(Laughter) So if golfing is the kind of game that can be played while riding around in a golf cart, it would be hard to confer on the golfing greats the status that we confer, the honor and recognition that goes to truly great athletes.	(სიცილი) ამიტომ, გოლფი რომ იყოს ისეთი სახის თამაში, რომელიც შეიძლება ითამაშო ოთხთვალას გამოყენებით, რთული იქნებოდა გვესაუბრა გოლფის საუკეთესო მოთამაშეების იმ სტატუსზე, რომელსაც მათ ვანიჭებთ. ასევე პატივსა და აღიარებაზე, რომელიც ეძლევათ ნამდვილად საუკეთესო ათლეტებს.


That illustrates that with golf, as with flutes, it's hard to decide the question of what justice requires, without grappling with the question, "What is the essential nature of the activity in question, and what qualities, what excellences connected with that activity, are worthy of honor and recognition?"	ეს ცხადყოფს, რომ გოლფის, ისევე როგორ ფლეიტების შემთხვევაში, რთულია გადაწყვიტო რას მოითხოვს სამართლიანობა, თუ არ ჩავუღრმავდებით შეკითხვას, "რა არის ზემოხსენებული აქტივობების არსებითი ბუნება; და ამ აქტივობასთან დაკავშრებული, რა ნიშან–თვისებები, რა ოსტატობები, იმსახურებს პატივსა და აღიარებას? "


Let's take a final example that's prominent in contemporary political debate: same-sex marriage.	მოდით განვიხილოთ ბოლო მაგალითი, რომელიც ცნობილია თანამედროვე პოლიტიკურ დებატებში: ერთსქესიანთა ქორწინება.


There are those who favor state recognition only of traditional marriage between one man and one woman, and there are those who favor state recognition of same-sex marriage.	ზოგიერთი მხარს უჭერს მხოლოდ ტრადიციული ქორწინების სახელმწიფოს დონეზე აღიარებას, რომელიც შედგება ერთ კაცსა და ერთ ქალს შორის; და არიან ადამიანები, რომლებიც მხარს უჭერენ ერთსქესიანთა ქორწინებას.


How many here favor the first policy: the state should recognize traditional marriage only?	რამდენი თქვენგანი ემხრობით პირველ პოლიტიკას, რომ სახელმწიფომ უნდა აღიაროს მხოლოდ ტრადიციული ქორწინება?


And how many favor the second, same-sex marriage?	და რამდენი მეორეს?


Now, put it this way: What ways of thinking about justice and morality underlie the arguments we have over marriage?	მოდით დავფიქრდეთ შემდეგნაირად: სამართალსა და მორალზე რა ტიპის აზროვნება უდევს საფუძვლად, ქორწინებაზე გამართულ დისკუსიებს? ქორწინებაზე გამართულ დისკუსიებს?


The opponents of same-sex marriage say that the purpose of marriage, fundamentally, is procreation, and that's what's worthy of honoring and recognizing and encouraging.	ერთსქესიანი ქორწინების მოწინააღმდეგეები ამბობენ, რომ ქორწინების მთავარი მიზანი არის გამრავლება, და ეს არის ის, რაც იმსახურებს პატივისცემას და აღიარებას და წახალისებას.


And the defenders of same-sex marriage say no, procreation is not the only purpose of marriage; what about a lifelong, mutual, loving commitment?	ერთსქესიანი ქორწინების დამცველები ამბობენ არა, გამრავლება არ არის ქორწინების ერთადერთი მიზანი; რა ადგილი უკავია სამუდამო, ორმხრივ, სიყვარულით გამსჭვალულ ვალდებულებას?


That's really what marriage is about.	ქორწინებას სწორედ ეს დატვირთვა აქვს.


So with flutes, with golf carts, and even with a fiercely contested question like same-sex marriage, Aristotle has a point.	მოკლედ, ფლეიტებთან, ოთხთვალებთან და ასევე ისეთ მწვავედ განხილულ საკითხთან, როგორიცაა ერთსქესიანი ქორწინება, არისტოტელეს პოზიცია აზრიანია.


Very hard to argue about justice without first arguing about the purpose of social institutions and about what qualities are worthy of honor and recognition.	ძალიან რთულია იკამათო სამართალზე, ჯერ სოციალური ინსტიტუტების მიზნის განხილვის გარეშე; და იმის განხილვის გარეშე, თუ რა თვისებები იმსახურებს პატივისცემასა და აღიარებას.


So let's step back from these cases and see how they shed light on the way we might improve, elevate, the terms of political discourse in the United States, and for that matter, around the world.	მოდით, ვდისტანცირდეთ ამ შემთხვევებისგან და ვნახოთ თუ როგორ მოჰფენენ ისინი ნათელს იმას, თუ როგორ შეგვიძლია გავაუმჯობესოთ, დავხვეწოთ პოლიტიკური დებატების პირობები შეერთებულ შტატებში და მსოფლიოს გარშემო.


