So that's a fantastic story, and we all know how it ends.	შენ წადი." აი, შესანიშნავი ისტორია გამოვიდა. გასაგებია ახლა როგორც უნდა გაგრძელდეს ეს ისტორია.


She loses the check, but she goes home with something bigger and more important.	დერარტუ ტულუ ჩეკს კარგავს, მაგრამ იგებს რაღაც უფრო დიდს და მნიშვნელოვანს.


Except Derartu Tulu ruins the script again.	მაგრამ არა, დერარტუ ტულუ უსევ არღვევს ჟანრის კანონებს.


Instead of losing, she blazes past the lead pack and wins.	წაგების ნაცვლად ის ყველას უსწრებს და იგებს,


Wins the New York City Marathon, goes home with a big fat check.	იგებს ნიუ იორკის მარათონს, და იგებს მსხვილ ჩეკს.


It's a heartwarming story, but if you drill a little bit deeper, you've got to sort of wonder about what exactly was going on there.	ძალიან თბილი და გულისამაჩუყებელი ამბავია, მაგრამ თუ კარგად დავუკვირდებით, ღირს დაფიქრება თუ რა ხდებოდა ამ შეჯიბრის დროს.


When you have two outliers in one organism, it's not a coincidence.	როდესაც ორი ასეთი მოულოდნელი რამ ერთდროულად ხდება, ეს არ შეიძლება იყოს უბრალოდ დამთხვევა.


When you have someone who is more competitive and more compassionate than anybody else in the race, again, it's not a coincidence.	როდესაც ერთი ადამიანი არის ყველაზე უფრო სწრაფი და ყველაზე უფრო გულისხმიერი მთელ შეჯიბრში, ეს არ შეიძლება იყოს უბრალოდ დამთხვევა.


You show me a creature with webbed feet and gills; somehow water's involved.	თუკი რამე არსებას აქვს აპკიანი ფეხები და ლაყუჩები, ძნელი მისახვედრი არაა, რომ მას წყალთან ექნება შეხება.


Someone with that kind of heart, there's some kind of connection there.	მარათონის გამარჯვებულიც რომ ასეთი გულის პატრონი აღმოჩნდება, აქაც აუცილებლად უნდა იყოს რაიმე კავშირი.


And the answer to it, I think, can be found down in the Copper Canyons of Mexico, where there's a reclusive tribe, called the Tarahumara Indians.	ამ კავშირის დადგენაში, ჩემი აზრით, დაგვეხმარება მექსიკის სპილენძის კანიონში მცხოვრები ინდიელთა ტომი სახელად ტარაჰუმარა.


Now, the Tarahumara are remarkable for three things.	ტარაჰუმარას ტომი სამი რამის გამო არის საინტერესო.


Number one is: they have been living essentially unchanged for the past 400 years.	პირველი არის ის, რომ მათი ცხოვრების წესი ფაქტიურად არ შეცვლილა ბოლოს 400 წლის მანძილზე.


When the conquistadors arrived in North America you had two choices: you either fight back and engage or you could take off.	როდესაც ჩრდილო ამერიკას ეწვივნენ კონკისტადორები, იყო ორი არჩევანი: ან უნდა შებრძოლებოდი მათ, ან გაცლოდი.


The Mayans and Aztecs engaged, which is why there are very few Mayans and Aztecs.	მაია და აცტეკები შეებრძოლნენ და ამიტომაც დღესდღეობით ძალიან ცოტა მაია და აცტეკები არიან შემორჩენილი.


The Tarahumara had a different strategy.	ტარაჰუმარას სხვანაირი სტრატეგია ქონდათ.


They took off and hid in this labyrinthine, networking, spider-webbing system of canyons called the Copper Canyons.	ისინი გაეცალნენ და დაიმალნენ ამ ლაბირინთივით ერთმანეთთან დაკავშირებულ კანიონების სისტემაში სახელად სპილენძის კანიონები,


And there they've remained since the 1600s, essentially the same way they've always been.	და იქ იყვნენ მე-17 საუკუნიდან მოყოლებული ისე აგრძელებდნენ ცხოვრებას როგორც მანამდე ცხოვრობდნენ.


The second thing remarkable about the Tarahumara is: deep into old age -- 70 to 80 years old -- these guys aren't running marathons; they're running mega-marathons.	მეორე რაც ნიშანდობლივია ტარაჰუმარას შესახებ არის ის, რომ ხანშიშესულ, 70-80 წლის ასაკში, ეს ხალხი მარათონებს კი არ დარბის, მეგა-მარათონებს დარბის.


They're not doing 26 miles, they're doing 100, 150 miles at a time, and apparently without injury, without problems.	26 მილს კი არ დარბიან, 100 და 150 მილს დარბიან თითო ჯერზე. და როგორც ჩანს ტრავმებისა და პრობლემების გარეშე.


The last thing that's remarkable about the Tarahumara is: all the things we're going to be talking about today, all the things we're trying to use all of our technology and brain power to solve -- things like heart disease and cholesterol and cancer; crime, warfare and violence; clinical depression -- all this stuff -- the Tarahumara don't know what you're talking about.	მესამე მნიშვნელოვანი ფაქტი ტარაჰუმარას შესახებ არის ის, რომ ყველაფერი ის რის შესახებაც ჩვენ დღეს უნდა ვილაპარაკოთ, ყველა ის პრობლემა რის გადაწყვეტასაც ვცდილობთ ჩვენი ტექნოლოგიისა და ტვინის მეშვეობით, მაგალითად გულის დაავადებები, ქოლესტეროლი და კიბო და კრიმინალი და ომი და ძალადობა და კლინიკური დეპრესია -- ეს ყველაფერი ტარაჰუმარასთვის უცხოა. მათ არ აწუხებთ


They are free from all of these modern ailments.	არცერთი ეს პრობლემა.


So what's the connection?	მაშ რა კავშირია აქ? კვლავაც, ჩვენ საქმე გვაქვს ძალიან ნაკლებმოსალოდნელ მოვლენებთან.


Again, we're talking about outliers; there's got to be some kind of cause and effect.	ამიტომ სავარაუდოდ უნდა იყოს რამე მიზეზშედეგობრივი კავშირი. არიან მეცნიერთა ჯგუფები


Well, there are teams of scientists at Harvard and the University of Utah that are bending their brains and trying to figure out what the Tarahumara have known forever.	ჰარვარდსა და იუტას უნივერსიტეტში რომლებიც ტვინს იჭყლეტენ იმის გასარკვევად რაც ტარაჰუმარას ხალხმა ყოველთვის იცოდა.


They're trying to solve those same kinds of mysteries.	ისინიც ზუსტად იგივე პრობლემების გადაწყვეტას ცდილობენ.


And once again, a mystery wrapped inside of a mystery -- perhaps the key to Derartu Tulu and the Tarahumara is wrapped in three other mysteries, which go like this: Three things -- if you have the answer, come up and take the microphone, because nobody else knows the answer.	კვლავაც გვაქვს გამოცანა გამოცანაში -- იქნებ დერარტუ ტულუს და ტარაჰუმარას გამოცანის გასაღები ინახება სამ სხვა გამოცანაში, რომლებიცაა: სამი რამ -- და თუ თქვენ იცით პასუხი, ამოდით მიკროფონთან და თქვით, იმიტომ რომ სხვამ ეს არავინ იცის. და თუ თქვენ იცით, ესე იგი თქვენ ხართ ყველაზე ჭკვიანი დედამიწის ზურგზე.


If you know it, you're smarter than anybody on planet Earth.	პირველი გამოცანა მდგომარეობს შემდეგში:


Mystery number one is this: Two million years ago, the human brain exploded in size.	ორი მილიონი წლის წინ ადამიანის თავი მკვეთრად გაიზარდა ზომაში.


Australopithecus had a tiny little pea brain.	ავსტრალოპითეკს ქონდა ერთი ციცქნა ტვინი. და უცებ გამოჩნდნენ ადამიანები -- ჰომო ერექტუსები --


Suddenly humans show up, Homo erectus, big old melon head.	დიდი ნესვივით თავებით.


To have a brain of that size, you need to have a source of condensed caloric energy.	ამხელა ტვინის გამოსაკვებად საჭიროა მაღალკალორიული საკვები.


In other words, early humans are eating dead animals -- no argument, that's a fact.	მოკლედ რომ ვთქვათ, ადრეული ადამიანები მიირთმევენ მკვდარ ცხოველებს. ეს ეჭვგარეშეა. მაგრამ პრობლემა იმაშია, რომ


The only problem is, the first edged weapons only appeared about 200,000 years ago.	პირველი ბასრი იარაღი გამოჩნდა მხოლოდ 200 000 წლის წინ.


So somehow, for nearly two million years, we are killing animals without any weapons.	ანუ თითქმის ორი მილიონი წლის განმავლობაში ჩვენ ყოველგვარი იარაღის გარეშე ვხოცავდით ცხოველებს.


Now, we're not using our strength, because we are the biggest sissies in the jungle.	ძალას ვერ გამოვიყენებდით, იმიტომ რომ ჯუნგლებში ჩვენზე სუსტი არავინაა.


Every other animal is stronger than we are, they have fangs, they have claws, they have nimbleness, they have speed.	ნებისმიერი სხვა ცხოველი ჩვენზე ძლიერია. მათ აქვთ ეშვები, კლანჭები, სისწრაფე და მოქნილობა.


We think Usain Bolt is fast.	ახლა ჩვენ კი გვგონია რომ უსეინ ბოლტი სწრაფია, მაგრამ ნებისმიერი პატარა ციყვი უსეინ ბოლტს აჯობებს სისწრაფეში.


Usain Bolt can get his ass kicked by a squirrel.	მოკლედ ჩვენ არც სწრაფები ვართ.


We're not fast.	საინტერესო ოლიმპიური შეჯიბრი იქნებოდა: გაუშვი ციყვი,


That would be an Olympic event: turn a squirrel loose, whoever catches it gets a gold medal.	ვინც დაიჭერს, იგებს ოქროს მედალს.


(Laughter) So no weapons, no speed, no strength, no fangs, no claws.	ანუ არა იარაღი, არა სიჩქარე, არა ძალა, არა ეშვები, არა კლანჭები.


How were we killing these animals? Mystery number one.	როგორ ვახერხებდით ამ ცხოველების მოკვლას? ეს არის პირველი გამოცანა.


Mystery number two: Women have been in the Olympics for quite some time now, but one thing that's remarkable about all women sprinters: they all suck; they're terrible.	მეორე გამოცანა: ქალები უკვე საკმაოდ დიდი ხანია მონაწილეობენ ოლიმპიურ თამაშებში, მაგრამ ერთი რამ რაც თვალშისაცემია ყველა ქალი სპრინტერის შემთხვევაში არის ის, რომ ძალიან სუსტები არიან, საშინლად სუსტები.


There's not a fast woman on the planet and there never has been.	არ არსებობს სწრაფი ქალი მსოფლიოში და არც არასდროს არსებულა.


The fastest woman to ever run a mile did it in 4:15.	ქალებში ვინც ყველაზე სწრაფად გაირბინა ერთი მილი, ამას მოანდომა 4.15 წუთი.


I could throw a rock and hit a high-school boy who can run faster than 4:15.	მე რომ ქვა გადავაგდო, ისეთ სკოლის მოსწავლე ბიჭს მოხვდება ვინც უფრო სწრაფად გაირბენს.


For some reason, you guys are just really slow.	რატომღაც ქალები ძალიან ნელები ხართ.


But -- (Laughter) But, you get to the marathon we were just talking about -- you've only been allowed to run the marathon for 20 years, because prior to the 1980s, medical science said if a woman tried to run 26 miles -- does anyone know what would happen if you tried to run 26 miles?	(სიცილი) მაგრამ შევხედოთ მარათონს, რაზეც წეღან ვსაუბრობდით, სულ რაღაც 20 წელია რაც თქვენ ნება დაგრთეს მარათონები გერბინათ. იმიტომ რომ 1980-იან წლებამდე მედიცინა ამბობდა რომ თუკი ქალი შეეცდებოდა 26 მილის გარბენას -- ვინმემ იცის რა ეგონათ რომ მოუვიდოდა ქალს თუკი ის 26 მილის გარბენას შეეცდებოდა, ანუ რატომ იყო აკრძალული ქალების მონაწილეობა 1980-იან წლებამდე?


Audience Member: Her uterus would be torn.	(მაყურებელი:მისი საშვილოსნო დაზიანდებოდა.)


Christopher McDougall: Her uterus would be torn, yes.	დიახ. დაზიანდებოდა მისი რეპროდუქციული ორგანოები.


Torn reproductive organs.	საშვილოსნო, ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით, გადმოვარდებოდა.


(Laughter) Now, I've been to a lot of marathons, and I've yet to see any ...	ახლა მე ბევრ მარათონზე ვყოფილვარ და ასეთი რამე ნამდვილად არ მინახავს. (სიცილი)


(Laughter) So it's only been 20 years that women have been allowed to run the marathon.	ანუ მხოლოდ 20 წელია რაც ქალები მონაწილეობენ მარათონებში. და ასე მცირე დროში


In that very short learning curve, you've gone from broken organs up to the fact that you're only 10 minutes off the male world record.	თქვენ დაზიანებული ორგანოებიდან დაიწყეთ და მიაღწიეთ იმას, რომ მხოლოდ 10 წუთით ჩამორჩებით მამაკაცების რეკორდს.


Then you go beyond 26 miles, into the distance that medical science also told us would be fatal to humans -- remember Pheidippides died when he ran 26 miles -- you get to 50 and 100 miles, and suddenly, it's a different game.	თუკი წავალთ 26 მილზე უფრო შორს, ისეთ დისტანციებზე, რაზეც მედიცინა გვეუბნებოდა რომ ადამიანისთვის სასიკვდილო იქნებოდა -- გაიხსენეთ რომ ფიდიპიდე მოკვდა 26 მილის გარბენის მერე -- თუკი გადავალთ 50 და 100 მილზე, უკვე სულ სხვა სურათს ვხედავთ.


You take a runner like Ann Trason or Nikki Kimball or Jenn Shelton, put them in a race of 50 or 100 miles against anybody in the world, and it's a coin toss who's going to win.	თუ აიღებთ რომელიმე ქალ მორბენალს, მაგალითად ენ ტრეისონს, ან ნიკი კიმბოლს, ან ჯენ შელტონს, და დააყენებთ 50 ან 100 მილიან დისტანციაზე ნებისმიერ კონკურენტის წინააღმდეგ, წინასწარ ვერავინ იტყვის ვინ გაიმარჯვებს. ერთ მაგალითს მოგიყვანთ.


A couple years ago, Emily Baer signed up for a race called the Hardrock 100, which tells you all you need to know about the race.	ორიოდე წლის წინ ემილი ბაერი ჩაეწერა ერთერთ შეჯიბრებაში სახელად ჰარდროკ 100, რომლის სახელიც გეუბნებათ ყველაფერს რაც უნდა იცოდეთ ამ შეჯიბრის შესახებ.


They give you 48 hours to finish this race.	48 საათი გქონდათ დისტანციის დასაფარად.


Well, Emily Baer -- 500 runners -- she finishes in eighth place, in the top 10, even though she stopped at all the aid stations to breastfeed her baby during the race.	ემილი ბაერმა 500 სხვა მორბენალთან ერთად გაირბინა ეს დისტანცია და დაამთავრდა მერვემ, მოხვდა ტოპ ათეულში, მიუხედავად იმისა, რომ მთელ გზაზე ყოველ სამედიცინო დახმარების პუნქტში ჩერდებოდა რათა ძუძუ ეწოვებინა თავისი შვილისთვის --


(Laughter) And yet, she beat 492 other people.	და მიუხედავად ამისა აჯობა 492 ადამიანს. მაშ რატომ ხდება რომ ქალები ხდებიან უფრო ძლიერები


The last mystery: Why is it that women get stronger as distances get longer?	დისტანციის ზრდასთან ერთად?


