(Applause) You would never confuse them, would you?	(ტაში) არასოდეს აგერევათ ერთმანეთში, არა?


Like, "Which one are you? Remind me."	მაგალითად, "რომელი ხარ?


(Laughter) "Your mother and I need some color-coding system so we don't get confused."	შემახსენე მე და შენი დედა ვაპირებთ გაგაცნოთ ფერთა კოდირების სისტემა, რომ არ დავიბნეთ და აგვერიოთ


Education under "No Child Left Behind" is based on not diversity but conformity.	განათლება, "არცერთი ბავშვი ყურადღების გარეშე" კანონმდებლობის დროს დაფუძნებულია არა მრავალფეროვნებაზე არამედ შესაბამისობაზე


What schools are encouraged to do is to find out what kids can do across a very narrow spectrum of achievement.	რასაც სკოლას ავალებენ შესასრულებლად არის, გაიგონ რა შეუძლიათ ბავშვებს გააკეთონ მიღწევის ძალიან ვიწრო სპექტრით.


One of the effects of "No Child Left Behind" has been to narrow the focus onto the so-called STEM disciplines.	ერთ-ერთი შედეგი პოლიტიკის "არც ერთი ბავშვი ყურადღების გარეშე" ფოკუსის დავიწროვება არის ეგრედ წოდებული STEM დისციპლინამდე.


They're very important.	ეს ძალიან მნიშვნელოვანია


I'm not here to argue against science and math.	აქ იმისთვის არ ვარ, რომ მეცნიერებისა და მათემატიკის წინააღმდეგ გამოვიდე


On the contrary, they're necessary but they're not sufficient.	პირიქით, ისინი საჭიროა, მაგრამ არა საკმარისი.


A real education has to give equal weight to the arts, the humanities, to physical education.	ნამდვილმა განათლებამ, თანაბარი მნიშვნელობა უნდა მიანიჭოს ხელოვნებას, ჰუმანიტარულ საგნებსა და ფიზიკურ აღზრდას.


An awful lot of kids, sorry, thank you -- (Applause) One estimate in America currently is that something like 10 percent of kids, getting on that way, are being diagnosed with various conditions under the broad title of attention deficit disorder.	ძალიან ბევრი, უკაცრავად, მადლობა--(ტაში)--- ერთ-ერთი ხარჯთაღრიცხვა ამერიკაში არის, რომ დაახლოებით 10 პროცენტი ბავშვებისა ამ გზით მიდის დიაგნოზირებულია, სხვადასხვა ვითარებაში, მსხვილი სათაურით, ყოფაქცევის პრობლემა.


ADHD.	ADHD. არ ვამბობ, რომ ასეთი რამ არ არსებობს.


I just don't believe it's an epidemic like this.	უბრალოდ არ მჯერა რომ გავრცელდა, როგორც ეპიდემია.


If you sit kids down, hour after hour, doing low-grade clerical work, don't be surprised if they start to fidget, you know?	თუ დასვავ ბავშვებს საათობით, გააკეთებინებ დაბალხარისხოვან სასულიერო საქმეს იცით, არ გაგიკვირდეთ, თუ ისინი ცქმუტვას დაიწყებენ.


(Laughter) (Applause) Children are not, for the most part, suffering from a psychological condition.	(სიცილი) (ტაში) ბავშვები, უმეტეს შემთხვევაში არ განიცდიან ფსიქოლოგიურ პრობლემებს.


They're suffering from childhood.	ისინი ბავშვობით არიან ავად.


(Laughter) And I know this because I spent my early life as a child.	(სიცილი) და იცით ეს ვიცი იმიტომ, რომ ჩემი ადრეული ცხოვრება გავატარე


I went through the whole thing.	როგორც ბავშვმა. მე გავიარე ყოველივე ეს.


Kids prosper best with a broad curriculum that celebrates their various talents, not just a small range of them.	ბავშვები წარმატებას აღწევენ იმ სრულყოფილი სასწავლო გეგმით, რომელიც ეხმიანება, მათ მრავალმხრივ ნიჭს, და არა მათ მცირე ნაწილს.


And by the way, the arts aren't just important because they improve math scores.	და სხვათაშორის ხელოვნება არ არის მხოლოდ მნიშვნელოვანი იმისთვის რომ, აუმჯობესებს მათემატიკის ქულებს


They're important because they speak to parts of children's being which are otherwise untouched.	ის მნიშვნელოვანია, რადგან ესაუბრება ბავშვის იმ სულიერ მხარეს რაც ჯერ კიდევ შეუხებელია .


The second, thank you -- (Applause) The second principle that drives human life flourishing is curiosity.	მეორე, მადლობა---- (ტაში) მეორე პრინციპი, რაც ხელს უწყობს ადამიანის ცხოვრებას აყვავებაში არის ცნობისმოყვარეობა.


If you can light the spark of curiosity in a child, they will learn without any further assistance, very often.	თუ შეძლებ ბავშვში ცნობისმოყვარეობის ნაპერწკალის გაღვივებას, ყოველგვარი შემდგომი დახმარების გარეშეც ისწავლის


Children are natural learners.	ბავშვები ბუნებრივი მსწავლელები არიან


It's a real achievement to put that particular ability out, or to stifle it.	ნამდვილი მიღწევაა ამ კონკრეტული შესაძლებლობის ჩაქრობა ან მისი ჩახშობა.


Curiosity is the engine of achievement.	ცნობისმოყვარეობა, მიღწევისთვის საუკეთესო იარაღია.


Now the reason I say this is because one of the effects of the current culture here, if I can say so, has been to de-professionalize teachers.	მიზეზი, რატომაც ვამბობ ამას არის ის, რომ ერთ-ერთი შედეგი ამჟამინდელი კულტურის, თუ შემიძლია ასე ვთქვა მასწავლებლების პროფესიონალიზმის შემცირებაა


There is no system in the world or any school in the country that is better than its teachers.	მსოფლიოში არ არსებობს ისეთი სისტემა ან ისეთი სკოლა ქვეყანაში რომელიც უკეთესია თავიანთ მასწავლებლებზე.


Teachers are the lifeblood of the success of schools.	მასწავლებელი, მამოძრავებელი ძალაა, სკოლის წარმატების.


But teaching is a creative profession.	მაგრამ, მასწავლებლობა შემოქმედებითი პროფესიაა


Teaching, properly conceived, is not a delivery system.	მასწავლებლობა, სწორად აღქმული, არ არის მიწოდების სისტემა.


You know, you're not there just to pass on received information.	სწავლების კურსს, მხოლოდ ინფორმაციის მიღებისთვის არ გადიხარ


Great teachers do that, but what great teachers also do is mentor, stimulate, provoke, engage.	ჩინებული მასწავლებლები ასე აკეთებენ მაგრამ გარდა ამისა, ჩინებული მასწავლებელი ასევე დამრიგებელია. ახდენს ბავშვების სტიმულირებას, წახალისებასა და ჩართვას სასწავლო პროცესში


You see, in the end, education is about learning.	საბოლოოდ, განათლება მხოლოდ სწავლაა.


If there's no learning going on, there's no education going on.	თუ არ მიმდინარეობს სწავლის პროცესი არ არის განათლებაც.


And people can spend an awful lot of time discussing education without ever discussing learning.	ხალხმა შესაძლოა უამრავი დრო დახარჯოს განათლების განხილვაზე სწავლების პროცესის განხილვის გარეშე.


The whole point of education is to get people to learn.	განათლების მთლიანი არსი, იმაშია, რომ მიიყვანო ხალხი სწავლამდე.


An old friend of mine -- actually very old, he's dead.	ჩემი მეგობარი, ძველი მეგობარი-- ძალიან ძველი


(Laughter) That's as old as it gets, I'm afraid.	ის გარდაცვლილია. (სიცილი) ვშიშობ მეტად ძველი ვეღარ გახდება.


(Laughter) But a wonderful guy he was, wonderful philosopher.	მაგრამ შესანიშნავი პიროვნება, ბრწყინვალე ფილოსოფოსი


He used to talk about the difference between the task and achievement senses of verbs.	ის საუბრობდა ამოცანისა და მიღწევის გრძნობის ზმნების განსხვავებაზე.


You can be engaged in the activity of something, but not really be achieving it, like dieting.	იცით, შესაძლოა იყო ჩართული, რომელიმე აქტოვობაში მაგრამ ვერ აღწევდე მიზანს, როგორიც არის დიეტა.


(Laughter) It's a very good example.	ძალიან კარგი მაგალითია


There he is. He's dieting.	აი ისიც, ის დიეტაზეა.


Is he losing any weight? Not really.	მაგრამ იკლებს წონაში?


(Laughter) Teaching is a word like that.	არც ისე სწავლებაც დაახლოებით მსგავსი სიტყვაა.


You can say, "There's Deborah, she's in room 34, she's teaching."	შეიძლება თქვა, "34 ოთახში დებორაა, ის ასწავლის. "


But if nobody's learning anything, she may be engaged in the task of teaching but not actually fulfilling it.	მაგრამ თუ არავინ სწავლობს, ის შესაძლოა ჩართული იყოს სწავლების ამოცანაში მაგრამ სინამდვილეში არ ასრულებდეს მას.


The role of a teacher is to facilitate learning.	მანსწავლებლის როლი, სწავლების გაადვილება და შესაძლებლობის მიცემაა.


And part of the problem is, I think, that the dominant culture of education has come to focus on not teaching and learning, but testing.	პრობლემის ნაწილი, კი ის არის, როგორც მე ვრიქრობ განათლების გავრცელებული კულტურა ფოკუსს ახდენს არა სწავლასა და სწავლებაზე, არამედ გამოცდებზე.


Now, testing is important.	ახლა ცოდნის შეფასებაა მნიშვნელოვანი.


Standardized tests have a place.	ადგილი აქვს სტანდარტულ ტესტებს


But they should not be the dominant culture of education.	მაგრამ ეს არ უნდა იყოს განათლების კულტურა


They should be diagnostic. They should help.	ის არა მხოლოდ დიაგნოზს უნდა სვავდეს . უნდა იყოს დახმარების საშუალება.


(Applause) If I go for a medical examination, I want some standardized tests.	(ტაში) თუ სამედიცინო გამოკვლევაზე წავალ, მინდა სტანდარტული ტესტი.


I do.	მართლა მინდა.


I want to know what my cholesterol level is compared to everybody else's on a standard scale.	მინდა ვიცოდე, ქოლესტერინის დონე ჩემს ორგანიზმში სხვასთან შედარებული, სტანდარტული სკალაზე.


I don't want to be told on some scale my doctor invented in the car.	არ მინდა მითხრან იმ სკალის მიხედვით, რომელიც ექიმმა გამოიგონა მანქანაში.


(Laughter) "Your cholesterol is what I call Level Orange."	"თქვენი ქოლესტერინი, არის ის რასაც მე ვეძახი, ფორთოხლის რაოდენობას."


"Really?"	"მართლა?


(Laughter) "Is that good?" "We don't know."	კარგია?" "არ ვიცით."


(Laughter) But all that should support learning.	მაგრამ ყოველივე ეს, უნდა ეხმარებოდეს სწავლას, და არა ხელს უშლიდეს


It shouldn't obstruct it, which of course it often does.	რაც რა თქმა უნდა, ძალიან ხშირად ხდება


So in place of curiosity, what we have is a culture of compliance.	ცნობისმოყვარეობის ადგილას, რაც გვაქვს არის დათმობის კულტურა.


Our children and teachers are encouraged to follow routine algorithms rather than to excite that power of imagination and curiosity.	ჩვენს ბავშვებსა და მასწავლებლებს, ხელს უწყობენ მიყვნენ რუტინულ ალგორითმებს იმის ნაცვლად, რომ წაახალისონ წარმოსახვისა და ცნობისმოყვარეობის ძალა


And the third principle is this: that human life is inherently creative.	და მესამე პრინციპი არის: რომ ადამიანის ცხოვრება არსებითად შემოქმედებითია.


It's why we all have different résumés.	ამიტომაც გვაქვს განსხვავებული რეზუმე.


We create our lives, and we can recreate them as we go through them.	ჩვენ ვქმნით ჩვენს ცხოვრებას და ჩვენვე განვაახლებთ მას სიცოცხლის მანძილზე.


It's the common currency of being a human being.	ეს ადამიანის საერთო თვისებაა


It's why human culture is so interesting and diverse and dynamic.	ამიტომაც არის ადამიანის კულტურა ასეთი საინტერესო, მრავალფეროვანი


I mean, other animals may well have imaginations and creativity, but it's not so much in evidence, is it, as ours?	და დინამიური. ცხოველებსაც შეუძლიათ ქონდეთ კარგი წარმოსახვის ნიჭი და შემოქმედებითობა, მაგრამ არ არის შესამჩნევად და აშკარად. არის ისე როგორც ჩვენი?


I mean, you may have a dog.	შესაძლოა გყავთ ძაღლი


And your dog may get depressed.	და თქვენი ძაღლი შეიძლება უიმედოდ იყოს.


You know, but it doesn't listen to Radiohead, does it?	მაგრამ იცით, ის ამ დროს არ უსმენს "Radiohead"-ს არა?


(Laughter) And sit staring out the window with a bottle of Jack Daniels.	(სიცილი) და არ იწყებს ფანჯრიდან ყურებას, ჯეკ დენიელსის ბოთლით


(Laughter) "Would you like to come for a walk?"	(სიცილი) და შენ ეუბნები, "გინდა სასეირნოდ გავიდეთ?"


"No, I'm fine."	ის კი ამბობს, "არა, კარგად ვარ.


(Laughter) "You go. I'll wait. But take pictures."	შენ წადი, მე დაგელოდები.


(Laughter) We all create our own lives through this restless process of imagining alternatives and possibilities, and one of the roles of education is to awaken and develop these powers of creativity.	მაგრამ სურათები გადაიღე." ჩვენ თვითონ ვქმნით ჩვენ ცხოვრებას, ამ დაუდგრომელ პროცესში ალტერნატივებისა და შესაძლებლობების წარმოსახვაში, და რა არის განათლების ერთ-ერთი როლი გააღვიძოს და განავითაროს შემოქმედების ძალა.


Instead, what we have is a culture of standardization.	ამის ნაცვლად გვაქვს სტანდარტიზებული კულტურა.


Now, it doesn't have to be that way.	ასე არ უნდა იყოს.


It really doesn't.	მართლაც რომ არ უნდა იყოს.


Finland regularly comes out on top in math, science and reading.	ფინეთი, რეგულარულად გვხვდება პირველ ადგილზე


Now, we only know that's what they do well at, because that's all that's being tested.	მათემატიკაში, მეცნიერებასა და კითხვაში. ახლა მხოლოდ ეს ვიცით, რასაც კარგად აკეთებენ რადგან ამჟამად მხოლოდ ამ საგნებში ტარდება ტესტი.


That's one of the problems of the test.	ეს ერთ-ერთი პრობლემაა ტესტის.


They don't look for other things that matter just as much.	არ ეძებენ სხვა არაფერს, გარდა იმისა რაც მნიშვნელოვნად ითვლება.


The thing about work in Finland is this: they don't obsess about those disciplines.	როგორ კეთდება საქმე ფინეთში: ისინი არ არიან შეპყრობილები მეცნიერების ამ დარგებით.


They have a very broad approach to education, which includes humanities, physical education, the arts.	მათ განათლების მიმართ ძალიან ფართო მიდგომა აქვთ რაც მოიცავს ჰუმანიტარულ საგნებსაც, ფიზიკურ აღზრდასა და ხელოვნებასაც.