There is a tendency to think that if we engage too directly with moral questions in politics, that's a recipe for disagreement, and for that matter, a recipe for intolerance and coercion.	არსებობს წარმოდგენა, რომ თუ ჩვენ ზედმეტი პირდაპირობით დავკავდებით მორალური საკითხებით პოლიტიკური დებატისას, ეს უთანხმოებისთვის იქნება განწირული და შესაბამისად მიგვიყვანს შეუწყნარებლობისა და ძალადობისკენ.


So better to shy away from, to ignore, the moral and the religious convictions that people bring to civic life.	ანუ უკეთესია გავეცალოთ, იგნორირება გავუკეთოთ მორალურ და რელიგიურ რწმენებს, რომელიც ხალხს შემოაქვს სამოქალაქო ცხოვრებაში.


It seems to me that our discussion reflects the opposite, that a better way to mutual respect is to engage directly with the moral convictions citizens bring to public life, rather than to require that people leave their deepest moral convictions outside politics before they enter.	ვფიქრობ, ჩვენი ეს დისკუსია საპირისპიროს აჩვენებს, რომ უკეთესი გზა ორმხრივი პატივისცემისკენ, არის იმ მორალური რწმენების პირდაპირი ჩართვა, რომლებიც მოქალაქეებს შემოაქვთ საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, ვიდრე იმის მოთხოვნა, რომ ადამიანებმა პოლიტიკის გარეთ დატოვონ საკუთარი ღრმა მორალური რწმენა-წარმოდგენები, სანამ ისინი თავად ჩაერთვებიან საქმეში.


That, it seems to me, is a way to begin to restore the art of democratic argument.	ვფიქრობ, ეს არის გზა იმისკენ, რომ დავიწყოთ, დემოკრატიული დებატების ხელოვნების აღდგენა.


Thank you very much.	ძალიან დიდი მადლობა.


(Applause) Thank you.	(აპლოდისმენტები) მადლობა.


(Applause) Thank you very much.	(აპლოდისმენტები) ძალიან დიდი მადლობა.


Thanks. Thank you.	გმადლობთ. მადლობა.


Chris.	კრის.


Thanks, Chris.	მადლობა კრის.


Chris Anderson: From flutes to golf courses to same-sex marriage -- that was a genius link.	კრის ანდერსონი: ფლეიტებიდან გოლფამდე ერთსქესიანთა ქორწინებამდე... ეს იყო გენიალური დაკავშირება.


Now look, you're a pioneer of open education.	თქვენ ხართ პიონერი ღია განათლებაში.


Your lecture series was one of the first to do it big.	და თქვენმა ლექციებმა გახადეს ის უფრო დიდი.


What's your vision for the next phase of this?	როგორ ხედავთ განვითარების შემდეგ ფაზას?


MS: Well, I think that it is possible.	მს: მე ვფიქრობ ეს შესაძლებელია;


In the classroom, we have arguments on some of the most fiercely held moral convictions that students have about big public questions.	კლასში ჩვენ გვაქვს კამათი რამოდენიმე მწვავედ განხილულ მორალურ რწმენაზე, რომელიც სტუდენტებს აქვთ სერიოზულ საზოგადოებრივ საკითხებზე


And I think we can do that in public life more generally.	და ვფიქრობ, შეგვიძლია იგივე გავაკეთოთ


And so my real dream would be to take the public television series that we've created of the course -- it's available now, online, free for everyone anywhere in the world -- and to see whether we can partner with institutions, at universities in China, in India, in Africa, around the world, to try to promote civic education and also a richer kind of democratic debate.	საჯარო საზოგადოებრივ ცხოვრებაშიც. ჩემი ოცნება იქნებოდა, რომ ავიღოთ საჯარო სატელევიზიო სერიები, რომელიც ჩვენ შევქმენით... ის ამჟამად ხელმისაწვდომია ონლაინ რეჟიმში, უფასოდ ყველასთვის, მსოფლიოს ნებისმიერ ადგილას... და ვსინჯოთ თუ შევძლებთ პარტნიორობის ჩამოყალიბებას ინსტიტუტებთან, უნივერსიტეტებთან ჩინეთში, ინდოეთში, აფრიკაში, მსოფლიოს გარშემო, რომ ვცადოთ და ხელი შევუწყოთ სამოქალაქო განათლებას და უფრო მდიდარ დემოკრატიულ დებატებს.


CA: So you picture, at some point, live, in real time, you could have this kind of conversation, inviting questions, but with people from China and India joining in?	კა: თქვენი წარმოდგენით, ეს უნდა იყოს ლაივში, რეალურ დროში, სადაც შესაძლებელი იქნება მსგავსი საუბრები, შეკითხვები, სადაც ჩაერთვებიან ადამიანები ჩინეთიდან, ინდოეთიდან?


MS: Right. We did a little bit of it here with 1,500 people in Long Beach, and we do it in a classroom at Harvard with about 1,000 students.	მს: სწორია. ჩვენ აქ უკვე გავაკეთეთ მსგავსი რამ 1500 ადამიანის მონაწილებოთ Long Beach–ზე და ასევე ჰარვარდის საკლასო ოთახში დაახლოებით 1000 სტუდენტის მონაწილეობით.