The third mystery is this: At the University of Utah, they started tracking finishing times for people running the marathon.	მესამე გამოცანა მდგომარეობს შემდეგში: იუტას უნივერსიტეტში მეცნიერებმა დაიწყეს მარათონის მორბენლების შედეგების შესწავლა.


What they found is that if you start running the marathon at age 19, you'll get progressively faster, year by year, until you reach your peak at age 27.	და აღმოაჩინეს, რომ თუ დაიწყებ მარათონებში მონაწილეობას 19 წლის ასაკში, წლების განმავლობაში ნელნელა გააუმჯობესებ შედეგს, სანამ არ მიაღწევ პიკს 27 წლის ასაკში.


And then after that, you succumb to the rigors of time.	რის მერეც დრო თავისას იზამს,


And you'll get slower and slower, until eventually you're back to running the same speed you were at age 19.	და თქვენ გახდებით უფრო და უფრო ნელი სანამ არ ჩამოხვალთ იგივე სიჩქარეზე რომელზეც იყავით 19 წლის ასაკში.


So about seven, eight years to reach your peak, and then gradually you fall off your peak, until you go back to the starting point.	ანუ პიკის მისაღწევად გჭირდებათ დაახლოებით 7-8 წელი და შემდეგ ნელნელა ისევ უარესდება თქვენი შედეგი სანამ არ მიაღწევთ საწყის შედეგს.


You'd think it might take eight years to go back to the same speed, maybe 10 years -- no, it's 45 years.	ლოგიკურად ალბათ იფიქრებთ რომ იგივე 8 წელი დაგჭირდებათ საწყის სიჩქარეზე დასაბრუნებლად ნუ ანდაც 10 წელი -- არა, დაგჭირდებათ 45 წელი.


64-year-old men and women are running as fast as they were at age 19.	60 წლის ასაკის ქალებიც და კაცებიც დარბიან ისეთივე სისწრაფით, როგორც დარბოდნენ 19 წლის ასაკში.


Now, I defy you to come up with any other physical activity -- and please don't say golf -- something that's actually hard -- (Laughter) where geriatrics are performing as well as they did as teenagers.	აბა მოიფიქრეთ რამე სხვა აქტივობა რაც ფიზიკურ დატვირთვას მოითხოვს ოღონდ გოლფი არ თქვათ, რამე ისეთი რაც ძნელია, სადაც მოხუცები ასპარეზობენ ისევე კარგად როგორც ასპარეზობდნენ თინეიჯერულ ასაკში.


So you have these three mysteries.	მოკლედ, გვაქვს ეს სამი გამოცანა.


Is there one piece in the puzzle which might wrap all these things up?	ხომ არ არის რამე რაც ამ სამივეს გაერთიანებდა?


You've got to be careful anytime someone looks back in prehistory and tries to give you a global answer because, it being prehistory, you can say whatever the hell you want and get away with it.	დიდი სიფრთხილეა საჭირო როცა წინაისტორიულ პერიოდზე ვინმე რამე ყოვლისმომცველ დასკვნას აკეთებს, იმიტომ, რომ ვინაიდან საკითხი წინაისტორიულ პერიოდს ეხება, შეგიძლია თქვა რაც გინდა და ვერავინ შეგედავება. მაგრამ მე ერთ რამეს მაინც გეტყვით:


But I'll submit this to you: If you put one piece in the middle of this jigsaw puzzle, suddenly it all starts to form a coherent picture.	თუკი ამ მოზაიკას ერთ ნაწილს დაუმატებთ, უცებ გარკვეული დასრულებული სურათი გამოჩნდება.


If you're wondering why the Tarahumara don't fight and don't die of heart disease, why a poor Ethiopian woman named Derartu Tulu can be the most compassionate and yet the most competitive, and why we somehow were able to find food without weapons, perhaps it's because humans, as much as we like to think of ourselves as masters of the universe, actually evolved as nothing more than a pack of hunting dogs.	თუ დაფიქრდებით, რატომ არ იბრძვიან ტარაჰუმარას ტომელები და ასევე არ იღუპებიან გულის დაავადებებით, როგორ მოხდა რომ ღარიბი ეთიოპიელი ქალი დერარტუ ტულუ ერთდროულად იყო ყველაზე სწრაფიც და ყველაზე გულისხმიერიც, და როგორ შეგვეძლო, რომ იარაღის გარეშე მოგვეპოვებინა საკვები, იქნებ ამ ყველაფრის ახსნა მდგომარეობს იმაში, რომ ჩვენ, ადამიანები, მიუხედავად იმისა რომ საკუთარი თავი სამყაროს მბრძანებლები გვგონია, სინამდვილეში განვვითარდით როგორც, არც მეტი არც ნაკლები მონადირე ძაღლები.


Maybe we evolved as a hunting pack animal.	იქნებ ჩვენ განვვითარდით როგორც ჯგუფურად მონადირე ცხოველები.


Because the one advantage we have in the wilderness -- again, it's not our fangs, our claws or our speed -- the only thing we do really well is sweat.	იმიტომ, რომ ერთადერთი უპირატესობა რაც ჩვენ გვაქვს ბუნებაში არ არის არც ეშვები, არც კლანჭები და არც სიჩქარე -- ერთადერთი რაც ჩვენ ძალიან, ძალიან კარგად გამოგვდის არის ის რომ ვოფლიანდებით.


We're really good at being sweaty and smelly.	ძალიან კარგად გამოგვდის გაოფლიანება და გასუნიანება.


Better than any other mammal on Earth, we can sweat really well.	უკეთესად ვიდრე ნებისმიერი სხვა ძუძუმწოვარი, ჩვენ მართლა ძალიან კარგად ვოფლიანდებით.


But the advantage of that little bit of social discomfort is the fact that, when it comes to running under hot heat for long distances, we're superb -- the best on the planet.	მაგრამ სოციალურ დისკომფორტთან ერთად ამას პლიუსიც აქვს, კერძოდ, სირბილისას, როცა გვჭირდება სიცხეში დიდი დისტანციების დაფარვა, ჩვენ ვართ საუკეთესოები, ვერავინ შეგვედრება მთელ პლანეტაზე.


You take a horse on a hot day, and after about five or six miles, that horse has a choice: it's either going to breathe or it's going to cool off.	მაგალითად რომ აიღო ცხენი და არბენინო სიცხეში 5-6 მილის გარბენის მერე მას ექნება არჩევანი. ან უნდა ისუნთქოს, ან უნდა გაგრილდეს,


But it ain't doing both. We can.	მაგრამ ორივეს ერთდროულად გაკეთება არ შეუძლია -- ჩვენ კი შეგვიძლია.


So what if we evolved as hunting pack animals?	მაშ რა იქნებოდა თუკი ჩვენ განვვითარდებოდით როგორც ჯგუფურად მონადირე ცხოველები?


What if the only natural advantage we had in the world was the fact that we could get together as a group, go out there on that African savanna, pick out an antelope, go out as a pack, and run that thing to death?	რა იქნებოდა რომ ერთადერთი უპირატესობა რაც ჩვენ გვქონდა სხვა ცხოველებთან შედარებით იყო ის, რომ ჩვენ შეგვეძლო შევკრებილიყავით, გავსულიყავით აფრიკულ სავანაში, ამოგვერჩია ანტილოპა გამოვკიდებოდით მთელი ჯგუფი და არ შევშვებოდით სანამ არ მოვინადირებდით?


That's all we could do.	ჩვენ მარტო ეს შეგვეძლო;


We could run really far on a hot day.	ჩვენ შეგვეძლო სიცხეში გვერბინა დიდი ხნის განმავლობაში.


Well, if that's true, a couple other things had to be true as well.	თუკი ეს მართლაც ასე იყო, აქედან რამდენიმე დასკვნის გაკეთება შეიძლება.


The key to being part of a hunting pack is the word "pack."	მონადირე ჯგუფის წევრობაში მთავარია სიტყვა "ჯგუფი".


If you go out by yourself and try to chase an antelope, I guarantee there will be two cadavers out in the savanna.	თუ მარტო შეეცდებოდით ანტილოპას გამოკიდებას გარანტიას გაძლევთ, სავანაში ორი მკვდარი იქნებოდა.


You need a pack to pull together.	თქვენ აუცილებლად დაგჭირდებოდათ ჯგუფი. დაგჭირდებოდათ 64-65 წლისებიც,


You need to have those 64- and 65-year-olds who have been doing this for a long time to understand which antelope you're trying to catch.	ვინც იქნებოდნენ გამოცდილი ამ საქმეში რომ მიმხვდარიყავით ზუსტად რომელ ანტილოპას მისდევთ. იმიტომ, რომ ანტილოპების ჯოგი დაიშლება და მერე ისევ შეერთდება.


Those expert trackers have to be part of the pack.	ასე რომ ეს ექსპერტი მონადირეები უნდა ყოფილიყვნენ ჯგუფში. 10 მილის უკან ვერ იქნებოდნენ.


You need the women and the adolescents there, because the two times in your life you most benefit from animal protein is when you're a nursing mother and a developing adolescent.	ქალები და ბავშვებიც უნდა ყოფილიყვნენ იმიტომ რომ ყველაზე უფრო ხორცის პროტეინები ჭირდებათ ბავშვიან დედებს და მოზარდებს.


It makes no sense to have the antelope over there, dead, and the people who want to eat it 50 miles away.	რა აზრი აქვს ანტილოპას მოკვლას თუკი ის ხალხი ვისაც მისი შეჭმა უნდა იქნებიან 50 მილის იქით. ამიტომ ისინიც უნდა იყვნენ ჯგუფში სხვებთან ერთად.


They need to be part of the pack.	ასევე 27 წლის ჯანღონით სავსე მონადირეებიც დაგჭირდებოდათ


You need those 27-year-old studs at the peak of their powers ready to drop the kill, and you need those teenagers who are learning the whole thing involved.	რომ დაეჭირათ და მოეკლათ ანტილოპა, და მოზარდებიც დაგჭირდებოდათ რომ ეს ყველაფერი ესწავლათ და შემდეგ გამოეყენებინათ.


The pack stays together.	ჯგუფი ერთად უნდა ყოფილიყო.


Another thing that has to be true: this pack cannot be materialistic.	შემდეგი დასკვნა რისი გაკეთებაც შეგვიძლია არის ის, რომ ეს ჯგუფი ვერ იქნებოდა მარტო მატერიალისტური.


You can't be hauling all your crap around, trying to chase the antelope.	გაბრაზებული და ნერვებმოშლილი არ შეიძლება იყო როცა ანტილოპას დაჭერას ცდილობ.


You can't be a pissed-off pack.	არ შეიძლება ჯგუფში იყონ ერთიმეორეზე ნაწყენები და გულში ბოღმას ატარებდნენ.


You can't be bearing grudges, like, "I'm not chasing that guy's antelope.	ვერ იტყვი "მე იმის ანტილოპას არ გამოვეკიდები.


He pissed me off. Let him go chase his own antelope."	იმან ადრე გამაბრაზა. წავიდეს და თვითონ დაიჭიროს თავისი ანტილოპა." ჯგუფის წევრებმა უნდა დაივიწყონ ამპარტავნება


The pack has got to be able to swallow its ego, be cooperative, and pull together.	და ერთმანეთს მხარში დაუდგნენ. ანუ მივიღებთ ისეთ კულტურას


What you end up with, in other words, is a culture remarkably similar to the Tarahumara, a tribe that has remained unchanged since the Stone Age.	რომელიც ძალიან გავს ტარაჰუმარას ტომს -- ტომს, რომელიც ფაქტიურად არ შეცვლილა ქვის ხანის მერე.


It's a really compelling argument that maybe the Tarahumara are doing exactly what all of us had done for two million years, that it's us in modern times who have sort of gone off the path.	საკმაოდ დამაჯერებლად ჟღერს რომ ტარაჰუმარა აკეთებს იმას რასაც ჩვენ ყველანი ვაკეთებდით ორი მილიონი წლის განმავლობაში. და ჩვენ, თანამედროვე სამყარო, ავცდით გზას.


You know, we look at running as this kind of alien, foreign thing, this punishment you've got to do because you ate pizza the night before.	დღეს ჩვენ სირბილს ვუყურებთ როგორც რაღაც უცხო და უცნაურ საქმიანობას, როგორც სასჯელს იმისთვის, რომ წინა დღეს პიცა მიირთვით.


But maybe it's something different.	მაგრამ იქნებ არ არის ასე? იქნებ ჩვენ ავიღეთ ეს ჩვენი ბუნებრივი უპირატესობა


Maybe we're the ones who have taken this natural advantage we had and we spoiled it.	და გავაფუჭეთ. როგორ გავაფუჭეთ?


How do we spoil it? Well, how do we spoil anything?	როგორ ვაფუჭებთ საერთოდ რამეს?


We try to cash in on it. Right?	მოვინდომეთ ამაზე ფულის გაკეთება.


We try to can it and package it and make it "better" and then sell it to people.	დავაპირეთ ამის დახარისხება, დაფასოება, გაუმჯობესება და გაყიდვა.


And then what happened was, we started creating these fancy cushioned things which can make running "better," called running shoes.	და მოხდა ისე, რომ ჩვენ დავიწყეთ ისეთი რთული და დარბილებული რაღაცეების გამოშვება რომელიც სირბილში მოგვეხმარებოდა. დავარქვით მას სარბენი ფეხსაცმელი. პირადად მე იმიტომ ვარ გაბრაზებული სარბენ ფეხსაცმელზე, რომ


The reason I get personally pissed-off about running shoes is because I bought a million of them and I kept getting hurt.	მილიონნაირი მაქვს ნაყიდი და ყველა ფეხს მტკენდა.


And I think if anybody in here runs -- I just had a conversation with Carol.	და მე მგონი, თუკი აქ არიან მორბენლები -- წეღან ვესაუბრე კეროლს;


We talked for two minutes backstage, and she talked about plantar fasciitis.	ორი წუთი ვსაუბრობდით კულისებს მიღმა და მელაპარაკებოდა ფეხის ტრავმაზე.


You talk to a runner, I guarantee within 30 seconds, the conversation turns to injury.	ნებისმიერ მორბენალს რომ დაელაპარაკო, გარანტიას გაძლევთ 30 წამის მერე საუბარი გადავა ტრავმებზე.


So if humans evolved as runners, if that's our one natural advantage, then why are we so bad at it?	თუკი ადამიანები განვითარდნენ როგორც მორბენლები, თუკი ესაა ჩვენი ბუნებრივი უპირატესობა, მაშინ რატომ არ გამოგვდის?


Why do we keep getting hurt?	რატომ ვიღებთ ტრავმებს? სირბილთან დაკავშირებით, და სირბილთან დაკავშირებულ ტრავმებთან დაკავშირებით საინტერესოა ის, რომ


A curious thing about running and running injuries is that the running injury is new to our time.	ეს ტრავმები ახალია, ადრე მორბენლებს არ აწუხებდა ტრავმები.


If you read folklore and mythology, any kind of myths, any kind of tall tales, running is always associated with freedom and vitality and youthfulness and eternal vigor.	თუ გადახედავთ ფოლკლორს ან მითოლოგიას, ყველა მითსა და ლეგენდაში სირბილი ასოცირდება თავისუფლებასთან, სიციცხლესთან, ახალგაზრდობასთან და სიჯანსაღესთან. მხოლოდ ჩვენ დროში მოხდა, რომ


It's only in our lifetime that running has become associated with fear and pain.	სირბილი ასოცირდება შიშთან და ტკივილთან. ჯერონიმო ამბობდა


Geronimo used to say, "My only friends are my legs. I only trust my legs."	"მხოლოდ ჩემი ფეხები არიან ჩემი მეგობრები.


