This concept, called objectification, is the foundation of sexism, and we see it reinforced through every aspect of our lives.	ეს ცნება, რომელსაც ობიექტივაცია ეწოდება, სექსიზმის ფუნდამენტია და მის გაძლიერებას, ჩვენი ცხოვრების ყოველ ასპექტში ვხედავთ.


We see it in the government that refuses to punish men for raping women.	ამას ვხედავთ მთავრობაში, რომელიც უარს ამბობს კაცები დასაჯოს ქალის გაუპატიურებისათვის.


We see it in advertisements.	ვხედავთ რეკლამებში.


How many of you have seen an advertisement that uses a woman's breast to sell an entirely unrelated product?	რამდენს გაქვთ ნანახი რეკლამა, რომელიც ქალის მკერდს იყენებს სრულიად შეუსაბამო პროდუქტის გასაყიდად?


Or movie after movie after movie that portrays women as only love interests?	ან ფილმი-ფილმზე, რომელიც ქალებს, როგორც მხოლოდ სასიყვარულო ინტერესის საგანს ასახავს.


These examples might seem inconsequential and harmless, but they're insidious, slowly building into a culture that refuses to see women as people.	ეს მაგალითები შეიძლება უშედეგოდ და უვნებლად ჩანდეს, მაგრამ ისინი მზაკვრულია, და ნელ-ნელა ისეთ კულტურად ყალიბდება, რომელიც ქალს არ აღიქვამს ადამიანად.


We see this in the school that sends home a 10-year-old girl because her clothes were a distraction to boys trying to learn, or the government that refuses to punish men for raping women over and over, or the woman who is killed because she asked a man to stop grinding on her on the dance floor.	ჩვენ ამას ვხედავთ სკოლაში, რომელიც 10 წლის გოგონას სახლში აბრუნებს, რადგან მისი სამოსი ყურადღებას უფანტავს ბიჭებს, რომლებიც სწავლას ცდილობენ. ან მთავრობაში, რომელიც ისევ და ისევ არ სჯის კაცებს, ქალების გაუპატიურებისათვის. ან როცა კლავენ ქალს, რადგან მან საცეკვაო მოედანზე კაცს სთხოვა შეეწყვიტა მისი შეწუხება.


Media plays a large role in perpetuating the objectification of women.	მედიას დიდი როლი აკისრია ქალის ობიექტივაციის უკვდავყოფაში.


Let's consider the classic romantic comedy.	განვიხილოთ კლასიკური რომანტიკული კომედიები.


We're typically introduced to two kinds of women in these movies, two kinds of desirable women, anyway.	ამ ფილმებში, ჩვენ როგორც წესი ორი სახის ქალს წარმოგვიდგენენ, ორი სახის, მინიმუმ სასურველ ქალს.


The first is the sexy bombshell.	პირველი მათგანი სექსბომბაა.


This is the unbelievably gorgeous woman with the perfect body.	ეს არის არაჩვეულებრივად ლამაზი ქალი სრულყოფილი სხეულით.


Our leading man has no trouble identifying her and even less trouble having sex with her.	ჩვენი მთავარი გმირი მამაკაცი, მას უპრობლემოდ ამჩნევს და კიდევ ნაკლები პრობლემა აქვს სექსი ჰქონდეს მასთან.


The second is our leading lady, the beautiful but demure woman our leading man falls in love with despite not noticing her at first or not liking her if he did.	მეორე მათგანი, მთავარი გმირი ქალია. ლამაზი, მაგრამ მოკრძალებული ქალი, რომელიც მთავარ გმირ მამაკაცს უყვარდება მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად მას ვერ ამჩნევს, ან თუ შეამჩნია, არ მოსწონს.


The first is the slut.	პირველი ქალი მსუბუქი ყოფაქცევისაა.


She is to be consumed and forgotten.	იმისათვისაა, რომ მოიხმარო და დაივიწყო.


She is much too available.	ის მეტისმეტად ხელმისაწვდომია.


The second is desirable but modest, and therefore worthy of our leading man's future babies.	მეორე მათგანი სასურველი, მაგრამ მოკრძალებულია, ამიტომაც ღირსია მთავარი გმირის მომავალი შვილების დედა გახდეს.


Marriage material.	ცოლად მოსაყვანი ქალია.


We're actually told that women have two roles, but these two roles have a difficult time existing within the same woman.	ჩვენ გვეუბნებიან, რომ ქალს ორი როლი აქვს, მაგრამ ამ ორი როლის ერთ ქალში შეთავსება ჭირს.


On the rare occasion that I share with a new acquaintance that I study sex, if they don't end the conversation right then, they're usually pretty intrigued.	ზოგჯერ, როცა ახალ ნაცნობს ვუზიარებ, რომ მე სექსს შევისწავლი, ან საუბარს დაუყოვნებლივ ასრულებენ, ან საკმაოდ დაინტერესებულები არიან ხოლმე.


"Oh. Tell me more."	"ოჰ, უფრო მეტი მომიყევი".


So I do.	და ასეც ვაკეთებ.


"I'm really interested in studying the sexual behaviors of pregnant and postpartum couples."	"ჩემი ინტერესის საგანია შვილის მომლოდინე და მშობიარობის შემდგომი წყვილების სექსუალური ქცევის შესწავლა".


At this point I get a different kind of response.	რაზეც სულ სხვა პასუხს ვიღებ.


(Laughter) "Oh. Huh.	(სიცილი) "ოჰ, ჰმ,


Do pregnant people even have sex?	ორსულ ქალებს სექსი აქვთ საერთოდ?


Have you thought about studying sexual desire or orgasms?	სექსუალური სურვილების, ან ორგაზმის შესწავლაზე არ გიფიქრია?


That would be interesting, and sexy."	ეს საინტერესო და სექსუალური იქნებოდა".


Tell me. What are the first words that come to mind when you picture a pregnant woman?	მითხარით, პირველი რა სიტყვა მოგდით თავში, როდესაც ორსულ ქალს წარმოიდგენთ?


I asked this question in a survey of over 500 adults, and most responded with "belly" or "round" and "cute."	ეს კითხვა გამოკითხვისას 500-ზე მეტ ზრდასრულს დავუსვი და უმეტესმა მიპასუხა "ღიპი" ან "მრგვალი" და "საყვარელი".


This didn't surprise me too much.	ეს ძალიანაც არ გამკვირვებია.


What else do we label as cute?	კიდევ რას ვეძახით საყვარელს?


Babies. Puppies. Kittens.	ბავშვებს, ლეკვებს, კნუტებს,


The elderly. Right?	მოხუცებს, არა?


(Laughter) When we label an adult as cute, though, we take away a lot of their intelligence, their complexity.	(სიცილი) როდესაც ზრდასრულ ადამიანს საყვარელს ვეძახით, ჩვენ ვართმევთ მას ინტელექტის და პიროვნული სირთულის დიდ ნაწილს.


We reduce them to childlike qualities.	ჩვენ ისინი ბავშვის დონემდე დაგვყავს.


I also asked heterosexual men to imagine a woman that they're partnered with is pregnant, and then asked women to imagine that they are pregnant, and then tell me the first words that come to mind when they imagine having sex.	ასევე ჰეტეროსექსუალ კაცებს ვკითხე, წარმოედგინათ რომ მათი პარტნიორი ქალი ორსულადაა. შემდეგ ქალებს ვთხოვეთ წარმოედგინათ, რომ ორსულად არიან. შემდეგ კი, ეთქვათ პირველი სიტყვები, რაც თავში მოუვიდოდათ, როდესაც სქესობრივ აქტს წარმოიდგენენ.


Most of the responses were negative.	უმეტესი პასუხი ნეგატიური იყო.


"Gross."	"საზიზღრობა"


"Awkward."	"უხერხული"


"Not sexy." "Odd."	"არა სექსუალური"; " უცნაური"


"Uncomfortable."	"არაკომფორტული"


"How?"	"როგორ?"


(Laughter) "Not worth the trouble." "Not worth the risk."	(სიცილი) "პრობლემად არ ღირს"; "გარისკვად არ ღირს"


That last one really stuck with me.	ბოლომ განსაკუთრებით დამაფიქრა.


We might think that because we divorce pregnant women and moms from sexuality, we are removing the constraints of sexual objectification.	შეიძლება იფიქროთ, რომ რადგან ორსულ ქალებსა და დედებს სექსუალურობას ვაშორებთ, მათ სექსუალურ ობიექივაციასაც ვაცილებთ


They experience less sexism. Right?	და ისინი ნაკლებ სექსიზმს განიცდიან, არა?


Not exactly.	მთლად ასე არაა.


What happens instead is a different kind of objectification.	ამის ნაცვლად სხვა ტიპის ობიექივაციას აქვს ადგილი.


In my efforts to explain this to others, one conversation led to the Venus of Willendorf, a Paleolithic figurine scholars assumed was a goddess of love and beauty, hence the name Venus.	ერთხელ, როცა სხვებისთვის ამის ახსნას ვცდილობდი, ვილენდორფის ვენერამდე მივედი, პალეოლითის ფიგურამდე, რომელსაც მეცნიერები სიყვარულისა და სილამაზის ქალღმერთად მიიჩნევდნენ, რის გამოც ვენერა დაერქვა.


This theory was later revised, though, when scholars noted the sculptor's obvious focus on the figurine's reproductive features: large breasts, considered ideal for nursing; a round, possibly pregnant belly; the remnants of red dye, alluding to menstruation or birth.	თუმცა, თეორია მოგვიანებით გადაიხედა, როდესაც მეცნიერებმა შეამჩნიეს, რომ მოქანდაკე აშკარად რეპროდუქციულ თვისბებეზე ამახვილებდა ყურადღებას: დიდი მკერდი, იდეალურად მიიჩნეოდა მეძუძურებისთვის; მრგვალი მუცელი, სავარაოდოდ ორსულობის გამო; წითელი საღებავის ნარჩენები მენსტრუაციაზე, ან მშობიარობაზე მიუთითებდა.


They also assumed that she was meant to be held or placed lying down because her tiny feet don't allow her to be freestanding.	მათ ასევე ივარაუდეს, რომ ის ხელში ასაყვანად ან დასაწოლად იყო შექმნილი, რადგან მომცრო ტერფების გამო, ის ფეხზე ვერ დადგებოდა.


She also had no face.	მას ასევე არ ჰქონდა სახე.


For this reason, it was assumed that she was a representation of fertility and not a portrait of a person.	ამ მიზეზის გამო მიიჩნიეს, რომ ნაყოფიერების სიმბოლო იყო და არა პიროვნების გამოხატულება.


She was an object.	ის იყო ობიექტი.


In the history of her interpretation, she went from object of ideal beauty and love to object of reproduction.	მისი ინტერპრეტაციის ისტორიაში, ის იდეალური სილამაზისა და სიყვარულის ობიექტიდან, რეპროდუქციის ობიექტად გადაიქცა.


I think this transition speaks more about the scholars who have interpreted her purpose than the actual purpose of the figurine herself.	ვფიქრობ, ეს გადაქცევა, იმ მეცნიერებზე უფრო მეტს ამბობს, რომლებმაც მის დანიშნულებას ინტერპრეტაცია გაუკეთეს, ვიდრე თავად ფიგურის ნამდვილ დანიშნულებაზე.


When a woman becomes pregnant, she leaves the realm of men's sexual desire and slides into her reproductive and child-rearing role.	როდესაც ქალი ორსულდება, ის კაცის სექსუალური სურვილის სამეფოს ტოვებს და გადაინაცვლებს რეპროდუქციულ და ბავშვის აღმზრდელის როლში.


In doing so, she also becomes the property of the community, considered very important but only because she's pregnant. Right?	ამ დროს, ის საზოგადოების საკუთრება ხდება და მიიჩნევა ძალიან მნიშვნელოვნად, მხოლოდ იმიტომ რომ ის ორსულადაა.


I've taken to calling this the Willendorf effect, and once again we see it reinforced in many aspects of her life.	ამას ვილენდორფის ეფექტს ვეძახი და კიდევ ერთხელ, ჩვენ ამის გაძლიერებას მისი ცხოვრების ყველა ასპექტში ვხედავთ.


Has anyone here ever been visibly pregnant?	ვინმე თქვენგანი შესამჩნევად ორსული ყოფილა?


(Laughter) Yeah. Lots of you, right?	(სიცილი) კარგი, ბევრი თქვენგანი, არა?


So how many of you ever had a stranger touch your belly during pregnancy, maybe without even asking your permission first?	რამდენ თქვენგანს შეგხებიათ უცნობი მუცელზე ორსულობისას, შეიძლება კითხვის გარეშეც კი?


Or told what you can and cannot eat by somebody who is not your doctor, your medical care provider?	ან რამდენს მოგისმენიათ რჩევები იმაზე, თუ რისი ჭამა შეგიძლიათ და რისი არა, ვიღაცისგან, ვინც თქვენი არც ექიმია და არც სამდიცინო კონსულტანტი?


Or asked private questions about your birth plan?	ან პირადული კითხვები დაუსვამს თქვენი მშობიარობის გეგმების შესახებ?


And then told why those choices are all wrong?	და შემდეგ აუხსნია რატომაა ყველა ეს არჩევანი არასწორი?


Yeah, me too.	დიახ, ჩემთვისაც.


Or had a server refuse to bring you a glass of wine?	ან რამდენისთვის უთქვამთ ღვინით მომსახურებაზე უარი?


This one might give you pause, I know, but stay with me.	ამან შეიძლება შეგაფიქრიანოთ, მაგრამ მომისმინეთ.


This is a huge secret.	ეს უდიდესი საიდუმლოა.


It is actually safe to drink in moderation during pregnancy.	სინამდვილეში ორსულობისას ზომიერად დალევა უსაფრთხოა.


Many of us don't know this because doctors don't trust pregnant women with this secret -- (Laughter) especially if she's less educated or a woman of color.	ბევრმა ჩვენგანმა ეს არ იცის, რადგან ექიმები არ ანდობენ ორსულ ქალებს ამ საიდუმლოს. (სიცილი) განსაკუთრებით კი, თუ ის ნაკლებად განათლებული, ან ფერადკანიანია.


What this tells us is, this Willendorf effect, it's also classist and racist.	ეს გვაჩვენებს, რომ ვილენდორფის ეფექტი, ასევე კლასისტური და რასისტულია.


It's present when the government reminds women with every new anti-choice bill that the contents of her uterus are not her own, or when an ob-gyn says, "While it's safe to have sex during pregnancy, sometimes you never know.	ეს ხდება, როდესაც მთავრობა ქალებს ყოველ ახალი აბროტის საწინააღმდეგო კანონპროექტით შეახსენებს, რომ მისი საშვილოსნო, მისი საკუთრება არ არის; ან როდესაც მეან-გინეკოლოგი ეუბნება, "მართალია, ორსულობისას სექსი უსაფრთხოა, მაგრამ ზოგჯერ არავინ იცის,


Better safe than sorry, right?"	უკეთესია უსაფრთხოდ იყოთ, ვიდრე ინანოთ, არა?"


She's denied basic privacy and bodily autonomy under the guise of "be a good mother."	მას ურღვევენ მისი საკუთარი სხეულის ავტონომიას "კარგი დედობის" არგუმენტით.


We don't trust her to make her own decisions.	ჩვენ მას გადაწყვეტილების მიღებას არ ვანდობთ.


She's cute, remember?	გაიხსენეთ, ის საყვარელია.


When we tell women that sexual pleasure -- excuse me.	როდესაც ქალებს ვეუბნებით, რომ სექსუალური სიამოვნება... უკაცრავად.


When we tell women that sex isn't worth the risk during pregnancy, what we're telling her is that her sexual pleasure doesn't matter.	როდესაც ქალებს ვეუბნებით, რომ ორსულობისას სექსი რისკად არ ღირს, სინამდვილეში ვეუბნებით, რომ მისი სექსუალური სიამოვნება არაა მნიშვნელოვანი.