Second, there is no standardized testing in Finland.	მეორეც, ფინეთში არ არის სტანდარტული ტესტები.


I mean, there's a bit, but it's not what gets people up in the morning, what keeps them at their desks.	ძალიან მცირე რაოდენობით არის, მაგრამ ეს არ აღვიძებს ხალხს დილით. ეს არ აიძულებს მათ დასხდნენ მერხებთან.


The third thing -- and I was at a meeting recently with some people from Finland, actual Finnish people, and somebody from the American system was saying to the people in Finland, "What do you do about the drop-out rate in Finland?"	და მესამე, ახლახანს შეხვედრაზე ვიყავი რამოდენიმე, ფინეთიდან იყო, ანუ ფინელებთან ერთად, და ვიღაც ამერიკის სისტემიდან ეუბნებოდა ხალხს ფინეთში, "რას აკეთებთ, სკოლიდან წასული მოსწავლეების პროცენტულ მაჩვენებელზე?"


And they all looked a bit bemused, and said, "Well, we don't have one.	ყველამ ცოტა გაოცებით შეხედეს და თქვეს, "ჩვენ არ გვყავს ასეთი მოსწავლე."


Why would you drop out?	რატომ წახვალთ სკოლიდან?


If people are in trouble, we get to them quite quickly and we help and support them."	თუ ვინმეს, რამე აწუხებს, სასწრაფოდ ვაქცევთ ყურადღებას ვეხმარებით და თანაგრძნობას ვუცხადებთ მას."


Now people always say, "Well, you know, you can't compare Finland to America."	ახლა ხალხი ყოველთვის ამბობს, "იცით, ვერ შეადარებთ ამერიკას ფინეთს."


No. I think there's a population of around five million in Finland.	ვერა. მე ვფიქრობ მოსახლეობა ფინეთში დაახლოებით 5 მილიონს შეადგენს.


But you can compare it to a state in America.	მაგრამ შეგვიძლია ის შევადაროთ ამერიკის, რომელიმე შტატს.


Many states in America have fewer people in them than that.	ამერიკის ბევრ შტატში გაცილებით ნაკლებია მოსახლეობა ვიდრე ფინეთში,


I mean, I've been to some states in America and I was the only person there.	ამერიკის რამოდენიმე შტატში ვყოფილვარ და ერთადერთი ადამიანი მე ვყოფილვარ.


(Laughter) Really. Really.	(სიცილი) მართლა, მართლა. მთხოვეს კარი ჩამეკეტა, როცა წავედი.


(Laughter) But what all the high-performing systems in the world do is currently what is not evident, sadly, across the systems in America -- I mean, as a whole.	(სიცილი) მაგრამ რას აკეთებს მაღალი ხარისხის მქონე სისტემები მსოფლიოში რაც სამწუხაროდ, ამჟამად არ გვხვდება, ამერიკის სისტემის ფარგლებში-ვგულისხმობ, სრულად,


One is this: they individualize teaching and learning.	პირველ რიგში: ისინი დეტალურად განსაზღვრავენ სწავლას და სწავლებას


They recognize that it's students who are learning and the system has to engage them, their curiosity, their individuality, and their creativity.	ისინი აცნობიერებენ, რომ მოსწავლეა, ვინც სწავლობს და სისტემამ უნდა ჩართოს ისინი, მათი ცნობისმოყვარეობა, მათი ინდივიდუალიზმი და მათი შემოქმედებითობა,


That's how you get them to learn.	აი, როგორ გააღვიძებ მასში სწავლის სურვილს.


The second is that they attribute a very high status to the teaching profession.	მეორეც, ის, რომ ისინი ძალიან მაღალ სტატუს აძლევენ მასწავლებლის პროფესიას.


They recognize that you can't improve education if you don't pick great people to teach and keep giving them constant support and professional development.	ისინი აცნობიერებენ, რომ ვერ მიიღებ განათლების მაღალ ხარისხს თუ არ აარჩევ ბრწყინვალე ადამიანს მასწავლებლად და თუ არ გამოუცხადებ მას მუდმივ მხარდაჭერას და დაეხმარები პროფესიულ განვითარებაში.


Investing in professional development is not a cost.	პროფესიულ განვითარებაში ფულის ჩადება, არ არის ხარჯი


It's an investment, and every other country that's succeeding well knows that, whether it's Australia, Canada, South Korea, Singapore, Hong Kong or Shanghai.	ეს არის ინვესტიცია. და ყველა იმ ქვეყანას, რომელმაც წარმატებას მიაღწია, არის ეს, ავსტრალია, კანადა, სამხრეთ კორეა, სინგაპური, ჰონ-კონგი თუ შანხაი.


They know that to be the case.	ესმის, ეს როგორც საქმე.


And the third is, they devolve responsibility to the school level for getting the job done.	და მესამე, ისინი პასუხისმგებლობას გადასცემენ სკოლას, გააკეთონ მათი საქმე.


You see, there's a big difference here between going into a mode of command and control in education -- That's what happens in some systems.	ხედავთ, დიდი განსხვავებაა, რაც აქ ხდება განათლებაში, ის ბრძანების და კონტროლის სახეს იღებს --- სწორედ ეს ხდება ზოგიერთ სისტემაში.


Central or state governments decide, they know best and they're going to tell you what to do.	ცენტრალური მთავრობა ღებულობს გადაწყვეტილებას ან სახელმწიფო წყვეტს მათ იციან უკეთ და გეტყვიან რა და როგორ გააკეთო.


The trouble is that education doesn't go on in the committee rooms of our legislative buildings.	პრობლემა ის არის რომ განათლების პროცესი არ მიმდინარეობს საკანონმდებლო შენობების ოთახებში.


It happens in classrooms and schools, and the people who do it are the teachers and the students, and if you remove their discretion, it stops working.	ეს ხდება საკლასო ოთახებსა და სკოლებში, და ხალხი, ვინც ამას ახორციელებს, მასწავლებლები და მოსწავლეები არიან, და თუ შეუზღუდავ მათ მოქმედების თავისუფლებას, მაშინ სისტემა წყვეტს მუშაობას.


You have to put it back to the people.	უნდა დაუბრუნო იმ ხალხს.


(Applause) There is wonderful work happening in this country.	(ტაში) შესანიშნავი საქმე კეთდება ამ ქვეყანაში.


But I have to say it's happening in spite of the dominant culture of education, not because of it.	უნდა ვთქვა, რომ ეს ხდება განათლების დომინანტური კულტურის მიუხედავად, და არა ამის გამო.


It's like people are sailing into a headwind all the time.	ხალხი მუდმივად დინების საწინააღმდეგოდ მიდის


And the reason I think is this: that many of the current policies are based on mechanistic conceptions of education.	და ვფიქრობ ამის შედეგია ის, რომ ამჟამინდელი პოლიტიკის დიდი ნაწილი ეყრდნობა განათლების მექანიკურ კონცეფციას.


It's like education is an industrial process that can be improved just by having better data, and somewhere in the back of the mind of some policy makers is this idea that if we fine-tune it well enough, if we just get it right, it will all hum along perfectly into the future.	განათლება ინდუსტრიული პროცესია რომელიც შესაძლოა განვითარდეს უბრალოდ უკეთესი ინფორმაციის ქონის შედეგად, და ვფიქრობ, რომ ამ პოლიტიკის მიღმა მისი შემქმნელების იდეა ის არის, რომ თუ საკმარისად შევიტანთ მცირეოდენ ცვლილებას, თუ სწორად მივიღებთ და გავიგებთ უფრო აქტიური გახდება და უკეთ იმუშავებს მომავალში.


It won't, and it never did.	ვერ იმუშავებს და არასოდეს უმუშავია.


The point is that education is not a mechanical system.	აზრი, ის არის, რომ განათლება არ არის მექანიკური სისტემა


It's a human system.	ის ადამიანური სისტემაა.


It's about people, people who either do want to learn or don't want to learn.	ის ხალხს ეხება. ხალხს, რომელსაც უნდა ან არ უნდა სწავლა


Every student who drops out of school has a reason for it which is rooted in their own biography.	ყველა მოსწავლეს, რომელიც სწავლას წყვეტს სკოლაში ამის მიზეზი აქვს. რაც მისი ბიოგრაფიიდან მოდის.


They may find it boring.	მათ შესაძლოა მოსაწყენად ეჩვენება ის.


They may find it irrelevant.	შესაძლოა არარელევანტურადაც თვლის.


They may find that it's at odds with the life they're living outside of school.	შესაძლოა აღიქვავენ, სკოლას, როგორც რაღაც ზედმეტს იმ ცხოვრებასთან, რომელიც სკოლის გარეთ აქვთ.


There are trends, but the stories are always unique.	არსებობს ასეთი ტენდენციები, მაგრამ ამბები ყოველთვის უნიკალურია.


I was at a meeting recently in Los Angeles of -- they're called alternative education programs.	ახლახანს ვიყავი შეხვედრაზე ლოს ანჯელესში განათლების ალტერნატიულ პროგრამების შესახებ


These are programs designed to get kids back into education.	არსებობს სპეციალური პროგრამები, რომ დააბრუნონ სკოლიდან წასული ბავშვები.


They have certain common features.	მათ კონკრეტული საერთო მახასიათებლები აქვთ.


They're very personalized.	ძალიან პერსონალიზებულია.


They have strong support for the teachers, close links with the community and a broad and diverse curriculum, and often programs which involve students outside school as well as inside school.	მასწავლებლებს ძალიან დიდ მხარდაჭერას უცხადებენ, ახლო კავშირი აქვთ საზოგადოებასათან აქვთ ფართო და მრავარფეროვანი სასწავლო გეგმა, და ხშირად აქვთ პროგრამები, რომლებიც სტუდენტებს რთავენ სკოლის გარეთ და შიდა აქტივობებში.


And they work.	ისინი მუშაობენ.


What's interesting to me is, these are called "alternative education."	რაც ჩემთვის ძალიან საინტერესოა, მათ ეძახიან "ალტერნატიულ განათლებას."


(Laughter) You know?	ხვდებით?


And all the evidence from around the world is, if we all did that, there'd be no need for the alternative.	და მთელს მსოფლიოში ცხადია, ის რომ ჩვენ რომ ყველამ ეს გავაკეთოთ, აღარ იქნება საჭირო ალტერნატივა.


(Applause) (Applause ends) So I think we have to embrace a different metaphor.	(ტაში) ასე, რომ ვფიქრობ ჩვენ უნდა გამოვიყენოთ განსხვავებული მეტაფორა.


We have to recognize that it's a human system, and there are conditions under which people thrive, and conditions under which they don't.	უნდა გავაცნობიეროთ, რომ ეს არის ადამიანური სისტემა, რომ არსებობს პირობები რა დროსაც ადამიანი წარმატებას აღწევს, და პირობები, როცა ვერ აღწევენ.


We are after all organic creatures, and the culture of the school is absolutely essential.	ჩვენ ყველა ორგანული ქმნილებები ვართ, და სკოლის კულტურა არსებითია.


Culture is an organic term, isn't it?	კულტურა ორგანული ტერმინია, არა?


Not far from where I live is a place called Death Valley.	ჩემი საცხოვრებლიდან არც ისე შორს არის ადგილი სახელად "სიკვდილის ხეობა".


Death Valley is the hottest, driest place in America, and nothing grows there.	ეს ყველაზე ცხელი და მშრალი ადგილია ამერიკაში. იქ არაფერი იზრდება.


Nothing grows there because it doesn't rain.	არაფერი იზრდება რადგან არასოდეს წვიმს.


Hence, Death Valley.	აქედან გამომდინარე, სიკვდილის ხეობა.


In the winter of 2004, it rained in Death Valley.	2004 წლის ზამთარში, იწვიმა ხეობაში.


Seven inches of rain fell over a very short period.	მსხვილი წვეთები ცვიოდა მცირე ხნით.


And in the spring of 2005, there was a phenomenon.	და 2005 წლის გაზაფხულზე.


The whole floor of Death Valley was carpeted in flowers for a while.	ფენომენი მოხდა სიკვდილის ხეობის მთელი მიდამო დაიფარა ყვავილებით


What it proved is this: that Death Valley isn't dead.	რამდენიმე ხნით. რა დაამტკიცა ამან: სიკვდილის ხეობა არ არის მკვდარი.


It's dormant.	უბრალოდ თვლემს.


Right beneath the surface are these seeds of possibility waiting for the right conditions to come about, and with organic systems, if the conditions are right, life is inevitable.	ზუსტად ზედაპირის ქვეშ, არის შესაძლებლობის მარცვლები ელოდებიან შესაფერის პირობებს, რომ გამოჩდნენ, და ორგანული სისტემით, თუ პირობები ზუსტია სიცოცხლე გარდაუვალია.


It happens all the time.	ის ყოველთვის მიმდინარეობს.


You take an area, a school, a district, you change the conditions, give people a different sense of possibility, a different set of expectations, a broader range of opportunities, you cherish and value the relationships between teachers and learners, you offer people the discretion to be creative and to innovate in what they do, and schools that were once bereft spring to life.	იღებ ერთ ადგილს, სკოლას თუ უბანს, ცვლი პირობებს, აძლევ ხალხს განსხვავებულ საშუალებებს და განსხვავებულ მოლოდინს გაცილებით უფრო ფართო შესაძლებლობებს ზრუნავ და აფასებ მასწავლებლებსა და მოსწავლეებს შორის ურთიერთობებს, სთავაზობ ხალხს მოქმედების თავისუფლებას, შემოქმედებითობაში. ეხმარები იყვნენ ინოვაციურები იმაში, რასაც აკეთებენ და სკოლებს, რომლებსაც აკლდათ ეს, ივსებიან სიცოცხლის წყურვილით.


Great leaders know that.	ბრწყინვალე ლიდერებმა იციან ეს.


The real role of leadership in education -- and I think it's true at the national level, the state level, at the school level -- is not and should not be command and control.	ჭეშმარიტი როლი განათლების ლიდერობაში და ვფიქრობ ნამდვილია ეროვნულ დონეზე, სახელმწიფო დონეზე, სკოლის დონეზე -- არ არის და არც უნდა იყოს ბრძანება და კონტროლი.


The real role of leadership is climate control, creating a climate of possibility.	ლიდერობის მთავარი როლი არის კლიმატის კონტროლი, შესაძლებლობების კლიმატის შექმნა.


And if you do that, people will rise to it and achieve things that you completely did not anticipate and couldn't have expected.	და თუ ამას გააკეთებ, ხალხი ამისკენ მიილტვის მიაღწევს იმას, რაც არც კი გაგითვალისწინებია და არც მოელოდი.


There's a wonderful quote from Benjamin Franklin.	შესანიშნავი ანდაზაა ბენჟამენ ფრანკლინის.


"There are three sorts of people in the world: Those who are immovable, people who don't get it, or don't want to do anything about it; there are people who are movable, people who see the need for change and are prepared to listen to it; and there are people who move, people who make things happen."	"სამი სახის ადამიანია მსოფლიოში: ის, ვინც უმოძრაოა, ადამიანი, რომელიც ვერ იგებს, არ უნდა გაიგოს, ისინი ყველაფერს გააკეთებენ ამისთვის. არსებობს ხალხი, ვინც მოძრავია, ხალხი ვინც ხედავს ცვლილების საჭიროებას და მზად არიან მოუსმინონ მათ. და ხალხი ვინც ამოძრავებს, ხალხი, ვინც ამოქმედებს ყველაფერს."


And if we can encourage more people, that will be a movement.	და თუ შევძლებთ მეტი ხალხის წახალისებას, ისინი შექმნიან ერთ მოძრაობას.