That's because an Apache triathlon used to be you'd run 50 miles across the desert, engage in hand-to-hand combat, steal a bunch of horses, and slap leather for home.	მხოლოდ მათ ვენდობი." ეს იმიტომ, რომ აპაჩების ტრიათლონი იყო 50 მილი უდაბნოში, ხელჩართული ბრძოლა, ცხენების გატაცება და მერე სახლში ტყავის დამუშავება. ჯერონიმოს არასდროს უთქვამს :"აუ იცით,


Geronimo was never saying, "You know something, my Achilles -- I'm tapering.	აქილევსის მყესი მაწუხებს, ცოტა უნდა შევამცირო დატვირთვა.


I've got to take this week off."	ერთ კვირას გამოვტოვებ." ანდა "ცოტა სხვა ვარჯიშებს შევურევ.


Or, "I need to cross-train. I didn't do yoga. I'm not ready."	აი, იოგა არ გამიკეთებია.


(Laughter) Humans ran and ran all the time.	ჯერ მზად არ ვარ." ადამიანები ყოველთვის დარბოდნენ.


We are here today. We have our digital technology.	დღეს კი აქ ვართ, გვაქვს ჩვენი ციფრული ტექნოლოგია. და მთელი ჩვენი მეცნიერება იმის შედეგია, რომ


All of our science comes from the fact that our ancestors were able to do something extraordinary every day, which was just rely on their naked feet and legs to run long distances.	ჩვენს წინაპრებს შეეძლოთ ყოველდღე რაღაც ექსტრაორდინალურის გაკეთება, კერძოდ საკუთარი შიშველი ფეხების გამოყენება გრძელი დისტანციების დასაფარად. რა უნდა ვქნათ რომ ისევ მასეთ მდგომარეობაში დავბრუნდეთ?


Well, I would submit to you the first thing is: get rid of all packaging, all the sales, all the marketing.	ჩემი აზრით, პირველი რაც უნდა გავაკეთოთ არის ის რომ უარი ვთქვათ დაფასოებაზე, გაყიდვებზე, მარკეტინგზე.


Get rid of all the stinking running shoes.	უარი ვთქვათ სუნიან ფეხსაცმელზე.


Stop focusing on urban marathons, which, if you do four hours, you suck, and if you do 3:59:59, you're awesome, because you qualified for another race.	უარი ვთქვათ ქალაქის მარათონებზე, სადაც თუ 4 საათი მოუნდი გარბენას, უვარგისი ხარ, მაგრამ თუ 3.59.59 დაამთავრე, მაშინ ძალიან მაგარი ხარ იმიტომ რომ ამ შედეგით შეგიძლია შემდეგ შეჯიბრებაში მიიღო მონაწილეობა.


We need to get back to that sense of playfulness and joyfulness and, I would say, nakedness, that has made the Tarahumara one of the healthiest and serene cultures in our time.	კვლავ უნდა გადავაქციოთ სირბილი გართობად და მხიარულებად და, მე ვიტყოდი, სიშიშვლედ რამაც ტარაჰუმარა გახადა ერთერთი ყველაზე უფრო ჯანმრთელ და უპრობლემო კულტურად ჩვენ დროში.


So what's the benefit? So what?	ანუ რას მივიღებთ ამით ჩვენ? კარგი, ვთქვათ დაწვავ იმ ზედმეტ კალორიებს რომელიც წინა დღეს მიიღე.


But maybe there's another benefit there as well.	მაგრამ იქნებ სხვა სარგებლის მომტანიც იყოს.


Without getting too extreme about this, imagine a world where everybody could go out the door and engage in the kind of exercise that's going to make them more relaxed, more serene, more healthy, burn off stress -- where you don't come back into your office a raging maniac anymore, or go home with a lot of stress on top of you again.	ძალიან ზედმეტებში გადასვლის გარეშე, წარმოიდგინეთ სამყარო სადაც ნებისმიერს შეეძლებოდა გარეთ გასვლა და იმის გაკეთება რაც მათ გახდიდა უფრო მშვიდ, უფრო უპრობლემო უფრო ჯანსაღ ხალხად. მოაცილებდა სტრესს -- ისე, რომ ოფისში დაბრუნების შემდეგ ადამიანი არ ემგვანებოდა გადარეულ მანიაკს. ამ დროს სახლში წახვიდოდი სტრესისგან თავისუფალი. იქნებ არის ოქროს შუალედი იმას თუ რა ვართ დღეს და


Maybe there's something between what we are today and what the Tarahumara have always been.	იმას შორის თუ რა იყო ტარაჰუმარა მთელი ისტორიის მანძილზე.


I don't say let's go back to the Copper Canyons and live on corn and maize, which is the Tarahumara's preferred diet, but maybe there's somewhere in between.	მე არ ვამბობ რომ ყველანი სპილენძის კანიონში უნდა წავიდეთ და სიმინდი ვჭამოთ, რაც ტარაჰუმარას მთავარი კერძია. მაგრამ იქნებ რამე შუალედი გამოვნახოთ. და თუკი ამას მოვახერხებთ,


And if we find that thing, maybe there is a big fat Nobel Prize out there.	იქნებ ერთი კარგი მსუქანი ნობელის პრემია იყოს ამისთვის.


Because if somebody could find a way to restore that natural ability that we all enjoyed for most of our existence up until the 1970s or so, the benefits -- social and physical and political and mental -- could be astounding.	იმიტომ, რომ თუკი ვინმე შეძლებდა რომ აღგვედგინა ჩვენი ბუნებრივი შესაძლებლობები რომელსაც ჩვენი არსებობის ძირითადი დროის მანძილზე ვიყენებდით დაახლოებით 1970-იან წლებამდე, ამისგან მოტანილი სარგებელი, როგორც სოციალური ისე ფიზიკური, ასევე პოლიტიკური და მენტალური, იქნებოდა უზარმაზარი.


What I've been seeing today is there is a growing subculture of barefoot runners, people who've gotten rid of their shoes.	მე რასაც ვუყურებ დღეს, არსებობს მზარდი სუბკულტურა ფეხშიშველა მორბენლებისა, იმათი ვინც უარს ამბობს ფეხსაცმელზე.


And what they have found uniformly is, you get rid of the shoes, you get rid of the stress, you get rid of the injuries and the ailments.	და რაც მათ აღმოაჩინეს არის ის, რომ ფეხსაცმელთან ერთად იშორებ სტრესს, იშორებ ტრავმებს და ტკივილს.


And what you find is something the Tarahumara have known for a very long time: that this can be a whole lot of fun.	და აღმოაჩენ იმას რაც ტარაჰუმარამ უკვე დიდი ხანია იცის, რომ ეს ძალიან სახალისოც შეიძლება იყოს.


I've experienced it personally myself.	მე თვითონაც გამოვცადე ეს.


I was injured all my life; then in my early 40s, I got rid of my shoes and my running ailments have gone away, too.	მთელი ცხოვრება ტრავმები მაწუხებდა, სანამ 40-ოდე წლის ასაკში არ მოვიშორე ფეხსაცმელი და ჩემი სირბილთან დაკავშირებული პრობლემებიც გაქრა. ასე რომ შეიძლება ეს ყველასთვის სასარგებლო იყოს.


So hopefully it's something we can all benefit from.	და მე ძალიან ვაფასებ რომ თქვენ ბოლომდე მოისმინეთ მთელი ეს ისტორია.


I appreciate your listening to this story.	დიდი მადლობა.


Thanks very much.	(აპლოდისმენტები)


What I thought I would do is I would start with a simple request.	ვიფიქრე რა უნდა გამეკეთებინა დავიწყებდი უბრალო თხოვნით


I'd like all of you to pause for a moment, you wretched weaklings, and take stock of your miserable existence.	ყველა თქვენგანმა დააპაუზეთ ერთი წუთით თვენ უსუსურებო, და მიაქციეთ ყურადღება თქვენს საცოდავ არსებობას


(Laughter) Now that was the advice that St. Benedict gave his rather startled followers in the fifth century.	(სიცილი) ეს ის რჩევა იყო, რომელიც წმ. ბენედიქტმა მისცა მის მიმდევრებს მეხუთე საუკუნეში


It was the advice that I decided to follow myself when I turned 40.	ეს ის რჩევა იყო, რომელსაც გადავწყვიტე რომ მე გავყოლოდი როცა 40 წლის გავხდი.


Up until that moment, I had been that classic corporate warrior -- I was eating too much, I was drinking too much, I was working too hard and I was neglecting the family.	ამ მომენტამდე, მე ვიყავი კლასიკური კორპორატიული მებრძლი ვჭამდი ზედმეტად ბევრს, ვსვამდი ბევრს, და ბევრს ვმუშაობდი , და უარვყოფდი ჩემს ოჯახს.


And I decided that I would try and turn my life around.	და გადავწყვიტე, რომ მეცადა და შემომებრუნებინა ჩემი ცხოვრება სხვა მხარეს,


In particular, I decided I would try to address the thorny issue of work-life balance.	კონკრეტულად კი, გადავწყვიტე, რომ მიმემართა უსიამოვნო საკითხისთვის - სამუშაოსა და პირადი ცხოვრების დასაბალანსებლად.


So I stepped back from the workforce, and I spent a year at home with my wife and four young children.	ასე რომ, გვერდზე გავდექი სამუშაო ძალიდან და გავატარე ერთი წელი სახლში ჩემს ცოლთან და შვილებთან ერთად


But all I learned about work-life balance from that year was that I found it quite easy to balance work and life when I didn't have any work.	მაგრამ სულ რაც შევისწავლე ამ ბალანსის შესახებ ამ ერთი წლის განმავლობაში იყო ის, რომ ძალიან მარტივია. დააბალანსო სამუშაო და ცხოვრება მაშინ, როდესაც არ გაქვს სამუშაო.


(Laughter) Not a very useful skill, especially when the money runs out.	(სიცილი) არც თუ ისე პრაქტიკული თვისებაა. განსაკუთრებით მაშინ, როცა ფული გამოგელევა


So I went back to work, and I've spent these seven years since struggling with, studying and writing about work-life balance.	ასე, რომ მე დავუბრუნდი სამსახურს, და გავატარე 7 წელი სწავლაში სამუშაოსა და პირდი ცხოვრების დაბალანსების შესახებ წერაში.


And I have four observations I'd like to share with you today.	მე მაქვს ოთხი დაკვირვება რომელიც მინდა დღეს გაგიზიაროთ.


The first is: if society's to make any progress on this issue, we need an honest debate.	პირველი: თუ საზოგადოებას უნდა ამ საკითხთან დაკავშირებით პროგრესი განიცადოს, ჩვენ გვჭირდება გულახდილი დებატები


But the trouble is so many people talk so much rubbish about work-life balance.	მაგრამ, პრობლემა ის არის, რომ ამდენი ხალხი ლაპარაკობს ბევრ უაზრობას სამუშაო-პირადი ცხოვრების ბალანსის შესახებ.


All the discussions about flexi-time or dress-down Fridays or paternity leave only serve to mask the core issue, which is that certain job and career choices are fundamentally incompatible with being meaningfully engaged on a day-to-day basis with a young family.	ყველა დისკუსია დროის მოქნილობის თავისუფალი პარასკევის, ან მამაკაცთა დეკრეტის შესახებ ემსახურება მხოლოდ იმას, რომ შენიღბოს მთავარი საკითხი რაც არის ის, რომ კონკრეტული საქმე და კარიერული არჩევანი ფუნდამენტურად შეუთავსებელია, იმის შეძლებასთან, რომ თავიდან ბოლომდე ჩაერთო ყოველდღიურ ცხოვრებაში ახლად შექმნილ ოჯახთან.


Now the first step in solving any problem is acknowledging the reality of the situation you're in.	პირველი ნაბიჯი პრობლემის გადაჭრისკენ არის ის, რომ გააცნობიერო რეალურად რა სიტუაციაში ხარ.


And the reality of the society that we're in is there are thousands and thousands of people out there leading lives of quiet, screaming desperation, where they work long, hard hours at jobs they hate to enable them to buy things they don't need to impress people they don't like.	დღევანდელი საზოგადოების რეალობა არის ის, რომ ათასობით ადამიანი არსებობს, რომლებიც ცხოვრობენ წყნარი, სასოწარკვეთილი ცხოვრებით, სადაც ისინ მუშაობენ ხანგრძლივად, იმ სამსახურებში, რომლებიც ეზიზღებათ, იმისთვის, რომ ჰქონდეთ საშუალება, იყიდონ საგნები, რომლებიც არ სჭირდებათ, რომ შთაბეჭდილება მოახდინონ ადამიანებზე, რომლებიც არ მოსწონთ.


(Laughter) (Applause) It's my contention that going to work on Friday in jeans and [a] T-shirt isn't really getting to the nub of the issue.	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) მე ვამტკიცებ, რომ პარასკევს სამსახურში ჯინსებით და მაისურით მისვლა არ ამოგვიხსნის აღნიშნულ პრობლემას.


(Laughter) The second observation I'd like to make is we need to face the truth that governments and corporations aren't going to solve this issue for us.	(სიცილი) მეორე დაკვირვება, რომელიც მინდა წარმოგიდგინოთ არის ის, რომ თვალი უნდა გავუსწოროთ იმ სიმართლეს, რომ, ხელისუფლება და კორპორაციები ამ პრობლემას არ გადაგვიჭრიან.


We should stop looking outside.	უნდა მოვრჩეთ გარეთ ყურებას,


It's up to us as individuals to take control and responsibility for the type of lives that we want to lead.	ჩვენ, ინდივიდუალურმა პიროვნებებმა უნდა გავუწიოთ კონტროლი და ავიღოთ ვალდებულება იმ ცხოვრებისთვის, რომელიც ჩვენ გვინდა რომ გვქონდეს.


If you don't design your life, someone else will design it for you, and you may just not like their idea of balance.	თუ თქვენ თვითონ არ გამოძერწავთ თქვენს ცხოვრებას, თქვენს მაგივრად ამას სხვა გააკეთებს, და თქვენ უბრალოდ, შეიძლება არ მოგეწონოთ როგორ დაგიბალანსებენ ისინი ცხოვრებას.


It's particularly important -- this isn't on the World Wide Web, is it? I'm about to get fired -- it's particularly important that you never put the quality of your life in the hands of a commercial corporation.	ეს ცალსახად მნიშვნელოვანია ეს ინტერნეტში, ხომ არ გამოქვეყნდება, არ გამათავისუფლონ სამსახურიდან -- ცალსახად მნიშვნელოვანია რომ თქვნი ცხოვრების ხარისხი არასოდეს ჩაუგდოთ კომერციულ კორპორაციას ხელში.


Now I'm not talking here just about the bad companies -- the "abattoirs of the human soul," as I call them.	ეხლა მე მხოლოდ ცუდ კომპანიებზე არ ვსაუბრობ-- ადამიანის სულის სასაკლაოზე - როგორც მე ვიტყოდი.


(Laughter) I'm talking about all companies.	(სიცილი) მე ვსაუბრობ ყველა კომპანიაზე


Because commercial companies are inherently designed to get as much out of you [as] they can get away with.	რადგან კომერციული კომპანიები არიან არსებითად შექმნილნი იმისთვის, რომ თქვენგან მიიღონ იმდენი რამდენიც შერჩებათ.


It's in their nature; it's in their DNA; it's what they do -- even the good, well-intentioned companies.	ეს მათ ბუნებრივად აქვთ, ეს მათი დე-ენ-ემის ნაწილია. ეს არის რასაც აკეთებენ -- კარგი, კეთილი ზრახვების მქონე კომპანიებიც კი.


On the one hand, putting childcare facilities in the workplace is wonderful and enlightened.	ერთის მხრივ, ბავშვთა მოვლის საშუალებების სამუშაო ადგილზე განთავსება გასაოცარია და კარგი სიახლეა.