So what we are telling her is that she in fact doesn't matter, even though the needs of her fetus are not at odds with her own needs.	ანუ ფაქტიურად ვეუბნებით, რომ ის თავად უმნიშვნელოა. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ნაყოფის საჭიროებები არ ეწინააღმდეგება მის მოთხოვნილებებს.


So medical providers, such as the American College of Obstetricians and Gynecologists have the opportunity to educate about the safety of sex during pregnancy.	ასე რომ, სამედიცინო დაწესებულებებს, როგორიცაა ამერიკული მეან-გინეკოლოგების კოლეჯი, აქვთ შესაძლებლობა გაანათლონ ხალხი უსაფრთხო სექსის შესახებ ორსლობისას.


So what do the experts say?	მაშ, რას ამბობენ ექსპერტები?


ACOG actually has no public official statement about the safety of sex during pregnancy.	ამ კოლეჯს ოფიციალური განცხადება უსაფრთხო სექსის შესახებ ურსულობისას არ გაუკეთებია.


Guidance from the Mayo Clinic is generally positive but presented with a caveat: "Although most women can safely have sex throughout pregnancy, sometimes it's best to be cautious."	მეიოს კლინიკის რჩევა ზოგადად დადებითია, მაგრამ თან ახლავს გაფრთხილება: "თუმცა, ქალთა უმეტესობისთვის ორსულობისას სექსი უსაფრთხოა, ზოგჯერ უკეთესია ფრთხილად იყოთ".


Some women don't want to have sex during pregnancy, and that's OK.	ზოგ ქალს ორსულობისას სექსი არ უნდა და ეს ნორმალურია.


Some women do want to have sex during pregnancy, and that's OK, too.	ზოგ ქალს უნდა სექსი ორსულობისას და ესეც ნორმალურია.


What needs to stop is society telling women what they can and cannot do with their bodies.	ის რაც უნდა შეწყდეს, არის საზოგადოების რჩევები იმაზე, თუ რა შეუძლიათ, ან არ შეუძლიათ უქნან მათ საკუთარ სხეულს.


(Applause) Pregnant women are not faceless, identity-less vessels of reproduction who can't stand on their own two feet.	(აპლოდისმენტები) ორსული ქალი უსახო, იდენტობას მოკლებული რეპროდუქციული სისხლძარღვები არ არის, რომელსაც საკუთარ, ორ ფეხზე დგომა არ შეუძლია.


But the truth is, the real secret is, we tell all women that their sexual pleasure doesn't matter.	თუმცა, სინამდვილეში, ყველა ქალს ვეუბნებით, რომ მათი სექსუალური სიამოვნება არაა მნიშვნელოვანი.


We refuse to even acknowledge that women who have sex with women or women who don't want children even exist.	ჩვენ არც კი ვაღიარებთ ისეთი ქალების არსებობას, რომლებსაც სექსი ქალებთან აქვთ, ან რომლებსაც არ უნდათ ბავშვების ყოლა.


"Oh, it's just a phase ...	"ოჰ, ეს უბრალოდ ეტაპია...


she just needs the right man to come along."	მას უბრალოდ შესაფერისი კაცი სჭირდება".


Every time a woman has sex simply because it feels good, it is revolutionary.	ყოველ ჯერზე, როდესაც ქალს სექსი მხოლოდ სიამოვნებისთვის აქვს, ეს რევოლუციაა.


She is revolutionary.	ეს ქალი რევოლუციონერია.


She is pushing back against society's insistence that she exist simply for men's pleasure or for reproduction.	ის საზოგადოებრივ ზეწოლას ეწინააღმდეგება რომელიც ამტკიცებს, რომ ის მხოლოდ კაცების სიამოვნებისთვის, ან რეპროდუქციისთვის არსებობს.


A woman who prioritizes her sexual needs is scary, because a woman who prioritizes her sexual needs prioritizes herself.	ქალი, რომელიც საკუთარ სექსუალურ მოთხოვნილებებს ანიჭებს უპირატესობას, საშიშია, რადგან ის ამით საკუთარ თავს ანიჭებს უპირატესობას.


(Applause) That is a woman demanding that she be treated as an equal.	(აპლოდისმენტები) ეს ქალი მოითხოვს, რომ მას მოექცნენ, როგორც თანასწორს.


That is a woman who insists that you make room for her at the table of power, and that is the most terrifying of all because we can't make room for her without some of us giving up the extra space we hold.	ეს ქალი მოითხოვს, რომ ძალაუფლების მაგიდასთან ადგილი მისცენ და ეს ყველაზე მეტად გვაშინებს, რადგან მისთვის ადგილის მიცემა, ჩვენი ზედმეტი ადგილის დათმობას ნიშნავს.


(Applause) I have one last secret for you.	(აპლოდისმენტები) თქვენთვის უკანასკნელი საიდუმლო მაქვს.


I am the mother of two boys and we could use your help.	ორი ბიჭის დედა ვარ. და თქვენ შეიძლება დაგვეხმაროთ.


Even though my boys hear me say regularly that it's important for men to recognize women as equals and they see their father modeling this, we need what happens in the world to reinforce what happens in our home.	მიუხედავად იმისა, რომ ჩემს ბიჭებს ჩემგან სულ ესმით, რომ მნიშვნელოვანია კაცებმა ქალები თანასწორად აღიქვან და ისინი მამის ქცევაშიც ამის მაგალითს ხედავენ, საჭიროა გარემომაც გააძლიეროს ის, რაც ჩვენ სახლში ხდება.


This is not a men's problem or a women's problem.	ეს ქალის, ან კაცის პრობლემა არ არის,


This is everyone's problem, and we all play a role in dismantling systems of inequality.	ეს ყველას პრობლემაა. და ყველა ჩვენს როლს ვასრულებთ უთანასწორო სისტემის დანგრევაში.


For starters, we have got to stop telling women what they can and cannot do with their bodies.	დასაწყისისთვის, ჩვენ უნდა შევწყვიტოთ ქალისთვის იმის თქმა, თუ რა შეუძლიათ, ან არ შეუძლიათ უქნან საკუთარ სხეულს.


(Applause) This includes not treating pregnant women like community property.	(აპლოდისმენტები) ამაში შედის ის, რომ არ მოვექცეთ ორსულ ქალს, როგორც საზოგადოების საკუთრებას.


If you don't know her, don't even ask to touch her belly.	თუ მას არ იცნობთ, არც კი სთხოვოთ მუცელზე შეხება.


You wouldn't anybody else.	თუ თქვენ არ იზამთ, არც სხვა იზამს.


Don't tell her what she can and cannot eat.	არ უთხრათ რისი ჭამა შეუძლია, ან არ შეუძლია.


Don't ask her private details about her medical decisions.	არ ჰკითხოთ მისი პირადი სამედიცინო გადაწყვეტილებების შესახებ.


This also includes understanding that even if you are personally against abortion, you can still fight for a woman's right to choose.	ასევე თუნდაც თქვენ პირადად აბროტის მოწინააღმდეგე იყოთ, მაინც შეგიძლიათ იბრძოლოთ ქალების არჩევანის უფლებისთვის.


When it comes to women's equality, the two need not oppose one another.	როდესაც საქმე ქალების თანასწორობას ეხება, ეს ორი ერთმანეთს არ ეწინააღმდეგება.


If you're somebody who has sex with women, prioritize her pleasure.	თუ თქვენ სექსი გაქვთ ქალთან, უპირატებობა მიანიჭეთ მის სიამოვნებას.


If you don't know how, ask.	თუ არ იცით როგორ, ჰკითხეთ.


If you have children -- (Laughter) have conversations about sex as early as possible, because kids don't look up s-e-x in the dictionary anymore.	თუ გყავთ შვილები... (სიცილი) რაც შეიძლება ადრე ესაუბრეთ სექსის შესახებ, რადგან ბავშვები უკვე ლექსიკონებში აღარ ეძებენ სიტყვა "სექსს",


They look it up on the internet.	არამედ ინტერნეტში.


And when you're having those conversations about sex, don't center them on reproduction only.	და როდესაც სექსის შესახებ ესაუბრებით, მხოლოდ რეპროდუქციაზე არ გაამახვილოთ ყურადღება.


People have sex for many reasons, some because they want a baby, but most of us have sex because it feels good.	ადამიანებს სექსი ბევრი სხვადასხვა მიზნით აქვთ. ზოგს იმიტომ რომ შვილი უნდა, მაგრამ უმეტეს ჩვენგანს სექსი სიამოვნების გამო აქვს.


Admit it.	აღიარეთ.


And regardless of whether you have children or not, support comprehensive sex education that doesn't shame our teenagers.	და მიუხედავად იმისა ბავშვები გყავთ თუ არა, მხარი დაუჭირეთ ღრმა სექსუალურ განათლებას, რომელიც არ არცხვენს ჩვენს მოზარდებს.


(Applause) Nothing positive comes from shaming teens for their sexual desires, behaviors, other than positive STD and pregnancy tests.	(აპლოდისმენტები) არაფერი პოზიტიური არ მოაქვს მოზარდების შერცხვენას, მათი სექსუალური სურვილების და ქცევების გამო, გარდა ორსულობისა და სექსუალური გზით გადამდები დაავდებების.


Every single day, we are all given the opportunity to disrupt patterns of inequality.	ყოველ დღე გვაქვს შესაძლებლობა, რომ უთანასწორო სტრუქტურა შევცვალოთ.


I think we can all agree that it's worth the trouble to do so.	ვფიქრობ, ყველა ვთანხმდებით, რომ ამისთვის გარჯა ნამდვილად ღირს.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I am a chef and a food policy guy, but I come from a whole family of teachers.	მე შეფ-მზარეული და სასურსათო პოლიტიკის ექსპერტი ვარ, მაგრამ პედაგოგების ოჯახიდან მოვდივარ.


My sister is a special ed teacher in Chicago.	ჩემი და ინკლუზიური განათლების პედაგოგია ჩიკაგოში.


My father just retired after 25 years teaching fifth grade.	მამა 25 წელი მეხუთე კლასელებს ასწავლიდა და ახლახანს პენსიაზე გავიდა.


My aunt and uncle were professors.	ბიძა და დეიდა პროფესორები იყვნენ.


My cousins all teach.	ჩემი ყველა ბიძაშვილი ასწავლის.


Everybody in my family, basically, teaches except for me.	ჩემ ოჯახში ჩემ გარდა, პრაქტიკულად ყველა ასწავლის.


They taught me that the only way to get the right answers is to ask the right questions.	მათ მასწავლეს, რომ სწორი პასუხების მიღების ერთადერთი გზა, სწორი კითხვების დასმაა.


So what are the right questions when it comes to improving the educational outcomes for our children?	მაშ, რა არის სწორი კითხვები, როდესაც საქმე ჩვენი ბავშვების აკადემიური მოსწრების გაუმჯობესებას ეხება?


There's obviously many important questions, but I think the following is a good place to start: What do we think the connection is between a child's growing mind and their growing body?	ცხადია, ბევრი მნიშვნელოვანი კითხვა არსებობს, მაგრამ ვფიქრობ, შეგვიძლია შემდეგით დავიწყოთ: როგორ ფიქრობთ, რა კავშირია ბავშვების მზარდ გონებასა და მათ მზარდ სხეულს შორის?


What can we expect our kids to learn if their diets are full of sugar and empty of nutrients?	რის სწავლას ველით ჩვენი ბავშვებისგან, თუ მათი კვების რაციონი შაქრით სავსეა და საკვები ნივთიერებებისგან დაცლილი?


What can they possibly learn if their bodies are literally going hungry?	რის სწავლას შეძლებენ, თუ მათი სხეულები პირდაპირი გაგებით შიმშილობენ?


And with all the resources that we are pouring into schools, we should stop and ask ourselves: Are we really setting our kids up for success?	და ყველა იმ რესურით, რომელსაც სკოლებში ვდებთ, უნდა შევჩერდეთ და საკუთარ თავებს ვკითხოთ: ნამდვილად ვუწყობთ ჩვენს ბავშვებს ხელს წარმატების მიღწევაში?


Now, a few years ago, I was a judge on a cooking competition called "Chopped."	რამდენიმე წლის წინ, მზარეულების კონკურს "დაჭრილში" ჟიურის წევრი ვიყავი.


Four chefs compete with mystery ingredients to see who can cook the best dishes.	ოთხი შეფ-მზარეული საუკეთესო კერძის მომზადებაში საიდუმლო ინგრედიენტებით ეჯიბრებოდა ერთმანეთს.


Except for this episode -- it was a very special one.	ამ ეპიზოდს თუ არ ჩავთვლით, ყველაფერი განსაკუთრებული იყო.


Instead of four overzealous chefs trying to break into the limelight -- something that I would know nothing about -- (Laughter) these chefs were school chefs; you know, the women that you used to call "lunch ladies," but the ones I insist we call "school chefs."	ოთხი მეტისმეტად ბეჯითი მზარეულის ნაცვლად, რომელიც ყურადღების ცენტრში მოხვედრას ცდილობს... რაზეც მე არაფერი ვიცი... (სიცილი) ისინი სკოლის შეფ-მზარეულები იყვნენ. აი, ის ქალები, ადრე "ბუფეტის ქალს" რომ ვეძახდით, მაგრამ მოვითხოვ "სკოლის შეფ-მზარეულები" დავუძახოთ.


Now, these women -- God bless these women -- spend their day cooking for thousands of kids, breakfast and lunch, with only $2.68 per lunch, with only about a dollar of that actually going to the food.	ეს ქალები... ღმერთმა დალოცოს ისინი... დღეებს ათასობით ბავშვისთვის საჭმლის მზადებაში ატარებენ. საუზმე და ლანჩი, მხოლოდ 2,68 დოლარად. საიდანაც მხოლოდ 1 დოლარი მიდის საჭმელზე.


In this episode, the main-course mystery ingredient was quinoa.	ამ ეპიზოდში, მთავარი კერძის საიდუმლო ინგრედიენტი კინოა იყო.


Now, I know it's been a long time since most of you have had a school lunch, and we've made a lot of progress on nutrition, but quinoa still is not a staple in most school cafeterias.	ვიცი, დიდი დრო გავიდა მას შემდეგ, რაც უმეტეს თქვენგანს სკოლაში უჭამია და კვებაში დიდი პროგრესი განვიცადეთ, თუმცა კინოა ჯერ კიდევ არ არის ძირითადი პროდუქტი სკოლების სასადილოებში.


(Laughter) So this was a challenge.	(სიცილი) ასე რომ, ეს გამოწვევა იყო.


But the dish that I will never forget was cooked by a woman named Cheryl Barbara.	კერძი, რომელიც არასდროს დამავიწყდება, ქალმა, სახელად შერილ ბარბარამ მოამზადა.


Cheryl was the nutrition director at High School in the Community in Connecticut.	შერილი კონექტიკუტის საშუალო სკოლაში, დიეტოლოგიის დირექტორი იყო.


She cooked this delicious pasta.	მან გემრიელი პასტა მოამზადა, რომელიც შესანიშნავი იყო.


It was a pappardelle with Italian sausage, kale, Parmesan cheese.	ეს იყო პაპარდელე იტალიური სოსისით, ხუჭუჭა კომბოსტოთი და პარმეზანის ყველით.


It was delicious, like, restaurant-quality good, except -- she basically just threw the quinoa, pretty much uncooked, into the dish.	ისეთი გემრიელი იყო, როგორც რესტორნის, თუმცა მან კერძში კინოა თითქმის უმი ჩაყარა.


It was a strange choice, and it was super crunchy.	უცნაური არჩევანი იყო, და კერძი ძალიან ხრაშუნა გამოვიდა.


(Laughter) So I took on the TV accusatory judge thing that you're supposed to do, and I asked her why she did that.	(სიცილი) სატელევიზიო გადაცემაში მონაწილე ჩვეული ჟიურის როლი მოვირგე და ვკითხე ეს რატომ გააკეთა.