Wouldn't it be interesting to take this way of thinking and arguing, engaging seriously with big moral questions, exploring cultural differences and connect through a live video hookup, students in Beijing and Mumbai and in Cambridge, Massachusetts and create a global classroom.	განა საინტერესო არ იქნება ავიღოთ მსგავსი აზროვნება და კამათის სტილი, ჩავერთოთ მორალური საკიხების განხილვაში, გამოვიკვლიოთ კულტურული განსხვავებები და ჩავერთოთ პირდაპირ ვიდეო ურთიერთობაში, სადაც სტუდენტები პეკინიდან და მუმბაიდან, კემბრიჯიდან, მასაჩუსეტსიდან ქმნიან გლობალურ კლასებს.


That's what I would love to do.	ეს არის ის, რისი გაკეთებაც მსურს.


(Applause) CA: So, I would imagine that there are a lot of people who would love to join you in that endeavor.	(აპლოდისმენტები) კა: მოკლედ, მე მგონია რომ ბევრი ადამიანი იქნება, ვინც სიამოვნებით შემოგიერთდებათ ამ ძალისხმევაში.


Michael Sandel. Thank you so much. (MS: Thanks so much.)	მაიკლ სენდელი. დიდი მადლობა (მს: დიდი მადლობა.)


So since I was here last in '06, we discovered that global climate change is turning out to be a pretty serious issue, so we covered that fairly extensively in Skeptic magazine.	მას შემდეგ რაც ბოლოს აქ ვიყავი 06-ში, ჩვენ აღმოვაჩინეთ, რომ გლობალური კლიმატის ცვლილება საკმაოდ სერიოზულ პრობლემას წარმოადგენს. ჩვენ ეს საკმაოდ ფართედ მიმოვიხილეთ ჟურნალ "სკეპტიკოსში".


We investigate all kinds of scientific and quasi-scientific controversies, but it turns out we don't have to worry about any of this because the world's going to end in 2012.	ჩვენ ვიკვლევთ ყველა სახის მეცნიერულ და კვაზიმეცნიერულ დავებს, მაგრამ როგორც აღმოჩნდა, სადარდებელი არაფერია, რადგან 2012-ში სამყაროს დასასრულია.


Another update: You will recall I introduced you guys to the Quadro Tracker.	კიდევ ერთი სიახლე: გახსოვთ, რომ გაგაცანით "Quadro Tracker"


It's like a water dowsing device.	ეს წყლის საძიებო მოწყობილობასავით არის.


It's just a hollow piece of plastic with an antenna that swivels around.	ეს პლასტმასის ნაჭერზე მიმაგრებული ანტენაა, რომელიც ტრიალებს.


And you walk around, and it points to things.	თქვენ დადიხართ და ის რაღაც ნივთებისკენ მიანიშნებს


Like if you're looking for marijuana in students' lockers, it'll point right to somebody.	მაგალითად, მარიხუანის მოსაძებნად სტუდენტების კარადებში. ის ვიღაცაზე მიანიშნებს.


Oh, sorry. (Laughter) This particular one that was given to me finds golf balls, especially if you're at a golf course and you check under enough bushes.	უკაცრავად... (სიცილი) ეს მოწყობილობა, რომელიც მომცეს გოლფის ბურთებს ეძებს. განსაკუთრებით თუ გოლფის მინდორზე ხართ და საკმარისად ბევრ ბუჩქს თუ შეამოწმებთ.


Well, under the category of "What's the harm of silly stuff like this?"	თემაზე: "რას შეიძლება ვნებდეს ასეთი სისულელეები?"


this device, the ADE 651, was sold to the Iraqi government for 40,000 dollars apiece.	ეს მოწყობილობა, ADE 651, ერაყის მთავრობამ იყიდა თითო 40 000 დოლარად.


It's just like this one, completely worthless, in which it allegedly worked by "electrostatic magnetic ion attraction," which translates to "pseudoscientific baloney" -- would be the nice word -- in which you string together a bunch of words that sound good, but it does absolutely nothing.	ზუსტად ასეთია, სრულიად უსარგებლო, იმ საქმისთვის რისთვისაც უნდა ემუშავა "იონების ელექტროსტატიკური მაგნიტური მიზიდულობა" რაც თარგმანში ნიშნავს: "ფსევდომეცნიერული ბოდვა"... ეს იქნებოდა შესაფერისი შესატყვისი.. როცა ბევრ კარგ სიტყვას ერთად ყრი, მაგრამ სინამდვილეში ის არაფერს აკეთებს.


In this case, at trespass points, allowing people to go through because your little tracker device said they were okay, actually cost lives.	ამ შემთხვევაში, სასაზღვრო პუნქტებზე ხალხს ატარებდნენ, რადგან ამ დანადგარმა თქვა, რომ ყველაფერი წესრიგშია. რაც ვიღაცეების სიცოცხლის ფასად დაჯდა.