On the other hand, it's a nightmare -- it just means you spend more time at the bloody office.	მეორეს მხრივ, ეს კოშმარია. ეს იმას ნიშნავ, რომ თქვენ მეტ დროს თქვენს დამქანცველ ოფისში ატარებთ.


We have to be responsible for setting and enforcing the boundaries that we want in our life.	ჩვენ უნდა ვიყოთ პასუხისმგებლები იმ საზღვრების ჩამოყალიბებაზე და ბიძგის მიცემაზე, რომლებიც გვინდა რომ გვქონდეს ჩვენს ცხოვრებაში.


The third observation is we have to be careful with the time frame that we choose upon which to judge our balance.	მესამე დაკვირვება არის ის, რომ უნდა ვიყოთ ფრთხილები იმ დროის შუალედის არჩევის დროს, რის მიხედვითაც ბალანსს ვადგენთ.


Before I went back to work after my year at home, I sat down and I wrote out a detailed, step-by-step description of the ideal balanced day that I aspired to.	სანამ სამუშაოს დავუბრუნდებოდი, სახლში გატარებული ერთი წლის შემდეგ, დავჯექი და ჩამოვწერე დეტალური, სიტყვა-სიტყვითი აღწერა თუ როგორი მინდოდა ყოფილიყო ჩემი დაბალანსებული დღე რისკენაც მივისწრაფვოდი.


And it went like this: wake up well rested after a good night's sleep.	და დავიწყე ასე: გავიღვიძო კარგად დასვენებულმა კარგი ძილის შემდეგ.


Have sex.	მქონდეს სექსი


Walk the dog.	გავასეირნო ძაღლი


Have breakfast with my wife and children.	ვისაუზმო ჩემს ცოლთან და შვილებთან ერთად.


Have sex again.	ისევ სექსი.


(Laughter) Drive the kids to school on the way to the office.	(სიცილი) წავიყვანო ჩემი შვილები სკოლაში გზად ოფისისკენ.


Do three hours' work.	ვიმუშავო სამი საათი


Play a sport with a friend at lunchtime.	ვითამაშო სპორტული თამაშები მეგობართან ერთად ლანჩის დროს,


Do another three hours' work.	ვიმუშავო კიდევ სამი საათი.


Meet some mates in the pub for an early evening drink.	შევხვდე ჩემს მეგობრებს პაბში ადრიანი საღამოს სმისთვის.


Drive home for dinner with my wife and kids.	მივიდე სახლში სადილისთვის ჩემს ცოლთან და შვილებთან ერთად.


Meditate for half an hour.	ნახევარი საათით მედიტაცია მქონდეს,


Have sex.	და სექსი.


Walk the dog. Have sex again.	გავასეირნო ძაღლი, კიდევ ერთი სექსი.


Go to bed.	წავიდე დასაძინებლად.


(Applause) How often do you think I have that day?	(აპლოდისმენტები) როგორ ფიქრობთ, რამდენად ხშირად მაქვს ასეთი დღე?


(Laughter) We need to be realistic.	(სიცილი) ჩვენ უნდა შევხედოთ ყველაფერს რეალისტურად.


You can't do it all in one day.	ამ ყველაფერს ერთ დღეში ვერ გააკეთებ.


We need to elongate the time frame upon which we judge the balance in our life, but we need to elongate it without falling into the trap of the "I'll have a life when I retire, when my kids have left home, when my wife has divorced me, my health is failing, I've got no mates or interests left."	უნდა განვაცრცოთ ის დროის მონაკვეთი, რომლის მიხედვითაც ჩვენი ცხოვრების ბალანსს ვადგენთ, მაგრამ ეს ისე უნდა გავაკეთოთ, რომ არ მოვექცეთ შემდეგი ფრაზის ხაფანგში: ”მე მექნება ცხოვრება მაშინ, როცა პენსიაზე გავალ”♫ როცა ჩემი შვილები წავლენ სახლიდან, როცა ცოლი გამშორდება და ჩემი ჯანმრთელობა შეირყევა, როცა არც მეგობრები და ინტერესები აღარ შემრჩება”


(Laughter) A day is too short; "after I retire" is too long.	(სიცილი) დღე ზედმეტად მოკლეაა ხოლო პენსიონერობისას, ზედმეტად გრძელი.


There's got to be a middle way.	სადღაც უნდა იყოს შუალედი.


A fourth observation: We need to approach balance in a balanced way.	მეოთხე დაკვირვება: უნდა მივუახლოვდეთ ბალანსს დაბალანსებული გზით.


A friend came to see me last year -- and she doesn't mind me telling this story -- a friend came to see me last year and said, "Nigel, I've read your book.	შარშან ჩემი მეგობარი მესტუმრა -- (მას არ აქვს პრობლემა ამ ისტორიის მოყოლაზე) და მითხრა ”ნაიჯელ, მე წავიკითხე შენი წიგნი


And I realize that my life is completely out of balance.	და გავაანალიზე, რომ ჩემი ცხოვრება არის მთლიანად ამოვარდნილი ბალანსიდან.


It's totally dominated by work.	ის მთლიანად ჩემს სამსახურს უკავია.


I work 10 hours a day; I commute two hours a day.	ვმუშაობ 10 საათის განმავლობაში დღეში, 2 საათი გზას ვანდომებ,


All of my relationships have failed.	ყველა ურთიერთობა ჩამეშალა.


There's nothing in my life apart from my work.	ჩემს ხოვრებაში არაფერია გარდა ჩემი სამუშაოსი.


So I've decided to get a grip and sort it out.	ასე რომ, გადავწყვიტე, რომ ეს ყველაფერი გავაკონტროლო და დავალაგო.


So I joined a gym."	ამიტომ, დავიწყე ვარჯიში (სავარჯიშო დარბაზში)


(Laughter) Now I don't mean to mock, but being a fit 10-hour-a-day office rat isn't more balanced; it's more fit.	(სიცილი) დაცინვას არ ვაპირებ, მაგრამ, 10 საათის განმავლობაში ოფისში გამხდარი წრუწუნასავით რბოლა, დაბალანსებას არ ნიშნავს.


(Laughter) Lovely though physical exercise may be, there are other parts to life -- there's the intellectual side; there's the emotional side; there's the spiritual side.	(სიცილი) ფიზიკური ვარჯიში კი კარგი შეიძლება იყოს, მაგრამ ამ ცხოვრებას სხვა ბევრი მხარეც აქვს. ინტელექტუალური, ემოციური მხარე, სულიერი მხარე,


And to be balanced, I believe we have to attend to all of those areas -- not just do 50 stomach crunches.	და დაბალანსებისთვის მჯერა, რომ უნდა მივიღოთ მონაწილეობა ყველა არსებულ სფეროში და არა 50 მუცლის ვარჯიში ვაკეთოთ.


Now that can be daunting.	ეს შეიძლება იყოს რთული.


Because people say, "Bloody hell mate, I haven't got time to get fit.	რადგან ხალხი ამბობს ”იმისთვისაც არ მაქვს დრო, რომ თავს მივხედო,


You want me to go to church and call my mother."	და გინდათ, რომ ეკლესიაში წავიდე ან დედას დავურეკო?


And I understand.	!” მე მესმის მათი.


I truly understand how that can be daunting.	მესმის, როგორი რთული შეიძლება იყოს ეს.


But an incident that happened a couple of years ago gave me a new perspective.	მაგრამ, შემთხვევამ, რომელიც მოხდა რამდენიმე წლის წინ, დამანახა ახალი პერსპექტივა.


My wife, who is somewhere in the audience today, called me up at the office and said, "Nigel, you need to pick our youngest son" -- Harry -- "up from school."	ჩემმა ცოლმა, რომელიც ეხლა სადღაც აქ არის, დამირეკა ოფისში და მითხრა ”ნაიჯელ, ჩვენი უმცროსი შვილი (ჰარი) უნდა წამოიყვანო სკოლიდან


Because she had to be somewhere else with the other three children for that evening.	ჩემი ცოლი სადღაც სხვაგან უნდა წასულიყო დანარჩენ სამ ბავშვთან ერთად იმ საღამოს.


So I left work an hour early that afternoon and picked Harry up at the school gates.	ამიტომ, მე გამოვედი სამსახურიდან ერთი საათით ადრე და წამოვიყვანე ჰარი სკოლიდან.


We walked down to the local park, messed around on the swings, played some silly games.	ჩვენ ჩავისეირნეთ ადგილობრივი პარკისკენ, ვიკატავეთ საქანელებზე, ვითამაშეთ სულელური თამაშები,


I then walked him up the hill to the local cafe, and we shared a pizza for two, then walked down the hill to our home, and I gave him his bath and put him in his Batman pajamas.	შემდეგ მივედით ადგილობრივ კაფეში, და მივირთვით პიცა ჩაისთან ერთად, რის შემდეგაც ჩავისეირნეთ გორაკზე სახლამდე. შემდეგ იგი ვაბანავე, და ჩავაცვი ბეტმენის ღამის პერანგი.


I then read him a chapter of Roald Dahl's "James and the Giant Peach."	წავუკითხე ერთი თავი რონალდ დალის ”ჯეიმსი და გიგანტური ატამი” -დან


I then put him to bed, tucked him in, gave him a kiss on his forehead and said, "Goodnight, mate," and walked out of his bedroom.	შემდეგ შვილი ჩავაწვინე საწოლში, ვაკოცე შუბლზე და ვუთხარი ”ძილინებისა, მეგობარო” და გამოვედი მისი საძინებლიდან.


As I was walking out of his bedroom, he said, "Dad?" I went, "Yes, mate?"	ამასობაში მან მითხრა: ”მამიკო?”, ვუპასუხე, ”დიახ, მეგობარო?”


He went, "Dad, this has been the best day of my life, ever."	”მამიკო, ეს ჩემი საუკეთესო დღე იყო რაც კი ცხოვრებაში ოდესმე მქონია”


I hadn't done anything, hadn't taken him to Disney World or bought him a Playstation.	არც არაფერი გამიკეთებია არც დისნეიში წამიყვანია, არც პლეისტეიშენი მიყიდია მისთვის.


Now my point is the small things matter.	ამით იმის თქმა მინდა, რომ პატარ-პატარა ქცევებს მნიშვნელობა აქვს.


Being more balanced doesn't mean dramatic upheaval in your life.	დაბალასებული ყოფნა არ ნიშნავს დრამატულ შემობრუნებას თქვენს ცხოვრებაში.


With the smallest investment in the right places, you can radically transform the quality of your relationships and the quality of your life.	სულ მცირე ინვესტიციით საჭირო ადგილას, თქვენ შეგიძლიათ რადიკალუტად შეცვალოთ თქვენი ურთიერთობების ხარისხი და თქვენი ცხოვრების ხარისხი.


Moreover, I think, it can transform society.	უფრო მეტიც, მე ვფიქრობ, ამას შეუძლია შეცვალოს საზოგადოება.


Because if enough people do it, we can change society's definition of success away from the moronically simplistic notion that the person with the most money when he dies wins, to a more thoughtful and balanced definition of what a life well lived looks like.	რადგან, თუ საკმარისად ბევრი ხალხი გააკეთებს ამას, ჩვენ შევცვლით საზოგადოების მიერ წარმატების განსაზღვრებას სულელური მარტივი გაგებიდან, რომ ადამიანი, რომელსაც აქვს მეტი ფული, როცა კვდება, იმარჯვებს. უფრო ჭკვიანური, დაბალანსებული განსაზღვრებისკენ, თუ როგორი გამოიყურება კარგად განვლილი ცხოვრება.


And that, I think, is an idea worth spreading.	და მე ვფიქრობ, ეს არის ის აზრი, რაც უნდა გავავრცელოთ.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I admit that I'm a little bit nervous here because I'm going to say some radical things, about how we should think about cancer differently, to an audience that contains a lot of people who know a lot more about cancer than I do.	უნდა ვაღიარო რომ ცოტათი ვნერვიულობ იმიტომ,რომ უნდა ვესაუბრო ძირეული საკითხების შესახებ, თუ როგორ უნდა ვიფიქროთ სიმსივნეზე განსხვავებულად, უამრავი ადამიანისაგან შემდგარ აუდიტორიას, რომელთაც ჩემზე მეტი იციან სიმსივნის შესახებ.


But I will also contest that I'm not as nervous as I should be because I'm pretty sure I'm right about this.	თუმცა არც ისე ვნერვიულობ იმიტომ, რომ დარწმუნებული ვარ ჩემი სათქმელის სისწორეში.


(Laughter) And that this, in fact, will be the way that we treat cancer in the future.	(სიცილი) და ფაქტიურად ეს იქნება გზა,რომლითაც განვკურნავთ სიმსივნეს მომავალში.


In order to talk about cancer, I'm going to actually have to -- let me get the big slide here.	იმისათვის რომ ვისაუბროთ სიმსივნეზე, მე უნდა... მოდი სლაიდს გაჩვენებთ.


First, I'm going to try to give you a different perspective of genomics.	პირველ რიგში, მინდა დაგანახოთ გენომიკების განსხვავებული პერსპექტივა.


I want to put it in perspective of the bigger picture of all the other things that are going on -- and then talk about something you haven't heard so much about, which is proteomics.	მინდა, რომ პერსპექტივაში გვაძლევდეს დიდ სურათს იმ ყველაფრისა, რაც ხდება... და შემდეგ ვისაუბრო პროტეომიკების შესახებ, რაზეც ბევრი არ გსმენიათ.


Having explained those, that will set up for what I think will be a different idea about how to go about treating cancer.	ამის ახსნა წარმოაჩინებს იმას, რასაც მე მივიჩნევ განსხვავებულ იდეად სიმსივნის განკურნებაში.


So let me start with genomics.	მოდით გენომიკებით დავიწყებ.


It is the hot topic.	პოპულარული თემაა.


It is the place where we're learning the most.	რომლის საშუალებითაც ყველაზე მეტს შევისწავლით.


This is the great frontier.	მოწინავე საკითხია,


But it has its limitations.	რომელსაც აქვს თავისი საზღვრები.


And in particular, you've probably all heard the analogy that the genome is like the blueprint of your body, and if that were only true, it would be great, but it's not.	ალბათ ყველას გსმენიათ ანალოგია რომ გენომი ორგანიზმის პროგრამაა. და ეს რომ ჭეშმარიტება იყოს, ბრწყინვალე იქნება. მაგრამ არ არის.


It's like the parts list of your body.	გენომი თქვენი ორგანიზმის ნაწილების ჩამონათვლის მსგავსია.


It doesn't say how things are connected, what causes what and so on.	ვერ ხსნის იმას, თუ როგორ არიან ეს ნაწილები დაკავშირებულნი. რას რა იწვევს და ა.შ.


So if I can make an analogy, let's say that you were trying to tell the difference between a good restaurant, a healthy restaurant and a sick restaurant, and all you had was the list of ingredients that they had in their larder.	ასე, რომ თუ შევეცდები ანალოგის მოყვანას, წარმოვიდგინოთ რომ უნდა განვასხვაოთ კარგი, კანსაღი და ცუდი რესტორანი იმ ინგრედიენტების ჩამონათვლის მიხედვით, რაც მათ საწყობში აქვთ


So it might be that, if you went to a French restaurant and you looked through it and you found they only had margarine and they didn't have butter, you could say, "Ah, I see what's wrong with them.	ანუ თუ თქვენ წახვალთ ფრანგულ რესტორანში და აღმოაჩენთ რომ მათ აქვთ მხოლოდ მარგარინი, კარაქი კი - არა, შეგიძლიათ თქვათ:'' აჰა, ვხვდები რაშიც არის პრობლემა.


I can make them healthy."	მე შემიძლია გამოვასწორო ეს."


And there probably are special cases of that.	და, ალბათ, ამის განსაკუთრებული საშუალებებიც არის.