And if the movement is strong enough, that's, in the best sense of the word, a revolution.	და თუ ეს მოძრაობა საკმარისად ძლიერი იქნება, ეს იქნება სიტყვა რევოლუციის საუკეთესო აღქმა.


And that's what we need.	და ეს არის სწორედ ის რაც გვჭირდება.


Thank you very much.	უღრმესი მადლობა


(Applause) Thank you very much.	(ტაში) ძალიან დიდი მადლობა. (ტაში)


Everyone needs a coach.	ყველას ჭირდება მასწავლებელი


It doesn't matter whether you're a basketball player, a tennis player, a gymnast or a bridge player.	არ აქვს მნიშვნელობა კალათბურთელი ხარ ჩოგბურთელი, ტანმოვარჯიშე თუ ბრიჯის მოთამაშე


(Laughter) My bridge coach, Sharon Osberg, says there are more pictures of the back of her head than anyone else's in the world. (Laughter) Sorry, Sharon. Here you go.	სიცილი ჩემი ბრიჯის მასწავლებელი, შარონ ოსბრგი ამბობს რომ მას ყველაზე მეტი ფოტო აქვს მისი კეფის ვიდრე ვინმეს მთელს მსოფლიოში (სიცილი) მაპატიე, შერონ. აი ისიც...


We all need people who will give us feedback.	ჩვენ ყველას გვჭირდება ადამიანი ვისგანაც უკუკავშირს მივიღებთ


That's how we improve.	ასე შევძლებთ განვითარებას.


Unfortunately, there's one group of people who get almost no systematic feedback to help them do their jobs better, and these people have one of the most important jobs in the world.	სამწუხაროდ, არის ადამიანთა ჯგუფი რომელიც ვერ იღებს სისტემატიურ უკუკავშირს იმისათვის, რომ მათ საქმე უკეთ აკეთონ და ამ ადამიანებს აქვთ ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პროფესია მსოფლიოში


I'm talking about teachers.	მე ვსაუბრობ მასწავლებლებზე.


When Melinda and I learned how little useful feedback most teachers get, we were blown away.	როდესაც მე და მილინდამ შევიტყვეთ თუ რა მცირე სასარგებლო უკუკავშირს იღებს მასწავლებლების უმრავლესობა გაოგნებული დავრჩით.


Until recently, over 98 percent of teachers just got one word of feedback: Satisfactory.	ბოლო პერიოდამდე, მასწავლებელთა 98% იღებდა მხოლოდ ერთი ტიპის უკუკავშირს: დამაკმაყოფილებელი.


If all my bridge coach ever told me was that I was "satisfactory," I would have no hope of ever getting better.	ჩემთვის ყველა ბრიჯის მასწავლებელს ოდესმე რომ ეთქვა რომ ჩემი მიღწევები დამაკმაყოფილებელია მე არასოდეს მექნებოდა თამაშის გაუმჯობესების იმედი.


How would I know who was the best?	როგორ უნდა გამეგო ვინ იყო საუკეთესო?


How would I know what I was doing differently?	როგორ უნდა გამეგო თუ რას ვაკეთებდი არასწორად?


Today, districts are revamping the way they evaluate teachers, but we still give them almost no feedback that actually helps them improve their practice.	დღესდღობით, ოლქები მუშაობენ თუ როგორ გააუმჯობესონ მასწავლებელთა შეფასების სისტემა, მაგრამ ჩვენ კვლავ ძალიან მცირე უკუკავშირს ვაძლევთ მათ რაც მათ მისცემდა საშუალებას გაეუმჯობესებინათ საკუთარი საქმიანობა


Our teachers deserve better.	ჩვენი მასწავლებლები მეტს იმსახურებენ.


The system we have today isn't fair to them.	სისტემა, რომელიც დღეს გვაქვს, არ არის სამართლიანი მათ მიმართ


It's not fair to students, and it's putting America's global leadership at risk.	უსამართლოა სტუდენტების მიმართაც ხოლო ამერიკის გლობალურ ლიდერობას რისკის ქვეშ აყენებს.


So today I want to talk about how we can help all teachers get the tools for improvement they want and deserve.	დღეს მინდა ვისაუბრო იმაზე თუ როგორ შეგვიძლია დავეხმაროთ მასწავლებლებს რომ მიიღონ უკეთესი მექანიზმი, რომელიც მათ განვითარებისთვის სჭირდებათ და იმსახურებენ ისინი ამას იმსახურებენ.


Let's start by asking who's doing well.	მოდით დავიწყოთ შეკითხვით: ვინ ართმევს ამ საქმეს თავს ყველაზე უკეთ?


Well, unfortunately there's no international ranking tables for teacher feedback systems.	სამწუხაროდ არ არსებობს საერთაშორისო რეიტინგები, მასწავლებელთა შეფასების სისტემები


So I looked at the countries whose students perform well academically, and looked at what they're doing to help their teachers improve.	მე გადავხედე სხვადასხვა ქვეყნებს რომელთა სტუდენტების აკადემიური მოსწრება იყო საუკეთესო და დავაკვირდი თუ რას აკეთებენ ეს ქვეყნები, რომ დაეხმარონ მასწავლებლებს განვითარდნენ


Consider the rankings for reading proficiency.	მოდით განვიხილოთ კითხვის უნარების რეიტინგები.


The U.S. isn't number one.	ამერიკა არ არის ნომერი პირველი.


We're not even in the top 10.	ჩვენ პირველ ათეულშიც კი არ ვართ.


We're tied for 15th with Iceland and Poland.	ჩვენ მე-15 ადგილს ვიყოფთ ისლანდიასა და პოლონეთთან ერთად.


Now, out of all the places that do better than the U.S. in reading, how many of them have a formal system for helping teachers improve?	ყველა იმ ქვეყანაში, რომელშიც კითხვითი უნარების დონე უფრო მაღალია ვიდრე ამერიკაში რამდენ მათგანს აქვს ფორმალური სისტემა მასწავლებლების დასახმარებლად რათა გააუმჯობესონ მათი საქმიანობა?


Eleven out of 14.	14 ქვეყნიდან 11-ს აქვს ამგვარი სისტემა.


The U.S. is tied for 15th in reading, but we're 23rd in science and 31st in math.	ამერიკა არის მეთხუთმეტე კითხვითი უნარების მიხედვით, მაგრამ ვართ 23-ე მეცნიერების შესწავლის მხრივ და 31-ე მათემატიკაში.


So there's really only one area where we're near the top, and that's in failing to give our teachers the help they need to develop their skills.	ასე რომ არის მხოლოდ ერთი სფერო, სადაც პირველობასთან ახლოს ვართ და ეს სფეროა წარუმატებლობა, მასწავლებლებს დავეხმაროთსაჭირო უნარების განვითარებაში.


Let's look at the best academic performer: the province of Shanghai, China.	მოდით დავაკვირდეთ საუკეთესოს ამ ნუსხაში: შანხაის პროვინცია, ჩინეთი.


Now, they rank number one across the board, in reading, math and science, and one of the keys to Shanghai's incredible success is the way they help teachers keep improving.	ისინი იკავებენ პირველ ადგილს ყველა მიმართულებით, კითხვითი უნარები, მათემატიკა, მეცნიერება, და შანხაის საოცარი წარმატების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი არის ის თუ როგორ ეხმარებიან მასწავლებლებს განვითარებაში.


They made sure that younger teachers get a chance to watch master teachers at work.	მათ უზრუნველყვეს ახალგაზრდა მასწავლებლებისთვის საშუალება დაკვირვებოდნენ გამოცდილ მასწავლებლებს მუშაობის პროცესში.


They have weekly study groups, where teachers get together and talk about what's working.	ისინი ყოველკვირეულად იკრიბებიან სასწავლო ჯგუფებში, სადაც განიხილავენ სწავლების იმ მეთოდებს, რაც ყველაზე კარგად მუშაობს.


They even require each teacher to observe and give feedback to their colleagues.	მეტიც, მათ მოეთხოვებათ რომ დააკვირდნენ და მისცენ რჩევები საკუთარ კოლეგებს.


You might ask, why is a system like this so important?	თქვენ შეიძლებათ იკითხოთ თუ რატომ არის ეს სისტემა ასეთი მნიშვნელოვანი?


It's because there's so much variation in the teaching profession.	იმიტომ, რომ არსებობს უამრავი ვარიაციის საშუალება მასწავლებლის პროფესიაში.


Some teachers are far more effective than others.	ზოგიერთი მასწავლებელი ბევრად უფრო ეფექტურია ვიდრე მეორე.


In fact, there are teachers throughout the country who are helping their students make extraordinary gains.	რეალურად, ქვეყნის მასშტაბით არიან მასწავლებლები რომლებიც ეხმარებიან თავის სტუდენტებს მიაღწიონ წარმოუდგენელ წარმატებებს


If today's average teacher could become as good as those teachers, our students would be blowing away the rest of the world.	თუ დღეს საშუალო სტატისტიკური მასწავლებელი მიაღწევს ისეთივე წარმატებას, როგორსაც სწორედ ეს მასწავლებლები, ჩვენი სტუდენტები აჯობებდნენ დანარჩენ მსოფლიოს.


So we need a system that helps all our teachers be as good as the best.	ასე რომ ჩვენ გვჭირდება სისტემა, რომ დავეხმაროთ ჩვენს მასწავლებლებს იყვნენ საუკეთესოები.


What would that system look like?	როგორი უნდა იყოს ეს სისტემა?


Well, to find out, our foundation has been working with 3,000 teachers in districts across the country on a project called Measures of Effective Teaching.	იმისათვის რომ ეს გავარკვიოთ, ჩვენმა ფონდმა იმუშავა 3,000 მასწავლებელთან მთელი ქვეყნის მაშტაბით ოლქებში პროექტის ფარგლებში რომლის სახელწოდებაა - "სწავლების ეფექტურობის გაზომვა"


We had observers watch videos of teachers in the classroom and rate how they did on a range of practices.	ჩვენ გვყავდა დამკვირვებლები, რომელნიც უყურებდნენ ვიდეოებს რომელზეც გადაღებული იყო მასწავლებლების სამუშაო პროცესი კლასში და ფასდებოდა თუ როგორი იყო მათი საქმიანობა სხვადასხვა მიმართულებით


For example, did they ask their students challenging questions?	მაგალითად, უსვამდნენ თუ არა სტუდენტებს რთულ შეკითხვებს?


Did they find multiple ways to explain an idea?	ეძებდნენ თუ არა ახსნის სხვადასხვა მეთოდებს


We also had students fill out surveys with questions like, "Does your teacher know when the class understands a lesson?"	ჩვენ ასევე სტუდენტებს შევავსებინეთ კითხვარები, რომელშიც იყო კითხვები როგორიცაა "ხვდება თუ არა მასწავლებელი როდის გაიგო კლასმა ახალი გაკვეთილი?"


"Do you learn to correct your mistakes?"	"სწავლობთ თუ არა საკუთარი შეცდომების გასწორებას?"


And what we found is very exciting.	და რაც აღმოვაჩინეთ იყო ძალიან საინტერესო


First, the teachers who did well on these observations had far better student outcomes.	იმ მასწავლებლებს, რომლებმაც გამოკითხვაში უკეთესი შედეგი აჩვენეს ჰყავდათ უკეთესი შედეგის მქონე მოსწავლეები.


So it tells us we're asking the right questions.	ამით ჩვენ დავრწმუნდით რომ დასმული შეკითხვები იყო სწორი.


And second, teachers in the program told us that these videos and these surveys from the students were very helpful diagnostic tools, because they pointed to specific places where they can improve.	მეორე - პროექტში ჩართულმა მასწავლებლებმა განაცხადეს რომ ეს ვიდეოები და სტუდენტების კითხვარები იყო ძალიან სასარგებლო დიაგნოსტიკური საშუალება, რადგან სწორედ იმ სისუსტეების იდენტიფიცირება მოხდა სადაც მათ დახვეწა სჭირდებათ.


I want to show you what this video component of MET looks like in action.	მე მინდა გაჩვენოთ ვიდეოები ეს კომპონენტი რას გულისხმობს


(Music) (Video) Sarah Brown Wessling: Good morning everybody.	(მუსიკა) (ვიდეო) სარა ბრაუნ ვესლინგი: დილა მშვიდობისა ყველას.


Let's talk about what's going on today.	მოდით ვისაუბროთ დღევანდელ დღეზე


To get started, we're doing a peer review day, okay?	დვიწყოთ კოლეგების მხირდან რეცენზიის წერის ტექნიკით, ოკ?


A peer review day, and our goal by the end of class is for you to be able to determine whether or not you have moves to prove in your essays.	დღის ბოლომდე ჩვენი მიზანია ყოველმა თქვენგანმა შეძლოს განსაზღვროს გაქვთ თუ არა საკმარისი არგუმენტები თქვენს ესსეებში.


My name is Sarah Brown Wessling.	მე ვარ სარა ბრაუნ ვესლი.


I am a high school English teacher at Johnston High School in Johnston, Iowa.	მე ვარ სკოლის ინგლისურის მასწავლებელი ჯონსონის კოლეჯში, აიოვა.


Turn to somebody next to you.	მიუბრუნდით თქვენს გვერდზე მჯდომს


Tell them what you think I mean when I talk about moves to prove. I've talk about -- I think that there is a difference for teachers between the abstract of how we see our practice and then the concrete reality of it.	უთხარით რას ფიქრობთ, რას ვგულისხმობდი როდესაც ვსაუბრობდი არგუმენტებზე მე ვფიქრობ არის განსხვავება მასწავლებლისთვის აბსტრაქტულ ხედვაში, თუ რას აკეთებს და რა გამოდის რეალურად.


Okay, so I would like you to please bring up your papers.	კარგით, ახლა გთხოვთ ამოიღოთ თქვენი რვეულები.


I think what video offers for us is a certain degree of reality.	მე ვფიქრობ რომ ვიდეო გვთავაზობს სხვადასხვა რეალობას.


You can't really dispute what you see on the video, and there is a lot to be learned from that, and there are a lot of ways that we can grow as a profession when we actually get to see this.	თქვენ არ შეგიძლიათ უარყოთ ის რაც ვიდეოზეა, და ძალიან ბევრი რამის სწავლა შეიძლება აქედან, და არის უამრავი გზა იმისათვის რომ გავიზარდოთ როგორც პროფესიონალები, როცა ჩვენ ამას ვხედავთ.


I just have a flip camera and a little tripod and invested in this tiny little wide-angle lens.	მე მაქვს პატარა ფლიპ-კამერა და შტატივი და ფართოკუთხიანი ობიექტივი.


At the beginning of class, I just perch it in the back of the classroom. It's not a perfect shot.	გაკვეთილის დაწყებამდე მე ვამაგრებ კამერას კლასის უკანა რიგში. ეს არ არის იდეალური გამოსახულება


It doesn't catch every little thing that's going on.	და ვერ იჭერს ყველა იმ მომენტს რომელიც საკლასო ოთახში ხდება


But I can hear the sound. I can see a lot.	მაგრამ მე მესმის ხმა და შემიძლია დავინახო ძალიან ბევრი.


And I'm able to learn a lot from it.	მე შემიძლია ვისწავლო ძალიან ბევრი ამ ჩანაწერით.


So it really has been a simple but powerful tool in my own reflection.	ეს მართლა ძალიან მარტივია მაგრამ ასევე ძალიან ძლიერი ინსრუმენტი.


All right, let's take a look at the long one first, okay?	კარგით, მოდით შევხედოთ ჩანაწერს, ოკ?