So there is a danger to pseudoscience, in believing in this sort of thing.	ამიტომ არსებობს საფრთხეები ფსევდომეცნიერებაში, და მსგავსი რამეების დაჯერებაში.


So what I want to talk about today is belief.	მაშ, დღეს მინდა ვილაპარაკო რწმენაზე.


I want to believe, and you do too.	მე მინდა დავიჯერო, და თქვენც გინდათ.


And in fact, I think my thesis here is that belief is the natural state of things.	პრინციპში, ჩემი თეზისი იქნებოდა ის, რომ რწმენა ბუნებრივი მდგომარეობაა.


It is the default option. We just believe.	გაჩუმებითი არჩევანი. ჩვენ უბრალოდ გვჯერა.


We believe all sorts of things.	ჩვენ გვჯერა ბევრი სხვადასხვა რამის.


Belief is natural; disbelief, skepticism, science, is not natural.	რწმენა ბუნებრივია; ურწმუნობა, სკეპტიციზმი, მეცნიერება - არაბუნებრივი.


It's more difficult.	ის უფრო ძნელია.


It's uncomfortable to not believe things.	არაკომფორტულია არ გჯეროდეს რაღაცეების.


So like Fox Mulder on "X-Files," who wants to believe in UFOs? Well, we all do, and the reason for that is because we have a belief engine in our brains.	როგორც ფოქს მალდერი "საიდუმლო მასალებიდან", რომელსაც უნდა, რომ სჯეროდეს ამო-ების, ასევე ვართ ჩვენც. ეს იმიტომ, რომ ჩვენ რწმენის მექანიზმი გვაქვს ტვინებში.


Essentially, we are pattern-seeking primates.	ჩვენ სტრუქტურის მაძიებელი პრიმატები ვართ.


We connect the dots: A is connected to B; B is connected to C.	ჩვენ ვაკავშირებთ წერტილებს. A დაკავშირებულია B-თან, B კი C-თან


And sometimes A really is connected to B, and that's called association learning.	ზოგჯერ A მართლაც არის დაკავშირებული B-თან და ამას ასცოიაციური აზროვნება ჰქვია.


We find patterns, we make those connections, whether it's Pavlov's dog here associating the sound of the bell with the food, and then he salivates to the sound of the bell, or whether it's a Skinnerian rat, in which he's having an association between his behavior and a reward for it, and therefore he repeats the behavior.	ჩვენ ვპოულობთ სტრუქტურას, ვაკავშირებთ მოვლენებს. იქნება ეს პავლოვის ძაღლი, რომელიც ზარს საჭმელს უკავშირებდა და მის ხმაზე ნერწყვი მოსდიოდა, თუ სკინერის ვირთხა, რომლის ქმედებასთან, მისი წახალისების ასოცირება ხდება, შესაბამისად ის იმეორებს ქმედებას.


In fact, what Skinner discovered is that, if you put a pigeon in a box like this, and he has to press one of these two keys, and he tries to figure out what the pattern is, and you give him a little reward in the hopper box there -- if you just randomly assign rewards such that there is no pattern, they will figure out any kind of pattern.	სკინერმა რაც აღმოაჩინა არის ის, რომ თუ თქვენ მტრედს მსგავს ყუთში მოათავსებთ, სადაც მან ამ ორი ღილაკიდან ერთ-ერთს უნდა დააჭიროს, ის ეცდება დაადგინოს კანონზომიერება, ყოველი ქმედების შემდეგ მას აჯილდოვებთ. თუ თქვენ შემთხვევითად მისცემთ ჯილდოს, ყველანაირი კანონზომიერების გარეშე, ისინი მაინც ეცდებიან დაადგინონ რაიმე სტრუქტურა


And whatever they were doing just before they got the reward, they repeat that particular pattern.	და რასაც ჯილდოს მიცემის წინ აკეთებდნენ, იმავეს გაიმეორებენ.


Sometimes it was even spinning around twice counterclockwise, once clockwise and peck the key twice.	ზოგჯერ ეს საათის ისრის საწინააღმდეგოდ ორჯერ ბრუნვაც იყო, ერთხელ საათის მიმართულებით და ღილაკზე ორჯერ ჩანისკარტება.


And that's called superstition, and that, I'm afraid, we will always have with us.	ამას ცრურწმენა ჰქვია. ვშიშობ, რომ ეს ჩვენში მუდმივად იქნება.


I call this process "patternicity" -- that is, the tendency to find meaningful patterns in both meaningful and meaningless noise.	მე ამას "სტრუქტურომანიას" ვუწოდებ. რაც არის აზრიანი სტრუქტურების ძიების ტენდენცია, როგორც აზრიან, ისე უაზრო ხმაურში.


When we do this process, we make two types of errors.	როცა ჩვენ ამას ვაკეთებთ, ორი ტიპის შეცდომას ვუშვებთ.


A Type I error, or false positive, is believing a pattern is real when it's not.	პირველი ტიპის - მცდარი პოზიტივი, არის იმის დაჯერება, რომ სტრუქტურა ნამდვილია, მაშინ როცა ასე არ არის.