Cheryl responded, "Well, first, I don't know what quinoa is."	შერილმა მიპასუხა: "პირველ რიგში, არ ვიცი რა არის კინოა".


(Laughter) "But I do know that it's a Monday, and that in my school, at High School in the Community, I always cook pasta."	(სიცილი) "მაგრამ ვიცი, რომ ორშაბათია და რომ ჩვენ სკოლაში ამ დღეს სულ პასტას ვამზადებ".


See, Cheryl explained that for many of her kids, there were no meals on the weekends.	შერილმა განმარტა, რომ უმეტეს ბავშვს ვიკენდებზე საკვები არ ჰქონდა.


No meals on Saturday.	საკვები არ ჰქონდა შაბათს


No meals on Sunday, either.	საკვები არ ჰქონდა კვირას.


So she cooked pasta because she wanted to make sure she cooked something she knew her children would eat.	ასე რომ, ის პასტას ამზადებდა ანუ ისეთ რამეს, რასაც მოსწავლეები ნამდვილად შეჭამდნენ.


Something that would stick to their ribs, she said.	როგორც მან თქვა "რაღაც, რაც მათ ფერდებს ამოავსებდა"


Something that would fill them up.	რაღაც, რაც მათ გააძღობდა.


Cheryl talked about how, by the time Monday came, her kids' hunger pangs were so intense that they couldn't even begin to think about learning.	შერილმა მოყვა, რომ როცა ორშაბათი მოვა მოსწავლეები იმდენად მშივრები არიან, რომ სწავლაზე ფიქრის დაწყებაც კი არ შეუძლიათ.


Food was the only thing on their mind.	საჭმელი ერთადერთი რამ იყო, რაზეც ფიქრობდნენ,


The only thing.	ერთადერთი რამ.


And unfortunately, the stats -- they tell the same story.	საუბედუროდ, სტატისტიკაც ამას გავჩვენებს.


So, let's put this into the context of a child.	მოდით, ეს ბავშვის თვალსაზრისით განვიხილოთ


And we're going to focus on the most important meal of the day, breakfast.	და დღის ყველაზე მნიშვნელოვან საკვებზე, საუზმეზე გავამახვილოთ ყურადღება,


Meet Allison.	გაიცანით ელისონი.


She's 12 years old, she's smart as a whip and she wants to be a physicist when she grows up.	ის 12 წლისაა. ის უჩვეულოდ ჭკვიანია და როდესაც გაიზრდება, უნდა რომ ფიზიკოსი გახდეს.


If Allison goes to a school that serves a nutritious breakfast to all of their kids, here's what's going to follow.	ელისონის სკოლას, საკვები ნივთიერებებით მდიდარი საუზმე რომ ჰქონდეს, ყველა მოსწავლისთვის, ამას შემდეგი რამეები მოყვება.


Her chances of getting a nutritious meal, one with fruit and milk, one lower in sugar and salt, dramatically increase.	შანსი, რომ მან მიიღოს საკვები ნივთიერებებით მდიდარი საჭმელი: მეტი ხილითა და რძით და ნაკლები შაქრითა და მარილით, მკვეთრად გაიზრდება.


Allison will have a lower rate of obesity than the average kid.	ელისონი ნაკლებად იქნება სიმსუქნისკენ მიდრეკილი.


She'll have to visit the nurse less.	ნაკლებად იავადმყოფებს,


She'll have lower levels of anxiety and depression.	ნაკლებად ექნება მღელვარება და დეპრესია


She'll have better behavior.	ექნება უკეთესი ქცევა,


She'll have better attendance, and she'll show up on time more often.	უკეთესი დასწრება და უფრო ხშირად გამოცხადდება დროულად.


Why?	რატომ?


Well, because there's a good meal waiting for her at school.	იმიტომ რომ კარგი საჭმელი ელოდება სკოლაში.


Overall, Allison is in much better health than the average school kid.	ჯამში ელისონს უკეთესი ჯანმრთელობა ექნება, ვიდრე საშუალო სტატისტიკურ მოსწავლეს.


So what about that kid who doesn't have a nutritious breakfast waiting for him?	რაც შეეხება ბავშვს, რომელსაც საკვები ნივთიერებებით მდიდარი საუზმე არ ელოდება სკოლაში.


Well, meet Tommy.	გაიცანოთ ტომი


He's also 12. He's a wonderful kid.	ის ასევე 12 წლისაა და შესანიშნავი ბავშვია.


He wants to be a doctor.	მას უნდა, რომ ექიმი გამოვიდეს.


By the time Tommy is in kindergarten, he's already underperforming in math.	ბაღში მყოფი ტომი, უკვე ჩამორჩა მათემატიკაში.


By the time he's in third grade, he's got lower math and reading scores.	როცა მესამე კლასშია, მათემატიკისა და კითხვაში დაბალ ქულებს იღებს.


By the time he's 11, it's more likely that Tommy will have to have repeated a grade.	11 წლისთვის, სავარაუდოდ ტომს კლასში ჩარჩენა მოუწევს.


Research shows that kids who do not have consistent nourishment, particularly at breakfast, have poor cognitive function overall.	კვლევის მიხედვით, ბავშვებს, რომლებსაც სტაბილური კვების რეჟიმი არ აქვთ, განსაკუთრებით კი საუზმის შემთხვევაში, საერთო ჯამში, სუსტი კოგნიტური ფუნქციონირება ახასიათებთ.


So how widespread is this problem?	რამდენად გავრცელებულია ეს პრობლემა?


Well, unfortunately, it's pervasive.	სამწუხაროდ ის საყოველთაოა.


Let me give you two stats that seem like they're on opposite ends of the issue, but are actually two sides of the same coin.	ორ სტატისტიკურ მონაცემს მოვიტან, რომელიც თითქოს ერთმანეთის საპირისპიროა, მაგრამ რეალურად ერთი მონეტის ორი მხარეა.


On the one hand, one in six Americans are food insecure, including 16 million children -- almost 20 percent -- are food insecure.	ერთის მხრივ, 6-დან ერთი ამერიკელი არასაკმარისად იკვებება, 16 მილიონი ბავშვის ჩათვლით, რაც თითქმის 20%-ია. მათ არ აქვთ საკმარისი საკვები.


In this city alone, in New York City, 474,000 kids under the age of 18 face hunger every year.	მხოლოდ აქ, ნიუ-იორკში ყოველწლიურად 474 000 არასრულწლოვანი შიმშილს ებრძვის.


It's crazy.	ეს სიგიჟეა.


On the other hand, diet and nutrition is the number one cause of preventable death and disease in this country, by far.	მეორეს მხრივ, არასწორი კვება, თავიდან აცილებადი სიკვდილიანობის და დაავადებების მთავარი გამომწვევია ამ ქვეყანაში.


And fully a third of the kids that we've been talking about tonight are on track to have diabetes in their lifetime.	იმ ბავშვების მესამედი, რომლებზეც ამ საღამოს ვსაუბრობთ, დიაბეტისკენ მიმავალ გზაზე არიან.


Now, what's hard to put together but is true is that, many times, these are the same children.	აღსაქმელად რთულია, მაგრამ რეალურად, ერთიდაიგივე ბავშვებზეა ლაპარაკი.


So they fill up on the unhealthy and cheap calories that surround them in their communities and that their families can afford.	ბავშვები არაჯანსაღ და იაფფასიან კალორიებს იღებენ, რომლებიც მათ წრეშია და რომლებზეც მათ ოჯახებს მიუწვდებათ ხელი.


But then by the end of the month, food stamps run out or hours get cut at work, and they don't have the money to cover the basic cost of food.	მაგრამ თვის ბოლოსთვის საკვების კუპონები ილევა, ან სამუშაო საათები მცირდება და მათ საბაზისო საკვების ფული არ აქვთ.


But we should be able to solve this problem, right?	ჩვენ უნდა შევძლოთ ამ პრობლემის გადაჭრა.


We know what the answers are.	ასე არაა? გვაქვს ამის პასუხები.


As part of my work at the White House, we instituted a program that for all schools that had 40 percent more low-income kids, we could serve breakfast and lunch to every kid in that school.	თეთრ სახლში ჩემი სამუშაოს ფარგლებში ჩვენ შევიმუშავეთ პროგრამა, რომ ყველა სკოლაში, რომელსაც 40%-ზე მეტი დაბალ შემოსავლიანი ოჯახის ბავშვები ჰყავდათ, ყველა მოსწავლეს საუზმითა და ლანჩით ვემსახურებოდით უფასოდ.


This program has been incredibly successful, because it helped us overcome a very difficult barrier when it came to getting kids a nutritious breakfast.	ეს პროგრამა წარმოუდგენლად წარმატებული იყო, რადგან ბავშვების საკვები ნივთიერებებით გაჯერებული საუზმით უზრუნველყოფისას, ის ძალიან რთული ბარიერის დაძლევაში დაგვეხმარა.


And that was the barrier of stigma.	ეს იყო სტიგმის ბარიერის დაძლევა.


See, schools serve breakfast before school, and it was only available for the poor kids.	სკოლები ბავშვებს საუზმით, სწავლის დაწყებამდე ემსახურებოდნენ. ეს მხოლოდ ღარიბი ბავშვებისთვის ხდებოდა.


So everybody knew who was poor and who needed government help.	ამიტომ ყველამ იცოდა ვის უჭირდა და ვის სჭირდებოდა მთავრობის დახმარება.


Now, all kids, no matter how much or how little their parents make, have a lot of pride.	ყველა ბავშვი, მნიშვნელობა არ აქვს მისი მშობლები რამდენად შეძლებულები არიან, საკმაოდ ამაყია.


So what happened?	მაშ, რა მოხდა?


Well, the schools that have implemented this program saw an increase in math and reading scores by 17.5 percent.	სკოლებმა, რომლებმაც ეს პროგრამა დანერგეს, მათემატიკასა და კითხვის შედეგებში 17,5%-იანი ზრდა განიცადეს.


17.5 percent.	17,5%-იანი


And research shows that when kids have a consistent, nutritious breakfast, their chances of graduating increase by 20 percent.	კვლევა გვაჩვენს, რომ როდესაც ბავშვებს სტაბილური, საკვები ნივთიერებებით მდიდარი საუზმე აქვთ, მათ მიერ უნივერსიტეტის დამთავრების ალბათობა 20%-ით იზრდება.


20 percent.	20%-ით.


When we give our kids the nourishment they need, we give them the chance to thrive, both in the classroom and beyond.	როდესაც ჩვენს შვილებს ვკვებავთ, ისე როგორც საჭიროა, ამით წარმატების პირობებს ვუქმნით, კლასშიც და მის მიღმაც


Now, you don't have to trust me on this, but you should talk to Donna Martin.	შეგიძლიათ არ მენდოთ, მაგრამ დონა მარტინს უნდა ესაუბროთ.


I love Donna Martin.	მიყვარს დონა მარტინი.


Donna Martin is the school nutrition director at Burke County in Waynesboro, Georgia.	დონა მარტინი ბურკეს სკოლის კვების დირექტორია ვეინესბოროში, ჯორჯიის შტატში.


Burke County is one of the poorest districts in the fifth-poorest state in the country, and about 100 percent of Donna's students live at or below the poverty line.	ბურკე ერთ-ერთ უღარიბესი რეგიონია, სიღარიბით ბოლოდან მეხუთე შტატში ქვეყანაში და დონას სტუდენტების თითქმის 100% სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობს.


A few years ago, Donna decided to get out ahead of the new standards that were coming, and overhaul her nutrition standards.	რამდენიმე წლის წინ, დონამ გადაწყვიტა ახალი დასანერგი სტანდარტები გაეუმჯობესებინა და კვების სტანდარტების ძირეული ცვლილება მოეხდინა.


She improved and added fruit and vegetables and whole grains.	მან გააუმჯობესა კვება, დაამატა ხილ-ბოსტნეული და მარცვლეული.


She served breakfast in the classroom to all of her kids.	უზრუნველყო საუზმე ყველა მისი მოსწავლისათვის კლასშივე


And she implemented a dinner program.	და დანერგა სადილის პროგრამა.


Why?	რატომ?


Well, many of her kids didn't have dinner when they went home.	სახლში დაბრუნებული მისი მოსწავლეების უმეტესობას სადილი არ ჰქონდა,


So how did they respond?	მაშ, რა მოჰყვა ამას?


Well, the kids loved the food.	ბავშვებს მოეწონათ საკვები.


They loved the better nutrition, and they loved not being hungry.	მათ მოეწონათ უკეთესი კვება და ის, რომ მშივრები აღარ იყვნენ.


But Donna's biggest supporter came from an unexpected place.	დონას მოულოდნელი მხარდამჭერი გამოუჩნდა.


His name from Eric Parker, and he was the head football coach for the Burke County Bears.	მისი სახელი ერიკ პარკერია. ის საფეხბურთო გუნდის, ბურკის რეგიონის "დათვების" მთავარი მწვრთნელი იყო.


Now, Coach Parker had coached mediocre teams for years.	მწვრთნელი პარკერი წლების განმავლობაში საშუალო გუნდებს წვრთნიდა.


The Bears often ended in the middle of the pack -- a big disappointment in one of the most passionate football states in the Union.	"დათვები" თითქმის სულ ცხრილის შუაში ამთავრებდნენ. ეს დიდი იმედგაცრუება იყო, ფეხბურთით ერთ-ერთი ყველაზე გატაცებული შტატისთვის.


But the year Donna changed the menus, the Bears not only won their division, they went on to win the state championship, beating the Peach County Trojans 28-14.	მაგრამ იმ წელს, როდესაც დონამ მენიუ შეცვალა, "დათვებმა" არა მხოლოდ მათი დივიზიონი მოიგეს, არამედ ფიჩის რეგიონის "ტროიანელების" დამარცხებით, ანგარიშით 28-14, შტატის ჩემპიონებიც გახდნენ


(Laughter) And Coach Parker, he credited that championship to Donna Martin.	(სიცილი) მწვრთნელმა პარკერმა, ეს წარმატება დონა მარტინის დამსახურებად ჩათვალა.


When we give our kids the basic nourishment, they're going to thrive.	როცა ბავშვებს საბაზისო კვებით უზრუნველვყოფთ, ისინი წარმატებას აღწევენ.


And it's not just up to the Cheryl Barbaras and the Donna Martins of the world.	ეს არა მხოლოდ შერილ ბარბარების და დონა მარტინების საზრუნავია,


It's on all of us.	არამედ ჩვენი ყველასი.


And feeding our kids the basic nutrition is just the starting point.	ჩვენი ბავშვების საბაზისო კვება, მხოლოდ დასაწყისია.


What I've laid out is really a model for so many of the most pressing issues that we face.	ის რაც აღვწერეთ, სინამდვილეში ბევრი ყველაზე პრობლემური საკითხის გადაწყვეტის მოდელია.


If we focus on the simple goal of properly nourishing ourselves, we could see a world that is more stable and secure; we could dramatically improve our economic productivity; we could transform our health care and we could go a long way in ensuring that the Earth can provide for generations to come.	თუ სათანადოდ გამოკვების მარტივ მიზანს დავისახავთ, მსოფლიო უფრო სტაბილური და დაცული გახდება; ეკონომიკურ პროდუქტიულობას მკვეთრად გავაუმჯობესებთ; გარდავქმნით ჯანდაცვის სისტემას; და შევძლებთ უზრუნველვყოთ, რომ დედამიწაზე არსებული რესუსრსი მომავალ თაობებს ეყოთ.


Food is that place where our collective efforts can have the greatest impact.	საკვები არის საკითხი, რომელშიც კოლექტიური მცდელობები უდიდეს გავლენას მოახდენს.


So we have to ask ourselves: What is the right question?	ასე რომ, საკუთარ თავებს უნდა ვკითხოთ: რა არის სწორი კითხვა?


What would happen if we fed ourselves more nutritious, more sustainably grown food?	რა მოხდება თუ მეტი საკვები ნივთიერებებით სასვე და ეკოლოგიურად მოყვანილ საჭმელს შევჭამთ?