You could certainly tell the difference between a Chinese restaurant and a French restaurant by what they had in a larder.	თქვენ შეგიძლიათ თავისუფლად განასხვავოთ ჩინური და ფრანგული რესტორნები იმითი, თუ რა აქვთ საწყობში.


So the list of ingredients does tell you something, and sometimes it tells you something that's wrong.	ე.ი. ინგრედიენტების სია ნამდვილად გაძლევთ რაგაც ინფორმაციას. და ზოგჯერ გატყობინებთ რომ რაღაც არასწორია.


If they have tons of salt, you might guess they're using too much salt, or something like that.	მაგ: თუ აქვთ ტონობით მარილი, შეგიძლიათ დაასკვნათ, რომ ზედმეტად მარილიან კერძებს ამზადებენ.


But it's limited, because really to know if it's a healthy restaurant, you need to taste the food, you need to know what goes on in the kitchen, you need the product of all of those ingredients.	მაგრამ ესეც შემოსაზღვრულია: იმისათვის, რომ გაარკვიო ჯანსაღი რესტორანია თუ არა, უნდა გასინჯო საკვები, უნდა იცოდე რა ხდება მათ სამზარეულოში, და რა შედეგს გაძლევს ინგრედიენტების ნარევი.


So if I look at a person and I look at a person's genome, it's the same thing.	ანუ თუ შევხედავ პიროვნებას და აგრეთვე მის გენომს, ერთი და იგივეა.


The part of the genome that we can read is the list of ingredients.	გენომის ის ნაწილი, რომლის ამოკითხვაც შეგვიძლია, არის ინგრედიენტების ჩამონათვალი.


And so indeed, there are times when we can find ingredients that [are] bad.	და ზუსტად, ზოგჯერ არის, რომ ვპოულობთ ინგრედიენტებს, რომლებიც ცუდია.


Cystic fibrosis is an example of a disease where you just have a bad ingredient and you have a disease, and we can actually make a direct correspondence between the ingredient and the disease.	ფიბროზული კისტა არის მაგალითი, როდესაც გაქვთ ცუდი ინგრედიენტები და , შესაბამისად, დაავადებაც. და ჩვენ შეგვიძლია პირდაპირ დავაკავშიროთ ინგრედიენტები და დაავადება.


But most things, you really have to know what's going on in the kitchen, because, mostly, sick people used to be healthy people -- they have the same genome.	მაგრამ ხშირ შემთხვევებში, საჭიროა სამზარეულოში შეხედვა იმიტომ, რომ დაავადებულ ადამიანთა უმრავლესობა ჯანმრთელი იყო... მათი გენომი არ შეცვლილა.


So the genome really tells you much more about predisposition.	ანუ გენომი, ფაქტიურად, შეიცავს სავარაუდო ინფორმაციას.


So what you can tell is you can tell the difference between an Asian person and a European person by looking at their ingredients list.	ანუ თქვენ მხოლოდ შეგიძლიათ აღნიშნოთ განსხვავება აზიელ და ევროპელ ადამიანებს შორის მათი შემადგენელი ინგრედიენტების საფუძველზე.


But you really for the most part can't tell the difference between a healthy person and a sick person -- except in some of these special cases.	მაგრამ, ხშირ შემთხვევაში, ვერ განასხვავებთ ჯანმრთელ და ავადმყოფ ადამიანს ერთმანეთისგან... განსაკუთრებული შემთხვევების გარდა.


So why all the big deal about genetics?	მაშინ რას გვაძლევს გენეტიკა.


Well first of all, it's because we can read it, which is fantastic.	ნუ,პირველ რიგში, ჩვენ შეგვიძლია მისი ამოკითხვა, რაც შესანიშნავი და


It is very useful in certain circumstances.	ძალიან სასარგებლოა გარკვეულ შემთხვევებში.


It's also the great theoretical triumph of biology.	და აგრეთვე დიდი თეორიული ტრიუმფია ბიოლოგიაში.


It's the one theory that the biologists ever really got right.	ეს ერთ-ერთი თეორიაა, რომელიც ბიოლოგებმა სწორად ამოხსნეს.


It's fundamental to Darwin and Mendel and so on.	ეს დარვინისა და მენდელის მონაპოვრის გაგრძელებაა.


And so it's the one thing where they predicted a theoretical construct.	და ეს ერთი შემთხვევაა,სადაც მათ თეორიული კონსტრუქცია იწინასწარმეტყველეს.


So Mendel had this idea of a gene as an abstract thing, and Darwin built a whole theory that depended on them existing, and then Watson and Crick actually looked and found one.	მენდელს გენი წარმოედგინა როგორც აბსტრაქტული საგანი. დარვინმა მთელი თეორია ააგო, რომელიც გენების არსებობაზე იყო დამოკიდებული. შემდეგ უოტსონმა და კრიკმა აღმოაჩინეს ისინი.


So this happens in physics all the time.	ასეთი რამ ფიზიკაში მუდმივად ხდება.


You predict a black hole, and you look out the telescope and there it is, just like you said.	თქვენ წინასწარმეტყველებთ შავი ხვრელის არსებობას, იხედებით ტელესკოპით და პოულობთ მას.


But it rarely happens in biology.	მაგრამ ასე იშვიათად ხდება ბიოლოგიაში.


So this great triumph -- it's so good, there's almost a religious experience in biology.	ამიტომაც არის ეს ტრიუმფი... თითქოს რელიგიური გამოცდილებაა ბიოლოგიაში.


And Darwinian evolution is really the core theory.	დარვინის ევოლუცია ფუნდამენტური თეორიაა.


So the other reason it's been very popular is because we can measure it, it's digital.	და სხვა მიზეზი, რამაც მისი პოპულარობა განაპირობა არის ის, რომ ჩვენ შეგვიძლია გავზომოთ.


And in fact, thanks to Kary Mullis, you can basically measure your genome in your kitchen with a few extra ingredients.	და ფაქტიურად, კერი მულისის წყალობით, თქვენ შეგიძლიათ გაზობოთ გენომი თქვენივე სამზარეულოში რამდენიმე ინგრედიენტის დამატებით.


So for instance, by measuring the genome, we've learned a lot about how we're related to other kinds of animals by the closeness of our genome, or how we're related to each other -- the family tree, or the tree of life.	გენომის განსაზღვრით დავადგინეთ ჩვენი კავშირი სხვა ცხოველებთან, გენეტიკური სიახლოვე, ან როგორ ვენათესავებით ერთმანეთს – ოჯახის ხე, ან სიცოცხლის ხე.


There's a huge amount of information about the genetics just by comparing the genetic similarity.	უამრავი ინფორმაციის მოპოვება შეგიძლიათ გენეტიკური მასალის უბრალო შედარებით.


Now of course, in medical application, that is very useful because it's the same kind of information that the doctor gets from your family medical history -- except probably, your genome knows much more about your medical history than you do.	ეხლა, სამედიცინო აპლიკაციებში, ეს ძალიან სასარგებლოა, იმიტომ, რომ იმავე სახის ინფორმაციას წარმოადგენს, რასაც ექიმი იღებს ოჯახის წევრებისგან... ალბათ, თქვენმა გენომმა უფრო მეტი იცის თქვენი სამედიცინო ისტორიის შესახებ, ვიდრე თქვენ,


And so by reading the genome, we can find out much more about your family than you probably know.	ამიტომ მისი გაშიფვრით შევძლებთ იმაზე მეტის გარკვევას, რაც თქვენთვისაა ცნობილი.


And so we can discover things that probably you could have found by looking at enough of your relatives, but they may be surprising.	ანუ ჩვენ შევძლებთ აღმოვაჩინოთ ის, რასაც ალბათ თქვენ იპოვიდით ნათესავების დათვალიერებით. მაგრამ შეიძლება გამაოგნებელიც კი იყოს.


I did the 23andMe thing and was very surprised to discover that I am fat and bald.	მე გავიკეთე 23andMe(გენეტიკური ტესტი) და გაკვირვებული დავრჩი აღმოჩენით რომ თურმე მსუქანი და მელოტი ვარ.


(Laughter) But sometimes you can learn much more useful things about that.	(სიცილი) მაგრამ ზოგჯერ შეგიძლიათ გაცილებით უფრო საჭირო ინფორმაცია აღმოაჩინოთ.


But mostly what you need to know, to find out if you're sick, is not your predispositions, but it's actually what's going on in your body right now.	მაგრამ ხშირ შემთხვევაში იმის გასარკვევად ხარ თუ არა ავად არ არის საკმარისი მხოლოდ მიდრეკილებების ცოდნა, არამედ ის თუ რა ხდება თქვენს ორგანიზმში ამ წუთს.


So to do that, what you really need to do, you need to look at the things that the genes are producing and what's happening after the genetics, and that's what proteomics is about.	ამისათვის, საჭიროა იმათზე დაკვირვება, რასაც გენომი აპროდუცირებს და რაც ხდება გენეტიკის შემდეგ. და აი სად გვჭირდება პროტეომიკები.


Just like genome mixes the study of all the genes, proteomics is the study of all the proteins.	ისევე,როგორც გენომი მოსაზღვრავს ყველა გენს, ასევე პროტეომიკები ყველა პროტეინის შესახებ ინფორმაციას.


And the proteins are all of the little things in your body that are signaling between the cells -- actually, the machines that are operating -- that's where the action is.	და პროტეინები არიან პატარა ქმნილებები, რომლებიც უჯრედებს შორის სიგნალს გადასცემენ... ფაქტიურად მოფუნქციონირე მანქანები არიან. სწორედ აქ ხდება მოქმედება.


Basically, a human body is a conversation going on, both within the cells and between the cells, and they're telling each other to grow and to die, and when you're sick, something's gone wrong with that conversation.	ჩვეულებრივ, ადამიანის ორგანიზმში მიმდინარეობს განუწყვეტელი საუბარი უჯრედებს შორის, რომლებიც ერთმანეთს ეუბნებიან გაიზარდნონ ან მოკვდნენ. და როდესაც ავად ხართ, ეს საუბრები არასწორად მიმდინარეობს.


And so the trick is -- unfortunately, we don't have an easy way to measure these like we can measure the genome.	საქმე ის არის რომ, საუბედუროდ, ჩვენ არ შეგვიძლია ეს ყველაფერი განვსაზღვროთ ისევე, როგორც გენომის შემთხვევაში.


So the problem is that measuring -- if you try to measure all the proteins, it's a very elaborate process.	პრობლემა ის არის რომ... თუ შეეცდებით ყველა პროტეინის ამოცნობას, ეს ძალიან რთული პროცესია,


It requires hundreds of steps, and it takes a long, long time.	ასობით საფეხურისგან შემდგარი, რასაც დიდი დრო სჭირდება.


And it matters how much of the protein it is.	ეს დამოკიდებულია აგრეთვე პროტეინის რაოდენობაზე.


It could be very significant that a protein changed by 10 percent, so it's not a nice digital thing like DNA.	მისი 10%_ით ცვლილებაც კი შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს, ანუ არც ისე კარგი ციფრია როგორც დნმ_ის შენთხვევაში.


And basically our problem is somebody's in the middle of this very long stage, they pause for just a moment, and they leave something in an enzyme for a second, and all of a sudden all the measurements from then on don't work.	ფაქტიურად პრობლემა ისაა, რომ ვთქვათ ვიღაც ამ ხანგრძლივი პროცესის შუაშია, ისვენებს ცოტა ხნით, და ტოვებს რამეს ენზიმთან ერთად რამდენიმე წამით, და უეცრად ყველა გამოთვლა, ამის შემდეგ, აღარ მუშაობს.


And so then people get very inconsistent results when they do it this way.	და ხალხი იღებს შეუსაბამო პასუხებს მსგავსი გამოთვლებისას.


People have tried very hard to do this.	მეცნიერები ბევრს შრომობენ ამისთვის.


I tried this a couple of times and looked at this problem and gave up on it.	მეც რამდენჯერმე ვცადე და ბოლოს დავნებდი.


I kept getting this call from this oncologist named David Agus.	მე ხშირად მირეკავდა ონკოლოგი სახელად დევიდ აგუსი.


And Applied Minds gets a lot of calls from people who want help with their problems, and I didn't think this was a very likely one to call back, so I kept on giving him to the delay list.	Applied Minds_ს უამრავი ზარი შედის ადამიანებისგან, რომლებიც დახმარებას ითხოვენ, და არ მეგონა რომ ღირდა მეპასუხა, ამიტომ არ ვიღებდი ყურმილს.


And then one day, I get a call from John Doerr, Bill Berkman and Al Gore on the same day saying return David Agus's phone call.	და ერთ დღეს, მირეკავდნენ ჯონ დოერი, ბილ ბერკმანი და ალ გორი, მთხოვდნენ დავკავშირებოდი დევიდ აგუსს.


(Laughter) So I was like, "Okay. This guy's at least resourceful."	(სიცილი) გავიფიქრე, "კარგი, მოხერხებული ბიჭი ყოფილა."


(Laughter) So we started talking, and he said, "I really need a better way to measure proteins."	(სიცილი) და ჩვენი დიალოგიც შედგა. და მან მითხრა, " უკეთესი გზა მჭირდება პროტეინების განსაზღვრისა."


I'm like, "Looked at that. Been there.	რომელიც, ჩემი აზრით,


Not going to be easy."	არ იქნებოდა ადვილი.


He's like, "No, no. I really need it.	მან კი დაიჟინა,რომ აუცილებლად უნდა ეპოვნა,


I mean, I see patients dying every day because we don't know what's going on inside of them.	რადგან ყოველდღიურად იღუპებოდნენ პაციენტები იმიტომ, რომ ვერ ადგენდნენ თუ რა ხდებოდა მის ორგანიზმში.


We have to have a window into this."	საჭირო იყო სპეციალური გზის მოძებნა.


And he took me through specific examples of when he really needed it.	და მანაც მაჩვენა და განმიმარტა მაგალითები, როდესაც განსაკუთრებით ჭირდებოდა.


And I realized, wow, this would really make a big difference, if we could do it, and so I said, "Well, let's look at it."	და მეც მივხვდი, რომ ამას შეიძლება დიდი ცვლილება მოჰყოლოდა, თუ, რა თქმა უნდა, შევძლებდით. და მეც დავთანხმდი ერთად მუშაობაზე.


Applied Minds has enough play money that we can go and just work on something without getting anybody's funding or permission or anything.	Applied Minds_ს საკმარისი თანხა აქვს, რათა ვიმუშაოთ სურვილისამებრ ვინმეს დაფინანსების მოლოდინის გარეშეც.


So we started playing around with this.	ასე რომ ჩვენც დავიწყეთ ამ თემაზე მუშაობა.


And as we did it, we realized this was the basic problem -- that taking the sip of coffee -- that there were humans doing this complicated process and that what really needed to be done was to automate this process like an assembly line and build robots that would measure proteomics.	მუშაობის პროცესში მივხვდით თუ რაც იყო პრობლემა... ყავის პატარა ყლუპი... აქამდე ადამიანები აკეთებდენენ ამ ჩახლართულ პროცესს, და საჭირო იყო პროცესის ავტომატიზირებულ რეჟიმზე გადაყვანა, და რობოტების აგება, რომლებიც გაზომავდნენ პროტეომიკებს.


And so we did that, and working with David, we made a little company called Applied Proteomics eventually, which makes this robotic assembly line, which, in a very consistent way, measures the protein.	და ჩვენ შევძელით ეს. დავიდთან ერთად შევქმენით მცირე კომპანია სახელად Applied Proteomics რომელიც ამზადებს რობოტების საამწყობო კონვეიერს, რის საშუალებითაც იზომება პროტეინები.


And I'll show you what that protein measurement looks like.	მეც განახებთ თუ როგორ გამოიყურება ეს პროცესი.