Once I'm finished taping, then I put it in my computer, and then I'll scan it and take a peek at it.	როდესაც ვამთავრებ გადაღებას, ვაერთებ კამერას კომპიუტერში და ვნახავ ჩანაწერებს.


If I don't write things down, I don't remember them.	თუ არ ჩავინიშნავ, შეიძლება არ დამამახსოვრდეს.


So having the notes is a part of my thinking process, and I discover what I'm seeing as I'm writing.	ჩანაწერების გაკეთება არის ჩემი ფიქრის პროცესის ნაწილი, და შენიშვნების წერის პროცესში მე აღმოვაჩენ ხოლმე ახალს.


I really have used it for my own personal growth and my own personal reflection on teaching strategy and methodology and classroom management, and just all of those different facets of the classroom.	მე ამას ჩემი პერსონალური ზრდისთვის ვიყენებ ასევე ჩემი პირადი მოსაზრებისთვის სწავლების სტრატეგიის, მეთოდოლოგიის, კლასის მენეჯმენტის და უბრალოდ ყველა იმ მოვლენის შესახებ, რაც საკლასო ოთახში ხდება.


I'm glad that we've actually done the process before so we can kind of compare what works, what doesn't.	კარგია რომ ამას ადრეც ვაკეთებდით რადგან შეგვიძლია შევადაროთ რა მუშაობს და რა - არა.


I think that video exposes so much of what's intrinsic to us as teachers in ways that help us learn and help us understand, and then help our broader communities understand what this complex work is really all about.	მე ვფიქრობ ვიდეო გამოხატავს რა შეგვიძლია ჩვენ, როგორც მასწავლებლებს გვეხმარება ვისწავლოთ და გავიგოთ, და შემდგომ ფართო საზოგადოებას მივახვედროთ თუ რას გულისხმობ მასწავლებლის კომპლექსური სამუშაო.


I think it is a way to exemplify and illustrate things that we cannot convey in a lesson plan, things you cannot convey in a standard, things that you cannot even sometimes convey in a book of pedagogy.	ეს არის მაგალითი და ილუსტრირება იმისა რასაც ჩვენ ვერ გავწერთ გაკვეთილის გეგმაში, რასაც ვერ გადავიტანთ სტადარტებში, რასაც ზოგჯერ ვერც კი გადმოვცემთ პედაგოგიკის სახელმძღვანელებში.


Alrighty, everybody, have a great weekend.	კარგით, ყველას სასიამოვნო დასვენებას გისურვებთ


I'll see you later.	შეხვედრამდე.


[Every classroom could look like that] (Applause) Bill Gates: One day, we'd like every classroom in America to look something like that.	ყველა გაკვეთილი შეიძლება იყოს ასეთი (აპლოდისმენტები) ბილ გეითსი: ერთ დღეს ჩვენ მოგვინდება რომ ამერიკაში ყველა გაკვეთილი ასე გამოუყურებოდეს.


But we still have more work to do.	მაგრამ ამაზე კვლავ ბევრი გვაქვს სამუშაო.


Diagnosing areas where a teacher needs to improve is only half the battle.	იდენტიფიცირება იმ სფეროების სადაც მასწავლებლებს დახვეწა ჭირდებათ არის ბრძოლის მხოლოდ ნახევარი.


We also have to give them the tools they need to act on the diagnosis.	ჩვენ მათ უნდა მივცეთ ის ინსტრუმენტები რაც მათ ჭირდებათ იმისათვის რომ დახიხვეწონ.


If you learn that you need to improve the way you teach fractions, you should be able to watch a video of the best person in the world teaching fractions.	თუ გაიგებთ, რომ გჭირდებათ დახვეწოთ ის მეთოდოლოგია, რომლითაც წილადებს ასწავლით თქვენ უნდა უყუროთ ვიდეოს სადაც არის საუკეთესო მაგალითი წილადების სწავლების.


So building this complete teacher feedback and improvement system won't be easy.	უკუკავშირის და პროფესიული ზრდის სრულყოფილი სისტემის შექმნა არ არის ადვილი.


For example, I know some teachers aren't immediately comfortable with the idea of a camera in the classroom.	მაგალითად, მე ვიცი რამოდენიმე მასწავლებელი რომელსაც არ მოსწონს კამერის დადგმის იდეა საკლასო ოთახში.


That's understandable, but our experience with MET suggests that if teachers manage the process, if they collect video in their own classrooms, and they pick the lessons they want to submit, a lot of them will be eager to participate.	ეს გასაგებიცაა, მაგრამ ჩვენი გამოცდილება ამ პროექტში გვიჩვენებს, რომ თუ მასწავლებელი შეძლებს პროცესის მართვას და თუ შეაგროვებს საუკეთესო ვიდეოებს და აჩვენებს იმ ვიდეოებს რომელიც მათთვის მისაღებია, ძალიან ბევრი სიხარულით ჩაერთვება ამ პროცესში.


Building this system will also require a considerable investment.	ამ სისტემის შექმნა მოითხოვს დიდ ინვესტიციას.


Our foundation estimates that it could cost up to five billion dollars.	ჩვენმა ფონდმა დაითვალა და სავარაუდო ღირებულება შესაძლოა იყოს 5 მილიარდი დოლარი


Now that's a big number, but to put it in perspective, it's less than two percent of what we spend every year on teacher salaries.	ეს დიდი ციფრია, მაგრამ თუ შევხედავთ პერსპექტივაში ეს არის იმ თანხის 2 პროცენტზე ნაკლები რასაც ყოველწლიურად ვხარჯავთ მასწავლებელთა ხელფასზე.


The impact for teachers would be phenomenal.	ამ პროექტის გავლენა მასწავლებლებზე გრანდიოზული იქნება.


We would finally have a way to give them feedback, as well as the means to act on it.	ჩვენ ბოლოსდაბოლოს გვექნება სისტემა, როთიც შევძლებთ მივცეთ მათ უკუკავშირი, ასევე საშუალებები, რომ შემდგომში შესაბამისი მოქმედებებიც განახორციელონ.


But this system would have an even more important benefit for our country.	ეს სისტემა მოუტანს ჩვენ ქვეყანას უფრო მეტ სარგებელს.


It would put us on a path to making sure all our students get a great education, find a career that's fulfilling and rewarding, and have a chance to live out their dreams.	ჩვენ დარწმუნებული ვიქნებით რომ ჩვენი სტუდენტები იღებენ საუკეთესო განათლებას იპოვიან სასარგებლო და შესაბამის სამუშაოს, და მიეცემათ ოცნებების ახდენის შანსი.


This wouldn't just make us a more successful country.	ეს არა მხოლოდ უფრო წარმატებულ ქვეყნად გვაქცევს,


It would also make us a more fair and just one, too.	არამედ უფრო სამართლიანადაც გვაქცევს.


I'm excited about the opportunity to give all our teachers the support they want and deserve.	მე მიხარია რომ მაქვს შესაძლებლობა გავუწიო ისეთი მხარდაჭერა ჩვენს ყველა მასწავლებელს, როგორიც სურთ და იმსახურებენ.


I hope you are too.	იმედი მაქვს თვენც.


Thank you.	მადლობა


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


There's something that I'd like you to see.	რაღაც მინდა გაჩვენოთ.


(Video) Reporter: It's a story that's deeply unsettled millions in China: footage of a two-year-old girl hit by a van and left bleeding in the street by passersby, footage too graphic to be shown.	[ვიდეო] წამყვანი: ამ ისტორიამ ღრმად შეაშფოთა მილიონობით ადამიანი ჩინეთში: ვიდეო, რომელშიც ორი წლის გოგოს ფუგრონი დაეჯახა და გასისხლიანებული დარჩა გამვლელების ყურადღების მიღმა ვიდეო ზედმეტად მძიმეა საჩვენებლად.


The entire accident is caught on camera.	მთელი უბედური შემთხვევა, კამერაზე აღიბეჭდა.


The driver pauses after hitting the child, his back wheels seen resting on her for over a second.	მძღოლი აჩერებს მანქანას, მას შემდეგ რაც ბავშვს დაეჯახა, მისი უკანა საბურავები ბავშვზეა წამზე ცოტა მეტ ხანს.


Within two minutes, three people pass two-year-old Wang Yue by.	2 წუთის განმავლობაში, სამი გამვლელი ჩაუვლის 2 წლის ვან იუს.


The first walks around the badly injured toddler completely.	პირველი შეუხედავად მოუვლის დაზარალებულ მცირეწლოვანს.


Others look at her before moving off.	სხვები შეხედავენ და მერე მიდიან.


Peter Singer: There were other people who walked past Wang Yue, and a second van ran over her legs before a street cleaner raised the alarm.	პიტერ სინგერი: იყო სხვა ხალხი ვინც ჩაუარა ვან იუს და მეორე ფუგრონმა გადაუარა ფეხებზე, სანამ მეეზოვემ არ ატეხა განგაში.


She was rushed to hospital, but it was too late. She died.	ის გააქანეს საავადმყოფოში, მაგრამ უკვე გვიანი იყო.


I wonder how many of you, looking at that, said to yourselves just now, "I would not have done that.	ის მოკვდა. მაინტერესებს ამის შემხედვარე, რამდენი თქვენგანმა უთხარით საკუთარ თავებს: "მე ამას არ ვიზამდი.


I would have stopped to help."	მე გავჩერდებოდი დასახმარებლად"


Raise your hands if that thought occurred to you.	აწიეთ ხელი თუ ასე იფიქრეთ.


As I thought, that's most of you.	ასეც ვიცოდი, უმეტესობა თქვენგანი.


And I believe you. I'm sure you're right.	და მე მჯერა თქვენი. დარწმუნებული ვარ მართლები ხართ,


But before you give yourself too much credit, look at this.	მაგრამ სანამ საკუთარ თავებს ზემდეტად შეაქებდეთ, შეხედეთ ამას.


UNICEF reports that in 2011, 6.9 million children under five died from preventable, poverty-related diseases.	იუნისეფი იტყობინება რომ 2011 წელს, 6.9 მილიონი 5 წლამდე ბავშვი დაიღუპა პრევენცირებადი, სიღარიბესთან დაკავშირებული დაავადებისგან.


UNICEF thinks that that's good news because the figure has been steadily coming down from 12 million in 1990. That is good.	იუნისეფის აზრით ეს კარგი სიახლეა, რადგან რიცხვები სტაბილურად მცირდება 1990 წლის 12 მილიონიდან.


But still, 6.9 million is 19,000 children dying every day.	ეს კარგია, მაგრამ მაინც 6.9 მილიონი, არის 19 000 ბავშვის სიკვდილი ყოველ დღე.


Does it really matter that we're not walking past them in the street?	აქვს კი იმას მნიშვნელობა, რომ ჩვენ არ ჩავუვლით ხოლმე მათ ქუჩაში?


Does it really matter that they're far away?	აქვს კი იმას მნიშვნელობა, რომ ისინი შორს არიან?


I don't think it does make a morally relevant difference.	მე არ ვფიქრობ, რომ ამას მორალური მნიშვნელობა აქვს.


The fact that they're not right in front of us, the fact, of course, that they're of a different nationality or race, none of that seems morally relevant to me.	ის ფაქტი, რომ ისინი ჩვენს წინაშე არ არიან, ის ფაქტი, რომ ისინი სხვა ნაციონალობის არიან ან სხვა რასის, არცერთი ამ მიზეზთაგანი არ მეჩვენება მორალურად რელევანტური.


What is really important is, can we reduce that death toll? Can we save some of those 19,000 children dying every day?	რაც მართლა მნიშვნელოვანია, შეგვიძლია თუ არა რომ შევაცმიროთ სიკვდილიანობის ეს რიცხვი? შეგვიძლია გადავარჩინოთ იმ 19 000 ყოველდღიური სიკვდილიდან რამდენიმე?


And the answer is, yes we can.	და პასუხია - დიახ, ჩვენ შეგვიძლია.


Each of us spends money on things that we do not really need.	ყოველი ჩვენგანი ხარჯავს ფულს ისეთ რამეებზე, რაც ნამდვილად არ გვჭირდება.


You can think what your own habit is, whether it's a new car, a vacation or just something like buying bottled water when the water that comes out of the tap is perfectly safe to drink.	შეგიძლიათ გაიხსენოთ რა გაქვთ ჩვევაში. არის ეს ახალი მანქანა, მოგზაურობა, თუ ბოთლი წყლის ყიდვის მსგავსი რამ, მაშინ როცა ონკანიდან მომავალი წყალი, უსაფრთხოა დასალევად.


You could take the money you're spending on those unnecessary things and give it to this organization, the Against Malaria Foundation, which would take the money you had given and use it to buy nets like this one to protect children like this one, and we know reliably that if we provide nets, they're used, and they reduce the number of children dying from malaria, just one of the many preventable diseases that are responsible for some of those 19,000 children dying every day.	თქვენ შეგიძლიათ ეს ფული, რომელსაც არა საჭირო რამეებზე ხარჯავთ, მისცეთ ამ ორგანიზაციას, "მალარიის საწინააღმდეგო ფონდს", რომელიც თქვენს მიერ მიცემულ ფულს გამოიყენებს ამის მსგავსი ბადეების საყიდლად, იმისთვის რომ დაიცვას ისეთი ბავშვები როგორც ეს. ჩვენ ვიცით, რომ თუ მათ ბადეებით უზრუველვყოფთ ეს ამცირებს მალარიისგან დაღუპული ბავშვების რაოდენობას. მხოლოდ ერთი ბევრი პრევენცირებადი დაავადებიდან, რომელიც პაუსიხმგებელია დღეში იმ 19 000-დან რაღაც რაოდენობის სიკვდილზე.


Fortunately, more and more people are understanding this idea, and the result is a growing movement: effective altruism.	საბედნიეროდ, სულ უფრო მეტი იზიარებს ამ აზრს და შედეგად გვაქვს მზარდი მოძრაობა: ეფექტური ალტრუიზმი.


It's important because it combines both the heart and the head.	ეს მნიშვნელოვანია, რადგან ის იყენებს ორივეს, გონებას და გულს.


The heart, of course, you felt.	გულით თქვენ რა თქმა უნდა იგრძენით.


You felt the empathy for that child.	თქვენ თანაგრძნობით განიმსჭვალეთ იმ ბავშვის მიმართ,


But it's really important to use the head as well to make sure that what you do is effective and well-directed, and not only that, but also I think reason helps us to understand that other people, wherever they are, are like us, that they can suffer as we can, that parents grieve for the deaths of their children, as we do, and that just as our lives and our well-being matter to us, it matters just as much to all of these people.	მაგრამ ასევე მნიშვნელოვანია გონების გამოყენებაც. იმისთვის რომ დარმწუნდეთ, რასაც აკეთებთ არის ეფექტური და სწორად მიმართული. რაციონალიზმი გვახმარება არა მხოლოდ ამაში, არამედ იმის გაგებაშიც, რომ სხვა ადამიანები, სადაც არ უნდა იყვნენ ისინი, ჩვენნაირები არიან და რომ მათ შეუძლიათ ისევე იტანჯონ, როგორც ჩვენ, რომ მშობლები განიცდიან მათი ბავშვების სიკვდილს ისევე როგორც ჩვენ და ისევე როგორც ჩვენი სიცოცხლე და კეთილდღეობაა მნიშვნელოვანია ჩვენთვის, ისევე მნიშვნელოვანია ეს სხვა ადამიანებისთვის.