What would be the impact?	რა გავლენა ექნება ამას?


Cheryl Barbara, Donna Martin, Coach Parker and the Burke County Bears -- I think they know the answer.	ვფიქრობ, შერილ ბარბარამ, დონა მარტინმა, მწვრთნელმა პარკერმა და ბურკეს რეგიონის "დათვებმა" იციან ამაზე პასუხი.


Thank you guys so very much.	დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Let's imagine a sculptor building a statue, just chipping away with his chisel.	მოდი წარმოვიდგინოთ მოქანდაკე, რომელიც ქანდაკებას ქმნის, უბრალოდ თავისი სატეხით კვეთს.


Michelangelo had this elegant way of describing it when he said, "Every block of stone has a statue inside of it, and it's the task of the sculptor to discover it."	მიქელანჯელომ ეს ეფექტურად აღწერა, როდესაც თქვა: "ქვის ყოველი ბლოკის შიგნით ქანდაკებაა და მოქანდაკის ამოცანაა ის აღმოაჩინოს".


But what if he worked in the opposite direction?	რა იქნებოდა, პირიქით რომ მოქცეულიყო


Not from a solid block of stone, but from a pile of dust, somehow gluing millions of these particles together to form a statue.	და არა მყარი ქვის ბლოკებისგან, არამედ მტვრის მილიონობით ნაწილაკისგან როგორღაც ქანდაკება შეეწებებინა.


I know that's an absurd notion.	ვიცი, ეს აბსურდული იდეაა


It's probably impossible.	და ალბათ შეუძლებელიც.


The only way you get a statue from a pile of dust is if the statue built itself -- if somehow we could compel millions of these particles to come together to form the statue.	მტვრის ნაწილაკებისაგან ქანდაკების მიღების ერთადერთი გზაა, როცა ქანდაკება თავისით შენდება. მილიონობით ნაწილაკს, როგორღაც რომ ვაიძულოთ ქანდაკებად შეერთდეს.


Now, as odd as that sounds, that is almost exactly the problem I work on in my lab.	რაოდენ უცნაურადაც არ უნდა ჟღერდეს, თითქმის ამავე პრობლემაზე ვმუშაობ ლაბორატორიაში.


I don't build with stone, I build with nanomaterials.	უბრალოდ ქვით კი არ ვაშენებ, არამედ ნანომასალებით.


They're these just impossibly small, fascinating little objects.	ისინი წარმოუდგენლად მცირე, განსაცვიფრებელი ობიექტებია.


They're so small that if this controller was a nanoparticle, a human hair would be the size of this entire room.	ისეთი მცირე, რომ ეს პულტი ნანონაწილაკი რომ ყოფილიყო, მაშინ ადამიანის თმა, მთლიანად ამ ოთახის ზომა იქნებოდა.


And they're at the heart of a field we call nanotechnology, which I'm sure we've all heard about, and we've all heard how it is going to change everything.	ისინი იმ დარგის მამოძრავებელი ძალაა, რომელსაც დღეს ნანოტექნოლოგიას ვეძახით, რომელზეც დარწმუნებული ვარ, რომ ყველას გვსმენია თუ როგორ შეცვლის ის ყველაფერს.


When I was a graduate student, it was one of the most exciting times to be working in nanotechnology.	როდესაც მაგისტრატურის სტუდენტი ვიყავი, ყველაზე მაგარი დრო იყო ნანოტექნოლოგიაში სამუშაოდ.


There were scientific breakthroughs happening all the time.	სამეცნიერო გარღვევები გამუდმებით ხდებოდა.


The conferences were buzzing, there was tons of money pouring in from funding agencies.	ხმაურიანი კონფერენციები იყო და სპონსორებისგან ტონობით ფული შემოდიოდა.


And the reason is when objects get really small, they're governed by a different set of physics that govern ordinary objects, like the ones we interact with.	მიზეზი ისაა, რომ უზომოდ პატარა ნაწილაკებზე, იმისგან განსხვავებყლი ფიზიკის წესები მოქმედებს, რაც ჩვეულებრივი ზომის საგნებზე, ისეთებზე, რომლებთანაც ჩვენ გვაქვს შეხება.


We call this physics quantum mechanics.	ფიზიკაში ამას კვანტურ მექანიკას ვეძახით,


And what it tells you is that you can precisely tune their behavior just by making seemingly small changes to them, like adding or removing a handful of atoms, or twisting the material.	რომელიც ამბობს, რომ მხოლოდ მცირედი ცვლილების შეტანით, როგორიცაა რამდენიმე ატომის დამატება ან მოცილება, ან მასალის გადაგრეხა, შეგვიძლია ნაწილაკები ზუსტ ქმედებებზე მოვმართოთ.


It's like this ultimate toolkit.	ეს იდეალური ინსტრუმენტივითაა.


You really felt empowered; you felt like you could make anything.	გრძნობთ, რომ თითქოს ყველაფრის გაკეთება შეგიძლიათ...


And we were doing it -- and by we I mean my whole generation of graduate students.	და ჩვენ ასეც ვაკეთებდით ჩვენში, ჩემი თაობის მაგისტრანტებს ვგულისხმობ.


We were trying to make blazing fast computers using nanomaterials.	ვცდილობდით ნანომასალისგან სწრაფი კომპიუტერები შეგვექმნა.


We were constructing quantum dots that could one day go in your body and find and fight disease.	კვანტურ წერტილებს ვქმნიდით, რომლებიც როდესმე თქვენს სხეულში შეაღწევდა დაავადების იპოვიდა და დაამარცხებდა.


There were even groups trying to make an elevator to space using carbon nanotubes.	ისეთი ჯგუფებიც კი არსებობდნენ, რომლებიც ცდილობდნენ ნახშირბადის ნანომილებისგან კოსმოსში მიმავალი ლიფტი შეექმნათ.


You can look that up, that's true.	შეგიძლიათ შეამოწმოთ, რომ ეს მართლაც ასეა.


Anyways, we thought it was going to affect all parts of science and technology, from computing to medicine.	ასეა თუ ისე, ვიფიქრეთ ეს გავლენას მოახდენდა მეცნიერების ყველა დარგსა და ტექნლოგიაზე: კომპიუტერული სფეროდან მედიცინამდე


And I have to admit, I drank all of the Kool-Aid.	და უნდა ვაღიარო, რომ სრულად გავყევი ამ დინებას...


I mean, every last drop.	ბოლომდე.


But that was 15 years ago, and -- fantastic science was done, really important work.	მაგრამ ეს 15 წლის წინ იყო საოცარი სამეცნიერო საქმე შესრულდა, ნამდვილად მნიშვნელოვანი სამუშაო.


We've learned a lot.	ბევრი რამ ვისწავლეთ.


We were never able to translate that science into new technologies -- into technologies that could actually impact people.	ვერ შევძელით ეს მეცნიერება ახალ ტექნოლოგიებში გამოგვეყენებინა. ტექნოლოგიებში, რომლებიც ხალხზე მოახდენდა გავლენას


And the reason is, these nanomaterials -- they're like a double-edged sword.	და მიზეზი ისაა, რომ ეს ნანომასალები ორლესულა ხმლებივითაა.


The same thing that makes them so interesting -- their small size -- also makes them impossible to work with.	ზუსტად ის, რის გამოც ისინი ასეთი საინტერესოა, მათი მცირე ზომა, ასევე მათთან მუშაობას შეუძლებელს ხდის.


It's literally like trying to build a statue out of a pile of dust.	ეს თითქმის იგივეა, რაც მტვრის ნაწილაკებისგან ქანდაკება შექმნა.


And we just don't have the tools that are small enough to work with them.	უბრალოდ საკმარისად პატარა ხელსაწყოები არ გვაქვს მათთან სამუშაოდ,


But even if we did, it wouldn't really matter, because we couldn't one by one place millions of particles together to build a technology.	მაგრამ რომც გვქონოდა, მაინც აზრი არ ექნებოდა, რადგან მილიონობით ნაწილაკს სათითაოდ ვერ შევაერთებდით ტექნოლოგიის შესაქმნელად.


So because of that, all of the promise and all of the excitement has remained just that: promise and excitement.	ამის გამო, ყველა იმედი და მთელი მღელვარება უბრალოდ იმედად და მღელვარებად დარჩა.


We don't have any disease-fighting nanobots, there's no elevators to space, and the thing that I'm most interested in, no new types of computing.	ჩვენ არ გავქვს დაავადებასთან მებრძოლი არანაირი ნანობოტები, არანაირი ლიფტი კოსმოსისკენ და რაც ყველაზე მეტად მაინტერესებს, რანაირი ახალი ტიპის კომპიუტერები.


Now that last one, that's a really important one.	ეს უკანასკნელი ნამდვილად მნიშვნელოვანია.


We just have come to expect the pace of computing advancements to go on indefinitely.	ჩვენ მივეჩვიეთ, რომ კომპიუტერული წინსვლა უსაზღვროდ უნდა გრძელდებოდეს.


We've built entire economies on this idea.	ამ იდეაზე მთელი ეკონომიკები ავაშენეთ.


And this pace exists because of our ability to pack more and more devices onto a computer chip.	ეს ტემპი იმიტომ არსებობს, რომ სულ უფრო მეტი და მეტი მოწყობილობა შეგვიძლია დავატიოთ ერთ ჩიპზე.


And as those devices get smaller, they get faster, they consume less power and they get cheaper.	რაც უფრო პატარავდება ეს მოწყობილებები ზომაში, მით უფრო სწრაფი ხდება, ნაკლებ ენერგიას მოიხმარს და იაფდება.


And it's this convergence that gives us this incredible pace.	ეს ერთობლიობა გვაძლევს ამ წარმოუდგენელ ტემპს.


As an example: if I took the room-sized computer that sent three men to the moon and back and somehow compressed it -- compressed the world's greatest computer of its day, so it was the same size as your smartphone -- your actual smartphone, that thing you spent 300 bucks on and just toss out every two years, would blow this thing away.	მაგალითისთვის: ოთახის ზომის კომპიუტერი რომ ავიღოთ, რომელმაც სამი კაცი მთვარეზე გაუშვა და დააბრუნა და როგორღაც დავპრესოთ. თავის დროზე მსოფლიოს უძლიერესი კომპიუტერი რომ დავპრესოთ, ისე რომ სმარტფონის ზომის გახდეს... თქვენი ჩვეულებრივი სმარტფონი, რომელზეც 300$ დახარჯეთ და რომელსაც ყოველ ორ წელიწადში ცვლით, ამ კომპიუტერს გააცამტვერებდა.


You would not be impressed.	იმედები გაგიცრუვდებოდათ.


It couldn't do anything that your smartphone does.	ის ვერ შეძლელბდა იმას, რასაც თქვენი სმარტფონი აკეთებს,


It would be slow, you couldn't put any of your stuff on it, you could possibly get through the first two minutes of a "Walking Dead" episode if you're lucky -- (Laughter) The point is the progress -- it's not gradual.	ნელი იქნებოდა. მასზე ვერაფერს ჩაწერდით. თუ გაგიმართლებდათ, ალბათ "მოსიარულე მკვდრების" ეპიზოდის პირველი ორი წუთის ყურებას შეძლებდით. (სიცილი) საქმე იმაშია, რომ პროგრესი არაა თანდათანობითი.


The progress is relentless.	პროგრესი დაუცხრომელია.


It's exponential.	ის ექსპონენციალურია.


It compounds on itself year after year, to the point where if you compare a technology from one generation to the next, they're almost unrecognizable.	პროგრესი ზრდადია წლიდან წლამდე და როდესაც ერთი თაობის ტექნოლოგიებს მომდევნო თაობისას ადარებთ ისინი თითქმის ამოუცნობია.


And we owe it to ourselves to keep this progress going.	ჩვენ ვალდებულები ვართ ეს პროგრესი გავაგრძელოთ.


We want to say the same thing 10, 20, 30 years from now: look what we've done over the last 30 years.	გვინდა იგივე ვთქვათ დღეიდან 10, 20, 30 წლის შემდეგაც: შეხედეთ რას მივაღწიეთ გასული 30 წლის მანძილზე.


Yet we know this progress may not last forever.	თუმცა, ვიცით, რომ ეს პროგრესი უსასრულოდ შეიძლება ვერ გაგრძელდეს.


In fact, the party's kind of winding down.	ფაქტობრივად, "წვეულება" ნელ-ნელა ცხრება


It's like "last call for alcohol," right?	და ახლა რაღაც "ბოლო ჭიქის დალევას" ჰგავს.


If you look under the covers, by many metrics like speed and performance, the progress has already slowed to a halt.	თუ ღრმად ჩავიხედავთ, ბევრი ნიშნით, როგორიცაა სისწრაფე და წარმადობა, პროგრესი უკვე შეჩერდა.


So if we want to keep this party going, we have to do what we've always been able to do, and that is to innovate.	თუ გვინდა, რომ "წვეულება" გაგრძელდეს, ის უნდა ვაკეთოთ, რაც ყოველთვის შეგვეძლო. ინოვაცია.


So our group's role and our group's mission is to innovate by employing carbon nanotubes, because we think that they can provide a path to continue this pace.	ჩვენი ჯგუფის როლი და მისია ნახშირბადის ნანომილების საშუალებით სიახლეების დანერგვაა, რადგან ვფიქრობთ, რომ ეს პროგრესის სიჩქარის შენარჩუნების საშუალებას მოგცემს.


They are just like they sound.	მათ სახელი ზუსტად აღწერს,


They're tiny, hollow tubes of carbon atoms, and their nanoscale size, that small size, gives rise to these just outstanding electronic properties.	ნახშირბადის ატომების უმცირესი ზომის, ღრუ მილები. მათი ეს ნანოგანზომილება, უმცირესი ზომა, ნანომილებს გამორჩეულ ელექტრონულ თვისებებს სძენს.


And the science tells us if we could employ them in computing, we could see up to a ten times improvement in performance.	მეცნიერება გვეუბნება, რომ თუ მათ კომპიუტერებში გამოვიყენებთ, წარმადობაში 10-ჯერადი გაუმჯობესება გვექნება.


It's like skipping through several technology generations in just one step.	ეს რამდენიმე ტექნოლიგიურ თაობაზე ნახტომია.


So there we have it.	ასე რომ ეს ჩვენ გვაქვს.


We have this really important problem and we have what is basically the ideal solution.	ჩვენ გვაქვს ძალიან მნიშვნელოვანი პრობლემა და პრინციპში გვაქვს იდეალური გამოსავალი.


The science is screaming at us, "This is what you should be doing to solve your problem."	მეცნიერება მოგვიწოდებს: "ეს უნდა გავაკეთოთ ჩვენი პრობლემის გადასაჭრელად"


So, all right, let's get started, let's do this.	კარგი. მოდი დავიწყოთ. მოდი გავაკეთოთ ეს.


But you just run right back into that double-edged sword.	მაგრამ ისევ ორლესულა ხმალს ვეჯახებით.


This "ideal solution" contains a material that's impossible to work with.	ეს "იდეალური გამოსავალი" შეიცავს მასალას, რომელთანაც მუშაობა შეუძლებელია.


I'd have to arrange billions of them just to make one single computer chip.	ერთი კომპიუტერული ჩიპის შესაქმნელად მილიარდობით მათგანი უნდა ავაწყო.


It's that same conundrum, it's like this undying problem.	ეს თითქოს მუდმივი თავსატეხია.


At this point, we said, "Let's just stop.	ამ ეტაპზე ვთქვით: "მოდი, უბრალოდ შევჩრდეთ.


Let's not go down that same road.	მოდი, სხვა გზა ვცადოთ.


Let's just figure out what's missing.	მოდი, გავარკვიოთ რა გვაკლია.


What are we not dealing with?	რა პრობლემას ვერ ვუმკლავდებით?