Basically, what we do is we take a drop of blood out of a patient, and we sort out the proteins in the drop of blood according to how much they weigh, how slippery they are, and we arrange them in an image.	ძირითადად, რასაც ჩვენ ვაკეთბთ არის ის რომ ვიღებთ სისხლის წვეთს რომელიმე პაციენტიდან, გადავარჩევთ პროტეინებს სისხლის წვეთში მათი წონის, და სხვა თვისებების მიხედვით და ვიღებთ კონკრეტულ სურათს,


And so we can look at literally hundreds of thousands of features at once out of that drop of blood.	სადაც ზედმიწევნით ჩანს ასობით ათასი მოლეკულა ერთ ფონზე სისხლის წვეთიდან.


And we can take a different one tomorrow, and you will see your proteins tomorrow will be different -- they'll be different after you eat or after you sleep.	და ჩვენ შეგვიძლია სხვა სინჯის აღება მეორე დღეს, და პროტეინულ განსხვავებაზე დაკვირვება... სურათი შეიცვლება ჭამისა ან/და ძილის შემდეგ.


They really tell us what's going on there.	ისინი ნამდვილად გვატყობინებენ თუ რა ხდება ორგანიზმში.


And so this picture, which looks like a big smudge to you, is actually the thing that got me really thrilled about this and made me feel like we were on the right track.	და ეს სურათი, რომელიც შეიძლება დიდ ლაქად მოგეჩვენოთ, ფაქტიურად არის ის რამაც მღელვარება შემმატა და მაგრძნობინა რომ სწორ გზაზე ვდგევართ.


So if I zoom into that picture, I can just show you what it means.	თუ გავადიდებ ამ სურათს, შემიძლია გაჩვენოთ რას ნიშნავს.


We sort out the proteins -- from left to right is the weight of the fragments that we're getting, and from top to bottom is how slippery they are.	მარცხნიდან მარჯვნივ აღრიცხულია პროტეინები წონის მიხედვით, ზემოდან ქვემოთ კი - რამდენად სრიალა.


So we're zooming in here just to show you a little bit of it.	უფრო გავადიდებ რომ უკეთესად გაჩვენოთ.


And so each of these lines represents some signal that we're getting out of a piece of a protein.	ე.ი. თითოეული ხაზი წარმოადგენს პროტეინის ნაწილისაგან მიგებულ სიგნალს.


And you can see how the lines occur in these little groups of bump, bump, bump, bump, bump.	და თქვენ ხედავთ თუ როგორ წარმოიქმნება ხაზები ამ პატარა ჯგუფებში: bump, bump, bump, bump, bump


And that's because we're measuring the weight so precisely that -- carbon comes in different isotopes, so if it has an extra neutron on it, we actually measure it as a different chemical.	ეს იმიტომ, რომ ჩვენ ვზომავთ მასას ისეთი სიზუსტით, რომ... ნახშირბადი არსებობს სხვადასხვა იზოტოპების სახით, და თუ მას აქვს ზედმეტი ნეიტრონი, ჩვენ აღვრიცხავთ მას როგორც განსხვავებულ ნივთიერებას.


So we're actually measuring each isotope as a different one.	ანუ იზოტოპები განსხვავებულ ელემენტებად გამოისახება.


And so that gives you an idea of how exquisitely sensitive this is.	შეიძლება შეგექმნათ შთაბეჭდილება თუ რამდენად დახვეწილი სისტემაა.


So seeing this picture is sort of like getting to be Galileo and looking at the stars and looking through the telescope for the first time, and suddenly you say, "Wow, it's way more complicated than we thought it was."	ამ სურათის ხილვა ემსგავსება გალილეოს ადგილას ყოფნას, თითქოს ვარსკვლავებს პირველად აკვირდებოდეთ ტელესკოპის საშუალებით, და უცბათ ამბობთ, ''გაცილებით უფრო რთულია, ვიდრე ვფიქრობდი.''


But we can see that stuff out there and actually see features of it.	მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია დავინახოთ ის საკუთარი მახასიათებლებით.


So this is the signature out of which we're trying to get patterns.	ანუ ეს ხელმოწერაა, რომლისგანაც ვცდილობთ ნიმუშის შექმნას.


So what we do with this is, for example, we can look at two patients, one that responded to a drug and one that didn't respond to a drug, and ask, "What's going on differently inside of them?"	რასაც ჩვენ ვაკეთებთ არის ის, რომ, მაგალითად, ჩვენ შეგვიძლია შევხედოთ ორ პაციენტს, კონკრეტული წამლის მიმართ რეაგირების მიხედვით არამსგავსს, და ვიკითხოთ,''რა ხდება განსხვავებული მათ ორგანიზმში?"


And so we can make these measurements precisely enough that we can overlay two patients and look at the differences.	ჩვენ შეგვიძლია საკმარისად ზუსტად გავზომოთ და დავაკვირდეთ მათ შორის განსხვავებას.


So here we have Alice in green and Bob in red.	აი ჩვენ გვყავს ანეტა მწავნედ და ბეშქენი წითლად შეღებილი.


We overlay them. This is actual data.	ეს მზა მონაცემებია.


And you can see, mostly it overlaps and it's yellow, but there's some things that just Alice has and some things that just Bob has.	როგორც ხედავთ, ძირითადად ერთმანეთს გადაფარავს და ყვითელია, მაგრამ მაინც არის რაღაც, რაც მხოლოდ ანეტას, ან მხოლოდ ბეშქენს გააჩნია.


And if we find a pattern of things of the responders to the drug, we see that in the blood, they have the condition that allows them to respond to this drug.	და თუ ვიპოვეთ მოდელი იმისა რაც რეაგირებს წამალზე ჩვენ დავინახავთ რომ სისხლში, მათ აქვთ პირობები, რომლის საშუალებითაც კონკრეტულ წამალზე გვაძლევენ რეაქციას.


We might not even know what this protein is, but we can see it's a marker for the response to the disease.	ჩვენ შეიძლება არც კი ვიცოდეთ რომელი პროტეინია ეს, მაგრამ ჩვენ ვხედავთ მის მარკერს, რომელიც რეაგირებს დაავადებაზე.


So this already, I think, is tremendously useful in all kinds of medicine.	ვფიქრობ, რომ ამას უკვე დიდი გამოყენებითი პოტენციალი აქვს მედიცინაში.


But I think this is actually just the beginning of how we're going to treat cancer.	მაგრამ, ამავე დროს, ეს მხოლოდ დასაწყისია იმისა, თუ როგორ განვკურნავთ სიმსივნეს.


So let me move to cancer.	მოდით გადავალ სიმსივნეზე.


The thing about cancer -- when I got into this, I really knew nothing about it, but working with David Agus, I started watching how cancer was actually being treated and went to operations where it was being cut out.	რაც შეეხება მას... როცა პროექტში ჩავერთე, ბევრი არაფერი ვიცოდი მის შესახებ, უბრალოდ დევიდ აგუსთან მუშაობისას ვაკვირდებოდი როგორ კურნავდნენ და ოპერაციისას როგორ კვეთდნენ სიმსივნეს.


And as I looked at it, to me it didn't make sense how we were approaching cancer, and in order to make sense of it, I had to learn where did this come from.	პირადად ჩემთვის, დიდი მნიშვნელობა არ ჰქონდა თუ რა კუთხიდან მივუახლოვდებოდით სიმსივნეს. ამისათვის უნდა გაგვერკვია სიმსივნის წარმოშობის მიზეზები.


We're treating cancer almost like it's an infectious disease.	ჩვენ ვკურნავთ სიმსივნეს თითქოს ინფექციური დაავადება იყოს,


We're treating it as something that got inside of you that we have to kill.	თითქოს ისეთი რამე შეგვეყარა ორგანიზმში, რაც აუცილებლად უნდა მოიკლას


So this is the great paradigm.	ეს კი დიდი პარადიგმაა.


This is another case where a theoretical paradigm in biology really worked -- was the germ theory of disease.	ეს ის შემთხვევაა, როცა თეორიულმა პარადიგმამ ბიოლოგიაში იმუშავა... დაავადების ემბრიონალური თეორია.


So what doctors are mostly trained to do is diagnose -- that is, put you into a category and apply a scientifically proven treatment for that diagnosis -- and that works great for infectious diseases.	ყველაზე ხშირად რასაც ექიმები აკეთებენ არის დაავადების დიაგნოზირება... შესაბამისი კატეგორიის მინიჭება... და მეცნიერულად გამართლებული მკურნალობის სისტემის დანიშვნა. ეს კი ბრწყინვალედ მუშაობს ინფექციური დაავადებებისას..


So if we put you in the category of you've got syphilis, we can give you penicillin.	ანუ თუ დაგიდგინეს რომ გაქვთ სიფილისი, დაგინიშნავენ პენიცილინს.


We know that that works.	ვიცით რომ ის იმოქმედებს.


If you've got malaria, we give you quinine or some derivative of it.	თუ მალარია, მაშინ ქინაქინს. ან რაიმე სხვა საშუალებას.


And so that's the basic thing doctors are trained to do, and it's miraculous in the case of infectious disease -- how well it works.	და ეს არის ის,რის კეთებაშიც ექიმები გაწაფულნი არიან. და ნამდვილად სასწაულებრივია ინფექციური დაავადების შემთხვევაში რამდენად კარგად მუშაობს.


And many people in this audience probably wouldn't be alive if doctors didn't do this.	და ,ალბათ, ამ აუდიტორიიდან უმრავლესობა არც იქნებოდა ცოცხალი ექიმები ამას რომ არ აკეთებდნენ.


But now let's apply that to systems diseases like cancer.	მაგრამ მოდი ეხლა იგივე დავუკავშიროთ სიმსივნეს.


The problem is that, in cancer, there isn't something else that's inside of you.	პრობლემა ის არის, რომ სიმსივნის შემთხვევაში, არაფერი ზედმეტი არ არის თქვენს ორგანიზმში.


It's you; you're broken.	პირიქით, შენი კუთვნილია დაზიანებული.


That conversation inside of you got mixed up in some way.	როგორღაც უჯრედშორისი საუბრები აირია.


So how do we diagnose that conversation?	და როგორ ამოვიცნობთ ამ საუბრებს?


Well, right now what we do is we divide it by part of the body -- you know, where did it appear? -- and we put you in different categories according to the part of the body.	დღესდღეისობით ჩვენ ვყოფთ მას სხეულის ნაწილების მიხედვით, ანუ სად არის კერა, და შემდეგ მოგაკუთნებთ შესაბამის კატეგორიას მდებარეობის მიხედვით.


And then we do a clinical trial for a drug for lung cancer and one for prostate cancer and one for breast cancer, and we treat these as if they're separate diseases and that this way of dividing them had something to do with what actually went wrong.	შემდეგ ვიღებთ კლინიკურ სინჯებს ფილტვის კიბოს, პროსტატასა და მკერდის კიბოსათვის, და ვმკურნალობთ მათ როგორც განსხვავებულ დაავადებებს, და მათი დაყოფის ეს გზა კავშირშია იმასთან, რაც არასწორად მიმდინარეობს.


And of course, it really doesn't have that much to do with what went wrong because cancer is a failure of the system.	და რა თქმა უნდა, დიდს არაფერს უკეთებს იმას, რაც არასწორად მიმდინარეობს. იმიტომ, რომ სიმსივნე იგივე მოშლილი სისტემაა.


And in fact, I think we're even wrong when we talk about cancer as a thing.	და,ფაქტიურად არასწორები ვართ, როცა სიმსივნეს რამედ აღვიქვამთ.


I think this is the big mistake.	ვფიქრობ რომ ეს დიდი შეცდომაა.


I think cancer should not be a noun.	სიმსივნე არ უნდა იყოს არსებითი სახელი,


We should talk about cancering as something we do, not something we have.	ის უნდა გავიაზროთ როგორც პროცესი, ის, რაც ხდება, და არა ის, რაც გვაქვს.


And so those tumors, those are symptoms of cancer.	და კიბოც სიმსივნის სიმპტომებია.


And so your body is probably cancering all the time, but there are lots of systems in your body that keep it under control.	პროცესი "სიმსივნე" ,ალბათ, გამუდმებით მიმდინარეობს. მაგრამ ორგანიზმში უამრავი სისტემაა, რომელიც აკონტროლებს მას.


And so to give you an idea of an analogy of what I mean by thinking of cancering as a verb, imagine we didn't know anything about plumbing, and the way that we talked about it, we'd come home and we'd find a leak in our kitchen and we'd say, "Oh, my house has water."	ანალოგის საშუალებით უკეთესად გაგაგებინებთ რასაც ვგულისხმობ, როცა ვიყენებ "სიმსივნეს" როგორც ზმნას. წარმოვიდგინოთ არაფერი ვიცით წყალსადენის საქმის შესახებ, და თუ როგორ ვსაუბრობდით მასზე. დავუშვათ სამზარეულოში წყალი წვეთავს, ჩვენ ვიტყოდით, "ჩემს სახლს წყალი აქვს."


We might divide it -- the plumber would say, "Well, where's the water?"	წყალსადენის ოსტატის კითხვაზე თუ სად არის წყალი


"Well, it's in the kitchen." "Oh, you must have kitchen water."	უპასუხებდით,"სამზარეულოში." "ე.ი.სამზარეულოს წყალია."


That's kind of the level at which it is.	ასეთი ვითარება იქნებოდა.


"Kitchen water, well, first of all, we'll go in there and we'll mop out a lot of it.	"სამზარეულოს წყალი? პირველ რიგში კარგად უნდა შევამშრალოთ.


And then we know that if we sprinkle Drano around the kitchen, that helps.	და თუ გამწოვსაც დავუყენებთ, ყველაფერი რიგზე იქნება.


Whereas living room water, it's better to do tar on the roof."	მაშინ, როდესაც მისაღები ოთახის წყლის შემთხვევაში უმჯობესია გუდრონით დაფარო ჭერი."


And it sounds silly, but that's basically what we do.	სულელურად ჟღერს,მაგრამ ეს ისაა, რასაც ჩვენ ვაკეთებთ.


And I'm not saying you shouldn't mop up your water if you have cancer, but I'm saying that's not really the problem; that's the symptom of the problem.	მე იმას კი არ ვამბობ რომ არ უნდა მოამშრალო წყალი სიმსივნის შემთხვევაში, არამედ იმას რომ ეს არ არის პრობლემა, არამედ პრობლემის სიმპტომი.


What we really need to get at is the process that's going on, and that's happening at the level of the proteonomic actions, happening at the level of why is your body not healing itself in the way that it normally does?	სინამდვილეში რაც უნდა გავიაზროთ არის პროცესი, რომელიც ხდება პროტეომიკების დონეზე, ხდება...რატომ არ კურნავს ორგანიზმი საკუთარ თავს როგორც საჭიროა?


Because normally, your body is dealing with this problem all the time.	იმიტომ, რომ ჩვეულებრივ ორგანიზმი ამ პრობლემას გამუდმებით უმკლავდება.


So your house is dealing with leaks all the time, but it's fixing them. It's draining them out and so on.	ანუ თქვენი სახლი აგვარებს წყლის გაჟონვის პრობლემებს, ასწორებს მათ და წყალსაც აშრობს.


So what we need is to have a causative model of what's actually going on, and proteomics actually gives us the ability to build a model like that.	ჩვენ გვჭირდება მიზეზობრივი მოდელი იმისა, რაც ფაქტიურად ხდება. და სწორედ პროტეომიკები გვაძლევენ მსგავსი მოდელის შექმნის საშუალებას.


David got me invited to give a talk at National Cancer Institute and Anna Barker was there.	დევიდმა დამპატიჟა სიმსივნის ნაციონალურ ინსტიტუტში, სადაც იყო ანა ბარკერი.


And so I gave this talk and said, "Why don't you guys do this?"	ჩვენ ვისაუბრეთ და მე ვკითხე, "თქვენ რატომ არ გააკეთებთ ამას?'