So I think reason is not just some neutral tool to help you get whatever you want.	ამიტომ ვფიქრობ, რომ რაციონალიზმი არა მხოლოდ ნეიტრალური საშუალებაა სასურველის მისაღებად,


It does help us to put perspective on our situation.	არამედ ის გვეხმარება შევხედოთ საკუთარ მდგომარეობას სხვა მხრიდან


And I think that's why many of the most significant people in effective altruism have been people who have had backgrounds in philosophy or economics or math.	და ვფიქრობ სწორედ ამიტომ ბევრი მნიშვნელოვანი ადამიანი ეფექტურ ალტრუიზმში იყო ფილოსოფიაში, ეკონომიკაში და მათემატიკაში განსწავლული ხალხი.


And that might seem surprising, because a lot of people think, "Philosophy is remote from the real world; economics, we're told, just makes us more selfish, and we know that math is for nerds."	შეიძლება ეს უჩვეულოდ გეჩვენოთ, რადგან ბევრი ფიქრობს, რომ ფილოსოფია განცალკევებულია რეალური სამყაროსგან; ჩვენ გვეუბნებიან, რომ ეკონომიკა მეტად ეგოისტს გვხდის და მათემატიკა კი ასოციალური "ტვინიკოსებისთვის" არის,


But in fact it does make a difference, and in fact there's one particular nerd who has been a particularly effective altruist because he got this.	მაგრამ სინამდვილეში ასე არ არის. სინამდვილეში ერთი კონკრეტული "ტვინიკოსა" რომელიც განსაკუთრებით ეფექტური ალტრუისტია, რადგან მას ეს აქვს.


This is the website of the Bill & Melinda Gates Foundation, and if you look at the words on the top right-hand side, it says, "All lives have equal value."	ეს არის ბილ და მელინდა გეითსების ფონდის ვებ გვერდი და თუ თქვენ შეხედავთ სიტყვებს მარჯვენა მაღალ კუთხეში, იქ წერია: "ყველა სიცოცხლეს თანაბარი ღირებულება აქვს"


That's the understanding, the rational understanding of our situation in the world that has led to these people being the most effective altruists in history, Bill and Melinda Gates and Warren Buffett.	ეს არის გააზრება, მსოფლიოში ჩვენი მდგომარეობის რაციონალური გაგება, რამაც ეს ხალხი, ისტორიაში ყველაზე ეფექტურ ალტრუისტებად აქცია. ბილ და მელინდა გეითსები და ვორენ ბაფეტი.


(Applause) No one, not Andrew Carnegie, not John D. Rockefeller, has ever given as much to charity as each one of these three, and they have used their intelligence to make sure that it is highly effective.	(აპლოდისმენტები) არავის, არც ენდრიუ კარნეგის, არც ჯონ როკფელერს, არასდროს არ გაუციათ ამდენი ქველმოქმედებისთვის, რამდენიც იმ სამიდან თითოეულს და მათ საკუთარი ინტელექტი გამოიყენეს იმისთვის, რომ დარწმუნებულიყვნენ გაცემის ეფექტურობაში.


According to one estimate, the Gates Foundation has already saved 5.8 million lives and many millions more, people, getting diseases that would have made them very sick, even if eventually they survived.	ერთი-ერთი მონაცემის თანახმად, გეითსის ფონდმა უკვე 5.8 მილიონი სიცოცხლე გადაარჩინა და ბევრად მეტი მილიონი ადამიანი გადაარჩინა მძიმე, თუნდაც არასასიკვდილო ავადმყოფობისგან.


Over the coming years, undoubtably the Gates Foundation is going to give a lot more, is going to save a lot more lives.	მომავალ წლებში გეითსის ფონდი აპირებს უდავოდ ბევრად მეტის გაცემას და ბევრად მეტი სიცოცხლის გადარჩენას.


Well, you might say, that's fine if you're a billionaire, you can have that kind of impact.	თქვენ შეიძლება თქვათ, ეს არაფერია როცა მილიარდერი ხარ, შესაძლებელია ასეთი გავლენის მოხდენა,


But if I'm not, what can I do?	მაგრამ როცა არ მაქვს ამდენი, რა უნდა ვქნა?


So I'm going to look at four questions that people ask that maybe stand in the way of them giving.	მაშ, შევხედოთ ხალხის მიერ დასმულ ოთხ შეკითხვას, რომელიც შესაძლოა მათ გაცემაში უშლის ხელს.


They worry how much of a difference they can make.	ისინი დარდობენ, რომ მათი წვლილი უმნიშვნელოა და არაფერს შეცვლის,


But you don't have to be a billionaire.	მაგრამ მილიარდერობა არ არის საჭირო.


This is Toby Ord. He's a research fellow in philosophy at the University of Oxford.	ეს ტობი ორდია. ის ფილოსოფიის მკვლევარია ოქსფორდის უნივერსიტეტში.


He became an effective altruist when he calculated that with the money that he was likely to earn throughout his career, an academic career, he could give enough to cure 80,000 people of blindness in developing countries and still have enough left for a perfectly adequate standard of living.	ის გახდა ეფექტური ალტრუისტი როცა გამოთვალა, რომ იმ ფულით, რომელსაც ის თავისი აკადემიური საქმიანობის მაძნილზე გამოიმუშავებდა, შეეძლო განვითარებად ქვეყნებში 80 000 ადამიანი უსინათლობისგან განეკურნა და მაინც დარჩებოდა საკმარისი ფული, საკმაოდ კარგი სტანდარტების ცხოვრებისთვის.


So Toby founded an organization called Giving What We Can to spread this information, to unite people who want to share some of their income, and to ask people to pledge to give 10 percent of what they earn over their lifetime to fighting global poverty.	ამიტომ ტობიმ დააარსა ორგანიზაცია სახელად: "რისი გაცემაც შეგვიძლია" ინფორმაციის გასავრცელებლად, რომ გაეერთიანებინა ხალხი ვისაც უნდოდა შემოსავლის გაზიარება და ეთხოვა ადამიანებისთვის გაეცათ იმის 10%, რასაც ისინი სიცოცხლის მანძილზე გამოიმუშავებენ, გლობალურ სიღარიბესთან საბრძოლველად.


Toby himself does better than that.	თავად ტობი უფრო მეტს აკეთებს.


He's pledged to live on 18,000 pounds a year -- that's less than 30,000 dollars -- and to give the rest to those organizations.	მან გადაწყვიტა ეცხოვრა 18 000 ფუნტზე წელიწადში. ეს 30 000 დოლარზე ნაკლებია და დანარჩენი მიეცა მსგავსი ორგანიზაციებისთვის.


And yes, Toby is married and he does have a mortgage.	დიახ, ტობი ქორწინებაშია და მას აქვს იპოთეკური სესხი.


This is a couple at a later stage of life, Charlie Bresler and Diana Schott, who, when they were young, when they met, were activists against the Vietnam War, fought for social justice, and then moved into careers, as most people do, didn't really do anything very active about those values, although they didn't abandon them.	ეს ასაკოვანი წყვილი, ჩარლი ბრესლერი და დაიანა შოთი როცა ისინი ახალგაზრდობაში ერთმანეთს შეხვდნენ ვიეტნამის ომის საწინააღმდეგო აქტივისტები იყვნენ. სოციალური სამართლიანობისთვის იბრძოდნენ და შემდეგ როგორც უმეტესობა მიყვნენ კარიერას და განსაკუთრებული აღარაფერი გაუკეთებიათ ამ ფასეულობების სასარგებლოდ, თუმცა არც მიუტოვებიათ


And then, as they got to the age at which many people start to think of retirement, they returned to them, and they've decided to cut back on their spending, to live modestly, and to give both money and time to helping to fight global poverty.	და შემდეგ, როცა საპენსიო ასაკს მიუახლოვდნენ დაუბრუნდნენ ამ ფასეულობებს და გადაწყვიტეს შეემცირებინათ დანახარჯი. ეცხოვრათ მოკრძალებულად და გაეცათ დრო და ფული, გლობალურ სიღარიბესთან ბრძოლისთვის.


Now, mentioning time might lead you to think, "Well, should I abandon my career and put all of my time into saving some of these 19,000 lives that are lost every day?"	დროის ხსენებამ, შეიძლება გაფიქრებინოთ: "რა, კარიერა უნდა მივატოვო და მთელი ჩემი დრო, ყველდღე 19 000 დაკარგული სიცოცხლიდან რაღაც ნაწილის გადარჩენას დავუთმო?"


One person who's thought quite a bit about this issue of how you can have a career that will have the biggest impact for good in the world is Will Crouch.	ერთ-ერთი ადამიანი, რომელმაც საკმაოდ იფიქრა ამ საკითხზე თუ როგორ მივყვეთ კარიერას, რომელსაც უდიდესი სასიკეთო გავლენა ექნება მსოფლიოში,


He's a graduate student in philosophy, and he's set up a website called 80,000 Hours, the number of hours he estimates most people spend on their career, to advise people on how to have the best, most effective career.	არის ვილ კრაუჩი. ის ფილოსოფიის კურსდამთავრებულია. მან შექმნა ვებ გვერდი სახელად 80 000 საათი, საათების რაოდენობა რომელსაც ადამიანი საკუთარ კარიერაზე ხარჯავს, მისი გათვლებით. იმისთვის რომ ურჩიოს ხალხს, ყველაზე ეფექტური კარიერა.


But you might be surprised to know that one of the careers that he encourages people to consider, if they have the right abilities and character, is to go into banking or finance.	ალბათ გაგიკვირდებათ, რომ ერთ-ერთი კარიერა, რომელსაც ის ურჩევს, შესაბამისი უნარების და მახასიათებლების მქონეებს, არის ფინანსები და საბანკო საქმე.


Why? Because if you earn a lot of money, you can give away a lot of money, and if you're successful in that career, you could give enough to an aid organization so that it could employ, let's say, five aid workers in developing countries, and each one of them would probably do about as much good as you would have done.	რატომ? იმიტომ რომ თუ ბევრს გამოიმუშავებთ, შეგიძლიათ ბევრი გაიღოთ და თუ თქვენ წარმატებული ხართ ამ სფეროში, თქვენ შეძლებთ მისცეთ საკმარისი დახმარება ორგანიზაციას იმისთვის რომ მან, მაგალითად 5 დამხმარე თანამშრომელი აიყვანოს განვითარებადი ქვეყნიდან და ყოველი მათგანი სავარუდოდ გააკეთებს დაახლოებით იმდენ კარგს, რამდენსაც თქვენ იზამდით.


So you can quintuple the impact by leading that kind of career.	მაშ, თქვენ შეგიძლიათ გაახუთმაგოთ გავლენა, ამ კარიერული გზის გაყოლით.


Here's one young man who's taken this advice.	აი, ადამიანი რომელმაც ეს რჩევა მიიღო.


His name is Matt Weiger.	მისი სახელია მეტ ვაინგერი


He was a student at Princeton in philosophy and math, actually won the prize for the best undergraduate philosophy thesis last year when he graduated.	ის იყო პრინსტონის ფილოსფიის და მათემატიკის სტუდენტი. შარშან, როცა ამთავრებდა მან მოიგო ბაკალავრის საუკეთესო ფილოსფიური თეზისის პრიზი.


But he's gone into finance in New York.	მაგრამ ის გაჰყვა ფინანსებს ნიუ იორკში.


He's already earning enough so that he's giving a six-figure sum to effective charities and still leaving himself with enough to live on.	ის უკვე საკმარისს გამოიმუშავებს იმისთვის რომ 6 ნიშნა თანხა გასცეს ეფექტურ ქველმოქმედებაზე და თან საკმარისი დარჩეს საკუთარი ცხოვრებისთვის.


Matt has also helped me to set up an organization that I'm working with that has the name taken from the title of a book I wrote, "The Life You Can Save," which is trying to change our culture so that more people think that if we're going to live an ethical life, it's not enough just to follow the thou-shalt-nots and not cheat, steal, maim, kill, but that if we have enough, we have to share some of that with people who have so little.	მეტი ასევე მეც დამეხმარა ორგანიზაციის შექმნაში, რომელსაც სახელად ჰქვია სათაური ჩემი დაწერილი წიგნიდან "სიცოცხლე რომლის გადარჩენაც შეგიძლია". რომელიც ცდილობს შეცვალოს ჩვენი კულტურა, ისე რომ უფრო მეტმა ხალხმა გაიაზროს, თუ თქვენ გინდათ ეთიკურად იცხოვროთ საკმარისი არ არის "არა კაც ჰკლა, არა იმრუშო, არა იპარო" და ა.შ. არამედ თუ საკმარისზე მეტი გვაქვს, უნდა გავუზიაროთ უქონელთ.


And the organization draws together people of different generations, like Holly Morgan, who's an undergraduate, who's pledged to give 10 percent of the little amount that she has, and on the right, Ada Wan, who has worked directly for the poor, but has now gone to Yale to do an MBA to have more to give.	ორგანიზაცია სხვადასხვა თაობის ხალხს ერთად უყრის თავს. როგორც ჰოლი მორგანი, რომელიც ბაკალავრია და გასცემს თავისი შესაძლებლობის 10 პროცენტს და ეიდა ვანი, ვინც უშუალოდ ღარიბებთან მუშაობდა, მაგრამ ახლა იელშია ბიზნესის ადმინისტრირებაზე, იმისთვის რომ მეტის გაცემის შესაძლებლობა ჰქონდეს.


Many people will think, though, that charities aren't really all that effective.	ბევრი იფიქრებს, რომ ქველმოქმედება არც ისე ეფექტურია.


So let's talk about effectiveness.	მაშ ვილაპარაკოთ ეფექტურობაზე.


Toby Ord is very concerned about this, and he's calculated that some charities are hundreds or even thousands of times more effective than others, so it's very important to find the effective ones.	ტობი ორდი ძალიან დაინტერესებულია ამით და მან გამოთვალა, რომ ზოგი საქველმოქმედო ასჯერ და ათასჯერაც კი უფრო ეფექტურია, ვიდრე სხვები. ასე რომ ძალიან მნიშვნელოვანია ვიპოვოთ ეფექტურები.


Take, for example, providing a guide dog for a blind person.	ავიღოთ მაგალითად, გზამკვლევი ძაღლის შოვნა უსინათლოსთვის.


That's a good thing to do, right?	ეს კარგი საქმეა არა?


Well, right, it is a good thing to do, but you have to think what else you could do with the resources.	დიახ, ეს კარგი საქმეა. მაგრამ უნდა იფიქროთ კიდევ რისი გაკეთება შიეძლებოდა ამ რესურსით.


It costs about 40,000 dollars to train a guide dog and train the recipient so that the guide dog can be an effective help to a blind person.	ასეთი ძაღლის გაწვრთნა და უსინათლოსთვის მისი გამოყენების სწავლება დაახლოებით 40 000 დოლარი ჯდება.


It costs somewhere between 20 and 50 dollars to cure a blind person in a developing country if they have trachoma.	უსინათლოს განკურნება განვითარებად ქვეყანაში, თუ მას ტრაქომა აქვს დაახლოებით 20 დოლარიდან 50 დოლარამდე ჯდება


So you do the sums, and you get something like that.	ამიტომ თუ დავაჯამებთ, ასეთ რამეს მივიღებთ.


You could provide one guide dog for one blind American, or you could cure between 400 and 2,000 people of blindness.	შეგიძლიათ გზამკვლევი ძაღლით უზრუნველყოთ ერთი უსინათლო ამერიკელი, ან შეგიძლიათ 400-დან 2000-მდე უსინათლო განკურნოთ.


I think it's clear what's the better thing to do.	მე ვფიქრობ ცხადია, რისი გაკეთება სჯობს.