Our second type of error is a false negative.	მეორე ტიპის შეცდომა - მცდარი ნეგატივი.


A Type II error is not believing a pattern is real when it is.	არის შეცდომა, როცა არ გვჯერა რომ სტრუქტრა ნამდვილია, მაშინ როცა ის ნამდვილია.


So let's do a thought experiment.	მოდით ჩავატაროთ გონებრივი ექპერიმენტი.


You are a hominid three million years ago walking on the plains of Africa.	თქვენ ხართ მილიონი წლის წინანდელი ჰომინიდი, რომელიც აფრიკის ღია სივრცეში დაბოდიალებს.


Your name is Lucy, okay?	თქვენ ლუსი გქვიათ


And you hear a rustle in the grass.	და ბალახის შრიალი გესმით.


Is it a dangerous predator, or is it just the wind?	არის ეს სახიფათო მტაცებელი, თუ უბრალოდ ქარია?


Your next decision could be the most important one of your life.	თქვენი შემდგომი გადაწყვეტილება, შეიძლება ყველაზე მნიშვნელოვანი იყოს ცხოვრებაში.


Well, if you think that the rustle in the grass is a dangerous predator and it turns out it's just the wind, you've made an error in cognition, made a Type I error, false positive.	თუ თქვენ გადაწყვეტთ, რომ ეს მტაცებელია და ქარი აღმოჩნდება, თქვენ ამოცნობაში შეცდომა დაუშვით. პირველი ტიპის შეცდომა, მცდარი პოზიტივი,


But no harm. You just move away.	თუმცა უვნებელი შეცდომაა და უბრალოდ გაერიდებით.


You're more cautious. You're more vigilant.	ეს ნიშნავს, რომ უფრო ფრთხილად და ფხიზლად ხართ.


On the other hand, if you believe that the rustle in the grass is just the wind, and it turns out it's a dangerous predator, you're lunch.	მეორეს მხრივ, თუ თქვენ გადაწყვეტთ, რომ ეს მხოლოდ ქარია და სინამდვილეში სახიფათო მტაცებელი აღმოჩნდება, თქვენ ლანჩი გახდებით.


You've just won a Darwin award.	თქვენ ამით დარვინის პრიზს მოიგებთ.


You've been taken out of the gene pool.	გენოფონდიდან ამოღებული იქნებით.


Now the problem here is that patternicities will occur whenever the cost of making a Type I error is less than the cost of making a Type II error.	პრობლემა იმაშია, რომ სტრუქტურომანია მაშინ ჩნდება, როცა პირველი ტიპის შეცდომის ფასი უფრო ნაკლებია, ვიდრე მეორე ტიპის.


This is the only equation in the talk by the way.	სხვათაშორის, ეს ერთადერთი ფორმულაა გამოსვლაში.


We have a pattern detection problem that is assessing the difference between a Type I and a Type II error is highly problematic, especially in split-second, life-and-death situations.	ჩვენ სტრუქტურის დადგენის პრობლემა გვაქვს. ანუ პირველი და მეორე ტიპის შეცდომას შორის, განსხვავების შეფასებაშია პრობლემა. განსაკუთრებით მყისიერად, სიკვდილ-სიცოცხლის სიტუაციაში.


So the default position is just: Believe all patterns are real -- All rustles in the grass are dangerous predators and not just the wind.	ამიტომ გაჩუმებითი პოზიციაა: დავიჯეროთ, რომ ყველა სტრუქტურა ნამდვილია. ბალახის ყველა შრიალი სახიფათო მტაცებელია და არა უბრალოდ ქარი.


And so I think that we evolved ...	ჩვენ ასეთი ევოლუცია განვიცადეთ...


there was a natural selection for the propensity for our belief engines, our pattern-seeking brain processes, to always find meaningful patterns and infuse them with these sort of predatory or intentional agencies that I'll come back to.	ბუნებრივი გადარჩევა, სტრუქტურის მაძებარი ტვინის სასარგებლოდ მოხდა, რომელიც ყოველთვის აზრიან სტრუქტურას ეძებს და აკუთვნებს მას ვიღაცის მტაცებლურ განზრახვას, რასაც მოგვიანებით დავუბრუნდები.


So for example, what do you see here?	მაგალითად, რას ხედავთ აქ?


It's a horse head, that's right.	მართალია, ცხენის თავი.


It looks like a horse. It must be a horse.	ცხენივით გამოიყურება. ცხენი უნდა იყოს.


That's a pattern.	ასეთი სტრუქტურაა,


And is it really a horse?	მაგრამ ნამდვილად ცხენია თუ არა?


Or is it more like a frog?	ან იქნებ უფრო ბაყაყივითაა?


See, our pattern detection device, which appears to be located in the anterior cingulate cortex -- it's our little detection device there -- can be easily fooled, and this is the problem.	ხედავთ, სტრუქტურის დამდგენი ჩვენი მოწყობილობა, რომელიც სარტყლისებრი ქერქის წინა ნაწილში მდებარეობს... ეს ჩვენი პატარა მოწყობილობა, მარტივად გასაბითურებელია, სწორედ ესაა პრობლემა.