And Anna said, "Because nobody within cancer would look at it this way.	და ანამ მიპასუხა რომ არავინ უყურებს სიმსივნეს ასეთი კუთხით.


But what we're going to do, is we're going to create a program for people outside the field of cancer to get together with doctors who really know about cancer and work out different programs of research."	მაგრამ ჩვენ ვაპირებთ შევქმნათ პროგრამა სიმსივნის შესწავლის სფეროდან შორს მყოფი ხალხისა და ამ სფეროში კარგად ჩახედული ექიმებისათვის, რომლებიც დაამუშავებენ კვლევის სხვადასხვა ასპექტებს."


So David and I applied to this program and created a consortium at USC where we've got some of the best oncologists in the world and some of the best biologists in the world, from Cold Spring Harbor, Stanford, Austin -- I won't even go through and name all the places -- to have a research project that will last for five years where we're really going to try to build a model of cancer like this.	მე და დევიდმა შევქმენით კონსორციუმი უსც_ში, სადაც მუშაობენ მსოფლიოს უძლიერესი ონკოლოგები და ბიოლოგები, ქოლდ სპრინგ ჰარბორიდან, სტანფორდი, ოსტინი... მეც აღარ ჩამოვთვლი ყველა ადგილის სახელწოდებას... მუშაობენ პროექტზე, რომელიც გაგრძელდება 5 წელი, და შევეცდებით შევქმნათ სიმსივნის მოდელი.


We're doing it in mice first, and we will kill a lot of mice in the process of doing this, but they will die for a good cause.	პირველად ვირთაგვებზე ვცდით, და ალბათ ბევრი მათგანი მოკვდება კვლევის პერიოდში, მაგრამ ისინი კეთილი მიზნისთვის დაიხოცებიან.


And we will actually try to get to the point where we have a predictive model where we can understand, when cancer happens, what's actually happening in there and which treatment will treat that cancer.	და ჩვენც შევეცდებით მივიღოთ სურათი, ალბათური მოდელი, საიდანაც შევიტყობთ, თუ როდის ხდება სიმსივნე, რა ხდება ამ დროს და როგორ უნდა განვკურნოთ ის.


So let me just end with giving you a little picture of what I think cancer treatment will be like in the future.	მოდი დავასრულებ პატარა სურათით იმაზე, თუ როგორი იქნება სიმსივნის მკურნალობა მომავალში.


So I think eventually, once we have one of these models for people, which we'll get eventually -- I mean, our group won't get all the way there -- but eventually we'll have a very good computer model -- sort of like a global climate model for weather.	ვფიქრობ, რომ ოდესღაც გვექნება რომელიმე მოდელი ადამიანებისთვის, რომელსაც აუცილებლად მივიღებთ საბოლოოდ... ვგულისხმობ, რომ ჩვენი ჯგუფი იშრომებს მანამ, სანამ არ ჩამოყალიბდება კარგი კომპიუტერული მოდელი... რაღაც მსოფლიო კლიმატის მოდელის მსგავსი.


It has lots of different information about what's the process going on in this proteomic conversation on many different scales.	უამრავ განსხვავებულ ინფორმაციას მოგვცემს იმ პროცესების შესახებ, რაც პროტეომიკების დონეზე მიმდინარეობს.


And so we will simulate in that model for your particular cancer -- and this also will be for ALS, or any kind of system neurodegenerative diseases, things like that -- we will simulate specifically you, not just a generic person, but what's actually going on inside you.	და ჩვენ შევქმნით ამ მოდელის საშუალებით რომელიმე კონკრეტული სიმსივნის ტიპის სიმულაციას... ეს აგრეთვე იმუშავებს ALS_თვის, ან სხვა სახის სისტემის ნეიროდეგენერაციულ დაავადებაზე. ყველაფერი დაახლოვებით ასე იქნება... ჩვენ შევქმნით თქვენს სიმულაციურ მოდელს, ზოგადს კი არა,არამედ შინაგან გარემოში მიმდინარე პროცესების აღმწერს.


And in that simulation, what we could do is design for you specifically a sequence of treatments, and it might be very gentle treatments, very small amounts of drugs.	და ამ სიმულაციის საშუალებით ჩვენ დაგინიშნავთ სპეციალურად თქვენთვის გათვლილ მკურნალობის კურსს, და ეს იქნება უწყინარი კურსი ცოტა წამლებით.


It might be things like, don't eat that day, or give them a little chemotherapy, maybe a little radiation.	შეიძლება ერთ დღეს საერთოდ ჭამა აგეკრძალოთ, მეორე დღეს მცირე დოზით ქიმიოთერაპია, შესაძლებელია რადიაციაც.


Of course, we'll do surgery sometimes and so on.	ხანდახან, რა თქმა უნდა, ქირურგიული ჩარევაც საჭირო იქნება.


But design a program of treatments specifically for you and help your body guide back to health -- guide your body back to health.	მსგავსი პროგრამის შექმნა დაეხმარება თქვენს ორგანიზმს დაუბრუნდეს ჯანსაღ მდგომარეობას... დაუბრუნდეს ჯანმრთელობას.


Because your body will do most of the work of fixing it if we just sort of prop it up in the ways that are wrong.	იმიტომ, რომ თქვენი სხეული მაქსიმუმს გააკეთბს, რათა შეასწოროს ის , რაც არასწორად მიმდინარეობს,


We put it in the equivalent of splints.	რაც არეულია.


And so your body basically has lots and lots of mechanisms for fixing cancer, and we just have to prop those up in the right way and get them to do the job.	და თქვენს ორგანიზმს უამრავი მექანიზმი გააჩნია სიმსივნის წინააღმდეგ, ჩვენ უბრალოდ ბიძგი უნდა მივცეთ მათ გამართული მუშაობისათვის.


And so I believe that this will be the way that cancer will be treated in the future.	და მეც მჯერა რომ ეს იქნება სიმსივნის მკურნალობის გზა მომავალში.


It's going to require a lot of work, a lot of research.	ამოსათვის, რა თქმა უნდა, უამრავი მუშაობა და კვლევაა საჩირო,


There will be many teams like our team that work on this.	ჩვენს გარდა სხვა გუნდებიც ჩაერთვებიან ამ საქმეში.


But I think eventually, we will design for everybody a custom treatment for cancer.	და ვფიქრობ, რომ საბოლოოდ მოვახერხებთ ყველასთვის მკურნალობის ინდივიდუალური კურსის დანიშვნას.


So thank you very much.	ძალიან დიდი მადლობა.


(Applause)	(ტაში)


Khan Academy is most known for its collection of videos, so before I go any further, let me show you a little bit of a montage.	ხანის აკადემია პირველ რიგში ცნობილია თავისი ვიდეო გაკვეთილების კოლექციით, ამიტომ სანამ გავაგრძელებ ნება მომეცით გიჩვენოთ პატარა ვიოდე კოლაჟი.


(Video) Salman Khan: So the hypotenuse is now going to be five.	(ვიდეო) სალმან ხანი: ასე რომ, ჰიპოთეზა უდრის ხუთს.


This animal's fossils are only found in this area of South America -- a nice clean band here -- and this part of Africa.	ამ ცხოველის ნამარხები ნაპოვნია მხოლოდ სამხრეთ აფრიკის ამ არეში - აქ აი ასეთი სწორი ხაზია - და აფრიკის ამ ნაწილში.


We can integrate over the surface, and the notation usually is a capital sigma.	ჩვენ შეგვიძლია ავიღოთ ზედაპირის ინტეგრალი და ჩვეულიბრივ ის აღიშნება - დიდი სიგმათი.


National Assembly: They create the Committee of Public Safety, which sounds like a very nice committee.	ნაციონალური ასამბლეა: მათ შექმნეს საზოგადოებრივი უსაფრთხოების კომიტეტი, როგორც ჩანს საკმაოდ კარგი კომიტეტი. მიაქციეთ ყურადღება, ეს არის ალდეჰიდი


Notice, this is an aldehyde, and it's an alcohol.	და ეს არის სპირტი.


Start differentiating into effector and memory cells.	იწყებს დაყოფას ეფექტორად და მეხსიერების უჯრედებად.


A galaxy. Hey! There's another galaxy. Oh, look! There's another galaxy.	გალაკტიკა. შეხედე, კიდევ ერთი გალაკტიკა. ო, შეხედე, კიდევ ერთი გალაკტიკა.


And for dollars, is their 30 million, plus the 20 million dollars from the American manufacturer.	რაც შეეხება დოლარს, ის 30 მილიონია, ამას პლუს 20 მილიონი დოლარი ამერიკელი მწარმოებელისგან.


If this does not blow your mind, then you have no emotion.	თუ ამან არ გადაგრიათ, მაშინ თქვენ გული არ გქონიათ.


(Laughter) (Applause) (Live) SK: We now have on the order of 2,200 videos, covering everything from basic arithmetic, all the way to vector calculus, and some of the stuff that you saw up there.	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) სხ: ეხლა ჩვენ გვაქ დაახლოებით 2,200 ვიდეო განსხვავებულ საკითხებზე - დაწყებული ელემენტარული არითმეტიკით და დამთავრებული ვეკტორული გამოთვლებით რომლის ნაწყვეტებიც აქ ნახეთ.


We have a million students a month using the site, watching on the order of 100 to 200,000 videos a day.	ამ საიტს ყოველ თვე მილიონი სტუდენტი იყენებს, დღეში საშულოდ 100,000-დან 200,000-მდე ვიდეოს უყურებენ.


But what we're going to talk about in this is how we're going to the next level.	მაგრამ ეხლა რაზეც უნდა ვილაპარაკოთ არის ის, თუ როგორ გადავიდეთ შემდეგ დონეზე.


But before I do that, I want to talk a little bit about really just how I got started.	სანამ დავიწყებ, მინდა მოკლედ მოგიყვეთ იმაზე, თუ როგორ დავიწყე ეს ყველაფერი.


And some of you all might know, about five years ago, I was an analyst at a hedge fund, and I was in Boston, and I was tutoring my cousins in New Orleans, remotely.	შეიძლება ზოგიერთმა თქვენგანმა იცოდეს, დაახლოებით ხუთი წლის წინ ვიყავი ანალიტიკოსი საინვესტიციო ფონდში და ვცხოვრობდი ბოსტონში და დისტანციურად ვასწავლიდი ჩემს ბიძაშვილებს ახალ ორლეანში.


And I started putting the first YouTube videos up, really just as a kind of nice-to-have, just kind of a supplement for my cousins, something that might give them a refresher or something.	და დავიწყე ჩემი პირველი ვიდეო გაკვეთილების ატვირთვა YouTube-ზე უბრალოდ, მარტივად გამოყენებისთვის, როგორც დამხმარე საშუალება ჩემი ბიძაშვილებისთვის - რაღაც, რაც გამეორებაში გამოადგებოდათ.


And as soon as I put those first YouTube videos up, something interesting happened.	და როგორც კი ავტვირთე ეს ვიდეოები YouTube-ზე საინტერესო რამ მოხდა -


Actually, a bunch of interesting things happened.	სინამდვილეში, ბევრი საინტერესო რამ მოხდა.


The first was the feedback from my cousins.	პირველი - ეს იყო უკუკავშირი ბიძაშვილებისგან.


They told me that they preferred me on YouTube than in person.	მათ მითხრეს, რომ YouTube-ში მე მათ უფორ მოვწონვარ, ვიდრე პერსონალურად.


(Laughter) And once you get over the backhanded nature of that, there was actually something very profound there.	(სიცილი) და როცა ამ აღიარების ორაზროვან ბუნებას აღარ მიაქცევთ ყურადღებს, დაინახავთ, რომ აქ იყო რაღაც ღრმა აზრი. მათ თქვეს,


They were saying that they preferred the automated version of their cousin to their cousin.	რომ ერჩივნათ მათი ბიძაშვილის ავტომატური ვერსია მათ ბიძაშვილს.


At first it's very unintuitive, but when you think about it from their point of view, it makes a ton of sense.	ერთი შეხედვით ეს ალოგიკურია, მაგრამ როგორც კი შეხედავთ ამას მათი თვალთახედვიდან, ყველაფერი ნათელი ხდება.


You have this situation where now they can pause and repeat their cousin, without feeling like they're wasting my time.	ამ შემთხევაში როცა მათ შეუძლიათ გააჩერონ და თავიდან უყურონ მათ ბაძიშვილს იმის განცდის გარეშე, რომ ჩემს დროს ფლანგავენ.


If they have to review something that they should have learned a couple of weeks ago, or maybe a couple of years ago, they don't have to be embarrassed and ask their cousin.	თუ მათ სჭირდებათ რაიმეს გადამეორება რაც მათ უნდა ესწავლათ რამდენიმე კვირის წინ, ან რამდენიმე წლის წინ, მათ არ სჭირდებათ თხოვონ მათ ბიძაშვილს და თავი უხერხულად იგრძნონ.


They can just watch those videos; if they're bored, they can go ahead.	მათ შუძლიათ უბრალოდ უყურონ ამ ვიდეოებს. თუ მოიწყენენ შეუძლიათ წინ გადახვიონ.


They can watch at their own time and pace.	მათ შეუძლიათ უყურონ ისინი როცა მათ მოუნდებათ, საკუთარ ტემპში. და ალბათ ამის ყველზე ნაკლებათ დაფასებული ასპექტი


Probably the least-appreciated aspect of this is the notion that the very first time that you're trying to get your brain around a new concept, the very last thing you need is another human being saying, "Do you understand this?"	ის აზრია, რომ თავიდან პირველად როცა ცდილობთ მუღამი დაუჭიროთ რაიმე ახალ ცნებას, ყველაზე ნაკლებად რაც გჭირდებათ არის მეორე ადამიანი, ვიც გეკითხება "გაიგე?"


And that's what was happening with the interaction with my cousins before, and now they can just do it in the intimacy of their own room.	და ადრე ზუსტად ეს ხდებო ურთიერთობაში ჩემს ბიძაშვილებთან, ეხლა მათ შუძლიათ იმეცადინონ მშვიდად თავიანთ ოთახში.


The other thing that happened is -- I put them on YouTube just -- I saw no reason to make it private, so I let other people watch it, and then people started stumbling on it, and I started getting some comments and some letters and all sorts of feedback from random people around the world.	მეორე რაც მოხდა - ვიდეოები YouTube-ზე ავტვირთე - ვერ ვხედავდი მიზეზს დამემალა ისინი ასერომ ყველას შეეძლო მათი ნახვა და ხალხმა დაიწყო მათი ყურება. მე მომდიოდა კომენტარები და წერილები და სხვა უკუკავშირი შემთხვევითი ხალხისგან მთელი მსოფლიოდან.


These are just a few.	აი, რამდენიმე მათგანი


This is actually from one of the original calculus videos.	ეს არის ერთ-ერთი გამოთვლის ვიდეობთან მიმართებაში.


Someone wrote it on YouTube, it was a YouTube comment: "First time I smiled doing a derivative."	ვიღაცამ დაწერა პირდაპირ YouTube-ზე - ის იყო კომენტარებში YouTube-ზე: "ცვხოვრებაში პირველად გამეღიმა წარმოებულის მოღებისას."


(Laughter) Let's pause here.	(სიცილი) მოდით შევჩერდეთ ამაზე. ამ ადამიანმა მიიღო წარმოებული


This person did a derivative, and then they smiled.	და გაიღიმა.


(Laughter) In response to that same comment -- this is on the thread, you can go on YouTube and look at the comments -- someone else wrote: "Same thing here.	შემდეგ პასუხი ამავე კომეტარზე - ეს არის ჩამონათვალში. თქვენ შეგიძლიათ შეხვიდეთ YouTube-ზე და ნახოთ ეს კომეტარები - ვიღაც სხვამ დაწერა: "მეც იგივე მომივიდა.