But if you want to look for effective charities, this is a good website to go to.	თუ თქვენ ეძებთ ეფექტურ ქველმოქმედებას, ამ ვებ გვერდზე უნდა შეხვიდეთ.


GiveWell exists to really assess the impact of charities, not just whether they're well-run, and it's screened hundreds of charities and currently is recommending only three, of which the Against Malaria Foundation is number one.	გაეცი-კარგად(GiveWell) აფასებს ქველმოქმედი ორგანიზაციების გავლენას და არა მხოლოდ მმართველობის ეფექტურობას. მათ გააანალიზეს ასობით საქველმოქმედო ორგანიზაცია და ამჟამად მხოლოდ სამზე იძლევიან რეკომენდაციას, რომელთაგან მალარიის საწინააღმდეგო ფონდი პირველია.


So it's very tough. If you want to look for other recommendations, thelifeyoucansave.com and Giving What We Can both have a somewhat broader list, but you can find effective organizations, and not just in the area of saving lives from the poor.	ასე რომ ეს მაგარი ორგანიზაციაა. სხვა რეკომენდაციები თუ გაინტერესებთ thelifeyoucansave.com და GivingWhatWeCan, ორივეზე არის უფრო ფართე სია, სადაც შეგიძლიათ ეფექტური საქველმოქმედოები იპოვოთ და არა მხოლოდ გაჭირვებულების სიცოცხლის გადასარჩენად.


I'm pleased to say that there is now also a website looking at effective animal organizations.	მოხარული ვარ, რომ უკვე არსებობს ცხოველების დამხმარე ორგანიზაციების ეფექტურობის შემფასებელი ვებ გვერდი


That's another cause that I've been concerned about all my life, the immense amount of suffering that humans inflict on literally tens of billions of animals every year.	ეს კიდევ ერთი პრობლემაა, რომელიც მაწუხებს მთელი ცხოვრება. განუზომელი ტანჯვა, რომელსაც ადამიანები ათობით მილიარდ ცხოველს აყენებენ ყოველწლიურად.


So if you want to look for effective organizations to reduce that suffering, you can go to Effective Animal Activism.	და თუ თქვენ გინდათ იპოვოთ ეფექტური ორგანიზაციები, იმისთვის რომ ეს ტანჯვა შეამციროთ, შეგიძლიათ მიმართოთ Effective Animal Activism-ს.


And some effective altruists think it's very important to make sure that our species survives at all.	ზოგი ეფექტური ალტრუისტი ამას ძალიან მნიშვნელოვნად თვლის, იმისთვის რომ ჩვენი სახეობა გადარჩეს.


So they're looking at ways to reduce the risk of extinction.	ამიტომ ისინი ეძებენ გადაშენების რისკის შემცირების საშუალებებს.


Here's one risk of extinction that we all became aware of recently, when an asteroid passed close to our planet.	ერთ-ერთი გადაშენების რისკზე ცოტა ხნის წინ შევიტყვეთ, როცა ჩვენს პლანეტას ახლოს ასტეროიდმა ჩაუფრინა.


Possibly research could help us not only to predict the path of asteroids that might collide with us, but actually to deflect them.	შეიძლება ამ საკითხის შესწავლა დაგვეხმაროს არა მხოლოდ ასტეროიდების ტრაექტორიების შესწავლაში, რომლებიც შეიძლება ჩვენ დაგვეჯახოს, არამედ მათ შეცვლაშიც.


So some people think that would be a good thing to give to.	ამიტომ ზოგი ადამიანი ცდილობს მსგავს პროექტებს დაეხმაროს.


There's many possibilities.	ბევრი შესაძლებლობა არსებობს.


My final question is, some people will think it's a burden to give.	ჩემი ბოლო კითხვა ზოგი ადამიანი თვლის, რომ გაცემა მძიმე ხვედრია,


I don't really believe it is.	მე ასე არ ვფიქრობ.


I've enjoyed giving all of my life since I was a graduate student.	მე მთელი ცხოვრება ამას სიამოვნებით ვაკეთებ, უნივერსიტეტის დამთავრებიდან


It's been something fulfilling to me.	და ეს ყოველთვის სიამოვნებას მანიჭებდა.


Charlie Bresler said to me that he's not an altruist.	ჩარლი ბრესლერმა მითხრა, რომ ის ალტრუისტი არ არის.


He thinks that the life he's saving is his own.	ის თვლის, რომ სიცოცხლე, რომელსაც შველის მისი საკუთარი სიცოცხლეა.


And Holly Morgan told me that she used to battle depression until she got involved with effective altruism, and now is one of the happiest people she knows.	ჰოლი მორგანმა მითხრა, რომ ის დეპრესიას ებრძოდა, სანამ ეფექტურ ალტრუიზმში არ ჩაერთო და ახლა ის თავს ერთ-ერთ უბედნიერეს ადამიანად თვლის.


I think one of the reasons for this is that being an effective altruist helps to overcome what I call the Sisyphus problem.	მე ვფიქრობ, რომ ამის ერთ-ერთი მიზეზი არის ის, რომ ალტრუიზმი გვეხმარება დავძლიოთ ის რასაც მე სიზიფეს პრობლემას ვუწოდებ.


Here's Sisyphus as portrayed by Titian, condemned by the gods to push a huge boulder up to the top of the hill.	აი ტიციანის ტილო, რომელიც ღმერთებისგან დაწყევლილ სიზიფეს გამოსახავს მან უზარმაზარი ლოდი უნდა ააგოროს მთის მწვერვალზე.


Just as he gets there, the effort becomes too much, the boulder escapes, rolls all the way down the hill, he has to trudge back down to push it up again, and the same thing happens again and again for all eternity.	როგორც კი ის მწვერვალს აღწევს სიმძიმე გაუსაძლისი ხდება, ლოდი წყდება და ქვემოთ მთის სულ ძირში გორდება. მას უწევს ქვემოთ ჩასვლა, რომ კვლავ ააგოროს ლოდი მთაზე და ეს მეორდება ისევ და ისევ უსასრულოდ.


Does that remind you of a consumer lifestyle, where you work hard to get money, you spend that money on consumer goods which you hope you'll enjoy using?	ხომ არ გაგონებთ ეს მომხმარებლის ცხოვრებას? როცა თქვენ მუხლჩაუხრელად შრომობთ ფულის გამოსამუშავებლად. შემდეგ კი ხარჯავთ სამომხმარებლო ნივთებზე და იმედი გაქვთ, რომ ეს სიხარულს მოგანიჭებთ.


But then the money's gone, you have to work hard to get more, spend more, and to maintain the same level of happiness, it's kind of a hedonic treadmill.	მაგრამ ფული იხარჯება და თქვენ ისევ უნდა იშრომოთ, რომ მეტი გამოიმუშავოთ და შეინარჩუნოთ სიხარულის იგივე დონე ეს ჰედონური სარბენივით არის.


You never get off, and you never really feel satisfied.	თქვენ ვერასდროს ჩერდებით და ნამდვილ კმაყოფილებასაც ვერასდროს გრძნობთ.


Becoming an effective altruist gives you that meaning and fulfillment.	ეფექტური ალტრუიზმი კი მნიშვნელობას და კმაყოფილებას გაგრძნობინებთ.


It enables you to have a solid basis for self-esteem on which you can feel your life was really worth living.	ის გაძლევთ თავმოყვარეობის მყარ საფუძველს, რომელიც თქვენ გაგრძნობინებთ, რომ ცხოვრება ნამდვილად ღირს.


I'm going to conclude by telling you about an email that I received while I was writing this talk just a month or so ago.	ბოლოს მინდა დავასრულო წერილზე მოყოლით, რომელიც მივიღე დაახლოებით ერთი თვის წინ. ამ გამოსვლის მომზადებისას.


It's from a man named Chris Croy, who I'd never heard of.	ეს წერილი იყო კრის კროისგან, რომელზეც არასდროს მსმენია.


This is a picture of him showing him recovering from surgery.	ამ ფოტოზე ის ოპერაციის შემდეგ, გამოჯანმრთელების გზაზეა.


Why was he recovering from surgery?	რატომ გაიკეთა ოპერაცია?


The email began, "Last Tuesday, I anonymously donated my right kidney to a stranger.	წერილი იწყებოდა ასე: "წინა სამშაბათს, მე ანონიმურად გავეცი ჩემი მარჯვენა თირკმელი უცნობ ადამიანზე.


That started a kidney chain which enabled four people to receive kidneys."	ამან გამოიწვია ქველმოქმედების მთელი ჯაჭვი, შედეგად ოთხმა ადამიანმა მიიღო თირკმელი"


There's about 100 people each year in the U.S.	აშშ-ში 100-მდე და სხვა ქვეყნებში მეტი ადამიანი


and more in other countries who do that.	აკეთებს ამას ყოველ წელს.


I was pleased to read it. Chris went on to say that he'd been influenced by my writings in what he did.	მე ნასიამოვნები ვიყავი. შემდეგ კრისი წერს. რომ მას ამისკენ, ჩემმა ნაწერებმა უბიძგეს.


Well, I have to admit, I'm also somewhat embarrassed by that, because I still have two kidneys.	უნდა ვაღიარო, ამან ცოტა არ იყოს შემაცბუნა, რადგან მე თავად დღემდე ორი თირკმელი მაქვს.


But Chris went on to say that he didn't think that what he'd done was all that amazing, because he calculated that the number of life-years that he had added to people, the extension of life, was about the same that you could achieve if you gave 5,000 dollars to the Against Malaria Foundation.	მაგრამ შემდეგ კრისმა მაცნობა, რომ ის არ ფიქრობს, რომ რაც მან გააკეთა, ასეთი განსაკუთრებული იყო, რადგან მან გამოთვალა, რომ წლების ის რაოდენობა, რამდენითაც მან ადამიანებს სიცოცხლე გაუხანგრძლივა, დაახლოებით იმდენია, რამდენსაც მიაღწევდით 5000 დოლარი რომ შეგეწირათ მალარიასთან ბრძოლის ფონდში.


And that did make me feel a little bit better, because I have given more than 5,000 dollars to the Against Malaria Foundation and to various other effective charities.	ამან მე შედარებით კარგად მაგრძნობინა თავი, რადგან მე 5000 დოლარზე მეტი გავეცი მალარიასთან ბრძოლის ფონდისთვის და სხვა ეფექტური საქველმოქმედო ორგანიზაციებისთვის.


So if you're feeling bad because you still have two kidneys as well, there's a way for you to get off the hook.	ამიტომ თუ თქვენც ცუდად გრძნობთ თავს, იმისგან რომ ჯერ კიდევ ორი თირკმელი გაქვთ, არსებობს ამის გადაწყვეტის ძალიან კარგი მეთოდი.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Throughout the history of computers we've been striving to shorten the gap between us and digital information, the gap between our physical world and the world in the screen where our imagination can go wild.	კომპიუტერების ისტორიის განმავლობაში ჩვენ ვცდილობდით შეგვემცირებინა ნაპრალი ჩვენსა და ციფრულ ინფორმაციას შორის, ნაპრალი ჩვენს მატერიალურ სამყაროსა და ეკრანში არსებულ სამყაროს შორის სადაც ჩვენი წარმოსახვა შესაძლოა გაცხოველდეს.


And this gap has become shorter, shorter, and even shorter, and now this gap is shortened down to less than a millimeter, the thickness of a touch-screen glass, and the power of computing has become accessible to everyone.	და ეს ნაპრალი გახდა მოკლე მოკლე და უფრო მოკლე და ახლა ეს ნაპრალი უფრო შემცირდა უფრო ცოტაა ვიდრე მილიმეტრი, სენსორული მინის სისქე და კომპიუტერული გამოთვლის ძალა გახდა ყველასთვის ხელმისაწვდომი.


But I wondered, what if there could be no boundary at all?	მაგრამ მე მაინტერესებდა, თუ რა შეიძლებოდა ყოფილიყო ამ ყველაფრის საზღვარი


I started to imagine what this would look like.	მე წარმოვიდგინე თუ როგორი სახის შეიძლებოდა ყოფილიყო.


First, I created this tool which penetrates into the digital space, so when you press it hard on the screen, it transfers its physical body into pixels.	პირველად, მე შევქმენი ეს იარაღი რომელიც აღწევს ციფრულ სივრცეში, ასე რომ, როცა თქვენ დააწვებით ძლიერად ეკრანს ის გადაადგილდება თავისი მატერიალური სხეულიდან პიქსელში.


Designers can materialize their ideas directly in 3D, and surgeons can practice on virtual organs underneath the screen.	დიზაინერებმა შეძლეს განეხორციელებინათ ეს იდეა ძირითადად 3D–ში და ქირურგებს შეუძლიათ ივარჯიშონ ვირტუალურ ორგანოებზე ეკრანის ქვეშ.


So with this tool, this boundary has been broken.	ამ იარაღით საზღვარი დაინგრა.


But our two hands still remain outside the screen.	მაგრამ ჩვენი ხელები ჯერ კიდევ რჩება ეკრანის გარეთ.


How can you reach inside and interact with the digital information using the full dexterity of our hands?	როგორ შეგიძლიათ შეაღწიო შიგნით და ურთიერთობა დაამყარო ციფრულ ინფორმაციასთან ხელების სრული სიმარჯვის გამოყენებით?


At Microsoft Applied Sciences, along with my mentor Cati Boulanger, I redesigned the computer and turned a little space above the keyboard into a digital workspace.	მაიკროსოფტის მიერ შემუშავებულ მეცნიერებასთან, და ჩემს მენტორ ქათი ბულანჯერთან ერთად, მე გადავაკეთე კომპიუტერი და შევქმენი პატარა სივრცე კლავიატურის მაღლა ციფრულ სამუშაო სივრცეში.


By combining a transparent display and depth cameras for sensing your fingers and face, now you can lift up your hands from the keyboard and reach inside this 3D space and grab pixels with your bare hands.	გამჭვირვალე ეკრანისა და ღრმა კამერის შერწყმით თქვენი თითებისა და სახის შესაგრძნობად, ახლა თქვენ შეგიძლიათ აიღოთ ხელები კლავიატურიდან და შეაღწიოთ სამ განზომილებიან სივრცეში და შეეხოთ პიქსელს თქვენი შიშველი ხელებით.


(Applause) Because windows and files have a position in the real space, selecting them is as easy as grabbing a book off your shelf.	(აპლოდისმენტები) რადგან, ფანჯრებსა და ფაილებს აქვთ ადგილმდებარეობა რეალურ სივრცეში, მათი არჩევა ისეთივე ადვილია, როგორც წიგნის აღება თქვენი თაროდან.


Then you can flip through this book while highlighting the lines, words on the virtual touch pad below each floating window.	შემდეგ თქვენ შეგიძლიათ გადააადგილო ეს წიგნი შეგიძლიათ ხაზი გაუსვათ, გამოარჩიოთ ფრაზები, სიტყვები ვირტუალურ სენსორულ დაფაზე, ყოველი მოტივტივე ფანჯრის ქვემოთ


Architects can stretch or rotate the models with their two hands directly.	არქიტექტორებს შეუძლიათ დაჭიმონ ან აბრუნონ მოდელები უშუალოდ მათი ხელებით.


So in these examples, we are reaching into the digital world.	ასე რომ, ამ მაგალითებში ჩვენ ვაღწევთ ციფრულ სამყაროში.


But how about reversing its role and having the digital information reach us instead?	მაგრამ როგორ უნდა შევაბრუნოთ მისი როლი? და ნაცლად ამისა ციფრულმა ინფორმაციამ მოაღწიოს ჩვენამდე?