For example, what do you see here?	მაგალითად, რას ხედავთ აქ?


Yes, of course, it's a cow.	დიახ, რა თქმა უნდა.


Once I prime the brain -- it's called cognitive priming -- once I prime the brain to see it, it pops back out again even without the pattern that I've imposed on it.	ეს ძროხაა. მას შემდეგ რაც ტვინი განვაწყე, რასაც კოგნიტიური პრაიმინგი ჰქვია.. როცა თქვენს ტვინს განვაწყობ, სწორედ იმას დაინახავს. ის კვლავ გიხტებათ სტრუქტურის თავს მოხვევის გარეშეც.


And what do you see here?	რას ხედავთ აქ?


Some people see a Dalmatian dog.	ზოგი დალმატინელს ხედავს.


Yes, there it is. And there's the prime.	დიახ, აი ის და აი პრაიმი.


So when I go back without the prime, your brain already has the model so you can see it again.	მას შემდეგ, რაც უკვე პრაიმის გარეშე გაჩვენებთ, თქვენს ტვინს უკვე აქვს მოდელი, ამიტომ მაინც ხედავთ.


What do you see here?	აქ რას ხედავთ?


Planet Saturn. Yes, that's good.	სატურნს. ძალიან კარგი.


How about here?	აქ?


Just shout out anything you see.	უბრალოდ წამოიყვირეთ რასაც დაინახავთ


That's a good audience, Chris.	მშვენიერი აუდიტორიაა, კრის.


Because there's nothing in this. Well, allegedly there's nothing.	აქ ხომ არაფერია. როგორც ამბობენ - არაფერია.


This is an experiment done by Jennifer Whitson at U.T. Austin on corporate environments and whether feelings of uncertainty and out of control makes people see illusory patterns.	ეს ჯენიფერ უიტსონის ექსპერიმენტია რომელიც მან ოსტინში, ტეხასის უნივერსიტეტში, კორმპორატიულ წრეში ჩაატარა. იმის დასადგენად, აიძულებს თუ არა გაურკვევლობა და უკონტროლობა ადამიანებს დაინახონ წარმოსახვითი სტრუქტურები


That is, almost everybody sees the planet Saturn.	აქ თითქმის ყველა სატურნს ხედავს.


People that are put in a condition of feeling out of control are more likely to see something in this, which is allegedly patternless.	ადამიანებმა, რომლებიც უკონტროლო მდგომარეობაში არიან, უფრო დიდი შანსა დაინახონ ამაში რაღაც, რაშიც არანაირი სტრუქტურა არ არსებობს.


In other words, the propensity to find these patterns goes up when there's a lack of control.	ანუ სტრუქტურის მონახვისკენ სწრაფვა, უკონტროლობის პირობებში იზრდება.


For example, baseball players are notoriously superstitious when they're batting, but not so much when they're fielding.	მაგალითად, ბეისბოლის მოთამაშეები განსაკუთრებით ცრუმორწმუნეები არიან დარტყმის(ბეთინგის) დროს, მაგრამ ნაკლებად როცა მინდორში თამაშობენ,


Because fielders are successful 90 to 95 percent of the time.	რადგან მინდვრის მოთამაშეების(ფილდერების) 90-95% წარმატებას აღწევს.


The best batters fail seven out of 10 times.	საუკეთესო ბეთერების 10-დან 7 დარტყმა წარუმატებელია.


So their superstitions, their patternicities, are all associated with feelings of lack of control and so forth.	მათი ცრურწმენა, მათი სტრუქტურის მაძიებლობა, დაკავშირებულია უკონტროლობის შეგრძნებებთან და ა.შ.


What do you see in this particular one here, in this field?	რას ხედავთ ამ კონკრეტულ სურათზე?


Anybody see an object there?	ვინმე ხედავს ობიექტს?


There actually is something here, but it's degraded.	სინამდვილეში აქ მართლაც რაღაცაა, ოღონდ ხარისხ დაქვეითებული.


While you're thinking about that, this was an experiment done by Susan Blackmore, a psychologist in England, who showed subjects this degraded image and then ran a correlation between their scores on an ESP test: How much did they believe in the paranormal, supernatural, angels and so forth.	სანამ ამაზე ფიქრობთ, ეს ექსპერიმენტი ფსიქოლოგმა ინგლისიდან, სიუზან ბლექმორმა ჩაატარა. მან მონაწილეებს ეს ხარისხ დაქვეითებული სურათი აჩვენა და შემდეგ დააკვირდა კორელაციას მათ ექსტრასენსორული აღქმების ტესტებთან (ეატ): რამდენად სჯერათ მათ პარანორმალურობების, ცრურწმენების, ანგელოზების და ა.შ.