What are we not doing that needs to be done?"	რა არის რაც უნდა გაკეთდეს და ვერ ვაკეთებთ?"


It's like in "The Godfather," right?	ფილმ "ნათლიმამის" მსგავსად,


When Fredo betrays his brother Michael, we all know what needs to be done.	როდესაც ფრედო საკუთარ ძმას, მაიკლს უღალატებს , ყველამ ვიცით რისი გაკეთებაა საჭირო,


Fredo's got to go.	ფრედო უნდა წავიდეს.


(Laughter) But Michael -- he puts it off.	(სიცილი) მაგრამ მაიკლი... მას აყოვნებს.


Fine, I get it.	კარგით, მივხვდი.


Their mother's still alive, it would make her upset.	მათი დედა ჯერ კიდევ ცოცხალია და ეს მას გაანაწყენებს.


We just said, "What's the Fredo in our problem?"	მაშ, ჩვენ ვიკითხეთ: "რა არის ფრედო ჩვენ შემთხვევაში?"


What are we not dealing with?	რას ვერ ვუმკლავდებით?


What are we not doing, but needs to be done to make this a success?"	რას არ ვაკეთებთ ისეთს, რაც წარმატების მისაღწევადაა საჭირო?


And the answer is that the statue has to build itself.	ამაზე პასუხი არის, რომ ქანდაკება თავისით უნდა აიგოს


We have to find a way, somehow, to compel, to convince billions of these particles to assemble themselves into the technology.	და ამის საშუალება როგორღაც უნდა ვიპოვოთ: დავარწმუნოთ მილიარდობით ნაწილაკი, რომ თავისით მოახერხოს ტექნოლოგიად აწყობა.


We can't do it for them. They have to do it for themselves.	ჩვენ ამას მათ მაგივრად ვერ გავაკეთებთ, ეს თვითონ უნდა მოახერხონ.


And it's the hard way, and this is not trivial, but in this case, it's the only way.	ეს რთული და არატრივიალური გზაა, მაგრამ ამ შემთხვევაში ერთადერთი.


Now, as it turns out, this is not that alien of a problem.	როგორც აღმოჩნდა, ეს პრობლემა არც ისე უცხოა.


We just don't build anything this way.	ჩვენ უბრალოდ, ასე არაფერს ვაშენებთ.


People don't build anything this way.	ადამიანები ასე არაფერს არ აშენებენ.


But if you look around -- and there's examples everywhere -- Mother Nature builds everything this way.	მაგრამ თუ მიმოიხედავთ, მის მაგალითები ყველგანაა. დედაბუნება ყველაფერს ასე ქმნის.


Everything is built from the bottom up.	ყველაფერი საძირკველიდანაა შექმნილი.


You can go to the beach, you'll find these simple organisms that use proteins -- basically molecules -- to template what is essentially sand, just plucking it from the sea and building these extraordinary architectures with extreme diversity.	შეგიძლიათ პლაჟზე წახვიდეთ, სადაც მარტივ ორგანიზმებს იპოვით, რომლებიც პროტეინებს იყენებენ... ძირითადად მოლეკულები... იმისთვის რომ ქვიშის სტრუქტურები შექმნან, უბრალოდ ზღვიდან გამორიყვით. ისინი არაჩვეულრბრივ, რადიკალურად განსხვავებულ არქიტექტურას ქმნიან.


And nature's not crude like us, just hacking away.	ბუნება ჩვენსავით უხეში არ არის, უბრალოდ რომ ჩეხოს.


She's elegant and smart, building with what's available, molecule by molecule, making structures with a complexity and a diversity that we can't even approach.	ის ელეგანტური და ჭკვიანია. იმით აშენებს, რაც ხელმისაწვდომია, მოლეკულას მოლეკულას ადებს და ისეთი სირთულის და განსხვავებების სტრუქტურებს ქმნის, რომელსაც ვერც კი მივუახლოდებით.


And she's already at the nano.	ის უკვე ნანო ტექნოლოგიით მუშაობს,


She's been there for hundreds of millions of years.	აგერ უკვე მილიონობით წლებია.


We're the ones that are late to the party.	ჩვენ ამ "წვეულებაზე" დაგვაგვიანდა.


So we decided that we're going to use the same tool that nature uses, and that's chemistry.	გადავწყვიტეთ ის ხელსაწყო გამოგვეყენებინა, რომელსაც ბუნება იყენებს და ეს არის ქიმია.


Chemistry is the missing tool.	ქიმია არის ის, რაც გვაკლია.


And chemistry works in this case because these nanoscale objects are about the same size as molecules, so we can use them to steer these objects around, much like a tool.	ამ შემთხვევაში ქიმია მუშაობს, რადგანაც ეს ნანოგანზომილების ობიექტები იმავე ზომის არიან რაც მოლეკულები. ამიტომაც შეგვიძლია ისინი ნანოობიექტების სამართავად გამოვიყენოთ, როგორც ხელსაწყო.


That's exactly what we've done in our lab.	ზუსტად ეს გავაკეთეთ ჩვენ ლაბორატორიაში.


We've developed chemistry that goes into the pile of dust, into the pile of nanoparticles, and pulls out exactly the ones we need.	ჩვენ შევქმენით ქიმია, რომელიც აღწევს მტვრის ნაწილაკებში და ნანონაწილაკებში და ამოათრევს ზუსტად იმ ნაწილაკებს რომლებიც გვჭირდება.


Then we can use chemistry to arrange literally billions of these particles into the pattern we need to build circuits.	შემდეგ, ქიმიით შეგვიძლია ეს მილიარდობით ნაწილაკი ისეთ სტრუქტურად განვალაგოთ რომლითაც სქემა აიგება.


And because we can do that, we can build circuits that are many times faster than what anyone's been able to make using nanomaterials before.	თუ ამის გაკეთებას შევძლებთ, შევძლებთ შევქმნათ სქემები, რომლებიც ბევრჯერ სწრაფი იქნება იმაზე, რაც ვინმეს გაუკეთებია ნანომასალის გამოყენებით.


Chemistry's the missing tool, and every day our tool gets sharper and gets more precise.	ქიმიაა ის ხელსაწყო, რომელიც გვაკლია ყოველდღიურად ჩვენი ხელსაწყო უფრო მახვილი და ზუსტი ხდება...


And eventually -- and we hope this is within a handful of years -- we can deliver on one of those original promises.	და საბოლოოდ ვმედოვნებთ, რომ ეს რამდენიმე წლის განმავლობაში მოხდება... შეგვეძლება ერთ-ერთი თავდაპირველი იმედი გავამართლოთ.


Now, computing is just one example.	კომპიუტერული სფერო მხოლოდ ერთი მაგალითია.


It's the one that I'm interested in, that my group is really invested in, but there are others in renewable energy, in medicine, in structural materials, where the science is going to tell you to move towards the nano.	ისეთი, რომელიც მე მაინტერესებს და ჩემს ჯგუფს აინტერესებს, მაგრამ არსებიბს სხვებიც, განახლებად ენერგიაში, მედიცინაში, სამშენებლო მასალებში, სადაც მეცნიერება გვიკარნახებს, რომ ნანოტექნოლოგიისკენ წავიდეთ.


That's where the biggest benefit is.	იქ არის უდიდესი სარგებელი.


But if we're going to do that, the scientists of today and tomorrow are going to need new tools -- tools just like the ones I described.	მაგრამ თუ ამის გაკეთებას ვაპირებთ, დღევანდელ და მომავალ მეცნიერებს ახალი ხელსაწყოები დასჭირდებათ. ისეთი ხელსაწყოები, როგორებიც აღვწერე.


And they will need chemistry. That's the point.	მათ დასჭირდებათ ქიმიის მოშველიება.


The beauty of science is that once you develop these new tools, they're out there.	მეცნიერების ხიბლი ისაა, რომ თუ ერთხელ ამ ხელსაწყოებს შექმნით, ისინი დაგვრჩება.


They're out there forever, and anyone anywhere can pick them up and use them, and help to deliver on the promise of nanotechnology.	იარსებებს სამდამოდ და ყველას ნებისმიერ ადგილას, შეუძლია აიღოს და გამოიყენოს ისინი. ნანოტქნოლოგიური იმედების გამართლებაში.


Thank you so much for your time. I appreciate it.	გმადლობთ, რომ დრო დამითმეთ.


(Applause)	ვაფასებ ამას. (აპლოდისმენტები)


Every summer, my family and I travel across the world, 3,000 miles away to the culturally diverse country of India.	ყოველ ზაფხულს მე და ჩემი ოჯახი მსოფლიოს გარშემო, 5000 კმ-ის მოშორებით, კულტურულად მრავალფეროვან ინდოეთში ვმოგზაურობთ.


Now, India is a country infamous for its scorching heat and humidity.	ინდოეთი მწველი სიცხითა და ტენიანობითაა ცნობილი.


For me, the only relief from this heat is to drink plenty of water.	ჩემთვის სიცხეში ერთადერთი შვება ბევრი წყლის სმაა.


Now, while in India, my parents always remind me to only drink boiled or bottled water, because unlike here in America, where I can just turn on a tap and easily get clean, potable water, in India, the water is often contaminated.	სანამ ინდოეთში ვარ მშობლები ყოველთვის მახსენებენ, რომ მხოლოდ ადუღებული ან ბოთლის წყალი ვსვა, რადგან ამერიკისგან განსხვავებით, სადაც შემიძლია ონკანი უბრალოდ მოვუშვა და სუფთა სასმელი წყალი მარტივად მივიღო, ინდოეთში წყალი ხშირად დაბინძურებულია.


So my parents have to make sure that the water we drink is safe.	ასე რომ, ჩემს მშობლებს უნდათ დარწმუნდნენ რომ სასმელი წყალი უსაფრთხოა.


However, I soon realized that not everyone is fortunate enough to enjoy the clean water we did.	თუმცაღა, მალევე მივხვდი, რომ ყველა ისეთი იღბლიანი არ არის, რომ ისეთივე სუფთა წყალი ჰქონდეს, როგორც ჩვენ.


Outside my grandparents' house in the busy streets of India, I saw people standing in long lines under the hot sun filling buckets with water from a tap.	ჩემი ბებია-ბაბუის სახლის გარშემო ინდოეთის დატვირთულ ქუჩებში, დავინახე მწველი მზის ქვეშ, გრძელ რიგში მდგომი ხალხი, რომლებიც ონკანის წყლით სათლებს ავსებდნენ.


I even saw children, who looked the same age as me, filling up these clear plastic bottles with dirty water from streams on the roadside.	ბავშვებიც კი დავინახე, რომლებიც ჩემივე ასაკის ჩანდნენ და რომლებიც სუფთა პლასტმასის ბოთლებს გზისპირა ჭუჭყიანი ნაკადულებიდან ავსებდნენ.


Watching these kids forced to drink water that I felt was too dirty to touch changed my perspective on the world.	ამ ბავშვების ყურებამ, რომლებიც იძულებულები იყვნენ ისეთი წყალი დაელიათ, რომელიც ჩემთვის შესახებადაც კი მეტისმეტად ჭუჭყიანი იყო, სამყაროს შესახებ ჩემი ხედვა შეცვალა.


This unacceptable social injustice compelled me to want to find a solution to our world's clean water problem.	ამ მიუღებელმა სოციალურმა უსამართლობამ, მაიძულა მსოფლიოს სუფთა წყლის პრობლემის გადასაჭრელად გამოსავალი მეპოვნა.


I wanted to know why these kids lacked water, a substance that is essential for life.	მინდოდა გამეგო, რატომ არ ჰქონდათ ამ ბავშვებს სუფთა წყალი. ნივთიერება, რომელიც სიცოცხლისათვის აუცილებელია.


And I learned that we are facing a global water crisis.	გავარკვიე, რომ გლობალური წყლის კრიზისის წინაშე ვართ.


Now, this may seem surprising, as 75 percent of our planet is covered in water, but only 2.5 percent of that is freshwater, and less than one percent of Earth's freshwater supply is available for human consumption.	ამან შეიძლება გაგაკვირვოთ: რადგან ჩვენი პლანეტის 75% წყლით არის დაფარული, მაგრამ ამის მხოლოდ 2.5% არის სუფთა წყალი. საყოფაცხოვრებო მოხმარებისთვის კი, დედამიწის სუფთა წყლის 1%-ზე ნაკლებია ხელმისაწვდომი.


With rising populations, industrial development and economic growth, our demand for clean water is increasing, yet our freshwater resources are rapidly depleting.	მზარდ მოსახლეობასთან, ინდუსტრიულ განვითარებასა და ეკონომიკურ ზრდასთან ერთად, ჩვენი მოთხოვნილება სუფთა წყლისადმი იზრდება, თუმცაღა სუფთა წყლის მარაგი სწრაფად თავდება.


According to the World Health Organization, 660 million people in our world lack access to a clean water source.	მსოფლიოს ჯანდაცვის ორგანიზაციის თანახად, 660 მილიონ ადამიანს მსოფლიოში სუფთა წყალზე წვდომა არ აქვს.


Lack of access to clean water is a leading cause of death in children under the age of five in developing countries, and UNICEF estimates that 3,000 children die every day from a water-related disease.	სუფთა წყალზე წვდომის ნაკლებობა, განვითარებად ქვეყნებში, 5 წლამდე ბავშვებში სიკვდილიანობის მთავარი მიზეზია. UNICEF-ის დათვლით, ყოველდღიურად, წყალთან დაკავშირებული დაავადებებით, 3 000 ბავშვი იღუპება.


So after returning home one summer in eighth grade, I decided that I wanted to combine my passion for solving the global water crisis with my interest in science.	ერთ ზაფხულს, მე-8 კლასელმა, სახლში დაბრუნებისას გადავწყვიტე ჩემი გატაცება გლობალური წყლის კრიზისის გადასაჭრელად მეცნიერებისადმი ჩემი ინტერესისათვის შემეთავსებინა.


So I decided that the best thing to do would be to convert my garage into a laboratory.	ყველაზე კარგი რაც მოვიფიქრე ჩემი ფარეხის ლაბორატორიად გადაკეთება იყო.


(Laughter) Actually, at first I converted my kitchen into a laboratory, but my parents didn't really approve and kicked me out.	(სიცილი) თავდაპირველად ლაბორატორიად სამზარეულო გადავაკეთე, მაგრამ მშობლებს ეს ნამდვლად არ მოეწონათ და იქიდან გამომისროლეს.


I also read a lot of journal papers on water-related research, and I learned that currently in developing countries, something called solar disinfection, or SODIS, is used to purify water.	წყალთან დაკავშირებულ ბევრ კვლევას ვკითხულობდი და გავიგე, რომ ამჟამად განვითარებად ქვეყნებში წყლის გასაწმენდად ე.წ. მზის დიზინფექცია, იგივე SODIS, გამოიყენება.


In SODIS, clear plastic bottles are filled with contaminated water and then exposed to sunlight for six to eight hours.	SODIS-ის დროს სუფთა პლასტმასის ბოთლებს დაბინძურებული წყლით ავსებენ და მზის სინათლეზე 6-დან 8 საათამდე აჩერებენ.


The UV radiation from the sun destroys the DNA of these harmful pathogens and decontaminates the water.	მზის ულტრაიისფერი გამოსხივება ზიანის მომტანი პათოგენების დნმ-ს ანადგურებს და წყალს დეზინფექციას უკეთებს.


Now, while SODIS is really easy to use and energy-efficient, as it only uses solar energy, it's really slow, as it can take up to two days when it's cloudy.	SODIS საკმაოდ იოლია გამოსაყენებლად, ენერგო თვალსაზრისით კი ეფექტური, რადგან მხოლოდ მზის ენერგიას იყენებს, თუმცა ის ძალიან ნელია. მას შეიძლება ორ დღეზე მეტი დასჭირდეს, მოღრუბლულ ამინდში.


So in order to make the SODIS process faster, this new method called photocatalysis has recently been used.	იმისათვის, რომ SODIS პროცესი დააჩქარონ, ახალ მეთოდს იყენებენ, რომელსაც "ფოტოკატალიზი" ეწოდება.