I'm sure many of us have had the experience of buying and returning items online.	მე დარწმუნებული ვარ, რომ ბევრ ჩვენთაგანს აქვს გამოცდილება ონლაინში ნივთების ყიდვისა და დაბრუნების.


But now you don't have to worry about it.	მაგრამ ახლა თქვენ არ უნდა იდარდოთ ამის გამო.


What I got here is an online augmented fitting room.	რისი თქმაც მინდა არის ის, რომ ონლაინ სივრცეში მოიმატა ასაწყობმა ოთახებმა.


This is a view that you get from head-mounted or see-through display when the system understands the geometry of your body.	თქვენ ხედავთ, რომ შეგიძლიათ თავი–დაამონტაჟოთ ან დაინახოთ–ეკრანში როცა სისტემა მიხვდება თქვენი სხეულის გეომეტირას.


Taking this idea further, I started to think, instead of just seeing these pixels in our space, how can we make it physical so that we can touch and feel it?	განვიხილოთ ეს იდეა მომავლისთვის, მე დავიწყე ფიქრი, როგორი იქნება ეს პიქსელები ჩვენს სივრცეში, როგორ შეგვიძლია ჩვენ ის გავხადოთ მატერიალური ისე, რომ შევეხოთ და შევიგრძნოთ იგი?


What would such a future look like?	როგორი უნდა ყოფილიყო მომავალში?


At MIT Media Lab, along with my advisor Hiroshi Ishii and my collaborator Rehmi Post, we created this one physical pixel.	Mit Media Lab-ში, ჩემს მრჩეველ ჰიროში იშისთან და ჩემს თანამშრომელ რემი პოსტთან ერთად, ჩვენ შევქმენით ეს მატერიალური პიქსელი.


Well, in this case, this spherical magnet acts like a 3D pixel in our space, which means that both computers and people can move this object to anywhere within this little 3D space.	ამ შემთხვევაში, ეს სფეროსებრი მაგნიტი წარმოადგენს სამ განზომილებიან პიქსელს ჩვენს სივრცეში, რაც ნიშნავს, რომ ორივეს, კომპიუტერებს და ხალხს შეუძლიათ გადაადგილონ ეს ობიექტი ყველგან მის სამ განზომილებიან სივრცეში.


What we did was essentially canceling gravity and controlling the movement by combining magnetic levitation and mechanical actuation and sensing technologies.	ჩვენ გავაკეთეთ ისე,, რომ არსებიათად გავაუქმეთ გრავიტაცია და გავაკონტროლეთ მოძრაობა მაგნიტური ლევიტაციის და მექანიკური ამოძრავების კომბინაციის მეშვეობით და ტექნოლოგიის შეგრძნებით.


And by digitally programming the object, we are liberating the object from constraints of time and space, which means that now, human motions can be recorded and played back and left permanently in the physical world.	ობიექტის ციფრული პროგრამირებით ჩვენ ვათავისუფლებთ ობიექტს დროისა და სივრცის ძალდატანებისგან, რაც ნიშნავს, რომ ადამიანის მოძრაობები შესაძლებელია ჩაწერილ იქნას, განმეორდეს და დატოვოს სამუდამოდ მატერიალური სამყარო.


So choreography can be taught physically over distance and Michael Jordan's famous shooting can be replicated over and over as a physical reality.	ქორეოგრაფიის შესწავლა შესაძლებელია დისტანციიდან და მაიკლ ჯორდანის ცნობილი სროლა შესაძლოა განმეორდეს ისევ და ისევ როგორც ფიზიკური რეალობა.


Students can use this as a tool to learn about the complex concepts such as planetary motion, physics, and unlike computer screens or textbooks, this is a real, tangible experience that you can touch and feel, and it's very powerful.	სტუდენტებს შეუძლიათ გამოიყენონ ეს როგორც იარღი კომპლექსური კონცეფციების შესასწავლად როგორიც არის პლანეტების მოძრაობა, ფიზიკა, კომპიუტერის ეკრანისგან და სახელმძღვანელოებისგან განსხვავებით, ეს არის რეალური, ხელშესახები გამოცდილება, რომ შეგიძლიათ შეეხოთ და შეიგრძნოთ. ეს არის ძალიან ძლიერი.


And what's more exciting than just turning what's currently in the computer physical is to start imagining how programming the world will alter even our daily physical activities.	და რა არის იმაზე უფრო ამაღელვებელი როდესაც, ის რაც კომპიუტერშია, გარდაიქმნება ფიზიკურად იწყებს წარმოჩენას სყაროს დაპროგრამება როგორ შეცვლის ჩვენ ყოველდღიურ ფიზიკურ მოქმედებებს.


(Laughter) As you can see, the digital information will not just show us something but it will start directly acting upon us as a part of our physical surroundings without disconnecting ourselves from our world.	(სიცილი) თქვენ შეგიძლიათ დაინახოთ, რომ ციფრული ინფორმაცია არ გვაჩვენებს ჩვენ უბრალო რაღაცას არამედ იწყებს უშუალოდ ჩვენზე მოქმედებას როგორ ჩვენ ფიზიკური გარემოს ნაწილი ჩვენი სამყაროსთან კავშირის შეწყვეტის გარეშე.


Today, we started by talking about the boundary, but if we remove this boundary, the only boundary left is our imagination.	დღეს, ჩვენ დავიწყეთ საუბარი საზღვრის შესახებ, მაგრამ თუ ჩვენ გავანადგურეთ ეს საზღვარი, ერთადერთი საზღვარი დარჩა ჩვენს წარმოსახვაში,


Thank you.	გმადლობთ


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


(Applause) (Music) (Applause)	აპლოდისმენტები მუსიკა აპლოდისმენტები


I'm going to talk about consciousness.	ცნობიერებაზე საუბარს ვაპირებ.


Why consciousness?	რატომ ცნობიერება?


Well, it's a curiously neglected subject, both in our scientific and our philosophical culture.	ეს გასაოცრად მიგდებული თემაა, როგორც ჩვენ სამეცნიერო, ისე ფილოსოფიურ კულტურაში.


Now why is that curious?	რატომ არის ეს გასაოცარი?


Well, it is the most important aspect of our lives for a very simple, logical reason, namely, it's a necessary condition on anything being important in our lives that we're conscious.	ეს ხომ ჩვენი ცხოვრების უმნიშვნელოვანესი ნაწილია მარტივი, ლოგიკური მიზეზის გამო, კერძოდ, აუცილებელი პირობაა ვიყოთ ცნობიერი, ნებისმიერი რამისთვის, რაც მნიშვნელოვანია ჩვენს ცხოვრებაში.


You care about science, philosophy, music, art, whatever -- it's no good if you're a zombie or in a coma, right?	გაინტერესებთ მეცნიერება, ფილოსოფია, მუსიკა, ხელოვნება, რაც არ უნდა იყოს... ცუდია თუ ზომბი იქნებით, ან კომაში, არა?


So consciousness is number one.	მაშ, ცნობიერება პირველია.


The second reason is that when people do get interested in it, as I think they should, they tend to say the most appalling things.	მეორე მიზეზია, რომ როცა ადამიანები მისით ინტერესდებიან, ვფიქრობ რომ ასეც უნდა იყოს, ისინი როგორც წესი სასწაულ რამეებს ამბობენ.


And then, even when they're not saying appalling things and they're really trying to do serious research, well, it's been slow. Progress has been slow.	იმ შემთხვევაშიც, თუ ისინი არ ამბობენ სასწაულ რამეებს და მართლაც ცდილობენ ის სერიოზულად გამოიკვლიონ, საქმე ძალიან ნელა მიდის. პროგრესი ძალიან ნელია.


When I first got interested in this, I thought, well, it's a straightforward problem in biology.	როცა ამით პირველად დავინტერესდი, ვიფიქრე ეს ბიოლოგიის ტრივიალური პრობლემაა.


Let's get these brain stabbers to get busy and figure out how it works in the brain.	მოვცეთ ტვინს დატვირთვა და გავარკვიოთ როგორ მუშაობს ის ტვინში.


So I went over to UCSF and I talked to all the heavy-duty neurobiologists there, and they showed some impatience, as scientists often do when you ask them embarrassing questions.	წავედი კალიფორნიის უნივერსიტეტში(UCSF) და იქ ყველა მოწინავე ნეირობიოლოგს ვესაუბრე და მათ თავშეუაკევბლობა გამოიჩინეს, როგორც იციან ხოლმე მეცნიერებმა, როცა მათ შემაცბუნებელ კითხვებს უსვამ.


But the thing that struck me is, one guy said in exasperation, a very famous neurobiologist, he said, "Look, in my discipline it's okay to be interested in consciousness, but get tenure first. Get tenure first."	მაგრამ ერთი რაღაც რამაც გამაოგნა, იყო რომ ერთმა გაღიზიანებულმა მითხრა, ძალიან ცნობილმა ნეირობიოლოგმა. მან თქვა: "მისმინე, ჩემს დისციპლინაში ნორმალურია ინტერესდებოდე ცნობიერებით, მაგრამ ჯერ მუდმივი სამუშაო ადგილი მიიღე. მუდმივი ადგილია ჯერ საჭირო"


Now I've been working on this for a long time.	ამაზე დიდი ხანია ვმუშაობ.


I think now you might actually get tenure by working on consciousness.	ვფიქრობ ახლა შეიძლება ცნობიერებაზე მუშაობით მუდმივი სამუშაო ადგილის მიღება.


If so, that's a real step forward.	თუ ასეა, ეს ნამდვილი ნახტომია წინ.


Okay, now why then is this curious reluctance and curious hostility to consciousness?	მაშ, რატომ არის ეს გასაოცარი ყოყმანი და გასაოცარი მტრობა ცნობიერების მიმართ?


Well, I think it's a combination of two features of our intellectual culture that like to think they're opposing each other but in fact they share a common set of assumptions.	ვფიქრობ, რომ ეს ჩვენი ინტელექტუალური კულტურის ორი მახასიათებლის კომბინაციის ბრალია, რომლებიც თითქოს ერთმანეთს ეწინააღმდეგება, სინამდვილეში კი მათ საერთო ვარაუდები ახასიათებთ.


One feature is the tradition of religious dualism: Consciousness is not a part of the physical world.	ერთი მახასიათებელია რელიგიური დუალიზმის ტრადიცია: ცნობიერება არ არის ფიზიკური სამყაროს ნაწილი.


It's a part of the spiritual world.	ის სულიერი სამყაროს ნაწილია.


It belongs to the soul, and the soul is not a part of the physical world.	ის სულს ეკუთვნის და სული, ჩვენი ფიზიკური სამყაროს ნაწილი არაა.


That's the tradition of God, the soul and immortality.	ეს ღმერთის ტრადიციაა, სული და უკვდავობა.


There's another tradition that thinks it's opposed to this but accepts the worst assumption.	არის მეორე ტრადიცია, რომელიც თითქოს ამას ეწინააღმდეგება, მაგრამ ყველაზე უარეს ვარაუდს იზიარებს.


That tradition thinks that we are heavy-duty scientific materialists: Consciousness is not a part of the physical world.	ეს ტრადიცია სამეცნიერო მატერიალისტურია მის მიხედვით: ცნობიერება არ არის ფიზკიკური სამყაროს ნაწილი.


Either it doesn't exist at all, or it's something else, a computer program or some damn fool thing, but in any case it's not part of science.	ის ან საერთოდ არ არსებობს, ან სხვა რამეა, კომპიუტერული პროგრამაა, ან რაღაც სულელური რამ, მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში, ის არაა მეცნიერების ნაწილი.


And I used to get in an argument that really gave me a stomachache.	მე ისეთ კამათში ჩავრთულვარ რომელმაც გული შემიწუხა.


Here's how it went.	აი, როგორ იყო:


Science is objective, consciousness is subjective, therefore there cannot be a science of consciousness.	"მეცნიერება ობიექტურია ცნობიერება სუბიექტური, ამიტომ არ შეიძლება ცნობიერების მეცნიერება არსებობდეს"


Okay, so these twin traditions are paralyzing us.	მაშ, ტრადიციების ეს წყვილი გვაფერხებს.


It's very hard to get out of these twin traditions.	ძალიან რთულია ტრადიციების ამ წყვილს თავი დააღწიო.


And I have only one real message in this lecture, and that is, consciousness is a biological phenomenon like photosynthesis, digestion, mitosis -- you know all the biological phenomena -- and once you accept that, most, though not all, of the hard problems about consciousness simply evaporate.	და მე ამ ლექციაში მაქვს მხოლოდ ერთი რეალური გზავნილი, ესაა: ცნობიერება ბიოლოგიური მოვლენაა, როგორც ფოტოსინთეზი, საჭმლის მონელება, მითოზი... თქვენ იცით ყველა ბიოლოგიუირ მოვლენა... და როგორც კი ამას გაიზიარებთ, ცნობიერების უმეტესი, თუმცა არა ყველა, რთული პრობლემა უბრალოდ გაქრება.


And I'm going to go through some of them.	და ვაპირებ ზოგი მათგანი განვიხილო.


Okay, now I promised you to tell you some of the outrageous things said about consciousness.	მე შეგპირდით, რომ გეტყოდით ზოგ აღმაშოთებელ რამეს, რაც ცნობიერებაზე თქმულა.


One: Consciousness does not exist.	პირველი: ცნობიერება არ არსებობს.


It's an illusion, like sunsets.	ეს ილუზიაა, როგორც მზის ჩასვლა.


Science has shown sunsets and rainbows are illusions.	მეცნიერებამ აჩვენა, რომ მზის ჩასვლა და ცისარტელა ილუზიებია.


So consciousness is an illusion.	ცნობიერებაც ილუზიაა.


Two: Well, maybe it exists, but it's really something else.	მეორე: შეიძლება ის არსებობს, მაგრამ სინამდვილეში ის რაღაც სხვაა.


It's a computer program running in the brain.	ის კომპიუტერული პროგრამაა, რომელიც ტვინში მუშაობს.


Three: No, the only thing that exists is really behavior.	მესამე: ერთადერთი რამ რაც არსებობს, ესაა ქცევა.


It's embarrassing how influential behaviorism was, but I'll get back to that.	ბიჰევიორიზმი სამარცხვინოდ გავლენიანი იყო. ამას დავუბრუნდები.


And four: Maybe consciousness exists, but it can't make any difference to the world.	და მეოთხე: შეიძლება ცნობიერება არსებობს, მაგრამ ის ვერაფერზე ახდენს გავლენას.


How could spirituality move anything?	როგორ შეიძლება არამატერიალურმა მატერიაზე მოახდინოს გავლენა.


Now, whenever somebody tells me that, I think, you want to see spirituality move something?	როცა ვიღაც მეუბნება ამას, გინდათ ნახოთ როგორც ახდენს არამატერიალური მატერიაზე გავლენას?


Watch. I decide consciously to raise my arm, and the damn thing goes up. (Laughter) Furthermore, notice this: We do not say, "Well, it's a bit like the weather in Geneva.	შეხედეთ. მე ცნობიერად გადავწყვიტე მკლავი ავწიო და ეს ოხერი მაღლა იწევა (სიცილი) უფრო მეტიც, დააკვირდით, ჩვენ არ ვამბობთ: "ის ჟენევის ამინდივითაა,


Some days it goes up and some days it doesn't go up."	ზოგ დღეს იწევა და ზოგ დღეს არა"


No. It goes up whenever I damn well want it to.	არა, ის მაღლა იწევა, როცა კი მე ეს მინდა.


Okay. I'm going to tell you how that's possible.	კარგი. გეტყვით როგორაა ეს შესაძლებელი.