And those who scored high on the ESP scale, tended to not only see more patterns in the degraded images but incorrect patterns.	და მათ ვისაც ე.ა.ტ. ტესტზე მაღალი მაჩვენებელი ჰქონდა არა მხოლოდ უფრო მეტ სტრუქტურას ხედავდნენ ხარისხ დაქვეითებულ სურათებში, არამედ არასწორ სტრუქტურებსაც.


Here is what you show subjects.	აი რას აჩვენებდნენ ექსპერიმენტის მონაწილეებს.


The fish is degraded 20 percent, 50 percent and then the one I showed you, 70 percent.	თევზის სურათის ხარისხი 20%-ით, 50%-ით დაქვეითებულია და შემდეგ რაც მე გაჩვენეთ, 70%-ით.


A similar experiment was done by another [Swiss] psychologist named Peter Brugger, who found significantly more meaningful patterns were perceived on the right hemisphere, via the left visual field, than the left hemisphere.	მსგავსი ექსპერიმენტი შვედმა ფსიქოლოგმა პიტერ ბრაგერმაც ჩაატარა. მან აღმოაჩინა, რომ მნიშვნელოვნად უფრო აზრიანი სტრუქტურა აღიქმება მარჯვენა ნახევარსფეროს მიერ, მარცხენა ხედვის ველიდან, ვიდრე მარცხენა ნახევარსფეროს მიერ.


So if you present subjects the images such that it's going to end up on the right hemisphere instead of the left, then they're more likely to see patterns than if you put it on the left hemisphere.	ამიტომ როცა მონაწილეებს მსგავს სურათებს ისე აჩვენებთ, რომ მარჯვენა ნახევარსფერომ აღიქვას, მაშინ სტრუქტურის აღმოჩენის უფრო დიდი შანსია, ვიდრე მაშინ როცა მარცხენა აღიქვამს.


Our right hemisphere appears to be where a lot of this patternicity occurs.	როგორც ჩანს სტრუქტურის ძიების უმეტესი პროცესი, ჩვენი ტვინის მარჯვენა ნახევარსფეროში ხდება.


So what we're trying to do is bore into the brain to see where all this happens.	მაშ, ჩვენ ტვინში ჩაძრომას ვცდილობთ, რომ დავადგინოთ სად ხდება ეს ყველაფერი.


Brugger and his colleague, Christine Mohr, gave subjects L-DOPA.	ბრაგერმა და მისმა კოლეგა - კრისტინა მორმა, ექსპერიმენტის მოაწილეებს ლ-დოპა მისცეს.


L-DOPA's a drug, as you know, given for treating Parkinson's disease, which is related to a decrease in dopamine.	ამ პრეპარატს როგორც იცით, პარკინსონიან პაციენტებს აძლევენ. ეს დაავადება დოფამინის დაწევასთან არის დაკავშირებული


L-DOPA increases dopamine.	და ლ-დოპა კი ზრდის მას.


An increase of dopamine caused subjects to see more patterns than those that did not receive the dopamine.	დოფამინის ზრდამ მონაწილეებში მეტი სტრუქტურის დანახვა გამოიწვია, მათთან შედარებით ვისაც ის არ მიუღია.


So dopamine appears to be the drug associated with patternicity.	ასე რომ, როგორც გამოჩნდა, დოფამინი უკავშირდება სტრუქტურომანიას.


In fact, neuroleptic drugs that are used to eliminate psychotic behavior, things like paranoia, delusions and hallucinations, these are patternicities.	პრინციპში ნეიროლეპტური პრეპარატები, რომლებიც ფსიქოტურ ქმედებას ამცირებს, როგორებიცაა პარანოია, დელუზიები და ჰალუცინაციები, ეს სტრუქტურომანიებია.


They're incorrect patterns. They're false positives. They're Type I errors.	ის მცდარი სტრუქტურებია. მცდარი პოზიტივები.


And if you give them drugs that are dopamine antagonists, they go away.	პირველი ტიპის შეცდომები და თუ მათ ისეთ პრეპარატს მივცემთ, რომელიც დოფამინის ანტაგონისტია, ეს სტრუქტურები გაქრება.


That is, you decrease the amount of dopamine, and their tendency to see patterns like that decreases.	თქვენ ამცირებთ დოფამინის რაოდენობას და მათი მიდრეკილება დაინახონ სტრუქტურები მცირდება.


On the other hand, amphetamines like cocaine are dopamine agonists.	მეორეს მხრივ, კოკაინის მსგავსი ამფეტამინები არიან დოფამინის აგონისტები.


They increase the amount of dopamine.	ისინი ზრდიან დოფამინის რაოდენობას.


So you're more likely to feel in a euphoric state, creativity, find more patterns.	ამიტომ, ამ დროს თქვენ უფრო ეიფორიული იქნებით, შემოქმედებითი და მეტ სტრუქტურას იპოვით.


In fact, I saw Robin Williams recently talk about how he thought he was much funnier when he was doing cocaine, when he had that issue, than now.	ცოტა ხნის წინ ვნახე რობინ უილიამსი ამბობდა თუ როგორ ეგონა მას თავი უფრო სასაცილო, როცა კოკაინზე იყო.