So what exactly is this photocatalysis?	კონკრეტულად რა არის ფოტოკატალიზი?


Let's break it down: "photo" means from the sun, and a catalyst is something that speeds up a reaction.	მოდით დავშალოთ: "ფოტო" ნიშნავს "მზიდან" და "კატალიზატორი" არის რაღაც, რაც რეაქციას აჩქარებს.


So what photocatalysis is doing is it's just speeding up this solar disinfection process.	მაშ, ფოტოკატალიზი, უბრალოდ მზის დეზინფექციის პროცესს აჩქარებს.


When sunlight comes in and strikes a photocatalyst, like TiO2, or titanium dioxide, it creates these really reactive oxygen species, like superoxides, hydrogen peroxide and hydroxyl radicals.	როდესაც მზის შუქი ოთახში შემოდის და ფოტოკატალიზატორს ხვდება, მაგალითად TiO2-ს, ანუ ტიტანის დიოქსიდს, იქმნება რეაქტიული ჟანგბადის ფორმები, მაგალითად სუპეროქსი, წყალბადის ზეჟანგი და ჰიდროქსილის რადიკალები.


These reactive oxygen species are able to remove bacteria and organics and a whole lot of contaminants from drinking water.	რეაქტიული ჟანგბადის ფორმებს ბაქტერიისა და ორგანული სასუქის და მთელი დამაბინძურებლების სასმელი წყლიდან მოშორება შეუძლიათ.


But unfortunately, there are several disadvantages to the way photocatalytic SODIS is currently deployed.	მაგრამ საუბედუროდ, SODIS-ის ამჟამინდელ გამოყენებას რამდენიმე მინუსი აქვს.


See, what they do is they take the clear plastic bottles and they coat the inside with this photocatalytic coating.	ამ პროცესში, სუფთა პლასტმასის ბოთლებს იღებენ და შიდა მხარეს ფოტოკატალიტურ საფარს ადებენ,


But photocatalysts like titanium dioxide are actually commonly used in sunscreens to block UV radiation.	მაგრამ ტიტანის დიოქსიდის მსგავსი ფოტოკატალიზატორები, ჩვეულებრივ, მზისგან დამცავ საშუალებებში გამოიყენება ულტრაიისფერი გამოსხივების დასაბლოკად.


So when they're coated on the inside of these bottles, they're actually blocking some of the UV radiation and diminishing the efficiency of the process.	ამიტომ, როცა ბოთლების შიდა ნაწილი ამით იფარება, ეს გარკვეულ ულტრაიისფერ გამოსხივებას ბლოკავს, რაც ამ პროცესის ეფექტურობას ამცირებს.


Also, these photocatalytic coatings are not tightly bound to the plastic bottle, which means they wash off, and people end up drinking the catalyst.	ასევე ფოტოკატალიტური საფარი პლასტმასის ბოთლებს მჭიდროდ არ ეკვრის. რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ჩაირეცხება და ადამიანები კატალიზატორს სვამენ.


While TiO2 is safe and inert, it's really inefficient if you keep drinking the catalyst, because then you have to continue to replenish it, even after a few uses.	თუმცა ტიტანიუმის დიოქსიდი უსაფრთხო და ქიმიურად ნეიტრალურია, კატალიზატორის სმა ძალიან არაეფექტურია, რადგან ამ საფარის ახლიდან დატანა სულ რამდენიმე გამოყენების შემდეგ მოგიწევთ ხოლმე.


So my goal was to overcome the disadvantages of these current treatment methods and create a safe, sustainable, cost-effective and eco-friendly method of purifying water.	ამიტომ, ჩემი მიზანი არსებულ მიდგომაში ამ პრობლემის აღმოფხვრა და წყლის გაწმენდის უსაფრთხო, მდგრადი, ეკონომიური და ეკო-მეგობრული მეთოდი შემექმნა იყო.


What started off as an eighth grade science fair project is now my photocatalytic composite for water purification.	ის რაც მერვე კლასის სამეცნიერო პროექტით დაიწყო, ახლა ჩემი წყლის გასაწმენდი ფოტოკატალიტური შენაერთია.


The composite combines titanium dioxide with cement.	ამ შენაერთში ტიტანის დიოქსიდი ცემენტს ერწყმის.


The cement-like composite can be formed into several different shapes, which results in an extremely versatile range of deployment methods.	ცემენტისებრმა შენაერთმა შეიძლება სხვადასხვა ფორმა მიიღოს, რაც მისი გამოყენების მრავალ განსხვავებულ საშუალებას იძლევა.


For example, you could create a rod that can easily be placed inside water bottles for individual use or you could create a porous filter that can filter water for families.	მაგალითისთვის, შეგიძლიათ შექმნათ მილი, რომელიც მარტივად განთავსდება ბოთლების შიგნით ინდივიდუალური მოხმარებისათვის, ან შეგიძლიათ ფილტრი შექმნათ, რომელიც წყალს ოჯახებისათვის გაფილტრავს.


You can even coat the inside of an existing water tank to purify larger amounts of water for communities over a longer period of time.	შეგიძლიათ ასევე წყლის ავზის შიდა მხარე დაფაროთ, წყლის დიდი რაოდენობით გასაწმენდად, დასახლებების მიერ ხანგრძლივი მოხმარებისთვის.


Now, over the course of this, my journey hasn't really been easy.	ამ პროცესში ჩემი გზა მარტივი ნამდვილად არ ყოფილა.


You know, I didn't have access to a sophisticated laboratory.	სერიოზულ ლაბორატორიაზე წვდომა არ მქონია.


I was 14 years old when I started, but I didn't let my age deter me in my interest in pursuing scientific research and wanting to solve the global water crisis.	14 წლის ვიყავი, როდესაც დავიწყე, მაგრამ ჩემს ასაკს არ შევუფერხებივარ სამეცნიერო კვლევისადმი ჩემი ინტერესის განხორციელების და გლობალური წყლის კრიზისის გადაჭრის გზაზე.


See, water isn't just the universal solvent.	წყალი მხოლოდ უნივერსალური გამხსნელი არ არის,


Water is a universal human right.	წყალი ადამიანის უნივერსალური უფლებაა.


And for that reason, I'm continuing to work on this science fair project from 2012 to bring it from the laboratory into the real world.	ამის გამო სამეცნიერო პროექტზე მუშაობას 2012 წლის შემდეგ ვაგრძელებ, რათა ლაბორატორიიდან ის, რეალურ მსოფლიომდე მივიტანო.


And this summer, I founded Catalyst for World Water, a social enterprise aimed at catalyzing solutions to the global water crisis.	ამ ზაფხულს საზოგადოებრივი ორგანიზაცია "კატალიზატორი მსოფლიო წყლისთვის" დავაარსე, რომელიც წყლის მსოფლიო კრიზისის გადწყვეტის დაჩქარებას ისახავს მიზნად


(Applause) Alone, a single drop of water can't do much, but when many drops come together, they can sustain life on our planet.	(აპლოდისმენტები) წყალი მხოლოდ ერთი წვეთი ბევრს ვერაფერს იზამს, მაგრამ როდესაც ბევრი წვეთი ერთად გროვდება, მას ჩვენ პლანეტაზე სიცოცხლის შენარჩუნება შეუძლია.


Just as water drops come together to form oceans, I believe that we all must come together when tackling this global problem.	ისევე როგორც წყლის წვეთები ერთად ოკეანეს ქმნიან, მჯერა, რომ ამ გლობალური პრობლემის მოსაგვარებლად ყველა ერთად უნდა დავდგეთ.


Thank you.	მადლობა.


(Applause) Thank you.	(აპლოდისმენტები) მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Philosophers, dramatists, theologians have grappled with this question for centuries: what makes people go wrong?	ფილოსოფოსები, დრამატურგები, თეოლოგები საუკუნეების განმავლობაში ფიქრობდნენ ამ კითხვაზე: რა აიძულებთ ადამიანებს გახდნენ ცუდები?


Interestingly, I asked this question when I was a little kid.	საინტერესოა, მე ვსვამდი ამ კითხვას პატარა რომ ვიყავი.


I grew up in the South Bronx, inner-city ghetto in New York, and I was surrounded by evil, as all kids are who grew up in an inner city.	მე ვიზრდებოდი სამხრეთ ბრონქსში, ნიუ-იორკის გეტოში, მე გარშემორტყმული ვიყავი ბოროტებით ისევე, როგორც ყველა ბავშვი, რომელიც ღარიბ უბანში გაიზარდა.


And I had friends who were really good kids, who lived out the Dr. Jekyll Mr. Hyde scenario -- Robert Louis Stevenson.	და მე მყავდა მეგობრები, ნამდვილად კარგი ბავშვები, რომლებიც ცხოვრობდნენ Dr. Jekyll Mr. Hyde სცენარის მიხედვით -რობერტ ლუის სტივენსონი.


That is, they took drugs, got in trouble, went to jail.	ანუ, იღებდნენ ნარკოტიკს, ეხვეოდნენ უსიამოვნებებში, მიდიოდნენ ციხეში.


Some got killed, and some did it without drug assistance.	ზოგი დაიღუპა, ზოგმა კი ეს ნარკოტიკების გარეშე მოახერხა.


So when I read Robert Louis Stevenson, that wasn't fiction.	ასე, რომ როდესაც წავიკითხე რობერტ ლუის სტივენსონი, ეს არ იყო გამონაგონი.


The only question is, what was in the juice?	ერთი კითხვა მაქვს - რა იყო იმ ჭიქაში? და ყველაზე მთავარი -გამყოფი ხაზი კეთილსა და ბოროტს შორის -


And more importantly, that line between good and evil -- which privileged people like to think is fixed and impermeable, with them on the good side, the others on the bad side -- I knew that line was movable, and it was permeable.	რომელიც უზრუნველყოფილი ადამიანების აზრით მტკიცე და ურყევია ისინი კარგ მხარეს არიან, დანარჩენები კი -ცუდ მხარეს. მე ვიცოდი, რომ ეს ხაზი მოძრავი იყო.


Good people could be seduced across that line, and under good and some rare circumstances, bad kids could recover with help, with reform, with rehabilitation.	კარგი ადამიანები შეიძლება შეაცდინო და გადაკვთონ ეს ხაზი და კარგ და იშვიათ გარემოებებში, ცუდი ბავშვებიც გამოკეთდებიან დახმარებით, შეცვლით, რეაბილიტაციით.


So I want to begin with this wonderful illusion by [Dutch] artist M.C. Escher.	მინდა დავიწყო მ.ს. ეშერის ამ მშვენიერი ილუზიით.


If you look at it and focus on the white, what you see is a world full of angels.	თუ შეხედავთ და დააკვირდებით თეთრს, თქვენ დაინახავთ ანგელოზებით სავსე სამყაროს.


But let's look more deeply, and as we do, what appears is the demons, the devils in the world.	მაგრამ, მოდით უფრო ღრმად ჩავიხედოთ, და გამოჩნდება დემონები, ეშმაკები სამყაროში.


That tells us several things.	და ეს ჩვენ გვეუბნება, რომ სამყარო არის


One, the world is, was, will always be filled with good and evil, because good and evil is the yin and yang of the human condition.	იყო და ყოველთვის იქნება სავსე კეთილითა და ბოროტით, რადგან კეთილი და ბოროტი არის ადამიანის მდგომარეობის ინი და იანი.


It tells me something else.	ეს სხვა რამესაც მეუბნება.


If you remember, God's favorite angel was Lucifer.	თუ გახსოვთ, ღმერთის საყვარელი ანგელოზი იყო ლუციფერი.


Apparently, Lucifer means "the light."	ცხადია, ლუციფერი ნიშნავს 'სინათლეს'.


It also means "the morning star," in some scripture.	ის ასევე ნიშნავს 'ცისკრის ვარსკვლავს' ზოგიერთ ხელნაწერში.


And apparently, he disobeyed God, and that's the ultimate disobedience to authority.	და როგორც ჩანს, ის არ დაემორჩილა ღმერთს, ეს არის ავტორიტეტისადმი დაუმორჩილებლობის უკიდურესი ფორმა.


And when he did, Michael, the archangel, was sent to kick him out of heaven along with the other fallen angels.	და მთავარანგელოზი მიქაელი გაგზავნა რომ გაეძევებინა ის და სხვა დაცემული ანგელოზები სამოთხიდან.


And so Lucifer descends into hell, becomes Satan, becomes the devil, and the force of evil in the universe begins.	ასე რომ ლუციფერი ეშვება ჯოჯოხეთში და ხდება სატანა, ეშმაკი და სამყაროში ჩნდება ბოროტება.


Paradoxically, it was God who created hell as a place to store evil.	პარადოქსულია, რომ ღმერთი იყო ის, ვინც შექმნა ჯოჯოხეთი ბოროტების შენახვისთვის.


He didn't do a good job of keeping it there though.	სხვათაშორის მისი იქ გაჩერება ვერ შეძლო. ღმერთის საყვარელი ანგელოზის


So, this arc of the cosmic transformation of God's favorite angel into the Devil, for me, sets the context for understanding human beings who are transformed from good, ordinary people into perpetrators of evil.	ეშმაკად გადაქცევის ეს სიუჟეტი, ჩემი აზრით, განსაზღვრავს კონტექსტს, რომ გავუგოთ ადამიანებს - რომლებიც კარგი, ჩვეულებრივი ადამიანებიდან ბოროტებად იქცნენ.


So the Lucifer effect, although it focuses on the negatives -- the negatives that people can become, not the negatives that people are -- leads me to a psychological definition.	ლუციფერის ეფექტმა - თუმცა ის ფოკუსირებულია ნეგატიურზე - იმაზე, როგორი უარყოფითები შეიძლება გახდნენ ადამიანები, და არა ადამიანის უარყოფით ბუნებაზე - მიმიყვანა ფსიქოლოგიურ განსაზღვრებამდე: ბოროტება არის ძალის გამოყენება.


And that's the key: it's about power.	ეს არის გასაღები: ძალაუფლება. განზრახ მიაყენო ადამიანებს სულიერი ტკივილი,


To intentionally harm people psychologically, to hurt people physically, to destroy people mortally, or ideas, and to commit crimes against humanity.	ფიზიკური ტკივილი, გაანადგურო ადამიანები ფიზიკურად, ან იდეები და დანაშაული ჩაიდინო კაცობრიობის წინააღმდეგ.


If you Google "evil," a word that should surely have withered by now, you come up with 136 million hits in a third of a second.	თუ გუგლში მოძებნით 'ბოროტებას' თქვენ ნახავთ 136 მილიონ შედეგს წამის მესამედში.


A few years ago -- I am sure all of you were shocked, as I was, with the revelation of American soldiers abusing prisoners in a strange place in a controversial war, Abu Ghraib in Iraq.	წლების წინ - დარწმუნებული ვარ ჩემსავით შოკში იყავით ყველა- ამერიკელი ჯარისკაცების მხილებით, რომელბიც შეურაცხყოფას აყენებდნენ პატიმრებს უცხო ქვეყანაში, წინააღმდეგობრივ ომში, აბუ გრეიბში, ერაყში.


And these were men and women who were putting prisoners through unbelievable humiliation.	და ესენი იყვნენ კაცები და ქალები, რომლებიც დაუჯერებლად ამცირებდნენ პატიმრებს.


I was shocked, but I wasn't surprised, because I had seen those same visual parallels when I was the prison superintendent of the Stanford Prison Study.	მე შოკში ვიყავი, მაგრამ არ გამკვირვებია, რადგან მსგავსი ვიზუალური პარალელები ნანახი მქონდა, როდესაც სტენფორდის ციხის ექსპერიმენტში ციხის ზედამხედველი ვიყავი.


Immediately the Bush administration military said what?	ბუშის ადმინისტრაციამ სასწრაფოდ გამოაცხადა.. რა?