Now, I haven't yet given you a definition.	განმარტება ჯერ არ მითქვამს.


You can't do this if you don't give a definition.	შეუძლებელია განმარტების გარეშე.


People always say consciousness is very hard to define.	ამბობენ, რომ ძალიან ძნელია განმარტო ცნობიერება.


I think it's rather easy to define if you're not trying to give a scientific definition.	მგონი ეს საკმაოდ ადვილია თუ მის მეცნიერულ განმარტებას არ აპირებ.


We're not ready for a scientific definition, but here's a common-sense definition.	ჩვენ არ ვართ მზად მეცნიერული განმარტებისთვის, მაგრამ აი საღ აზრზე დაფუძნებული განმარტება:


Consciousness consists of all those states of feeling or sentience or awareness.	ცნობიერება შედგება ყველა გრძნობებისგან, შეგრძნებებისგან და აღქმებისგან.


It begins in the morning when you wake up from a dreamless sleep, and it goes on all day until you fall asleep or die or otherwise become unconscious.	ის იწყება დილით, როცა თქვენ იღვიძებთ უსიზმრო ძილის შემდეგ და გრძელდება მთელი დღე, დაძინებამდე, ან სიკვდილამდე, ან იმ დრომდე სანამ სხვანაირად არ გაითიშებით.


Dreams are a form of consciousness on this definition.	ამ განმარტების მიხედვით, სიზმარი ცნობიერების ფორმაა.


Now, that's the common-sense definition. That's our target.	ეს არის საღი აზრით განმარტებული ცნობიერება.


If you're not talking about that, you're not talking about consciousness.	თუ ამაზე არ საუბრობთ მაშინ ცნობიერებას არ გულისხმობთ.


But they think, "Well, if that's it, that's an awful problem.	მაგრამ ხალხი ფიქრობს: "თუ ესაა ცნობიერება, მაშინ ეს საშინელი პრობლემაა.


How can such a thing exist as part of the real world?"	როგორ შეიძლება ასეთი რამ, რეალური სამყაროს ნაწილი იყოს?"


And this, if you've ever had a philosophy course, this is known as the famous mind-body problem.	და თუ როდისმე ფილოსოფიის კურსი გაგივლიათ, ეს მოვლენა ცნობილია როგორც გონება-სხეულის პრობლემა.


I think that has a simple solution too. I'm going to give it to you.	მგონია რომ ამასაც მარტივი ამოხსნა აქვს და აქვე გეტყვით:


And here it is: All of our conscious states, without exception, are caused by lower-level neurobiological processes in the brain, and they are realized in the brain as higher-level or system features.	ყველა ჩვენი ცნობიერი მდგომარეობა, გამონაკლისის გარეშე, გამოწვეულია ტვინში, დაბალ დონეზე მიმდინარე ნეირობიოლოგიური პროცესებით და ისინი ტვინში ვლინდება, როგორც მაღალი დონის, ანუ სისტემის თვისება.


It's about as mysterious as the liquidity of water.	ეს დაახლოებით ისეთივე იდუმალებაა, როგორც წყლის თხევადი მდგომარეობა.


Right? The liquidity is not an extra juice squirted out by the H2O molecules.	არა? წყლის თხევადი მდგომარეობა არაა დამატებითი წვენი, რომელსაც H2O მოლეკულები ქმნიან.


It's a condition that the system is in.	ეს არის სისტემის მდგომარეობა.


And just as the jar full of water can go from liquid to solid depending on the behavior of the molecules, so your brain can go from a state of being conscious to a state of being unconscious, depending on the behavior of the molecules.	და როგორც წყლით სავსე ქილა, შეიძლება გადავიდეს თხევადიდან მყარ მდგომარეობაში, მოლეკულების ქცევის მიხედვით, ასევე თქვენი ტვინი შეიძლება გადავიდეს, ცნობიერი მდგომარეობიდან უგონო მდგომარეობაში. მოლეკულების ქცევის მიხედვით.


The famous mind-body problem is that simple.	ასეთი მარტივია ცნობილი გონება-სხეულის პრობლემა.


All right? But now we get into some harder questions.	ახლა მივდივართ უფრო რთულ კითხვებამდე.


Let's specify the exact features of consciousness, so that we can then answer those four objections that I made to it.	მოდით ჩამოვთვალოთ ცნობიერების ზუსტი თვისებები, რომ შემდეგ ვუპასუხოთ მის ოთხ წინააღმდეგობას, რომელიც მე ჩამოვთვალე.


Well, the first feature is, it's real and irreducible.	პირველი თვისებაა, ის რეალურია და შეუქცევადი.


You can't get rid of it.	მას ვერ მოიცილებთ.


You see, the distinction between reality and illusion is the distinction between how things consciously seem to us and how they really are.	განსხვავება რეალობასა და ილუზიას შორის არის განსხვავება იმას შორის, თუ როგორ აღვიქვამთ ჩვენ რაღაცეებს და როგორია ისინი რეალურად.


It consciously seems like there's -- I like the French "arc-en-ciel" — it seems like there's an arch in the sky, or it seems like the sun is setting over the mountains.	ჩვენ აღვიქვამთ რომ იქ... მომწონს ფრაგული "arc-en-ciel"... გვეჩვენება, რომ თაღია ცაში, ან გვეჩვენება რომ მზე ჩადის მთებს უკან.


It consciously seems to us, but that's not really happening.	ჩვენ ასე აღვიქვამთ, მაგრამ სინამდვილეში ასე არ არის.


But for that distinction between how things consciously seem and how they really are, you can't make that distinction for the very existence of consciousness, because where the very existence of consciousness is concerned, if it consciously seems to you that you are conscious, you are conscious.	მაგრამ თავად ცნობიერების არსებობისთვის ამ განსხვავებას, თუ რა გვეჩვენება, და რა არის სინამდვილეში, მნიშვნელობა არ აქვს, რადგან თავად ცნობიერების შემთხვევაში, თუ თქვენ გეჩვენებათ, რომ ცნობიერი ხართ, ე.ი. თქვენ ცნობიერი ხართ.


I mean, if a bunch of experts come to me and say, "We are heavy-duty neurobiologists and we've done a study of you, Searle, and we're convinced you are not conscious, you are a very cleverly constructed robot," I don't think, "Well, maybe these guys are right, you know?"	თუ ექსპერტების ჯგუფი მოვა და მეტყვის: "ჩვენ მოწინავე ნეირობიოლოგები ვართ, ჩვენ გამოგიკვლიეთ, სერლ და დარწმუნებულები ვართ, რომ თქვენ არ ხართ ცნობიერი, თქვენ ძალიან ჭკვიანურად აგებური რობოტი ხართ" არ მგონია რომ: "შეიძლება ისინი მართლები არიან, იცით?"


I don't think that for a moment, because, I mean, Descartes may have made a lot of mistakes, but he was right about this.	წამითაც არ მგონია, რადგან დეკარტს შეიძლება ბევრი შეცდომა დაუშვია, მაგრამ იმაში მართალი იყო,


You cannot doubt the existence of your own consciousness.	რომ თქვენი საკუთარი ცნობიერების არსებობაში ეჭვს ვერ შეიტანთ.


Okay, that's the first feature of consciousness.	კარგი. ეს ცნობიერების პირველი თვისება იყო.


It's real and irreducible.	ის რეალურია და შეუქცევადი.


You cannot get rid of it by showing that it's an illusion in a way that you can with other standard illusions.	თქვენ მას ვერ მოიცილებთ ილუზიად წარმოჩენით ისე როგორც სხვა სტანდარტულ ილუზიებს.


Okay, the second feature is this one that has been such a source of trouble to us, and that is, all of our conscious states have this qualitative character to them.	მეორე თვისება ბევრი თავის ტკივილის მიზეზია ჩვენთვის. ცნობიერების ყველა მდგომარეობას საკუთარი ხარისხობრივი თვისება გააჩნია.


There's something that it feels like to drink beer which is not what it feels like to do your income tax or listen to music, and this qualitative feel automatically generates a third feature, namely, conscious states are by definition subjective in the sense that they only exist as experienced by some human or animal subject, some self that experiences them.	ლუდის დალევა ისე არ იგრძნობა, როგორც საშემოსავლოს შევსება, ან მუსიკის მოსმენა და ეს ხარისხობრივი შეგრძნება, ავტომატურად აგენერირებს მესამე თვისებას, კერძოდ, ცნობიერების მდომარეობები თავისთავად სუბიექტურია, იმ გაგებით, რომ ისინი მხოლოდ არსებობს როცა მათ გამოცდის რომელიმე ადამიანი, ან ცხოველი, როგორც სუბიექტი. რამე რაც მათ გამოცდის.


Maybe we'll be able to build a conscious machine.	შეიძლება ჩვენ შევძლოთ ცნობიერი მანქანის აგება.


Since we don't know how our brains do it, we're not in a position, so far, to build a conscious machine.	რადგან არ ვიცით ჩვენი ტვინი ამას როგორ ახერხებს, ჯერ-ჯერობით არ შეგვიძლია ცნობიერი მანქანის აგება.


Okay. Another feature of consciousness is that it comes in unified conscious fields.	ცნობიერების შემდეგი თვისებაა, რომ ის წარმოგვიდგება როგორც ერთიანი ცნობიერების ველი.


So I don't just have the sight of the people in front of me and the sound of my voice and the weight of my shoes against the floor, but they occur to me as part of one single great conscious field that stretches forward and backward.	ანუ, მე მხოლოდ ჩემს წინ მყოფ ხალხს კი არ აღვიქვამ, ან მხოლოდ ჩემს ხმას, ან ფეხსაცმელების წონას იატაკზე, არამედ ისინი მე წარმომიდგება, როგორც ერთი მთლიანი ცნობიერების ველის ნაწილი, რომელიც გადაჭიმულია წინ და უკან.


That is the key to understanding the enormous power of consciousness.	ეს საკვანძო საკითხია, ცნობიერების წარმოუდგენელი ძალის გასაგებად.


And we have not been able to do that in a robot.	ჩვენ რობოტისთვის ამის გაკეთებას, ვერ ვახერხებთ.


The disappointment of robotics derives from the fact that we don't know how to make a conscious robot, so we don't have a machine that can do this kind of thing.	რობტოტექნიკით იმედგაცრუება იმის ბრალია, რომ ჩვენ არ ვიცით როგორ შევქმნათ ცნობიერი რობოტი. ჩვენ არ გვაქვს მანქანა, რომელიც ასეთ რამეს შეძლებს.


Okay, the next feature of consciousness, after this marvelous unified conscious field, is that it functions causally in our behavior.	კარგი. ცნობიერების შემდეგი თვისება, ამ საოცარი ერთიანი ცნობიერების ველის შემდეგ, მოდის ფაქტი, რომ მისი მოქმედება ჩვენს ქცევას იწვევს.


I gave you a scientific demonstration by raising my hand, but how is that possible?	მე ხელის აწევით მეცნიერული დემონსტრირება მოვახდინე, მაგრამ როგორაა ეს შესაძლებელი?


How can it be that this thought in my brain can move material objects?	როგორ მოხდა, რომ ეს აზრი ჩემს ტვინში მატერიალურ ობიექტს ამოძრავებს?


Well, I'll tell you the answer.	გიპასუხებთ.


I mean, we don't know the detailed answer, but we know the basic part of the answer, and that is, there is a sequence of neuron firings, and they terminate where the acetylcholine is secreted at the axon end-plates of the motor neurons.	მართალია, ჩვენ არ ვიცით დეტალური პასუხი, მაგრამ ჩვენ ვიცით პასუხის ძირითადი ნაწილი, ნეირონული იმპულსების ჯაჭვის დასრულებისას, მოტორული ნეირონების აქსონის კიდურ ფირფიტებზე, აცეტილქოლინი გამოიყოფა.


Sorry to use philosophical terminology here, but when it's secreted at the axon end-plates of the motor neurons, a whole lot of wonderful things happen in the ion channels and the damned arm goes up.	ბოდიში ფილოსოფიური ტერმინოლოგიის გამოყენებისთვის, მაგრამ როცა ის მოტორული ნეირონების აქსონის კიდურ ფირფიტებზე გამოიყოფა, იონურ არხებში მთელი საოცრებები ხდება და ეს ოხერი მკლავიც ზემოთ იწევს.


Now, think of what I told you.	ახლა გაიაზრეთ რაც გითხარით.


One and the same event, my conscious decision to raise my arm has a level of description where it has all of these touchy-feely spiritual qualities.	ერთი და იგივე მოვლენა, ჩემი მკლავის აწევის ჩემი ცნობიერი გადაწყვეტილება შეიძლება აღიწეროს იმ დონეზე, სადაც მას ყველა შეგრძნებითი, არამატერიალური თვისება აქვს,


It's a thought in my brain, but at the same time, it's busy secreting acetylcholine and doing all sorts of other things as it makes its way from the motor cortex down through the nerve fibers in the arm.	ეს აზრია ჩემს ტვინში, მაგრამ ამავდროულად, ის აცეტილქოლინსაც გამოყოფს და გზად ბევრ სხვა რამეს აკეთებს, მიდის რა ტვინის მოტორული ქერქიდან, მკლავის ნერვულ ბოჭკოებამდე.


Now, what that tells us is that our traditional vocabularies for discussing these issues are totally obsolete.	ეს იმას აჩვენებს, რომ ამ მოვლენების აღწერისთვის ჩვენი ტრადიციული ლექსიკონი სრულიად მოძველებულია.


One and the same event has a level of description where it's neurobiological, and another level of description where it's mental, and that's a single event, and that's how nature works. That's how it's possible for consciousness to function causally.	ერთი და იგივე მოვლენა, შეიძლება აღიწეროს ნეირობიოლოგიურ დონეზეც და მენტალურ დონეზეც და ეს ერთი მოვლენაა. ასე მუშაობს ბუნება. ასე შეუძლია ცნობიერებას, გამოიწვიოს მოქმედება.


Okay, now with that in mind, with going through these various features of consciousness, let's go back and answer some of those early objections.	ვიქონიოთ ეს და ცნობიერების სხვადასხვა თვისებები მხედველობაში და დავუბრუნდეთ ნახსენებ წინააღმდეგობებზე პასუხს.


Well, the first one I said was, consciousness doesn't exist, it's an illusion. Well, I've already answered that.	პირველი იყო, რომ ცნობიერება არ არსებობს, და რომ ეს ილუზიაა. ამას უკვე ვუპასუხე.


I don't think we need to worry about that.	არ მგონია განხილვად ღირდეს.


But the second one had an incredible influence, and may still be around, and that is, "Well, if consciousness exists, it's really something else.	აი, მეორე მათგანი საოცრად გავლენიანი იყო და შეიძლება ახლაც აქტუალურია. ესაა: "ცნობიერება თუ არსებობს, ის სინამდვილეში სხვა რამეა.


It's really a digital computer program running in your brain and that's what we need to do to create consciousness is get the right program.	ის სინამდვილეში ტვინში მომუშავე ციფრული კომპიუტერული პროგრამაა და რაც გვჭირდება ცნობიერების შესაქმნელად, არის შესაბამისი პროგრამა.


Yeah, forget about the hardware. Any hardware will do provided it's rich enough and stable enough to carry the program."	აპარატურული ნაწილი დაივიწყეთ, ნებისმიერი აპარატურა გამოდგება, რომელიც საკმარისად სტაბილური და მძლავრი იქნება რომ ეს პროგრამა ამუშაოს"


Now, we know that that's wrong.	ჩვენ ვიცით რომ ეს აზრი მცდარია.