გამართული საწარმოო ჯაჭვი, და ახლად აღმოცენებული საკუთარი ხელით კეთების კულტურა შესაძლებელია გახდეს ხელოვნური სიმცირის აღმოფხვრის გზა.


We're exploring the limits of what we all can do to make a better world with open hardware technology.	ჩვენ ვეძებთ საზღვრებს რა შეგვიძლია გავაკეთოთ უკეთესი მსოფლიოსთვის ამ ღია დანადგარების ტექნოლოგიით.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


So it's 1995, I'm in college, and a friend and I go on a road trip from Providence, Rhode Island to Portland, Oregon.	1995 წელია მე უნივერსიტეტში ვსწავლობ და დაქალთან ერთად ვმოგზაურობ პროვიდენსიდან (როდ აილენდის შტატი) პორტლენდში (ორეგონის შტატი) მივდივართ.


And you know, we're young and unemployed, so we do the whole thing on back roads through state parks and national forests -- basically the longest route we can possibly take.	ხომ იცით... ახალგაზრდები ვართ, დაუსაქმებლები და ყველაფერს ვაკეთებთ ჩვენს გზაზე, გავდივართ ეროვნული პარკებით და ტყეებით. მოკლედ, ყველაზე გრძელი გზით მივდივართ, რაც ალბათ შეიძლება, რომ აირჩიო.


And somewhere in the middle of South Dakota, I turn to my friend and I ask her a question that's been bothering me for 2,000 miles.	და სადღაც შუაგულ სამხრეთ დაკოტაში, მივუბრუნდი ჩემს მეგობარს და ვუსვამ კითხვას, რომელიც 2 000 მილის მანძილზე მაწუხებდა.


"What's up with the Chinese character I keep seeing by the side of the road?"	„რას უნდა ნიშნავდეს ის ჩინური იეროგლიფი, ყველგან რომ ვხედავ გზებზე?“


My friend looks at me totally blankly.	ჩემი მეგობარი გაკვირვებული მიყურებს.


There's actually a gentleman in the front row who's doing a perfect imitation of her look.	ახლა წინა რიგში ჯენტლმენი ზუსტ იმიტაციას აკეთებს ამ გამომეტყველებისა.


(Laughter) And I'm like, "You know, all the signs we keep seeing with the Chinese character on them."	(სიცილი) და მე ისევ ვეუბნები, „აი ხო იცი, ის ნიშნები, ყველგან, რომ გვხვდება, ზედ ჩინური იეროგლიფით“


She just stares at me for a few moments, and then she cracks up, because she figures out what I'm talking about.	რამდენიმე წუთი მაკვირდება და მერე კვდება სიცილით, რადგან ხვდება რას ვგულისხმობდი.


And what I'm talking about is this.	და აი რაზე ვეკითხებოდი.


(Laughter) Right, the famous Chinese character for picnic area.	(სიცილი) დიახ, ცნობილი ჩინური იეროგლიფი საპიკნიკე სივრცის აღსანიშნავად.


(Laughter) I've spent the last five years of my life thinking about situations exactly like this -- why we sometimes misunderstand the signs around us, and how we behave when that happens, and what all of this can tell us about human nature.	(სიცილი) ჩემი ცხოვრების ბოლო ხუთი წელი გავატარე სწორედ ამგვარ სიტუაციებზე ფიქრში. სწორედ ესეთებზე რატომ არის, რომ ხანდახან არასწორად აღვიქვამთ ნიშნებს ჩვენს გარშემო? როგორ ვიქცევით, როდესაც ესე ხდება? რას გვეუბნება ყველაფერი ეს ადამიანურ ბუნებაზე ?


In other words, as you heard Chris say, I've spent the last five years thinking about being wrong.	სხვა სიტყვებით, რომ ვთქვა ბოლო ხუთი წელი გავატარე იმაზე ფიქრში თუ რას ნიშნავს, ცდებოდე.


This might strike you as a strange career move, but it actually has one great advantage: no job competition.	შეიძლება იფიქროთ, რომ ეს უცანაური არჩევანია კარიერაში წინსვლისთვის. მაგრამ ერთი დიდი უპირატესობა აქვს, არანაირი კონკურენცია არ არის სამსახურებზე.


(Laughter) In fact, most of us do everything we can to avoid thinking about being wrong, or at least to avoid thinking about the possibility that we ourselves are wrong.	(სიცილი) უმრავლესობა ჩვენთაგანი აკეთებს ყველაფერს, რომ თავი აარიდოს ცდომაზე ფიქრს, თუ არა და სულ ცოტა აარიდოს თავი იმაზე ფიქრს, რომ ჩვენ თავად ვცდებით.


We get it in the abstract.	აბსტრაქტულად ჩვენ გვესმის,


We all know everybody in this room makes mistakes.	რომ ყველა ამ ოთახში მყოფი უშვებს შეცდომებს,


The human species, in general, is fallible -- okay fine.	რომ ადამიანები... ზოგადად არ არიან უშეცდომონი - კარგი, გასაგებია.


But when it comes down to me, right now, to all the beliefs I hold, here in the present tense, suddenly all of this abstract appreciation of fallibility goes out the window -- and I can't actually think of anything I'm wrong about.	მაგრამ, როდესაც საქმე მე მეხება, აქ და აი ახლა როდესაც საქმე ეხება ყველა ჩემს რწმენას, ახლა, აწმყოში, მოულოდნელად ეს აბსტრაქტული მოწიწება „უშეცდომობის“ წინაშე, უჩინარდება. არაფერი მომივა თავში, რაზეც ვცდები.


And the thing is, the present tense is where we live.	საქმე ისაა, რომ აწმყო დრო არის ის, სადაც ჩვენ ვცხოვრობთ.