What all administrations say when there's a scandal: "Don't blame us. It's not the system.	რასაც ყველა ბიუროკრატი ამბობს, როდესაც სკანდალი იწყება. "ჩვენ ნუ დაგვადანაშაულებთ, სისტემის ბრალი არაა.


It's the few bad apples, the few rogue soldiers."	ეს რამდენიმე დამპალი ვაშლის, რამდენიმე ცუდი ჯარისკაცის ბრალია".


My hypothesis is, American soldiers are good, usually.	ჩემი მოსაზრებაა, რომ ამერიკელი ჯარისკაცები ზოგადად კარგები არიან.


Maybe it was the barrel that was bad.	შესაძლოა, იქ იყო რამდენიმე ცუდი.


But how am I going to deal with that hypothesis?	მაგრამ როგორ - როგორ დავამტკიცო ეს მოსაზრება?


I became an expert witness for one of the guards, Sergeant Chip Frederick, and in that position, I had access to the dozen investigative reports.	მე მიმიწვიეს ექსპერტად, მოწმედ ერთ-ერთი მცველის სერჟანტი ჩიპო ფრედერიკოს პროცესზე. და მე ამ როლის გამო ხელი მიმიწვდებოდა ათობით საგამოძიებო ანგარიშზე.


I had access to him.	მე მასთანაც მქონდა წვდომა.


I could study him, have him come to my home, get to know him, do psychological analysis to see, was he a good apple or bad apple.	შემეძლო შემესწავლა ის, დამეპატიჟებინა სახლში, უკეთ გამეცნო შემესწავლა დამპალი ვაშლი იყო თუ კარგი.


And thirdly, I had access to all of the 1,000 pictures that these soldiers took.	მესამეც, მე შეხება მქონდა იმ 1000 სურათთან, რომლებიც ამ ჯარისკაცებმა გადაიღეს.


These pictures are of a violent or sexual nature.	ეს სურათები არის ძალადობის, მათ შორის სექსუალური ძალადობის, ამსახველი.


All of them come from the cameras of American soldiers.	და ყველა მათგანი ამერიკელი ჯარისკაცების კამერებითაა გადაღებული.


Because everybody has a digital camera or cell phone camera, they took pictures of everything, more than 1,000.	რადგან ყველას აქვს ციფრული კამერა ან მობილურის კამერა, ისინი ყველაფერს უღებდნენ სურათებს. ათასზე მეტი სურათია.


And what I've done is I organized them into various categories.	და მე სხვადასხვა კატეგორიებში გადავანაწილე ისინი.


But these are by United States military police, army reservists.	მაგრამ ესენი არიან შეერთებული შტატების სამხედრო პოლიციის რეზერვისტები.


They are not soldiers prepared for this mission at all.	ისინი არ არიან ამ მისიისთვის მომზადებული ჯარისკაცები.


And it all happened in a single place, Tier 1-A, on the night shift.	და ეს ყველაფერი ხდებოდა ერთ ადგილას, 1A სექციაში, ღამის ცვლაში.


Why?	რატომ? 1A სექცია იყო სამხედრო დაზვერვის ცენტრი.


It was the interrogation hold.	აქ ტარდებოდა დაკითხვები.


The CIA was there.	აქ იყო CIA.


Interrogators from Titan Corporation, all there, and they're getting no information about the insurgency.	გამომძიებლები Titan Corporation-დან. და მათ ვერ მიიღეს ინფორმაცია ამბოხებულებზე.


So they're going to put pressure on these soldiers, military police, to cross the line, give them permission to break the will of the enemy, to prepare them for interrogation, to soften them up, to take the gloves off.	ასე, რომ გადაწყვიტეს ზეწოლა ამ ჯარისკაცებზე. სამხედრო პოლიციაზე, რომ ზღვარს გადასულიყვნენ. მისცეს მათ უფლება მტრის ნებისყოფა გაეტეხათ, რომ დაკითხვისთვის მოემზადებინათ, დაესუსტებინათ ისინი, მისცეს უფლება ხელთათმანები გაეხადათ. ეს ყველაფერი ევფემიზმებია


Those are the euphemisms, and this is how it was interpreted.	და აი როგორ გაიგეს მათ.


Let's go down to that dungeon.	მოდით, ჩავიდეთ ამ დილეგში. (კამერის ხმა)


(Typewriting) [Abu Ghraib Iraq Prison Abuses 2008 Military Police Guards' Photos] [The following images include nudity and graphic depictions of violence] (Camera shutter sounds) (Thuds) (Camera shutter) (Camera shutter) (Breathing) (Bells) (Bells end) So, pretty horrific.	(ბრახუნი) (კამერის ხმა) (ბრახუნი) (სუნთქვა) (ზარი) საკმაოდ შემზარავია.


That's one of the visual illustrations of evil.	ესაა ბოროტების ვიზუალური ილუსტრაცია.


And it should not have escaped you that the reason I paired the prisoner with his arms out with Leonardo da Vinci's ode to humanity is that that prisoner was mentally ill.	ალბათ შეამჩნევდით, რომ ხელებაწეული პატიმარი დავაწყვილე ლეონარდო და ვინჩის ადამიანურობის ოდასთან. რადგან ეს პატიმარი იყო სულიერად ავადმყოფი.


That prisoner covered himself with shit every day, they had to roll him in dirt so he wouldn't stink.	ეს პატიმარი ყოველდღე ისვამდა განავალს, ისინი კი მას აიძულებდნენ ჭუჭყში ეკოტრიალა, რომ სუნი არ ჰქონოდა.


But the guards ended up calling him "Shit Boy."	მცველები მას "განავლის ბიჭს" ეძახდნენ.


What was he doing in that prison rather than in some mental institution?	რას აკეთებდა ის ამ ციხეში რატომ არ იყო ის ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში?


In any event, here's former Secretary of Defense Rumsfeld.	ნებისმიერ შემთხვევაში, თავდაცვის ყოფილი მდივანი რამსფილდი


He comes down and says, "I want to know, who is responsible?	მოდის და კითხულობს: "მინდა ვიცოდე ვინაა პასუხისმგებელი?


Who are the bad apples?"	რომლები არიან დამპალი ვაშლები?" - ეს ცუდი კითხვაა.


Well, that's a bad question.	უნდა იკითხოთ "რა არის დამნაშავე?"


"What" could be the who of people, but it could also be the what of the situation, and obviously that's wrongheaded.	რადგან "რა" შეიძლება ასევე იყოს "ვინ" - ადამიანები და ასევე შეიძლება იყოს "რა" - სიტუაცია, და ეს ნამდვილად არასწორია.


How do psychologists try to understand such transformations of human character, if you believe that they were good soldiers before they went down to that dungeon?	მოკლედ, როგორ ხსნიან ფსიქოლოგები ადამიანის ბუნების ასეთ ცვლილებას, თუ მივიჩნევთ, რომ ისინი კარგი ჯარისკაცები იყვნენ მანამ მიწისქვეშ ჩავიდოდნენ?


There are three ways. The main way is called dispositional.	არსებობს სამი გზა. მთავარ გზას სიტუაციური ქვია.


We look at what's inside of the person, the bad apples.	ჩვენ ადამიანის შიგნით ვიხედებით, ვეძებთ ცუდ ვაშლებს.


This is the foundation of all of social science, the foundation of religion, the foundation of war.	ეს ყველა სოციალური მეცნიერების ფუნდამენტია, რელიგიის, ომის საფუძველი.


Social psychologists like me come along and say, "Yeah, people are the actors on the stage, but you'll have to be aware of the situation.	სოციალური ფსიქოლოგები, როგორც მე, ვამბობთ: "დიახ, ადამიანები არიან მსახიობები სცენაზე, მაგრამ უნდა იცოდე რა სიტუაციაა.


Who are the cast of characters? What's the costume?	ვინ არიან მსახიობთა სიაში? როგორია კოსტუმები?


Is there a stage director?"	არის თუ არა სცენის რეჟისორი?" ასე რომ, ჩვენ გვაინტერესებს რა ფაქტორებია


And so we're interested in what are the external factors around the individual -- the bad barrel?	ინდივიდის გარშემო - ცუდი გარემოცვა?


Social scientists stop there and they miss the big point that I discovered when I became an expert witness for Abu Ghraib.	სოციოლოგები აქ ჩერდებიან და ტოვებენ მნიშვნელოვან ფაქტორს, რომელიც მე აღმოვაჩინე, როდესაც ექსპერტი ვიყავი აბუ გრეიბის საქმეში.


The power is in the system.	ძალაუფლება სისტემაშია.


The system creates the situation that corrupts the individuals, and the system is the legal, political, economic, cultural background.	სისტემა ქმნის სიტუაციას, რომელიც აფუჭებს ინდივიდს და ესაა კანონი, პოლიტიკური, ეკონომიკური სისტემა, კულტურა.


And this is where the power is of the bad-barrel makers.	და სწორედ ეს ქმნის ცუდ გარემოს.


If you want to change a person, change the situation.	ასე რომ, თუ გსურთ, შეცვალოთ პიროვნება, უნდა შეცვალოთ სიტუაცია.


And to change it, you've got to know where the power is, in the system.	თუ გსურთ, შეცვალოთ სიტუაცია, უნდა იცოდეთ სად არის ძალაუფლება - სისტემაში.


So the Lucifer effect involves understanding human character transformations with these three factors.	ლუციფერის ეფექტი გულისხმობს ადამიანური ბუნების ტრანსფორმაციის გაგებას ამ სამი ფაქტორის მიხედვით.


And it's a dynamic interplay.	და ესაა დინამიკური ურთიერთქმედება.


What do the people bring into the situation?	რა შეაქვთ ადამიანებს სიტუაციაში?


What does the situation bring out of them?	რას იღებს სიტუაცია მათგან?


And what is the system that creates and maintains that situation?	და როგორია სისტემა, რომელიც ქმნის და ინარჩუნებს ამ სიტუაციას?


My recent book, "The Lucifer Effect," is about, how do you understand how good people turn evil?	ჩემი ახლახანს გამოცემული წიგნი "ლუციფერის ეფექტი" სწორედ ამაზეა- როგორ გავიგოთ, რატომ ხდებიან კარგი ადამიანები ცუდები?


And it has a lot of detail about what I'm going to talk about today.	და აქ მრავალი დეტალია, რომელზეც მე დღეს ვისაუბრებ.


So Dr. Z's "Lucifer Effect," although it focuses on evil, really is a celebration of the human mind's infinite capacity to make any of us kind or cruel, caring or indifferent, creative or destructive, and it makes some of us villains.	მიუხედავად იმისა, რომ ჩემი წიგნის თემა ბოროტებაა, რეალურად ესაა დიდება გონების შეუზღუდავი შესაძლებლობებისა, რომელიც ჩვენ კეთილად ან სასტიკად, მზრუნველად ან უდარდელად, შემოქმედად ან დამანგრეველად, ზოგიერთ ჩვენგანს კი ბოროტმოქმედად გვაქცევს.


And the good news that I'm going to hopefully come to at the end is that it makes some of us heroes.	კარგი ამბავი, რომელსაც მოგვიანებით დავუბრუნდებით, კი ისაა, რომ ზოგიერთი ჩვენგანი გმირი ხდება. ეს მშვენიერი კომიქსი "ნიუ იორკერიდან"


This wonderful cartoon in the New Yorker summarizes my whole talk: "I'm neither a good cop nor a bad cop, Jerome.	გამოხატავს ყველაფერს, რაც მე ვთქვი: "მე არც კარგი პოლიციელი ვარ და არც ცუდი, ჯერომ.


Like yourself, I'm a complex amalgam of positive and negative personality traits that emerge or not, depending on the circumstances."	როგორც შენ, მეც დადებითი და უარყოფითი თვისებების რთული ჯამი ვარ, რომელიც ან ჩნდება, ან არა, სიტუაციის მიხედვით. "


(Laughter) There's a study some of you think you know about, but very few people have ever read the story.	(სიცილი) არის ერთი გამოკვლევა, რომელიც ზოგიერთმა ალბათ იცით, მაგრამ მთელი ისტორია ცოტას თუ წაუკითხავს.


You watched the movie.	ზოგიერთებმა ნახეს ფილმი.


This is Stanley Milgram, little Jewish kid from the Bronx, and he asked the question, "Could the Holocaust happen here, now?"	ეს სტენლი მილგრემია - ებრაელი ბიჭუნა ბრონქსიდან, რომელმაც იკითხა: "შესაძლებელია ჰოლოკოსტი განმეორდეს აქ და ახლა?"


People say, "No, that's Nazi Germany, Hitler, you know, that's 1939."	ხალხმა უპასუხა - "არა, მაშინ ნაცისტური გერმანია იყო, ჰიტლერი, 1939-იანი წლები"..


He said, "Yeah, but suppose Hitler asked you, 'Would you electrocute a stranger?' 'No way, I'm a good person.'" He said, "Why don't we put you in a situation and give you a chance to see what you would do?"	მან თქვა "კარგი, მაგრამ დავუშვათ ჰიტლერმა გკითხათ, 'შეგიძლიათ უცნობი ადამიანი აწამოთ ელექტროშოკით?' ' არა, მე არა, მე კარგი ადამიანი ვარ' მან თქვა: "შეგიქმნით სიტუაციას და მოგცემთ შანსს ნახოთ, რას გააკეთებ". და აი რა ქნა მილგრემმა - ტესტირება ჩაუტარა 1000 ჩვეულებრივ ადამიანს.


500 New Haven, Connecticut, 500 Bridgeport.	500 ნიუ ჰევენიდან, კონექტიკუტიდან იყო, 500 -ბრიჯპორტიდან. განცხადებაში ეწერა, " ფსიქოლოგებს სურთ შეისწავლონ მეხსიერება.


We want to improve people's memory, because it is the key to success."	ჩვენ გვინდა გავაუმჯობესოთ ადამიანების მეხსიერება, რადგან მეხსიერება წარმატების გასაღებია".


OK?	"დათმობილი დროსთვის ჩვენ გადაგიხდით ოთხ დოლარს".


We don't want college students. We want men between 20 and 50."	"ჩვენ არ გვჭირდება სტუდენტები, გვჭირდება მამაკაცები 20დან 50 წლამდე."


In the later studies, they ran women.	მოგვიანებით მათ გაიმეორეს ეს ექსპერიმენტი ქალებზე. ჩვეულებრივი ხალხი - სტილისტები, კლერკები, ოფისის მუშები.


So, you go down, one of you will be a learner, one will be a teacher.	როდესაც მოხვალთ, ერთ-ერთი თქვენგანი იქნება მოსწავლე, მეორე - მასწავლებელი.


The learner's a genial, middle-aged guy.	მოსწავლე - სასიამოვნო, საშუალო ასაკის ბიჭია.


He gets tied up to the shock apparatus in another room.	მას ამაგრებენ ელექტროშოკს მეორე ოთახში.


The learner could be middle-aged, could be as young as 20.	მოსწავლე შესაძლოა ყოფილიყო საშუალო ასაკის, ან სულაც 20 წლის.


And one of you is told by the authority, the guy in the lab coat, "Your job as teacher is to give him material to learn.	ერთ-ერთ თქვენგანს ავტორიტეტი, ანუ თეთრხალათიანი ლაბორანტი ეუბნება "თქვენი, როგორც მასწავლებლის მოვალეობაა მისცეთ ამ ბიჭს დასასწავლი მასალა"


Gets it right, reward.	"სწორად თუ უპასუხებს - დააჯილდოვებთ.


Gets it wrong, you press a button on the shock box.	არასწორად თუ უპასუხებს - ელექტროშოკის ღილაკს დააჭერთ.


The first button is 15 volts. He doesn't even feel it."	პირველი ღილაკია - 15 ვოლტი. ის ვერც კი იგრძნობს."


That's the key.	ეს მნიშვნელოვანია.


All evil starts with 15 volts.	ყველა ბოროტება იწყება 15 ვოლტიდან.