I actually got a natural high and a good mood for the entire day, since I remember seeing all of this matrix text in class, and here I'm all like, 'I know kung fu.'" (Laughter) We get a lot of feedback along those lines.	ისე ვისიამოვნე, რომ კარგი განწყო შემექმნა მთელი დღისთვის. მახსენდება, როგორ ვუყურებდი კლასში მთელ ამ ტექსტს "მატრიციდან", ახლა კიდე, ისეთი განცდა მაქ, თითქოს "კუნგ ფუ ვიცი." (სიცილი) ჩვენ მრავალი მზგავსი უკუვშირი მივიღეთ.


This clearly was helping people.	ეს ნამდვილად ეხმარებოდა ხალხს.


But then, as the viewership kept growing and kept growing, I started getting letters from people, and it was starting to become clear that it was more than just a nice-to-have.	მაგრამ მასმერე, რაც ნახვების რაოდენობა სულ იზრებოდა და იზრდებოდა, მიგზავდნიდნენ წერილებს და ჩემთვის ნათელი გახდა, რომ ეს იყო მეტი ვიდრე უბრალოდ "მარტივად გამოყენებისთვის"


This is just an excerpt from one of those letters: "My 12 year-old son has autism, and has had a terrible time with math.	აი ნაწყვეტი მზგავსი წერილიდან: ჩემს 12 წლის ბავშვს აქვს აუტიზმი და უძნელდებოდა მათემათიკის სწავლა.


We have tried everything, viewed everything, bought everything.	ჩვენ ყველაფერი ვცადეთ, ყველაფერს ვუყურეთ, ყველაფერი ვიყიდეთ.


We stumbled on your video on decimals, and it got through.	ჩვენ ვუჩვენეთ თქვენი ვიდეო ათობითებზე და მან გაიგო.


Then we went on to the dreaded fractions.	შემდეგ ვუჩვენეთ წილადები. მან ისევ გაიგო.


Again, he got it.	ჩვენ არ ვუჯერებდით ჩვენს თვალებს.


He is so excited."	ის ძალიან გახარებულია."


And so you can imagine, here I was, an analyst at a hedge fund -- it was very strange for me to do something of social value.	ასე რომ თქვენ შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ, როგორი იყო ეს ჩემთვის, ანალიტოკოსისთვის საინვესტიციო ფონდიდან. ჩემთვის იყო ძალიან უცნაური საზოგადოებრივად ღირებული რამ გამეკეთებინა.


(Laughter) (Applause) But I was excited, so I kept going.	(სცილი) (აპლოდისმეტები) მაგრამ მე ვიყავი აღელვებული, ამიტომ გავაგრძელე.


And then a few other things started to dawn on me; that not only would it help my cousins right now, or these people who were sending letters, but that this content will never grow old, that it could help their kids or their grandkids.	შემდეგ სხვა რაღაცეებიც მოვიდა ჩემს აზრამდე. რომ, ეს დაეხმარებოდა არა მხოლოდ ჩემს ბიძაშვილებს ეხლა, ან ამ ხალხს ვინც წერილებს მიგზავნის, არამედ, რომ ეს ინფორმაცია არასდროს არ მძველდებოდა, რომ ის დაეხმარებოდა მათ შვილებს ან შვილიშვილებს.


If Isaac Newton had done YouTube videos on calculus, I wouldn't have to.	თუ კი ისააკ ნიუტონს ჰქონოდა ატვირთული YouTube-ზე ვიდეოები გამოთვლაზე მე არ მომიწევდა ამის კეთება. (სიცილი)


(Laughter) Assuming he was good. We don't know.	თუ დავუშვებთ რომ ეს კაგრად გამოუვიდოდა.


(Laughter) The other thing that happened -- and even at this point, I said, "OK, maybe it's a good supplement. It's good for motivated students.	ჩვენ ეს არ ვიცით. (სიცილი) სხვა რამ რაც მოხდა - და თუნდაც ამ დონეზე, ვიფიქრე" კაი, ეს შეიძლება იყოს კარგი დამხმარე. ეს კარგია მოტივირებული მოსწავლეებისთვის.


It's good for maybe home-schoolers."	ეს შეიძლება კარგი მათთვის ვინც სახლში სწავლობს." მაგრამ არც კი ვიფიქრებდი,


But I didn't think it would somehow penetrate the classroom.	რომ ამას შეეძლო შეეღწია კლასში.


Then I started getting letters from teachers, and the teachers would write, saying, "We've used your videos to flip the classroom.	მაგრამ შემდეგ დავიწყე წერილების მიღება მასწავლებლებისგან. და ისინი წერდნენ: "ჩვენ გამოვიყენეთ თქვენი ვიდეოები კლასში მეცადინეობისას.


You've given the lectures, so now what we do --" And this could happen in every classroom in America tomorrow -- "what I do is I assign the lectures for homework, and what used to be homework, I now have the students doing in the classroom."	თქვენ კითხულობთ ლექციებს, ამიტომ ეხლა ჩვენ .." -- და ეს შეიძლება მოხდეს ხვალევე ამერიკის ყველა სკოლაში -- იმას ვაკეთებთ, რომ ვაძლევთ თქვენს ლექციებს საშინაო დავალებად, და რაც ადრე იყო საშინაო დავალება ეხლა კლასში ვაკეთბინებთ მოსწავლეებს."


And I want to pause here -- (Applause) I want to pause here, because there's a couple of interesting things.	და ეხლა მინდა ამაზე შევჩერდე -- (აპლოდისმენტები) მინდა შევჩერდე აქ ერთი წამით, იმიტომ, რომ რამდენი საინტერესო რამ არის.


One, when those teachers are doing that, there's the obvious benefit -- the benefit that now their students can enjoy the videos in the way that my cousins did, they can pause, repeat at their own pace, at their own time.	პირველი, როცა ეს მასწავლები აკეთებენ ამას, აქ არის ერთისმხრივ აშკარა სარგებელი -- სარგებლი, რომლითაც მათ მოსწავლეებს შეუძლიათ ისიამოვნონ როგორც ჩემი ბიძაშვილები. მათ შეუძლიათ დააპაუზონ, გაიმეორონ მათ საკუთარ ტემპში, როცა მათ მოუნდებათ.


But the more interesting thing -- and this is the unintuitive thing when you talk about technology in the classroom -- by removing the one-size-fits-all lecture from the classroom, and letting students have a self-paced lecture at home, then when you go to the classroom, letting them do work, having the teacher walk around, having the peers actually be able to interact with each other, these teachers have used technology to humanize the classroom.	მაგრამ უფრო საინტერესოა, რომ -- და ეს თითქოს ალოგიკურია როცა საუბარი მიდის ტექნოგიის გამოყენებაზე კლასში -- კლასიდან სტანდარტული ლექციების მოხსნით და მოსწავლეებისთვის საშუალების მიცემით სახლში საკუთარ ტემპში ისწავლონ და შემდეგ როცა დავალებებს კლასში აკეთებენ, მასწავლებლების მეთვალყურეობით, თანატოლებთან აქტიური ინტერაქციის საშუალებით, ამ მასწავლებლებმა გამოიყენეს ტექნოლოგია საკლასო მეცადინეობის ჰუმანიზაციისთვის.


They took a fundamentally dehumanizing experience -- 30 kids with their fingers on their lips, not allowed to interact with each other.	მათ აიღეს პრინციპში ჰუმანიზმს მოკლებული პრაქტიკა -- 30 ბავშვი ჩუმად მჯდომიარე, ერთმანეთთან ურთიერქმედების უფლების გარეშე. მასწავლებელი, რაც არ უნდა კარგი იყოს,


A teacher, no matter how good, has to give this one-size-fits-all lecture to 30 students -- blank faces, slightly antagonistic -- and now it's a human experience, now they're actually interacting with each other.	უნდა გასაგებად მოყვეს ყველა 30 ბავშვისთვის -- ცარიელი სახეები, ოდნავ ანტაგონისტური -- ეხლა კიდე ეს არის ადამინური გამოცდილება. ეხლა ისინი რეალურად ურთიერთქმედებენ.


So once the Khan Academy -- I quit my job, and we turned into a real organization -- we're a not-for-profit -- the question is, how do we take this to the next level?	ასერომ როცა ხან აკადემი დაარსდა-- მე დავტოვე სამსახური და ჩვენ ნამდვილ ორგანიზაციად გადავიქეცით -- არა კომერციულ ორგანიზაციად -- კითხვა შემდეგში, როგორ გადავიდეთ შემდეგ დონეზე?


How do we take what those teachers were doing to its natural conclusion?	როგორ მივიყვანოთ ის რასაც ეს მასწავლებლები აკეთებენ ბუნებრივ დასკვნამდე?


And so, what I'm showing over here, these are actual exercises that I started writing for my cousins.	ეხლა რასაც გიჩვენებთ აქ არის ამოცანები რომლის წერაც დავიწყე ჩემი ბიძაშვილებისთვის.


The ones I started were much more primitive.	რომლითაც დავიწყე იყო უფრო მარტივი.


This is a more competent version of it.	ეს უფრო კომპეტენეტური ვერსიაა.


But the paradigm here is, we'll generate as many questions as you need, until you get that concept, until you get 10 in a row.	მაგრამ პარადიგმა აქ არის - იქნება იმდენი კითხვა რამდენიც საჭიროა, რომ გაიგოთ ცნება, სანამ ზედიზედ 10 სწორ პასუხს არ გასცემთ.


And the Khan Academy videos are there.	და ხან აკადემიის ვიდეოები აქვე არის.


You get hints, the actual steps for that problem, if you don't know how to do it.	თქვენ იღებთ მინიშნებებს, ამოცანის ახნის ნაბიჯებს, თუ არ იცით როგორ ამოხსნათ ის.


The paradigm here seems like a very simple thing: 10 in a row, you move on.	თუმცა პარადიგმა ერთი შეხედვით მარტივია: 10 სწორი პასუხი ზედიზედ და არგძეელბთ სვლას.


But it's fundamentally different than what's happening in classrooms right now.	მაგრამ ეს ფუნდამენტურად განსხვავდება იმასგან, თუ რა ხდება დღეს კლასებში.


In a traditional classroom, you have homework, lecture, homework, lecture, and then you have a snapshot exam.	ტრადიციულ კლასში იძლევა რამდენიმე საშინაო დავალება, დავალება, ლექცია, დავალება, ლექცია და მერე საბოლოო გამოცდა.


And that exam, whether you get a 70 percent, an 80 percent, a 90 percent or a 95 percent, the class moves on to the next topic.	და გამოცდის მერე, მიუხედავათ იმასა მიიღებთ 70%, 80% 90% თუ 95% კლასი გადადის შემდეგ თემაზე.


And even that 95 percent student -- what was the five percent they didn't know?	და თუნდაც მოსწავლე 95%-თ, რა იყო ის ხუთი პროცენტი, რომიც მათ არ იცოდნენ?


Maybe they didn't know what happens when you raise something to the zeroth power.	შესაძლოა მათ არ იცოდნენ რა ხდება როცა აგყავს რაღაც ნულოვან ხარისხში.


Then you build on that in the next concept.	და შემდგომ აგრძელებთ შემდეგი ცნების შესწავლას. ეს ანალოგიურია


That's analogous to -- imagine learning to ride a bicycle.	წარმოიდგინეთ რომ სწავლობთ ველოსიპედის ტარებას,


Maybe I give you a lecture ahead of time, and I give you a bicycle for two weeks, then I come back after two weeks, and say, "Well, let's see. You're having trouble taking left turns.	და შესაძლოა დასაწყისში აგიხსნით თეორიას და შემდეგ ორი კვირით გაძლებთ ველოსიპედს. მერე ვბრუნდები ორი კვირის მერე და ვიძახი: "აბა, მოდი ვნახოთ. პრობლემები გაქვთ მარცხვნივ მოხვევის დროს. ვერ ამუხრუჭებთ.


You can't quite stop. You're an 80 percent bicyclist."	თქვენ ხართ ველოსიპედისტი 80 %-თ."


So I put a big "C" stamp on your forehead -- (Laughter) and then I say, "Here's a unicycle."	და მე ვსვავ დიდ "სამიანს" თქვენს შუბლზე და შემდეგ ვიძახი: "აგერ ერთბორბლიანი ველოსიპედი."


(Laughter) But as ridiculous as that sounds, that's exactly what's happening in our classrooms right now.	რაც არ უნდა სასცილოდ ჟღერდეს ეს, ზუსტად ეს ხდება ჩვენს კლასებში ახლა.


And the idea is you fast forward and good students start failing algebra all of the sudden, and start failing calculus all of the sudden, despite being smart, despite having good teachers, and it's usually because they have these Swiss cheese gaps that kept building throughout their foundation.	ამის არსი ისაა, რომ როცა სწრაფად გადიხართ მასალას კარგი მოსწავლეებს მოულოდნელედ აქვთ ჩავარდნები ალგებრაში ან მოულოდნელად აქვთ ჩავარდნები გამოთვლაში. მიუხედავთ იმისა რომ ჭკვიანები არიან, მიუხედავთ კარგი მასწავლებლების ყოლისა. და როგორც წესი ეს იმისგამოა, რომ მათ აქვთ ეს ხვრელები, როგორც შვეიცარიულ ყველში, რომლებიც გამსჭვალავენ მათი ცოდნის საფუძველს. ასერომ, ჩვენი მოდელი არის -


So our model is: learn math the way you'd learn anything, like riding a bicycle.	ისწავლე მათეამთიკა ისე როგოც სწავლობ ყველაფერ დანარჩენს, ისევე, როგორც ველოსიპედის ტარებას ისწავლიდი.


Stay on that bicycle. Fall off that bicycle.	იჯექი ველოსიპედზე. ჩამოვარდი ველოსიპედიდან.


Do it as long as necessary, until you have mastery.	აკეთეს ეს მანამ სანამ ოსტატობას არ მიაღწევ.


The traditional model, it penalizes you for experimentation and failure, but it does not expect mastery.	ტრადიციული მოდელი სჯის ექსპერიმენტირებისა და შეხდომებისთვის, მაგრამ ის არ მოელის ოსტატობის მიღწევას.


We encourage you to experiment. We encourage you to fail.	ჩვენ მივესალმებით ექსპერიმენტირებას. ჩვენ მივესალმებით შეცდომებს.


But we do expect mastery.	მაგრამ ჩვენ მოველით ოსტატობას.


This is just another one of the modules.	ეს ერთ-ერთი ჩვენი მოდულებისგას. ეს ტრიგონომეტრიაა.


This is shifting and reflecting functions.	ეს ფუნქციების გადაადგილება და არეკვლა.


And they all fit together.	და ისინი ყველა ერგება ერთმანეთს.


We have about 90 of these right now.	ეხლა ჩვენ გვაქ დაახლობით 90 ასეთი.


You can go to the site right now, it's all free, not trying to sell anything.	და თქვენ შეგიძლიათ შეხვიდეთ ეხლა საიტზე. ყველაფერი უფასოა. ჩვენ არ ვცდილობთ რაიმეს გაყიდვას.


But the general idea is that they all fit into this knowledge map.	ძირითადი იდეა ის არის, რომ ეს ყველა ჯდება ამ ცოდნის რუკაში.


That top node right there, that's literally single-digit addition, it's like one plus one is equal to two.	ზედა კვანძი, ფაქტიურად არის ერთ ნიშნა რიცხვების მომეტება. როგორც ერთს პლიუს ერთი უდრის ორს.


The paradigm is, once you get 10 in a row on that, it keeps forwarding you to more and more advanced modules.	და პარადიგმა შემდეგში, როცა გექნება ზედიზედ 10 სწორი პასუხი ამაში თქვენ გადახვალთ უფრო რთულ მოდულზე და ა.შ.


Further down the knowledge map, we're getting into more advanced arithmetic.	ასერომ თუ გაყვებით დაბლა ცოდნის რუკას, ჩვენ გადავალთ უფრო რთულ ამოცანებზე არითმეთიკაში.