And then the next step is another 15 volts.	შემდეგი ნაბიჯი - კიდევ 15 ვოლტი.


The problem is, at the end of the line, it's 450 volts.	პრობლემა ისაა, რომ სერიის ბოლოს 450 ვოლტია.


And as you go along, the guy is screaming, "I've got a heart condition! I'm out of here!"	თქვენ აჭერთ ღილაკს და მოსწავლე იწყებს ყვირილს, "ავადმყოფი გული მაქვს, მეტი აღარ შემიძლია!"


You're a good person. You complain.	თქვენ კარგი ადამიანი ხართ.


"Sir, who will be responsible if something happens to him?"	თქვენ ჩივით: "სერ, ვინ არის პასუხისმგებელი მას რამე რომ მოუვიდეს?"


The experimenter says, "Don't worry, I will be responsible.	ექსპერიმენტატორი გპასუხობთ, "ნუ წუხართ, მე ვარ პასუხისმგებელი.


Continue, teacher."	განაგრძეთ, მასწავლებელო". ჩნდება კითხვა: ვინ ავა 450 ვოლტამდე?


You should notice here, when it gets up to 375, it says, "Danger. Severe Shock."	უნდა აღინიშნოს, რომ 375 ვოლტზე არის წარწერა: "საშიშია, შოკი".


When it gets up to here, there's "XXX" -- the pornography of power.	როდესაც აქ ადის, წერია "XXX"- ძალაუფლების პორნოგრაფია.


So Milgram asks 40 psychiatrists, "What percent of American citizens would go to the end?"	(სიცილი) მილგრემმა ჰკითხა 40 ფსიქიატრს, "ამერიკელ მოქალაქეთა რამდენი პროცენტი ავა ბოლომდე?"


They said only one percent.	მათ უპასუხეს, რომ მხოლოდ ერთი პროცენტი.


Because that's sadistic behavior, and we know, psychiatry knows, only one percent of Americans are sadistic.	რადგან ეს სადისტური ქცევაა. ჩვენ ვიცით, ფსიქიატრებმა იციან, რომ ამერიკელთა მხოლოდ 1%-ია სადისტი.


OK.	კარგი. აი მონაცემები.


Here's the data. They could not be more wrong.	აქ ალბათ შეცდომაა.


Two thirds go all the way to 450 volts.	ორი მესამედი ავიდა 450 ვოლტამდე.


This was just one study.	და ეს მხოლოდ ერთი ექსპერიმენტი იყო.


Milgram did more than 16 studies.	მილგრემმა 16-ზე მეტი ექსპერიმენტი ჩაატარა.


And look at this.	და შეხედეთ ამას. მე-16 ექსპერიმენტი, თუ ხედავთ თქვენსს მსგავსს, რომელიც მიდის საზღვრამდე,


In study 16, where you see somebody like you go all the way, 90 percent go all the way.	90% მიდის ბოლომდე. მეხუთე ექსპერიმენტში, თუ ხედავთ ერთ ამბოხებულს, 90% შეეწინააღმდეგა.


What about women? Study 13 -- no different than men.	რა ხდება ქალებთან? მე-13 ექსპერიმენტი - არ განსხვავდებიან კაცებისგან.


So Milgram is quantifying evil as the willingness of people to blindly obey authority, to go all the way to 450 volts.	ასე რომ, მილგრემმა განსაზღვრა ბოროტება, როგორც ადამიანების სურვილი, ბრმად დაემორჩილონ ავტორიტეტს, მივიდნენ 450 ვოლტამდე.


And it's like a dial on human nature.	ეს ადამიანური ბუნების სამართავია.


A dial in a sense that you can make almost everybody totally obedient, down to the majority, down to none.	თქვენ შეგიძლიათ თითქმის ყველა გახადოთ აბსოლუტურად მორჩილი, უმრავლესობა, უკანასკნელ ადამიანამდე. სადაა გადაკვეთა ცხოვრებასთან?


What are the external parallels? For all research is artificial.	ყველა კვლევა ხელოვნურია.


What's the validity in the real world?	როგორ უკავშირდებიან ისინი რეალობას? ა.შ.შ.-ს 912-მა მოქალაქემ მოიკლა თავი, ან მოკლული იქნა ოჯახის ან


912 American citizens committed suicide or were murdered by family and friends in Guyana jungle in 1978, because they were blindly obedient to this guy, their pastor -- not their priest -- their pastor, Reverend Jim Jones.	მეგობრის მიერ გაიანის ჯუნგლებში, 1978 წელს. რადგანაც ისინი ბრმად დაემორჩილნენ ამ კაცს -მათ პასტორს - -არა მღვდელს, არამედ პასტორს - ღირს ჯიმ ჯონსს. მან აიძულა ისინი ჩაედინათ მასიური თვითმკვლელობა.


And so, he's the modern Lucifer effect, a man of God who becomes the Angel of Death.	ის არის თანამედროვე ლუციფერის ეფექტი. ღვთის ადამიანი, რომელიც სიკვდილის ანგელოზი ხდება.


Milgram's study is all about individual authority to control people.	მილგრემის კვლევა - როგორ აკონტროლებს ხალხს ინდივიდის ავტორიტეტი.


Most of the time, we are in institutions, so the Stanford Prison Study is a study of the power of institutions to influence individual behavior.	ცხოვრების დიდ ნაწილს ჩვენ სხვადასხვა კოლექტივში, ორგანიზაციაში ვატარებთ. და სტენფორდის ციხის ექსპერიმენტი იკვლევდა ორგანიზაციის ძალაუფლების გავლენას ინდივიდის ქცევაზე.


Interestingly, Stanley Milgram and I were in the same high school class in James Monroe in the Bronx, 1954.	საინტერესოა, სტენლი მილგრემი და მე ერთ კლასში ვიყავით ჯეიმს მონროს სახელობის სკოლაში, ბრონქსში, 1954 წელს.


I did this study with my graduate students, especially Craig Haney -- and it also began work with an ad.	ეს კვლევა, რომელიც მე ჩავატარე ჩემს კურსდამთავრებულებთან ერთად, - განსაკუთრებით კრეიგ ჰანისთან- ჩვენც ასევე დავიწყეთ საგაზეთო განცხადებით.


We had a cheap, little ad, but we wanted college students for a study of prison life.	ჩვენ არ გვქონდა ფული, ამიტომ იაფი, პატარა განცხადება გვქონდა, ჩვენ გვინდოდა კოლეჯის სტუდენტები ციხის ცხოვრების შესასწავლად.


75 people volunteered, took personality tests.	75-მა მოხალისემ შეავსო პიროვნების ტესტები.


We did interviews.	ჩავატარეთ ინტერვიუები. შევარჩიეთ 12:


Picked two dozen: the most normal, the most healthy.	ყველაზე ნორმალური, ყველაზე ჯანმრთელი.


Randomly assigned them to be prisoner and guard.	შემთხვევით გავანაწილეთ ისინი პატიმრებად და ზედამხედველებად.


So on day one, we knew we had good apples.	ასე რომ, დასაწყისში, ჩვენ ვიცოდით, რომ ყველა კარგი იყო, გვქონდა 'კარგი ვაშლები'.


I'm going to put them in a bad situation.	მე ვაპირებდი მომეთავსებინა ისინი ცუდ სიტუაციაში.


And secondly, we know there's no difference between the boys who will be guards and those who will be prisoners.	გარდა ამისა, ჩვენ ვიცოდით, რომ ზედამხედველებსა და პატიმრებს შორის არ იყო არანაირი განსხვავება.


To the prisoners, we said, "Wait at home. The study will begin Sunday."	პატიმრებს ვუთხარით: "მოიცადეთ საერთო საცხოვრებელში, ექსპერიმენტი დაიწყება კვირას".


We didn't tell them that the city police were going to come and do realistic arrests.	ჩვენ მათ არ ვუთხარით, რომ მოვილაპარაკეთ პოლიციასთან და მათ რეალურად დააპატიმრებდნენ.


(Video) (Music) [Day 1] Student: A police car pulls up in front, and a cop comes to the front door, and knocks, and says he's looking for me.	(ვიდეო) სტუდენტი:"მოვიდა პოლიციის მანქანა, გადმოვიდა პოლიციელი, დააკაკუნა კარზე, და ამბობს, რომ მე მეძებს.


So they, right there, you know, they took me out the door, they put my hands against the car.	მათ გამიყვანეს საერთო საცხოვრებლიდან, მაყენებენ მანქანასთან, ფეხები -განზე.


It was a real cop car, it was a real policeman, and there were real neighbors in the street, who didn't know that this was an experiment.	ეს ნამდვილი პოლიციის მანქანა იყო, ნამდვილი პოლიციელები. ქუჩაში მეზობლები იყვნენ, არ იცოდნენ, რომ ეს ექსპერიმენტი იყო.


And there was cameras all around and neighbors all around.	გარშემო კამერები და მეზობლები იყვნენ.


They put me in the car, then they drove me around Palo Alto.	მათ ჩამსვეს მანქანაში, მთელი პალო ალტო გავიარეთ.


They took me to the basement of the police station.	მიმიყვანს განყოფილებაში, ჩამიყვანეს სარდაფში და ჩამსვეს საკანში.


Then they put me in a cell.	მე ვიყავი პირველი, ამიტომ მათ მე ჩამსვეს საკანში,


I was the first one to be picked up, so they put me in a cell, which was just like a room with a door with bars on it.	რომელიც ოთახივით იყო, მაგრამ გისოსებიანი კარი ჰქონდა.


You could tell it wasn't a real jail.	ცხადი იყო, რომ ეს ნამდვილი ციხე არ იყო. მათ მე იქ ჩამკეტეს, ამ დამამცირებელ კოსტუმში.


They were taking this experiment too seriously.	ზედმეტად სერიოზულად მიუდგნენ ამ ექსპერიმენტს".


Here are the prisoners, who are going to be dehumanized, they'll become numbers.	ფილიპ ზიმბარდო: ესენი არიან პატიმრები, რომლებსაც დაამცირებენ, ისინი გახდებიან რიცხვები.


Here are the guards with the symbols of power and anonymity.	ესენი არიან ზედამხედველები - ძალაუფლების და ანონიმურობის სიმბოლოებით.


Guards get prisoners to clean the toilet bowls out with their bare hands, to do other humiliating tasks.	ზედამხედველები აიძულებდნენ პატიმრებს შიშველი ხელებით გაესუფთავებინათ უნიტაზები, შეესრულებინათ ბინძური, დამამცირებელი დავალებები. აიძულებდნენ გაეხადათ.


They strip them naked. They sexually taunt them.	დასცინოდნენ და სექსუალურად ამცირებდნენ. მათ დამცირების სხვა საშუალებებიც მოიგონეს,


They begin to do degrading activities, like having them simulate sodomy.	მაგალითად, აიძულებდნენ მამათმავლობის სიმულირებას.


You saw simulating fellatio in soldiers in Abu Ghraib.	თქვენ ნახეთ, აბუ გრეიბში ფელათიოს (ორალური სექსის) სიმულირება.


My guards did it in five days.	ჩემმა ზედამხედველება ეს ხუთ დღეში გააკეთეს.


The stress reaction was so extreme that normal kids we picked because they were healthy had breakdowns within 36 hours.	სტრესული რეაქცია იყო იმდენად დიდი რომ ჩვენ მიერ არჩეული ჯანმრთელი, ნორმალური ბავშვები 36 საათში გატყდნენ.


The study ended after six days, because it was out of control.	ექსპერიმენტი დასრულდა 6 დღის შემდეგ, რადგან ის კონტროლს აღარ ექვემდებარებოდა.


Five kids had emotional breakdowns.	ხუთ ბიჭს ნერვული შეტევა ჰქონდა.


Does it make a difference if warriors go to battle changing their appearance or not?	აქვს თუ არა მნიშვნელობა, რომ მეომრები ომში წასვლისას იცვლიან გარეგნობას?


If they're anonymous, how do they treat their victims?	აქვს თუ არა გავლენა მათ ანონიმურობას იმაზე, თუ როგორ ექცევიან ისინი საკუთარ მსხვერპლს?


In some cultures, they go to war without changing their appearance.	ჩვენ ვიცით, რომ ზოგიერთ კულტურაში მეომრები არ იცვლიან გარეგნობას. სხვა კულტურებში ისინი იღებებიან როგორც "ბუზთა მბრძანებლები".


In others, they paint themselves like "Lord of the Flies."	ზოგიერთში - იკეთებენ ნიღბებს.


In some, they wear masks.	მრავალ კულტურაში ჯარისკაცებს უნიფორმა ხდის ანონიმურს.


So this anthropologist, John Watson, found 23 cultures that had two bits of data.	ანთროპოლოგმა ჯონ ვოტსონმა აღმოაჩინა 23 კულტურა, რომელსაც ორი მაჩვენებელი ჰქონდა.


Do they change their appearance? 15.	იცვლიან გარეგნობას ბრძოლის წინ?


Do they kill, torture, mutilate? 13.	15. კლავენ, აწამებენ, ასახიჩრებენ? 13. თუ არ იცვლიან გარეგნობას,


If they don't change their appearance, only one of eight kills, tortures or mutilates.	რვიდან მხოლოდ ერთი კლავს, აწამებს ან ასახიჩრებს. გასაღები წითელ ზონაშია.


The key is in the red zone.	თუ ისინი იცვლიან გარეგნობას,


If they change their appearance, 12 of 13 -- that's 90 percent -- kill, torture, mutilate.	13 დან 12, ანუ 90% -კლავს, აწამებს ან ასახიჩრებს.


And that's the power of anonymity.	და სწორედ ესაა ანონიმურობის ძალაუფლება.


So what are the seven social processes that grease the slippery slope of evil?	ასე რომ, რა არის ის შვიდი სოციალური პროცესი, რომელიც ბოროტების ვიწრო სრიალა გზას პოხავს?


Mindlessly taking the first small step.	უყურადღებოდ გადადგმული პირველი პატარა ნაბიჯი.


Dehumanization of others. De-individuation of self.	სხვების დამცირება. დეინდივიდუაცია - საკუთარი პიროვნებისგან განდგომა.


Diffusion of personal responsibility.	პიროვნული პასუხისმგებლობის დიფუზია.


Blind obedience to authority.	ავტორიტეტის ბრმა მორჩილება.


Uncritical conformity to group norms.	ჯგუფის ნორმებისადმი უკრიტიკო მორჩილება - კომფორმულობა.


Passive tolerance of evil through inaction, or indifference.	ბოროტების პასიური მიღება - უმოქმედობით ან გულგრილობით.


And it happens when you're in a new or unfamiliar situation.	და ეს ხდება, როდესაც თქვენ ახალ ან უცხო გარემოში ხართ.


Your habitual response patterns don't work.	თქვენი სტანდარტული ქცევითი რეაქციები არ მუშაობს.


Your personality and morality are disengaged.	პიროვნება და მორალი ითიშება. დოსტოევსკიმ თქვა, "არაფერია უფრო ადვილი, ვიდრე ბოროტმოქმედის განსჯა,


"Nothing is easier than to denounce the evildoer; nothing more difficult than understanding him," Dostoyevsky.	და არაფერია უფრო რთული, ვიდრე მისი გაგება. "


Understanding is not excusing. Psychology is not excuse-ology.	გაგება - არ ნიშნავს პატიებას. ფსიქოლოგია - არ არის მეცნიერება მიტევებაზე.


So social and psychological research reveals how ordinary, good people can be transformed without the drugs.	სოციალური და ფსიქოლოგიური კვლევები ხსნიან, როგორ იცვლებიან ჩვეულებრივი კარგი ადამიანები ნარკოტიკების გარეშე.


You don't need it. You just need the social-psychological processes.	ისინი არაა საჭირო. მხოლოდ სოციო-ფსიქოლოგიური პროცესებია საჭირო.


Real world parallels?	პარალელები თანამედროვე მსოფლიოდან?


Compare this with this.	შეადარეთ ეს, ამასთან.