So perhaps more dopamine is related to more creativity.	ამიტომ, ალბათ უფრო მეტი დოფამინი, მეტ შემოქმედებითობას უკავშირდება.


Dopamine, I think, changes our signal-to-noise ratio.	ჩემი აზრით, დოფამინი ცვლის სიგნალისა და ხმაურის შეფარდებას.


That is, how accurate we are in finding patterns.	ანუ, რამდენად ზუსტები ვართ ჩვენ სტრუქტურების ძებნაში. თუ ეს შეფარდება ზედმეტად დაბალია, თქვენ ბევრ მეორე ტიპის შეცდომას დაუშვებთ


You miss the real patterns. You don't want to be too skeptical.	ნამდვილ სტრუქტურებს გამოტოვებთ. ზედმეტი სკეპტიციზმი არ ვარგა.


If you're too skeptical, you'll miss the really interesting good ideas.	თუ ზედმეტად სკეპტიკური ხართ, საინტერესო აზრს გაატარებთ.


Just right, you're creative, and yet you don't fall for too much baloney.	ზომიერის შემთხვევაში. კრეატიული ხართ, მაგრამ მთლად არ ბითურდებით.


Too high and maybe you see patterns everywhere.	ზედმეტად მაღალი ფარდობისას, ალბათ ყველგან რაღაც სტრუქტურას დაინახავთ.


Every time somebody looks at you, you think people are staring at you.	ყოველთვის როცა ვიღაც შემოგხედავთ, იფიქრებთ რომ გაშტერდებიან.


You think people are talking about you.	გეგონებათ, რომ ხალხი თქვენზე ლაპარაკობს.


And if you go too far on that, that's just simply labeled as madness.	თუ ამ მიმართულებით საკმარისად შორს წავალთ, ეს უკვე სიგიჟეა.


It's a distinction perhaps we might make between two Nobel laureates, Richard Feynman and John Nash.	ალბათ ეს განასხვავებთ ორ ნობელის ლაურეატს, რიჩარდ ფეინმანს და ჯონ ნეშს.


One sees maybe just the right number of patterns to win a Nobel Prize.	ერთი ხედავს ნობელის პრემიის მოგებისთვის საკმარის სტრუქტურების რაოდენობას.


The other one also, but maybe too many patterns.	მეორეც, მაგრამ ზედმეტად ბევრს


And we then call that schizophrenia.	და ამას შიზოფრენია ჰქვია.


So the signal-to-noise ratio then presents us with a pattern-detection problem.	ასე რომ სიგნალის ხმაურთან ფარდობა სტრუქტურის აღმოჩენას საზღვრავს


And of course you all know exactly what this is, right?	და რა თქმა უნდა თქვენ ყველამ ზუსტად იცით ეს რა არის, არა?


And what pattern do you see here?	რა სტრუქტურას ხედავთ აქ?


Again, I'm putting your anterior cingulate cortex to the test here, causing you conflicting pattern detections.	თქვენს სარტყლისებრი ქერქის წინა ნაწილს კვლავ გამოცდას ვუწყობ, ურთიერთგამომრიცხავი სტრუქტურების დანახვის იძულებით.


You know, of course, this is Via Uno shoes.	რა თქმა უნდა, ეს ვია უნოს ფეხსაცმელებია


These are sandals.	ეს სანდლებია.


Pretty sexy feet, I must say.	საკმაოდ სექსუალური ტერფებია, უნდა ითქვას.


Maybe a little Photoshopped.	შეიძლება ცოტა დაფოტოშოპებულიც.


And of course, the ambiguous figures that seem to flip-flop back and forth.	და რა თქმა უნდა ორაზროვანი ფიგები, რომლებიც თითქოს ერთმანეთში გადადის.


It turns out what you're thinking about a lot influences what you tend to see.	როგორც აღმოჩნდა, რაზეც უფრო მეტს ფიქრობთ, ეს ზემოქმედებს იმაზე, თუ რას უფრო დაინახავთ.


And you see the lamp here, I know.	და ვიცი, თქვენ აქ ლამპას ხედავთ,


Because the lights on here.	რადგან აქ შუქი ანთია.


Of course, thanks to the environmentalist movement we're all sensitive to the plight of marine mammals.	რა თქმა უნდა, გარემოს დაცვითი მოძრაობის წყალობით, ჩვენ მტკივნეულად ვრეაგირებთ ზღვის ძუძუმწოვრების მდგომარეობაზე.


So what you see in this particular ambiguous figure is, of course, the dolphins, right?	ამიტომაც ხედავთ ამ ორაზროვან სურათზე დელფინებს რასაკვირველია, არა?


You see a dolphin here, and there's a dolphin, and there's a dolphin.	ეს ხომ დელფინია. აქაც დელფინი და ესეც დელფინია;


That's a dolphin tail there, guys.	ეს კი დელფინის კუდია.


(Laughter) If we can give you conflicting data, again, your ACC is going to be going into hyperdrive.	(სიცილი) როცა ჩვენ გაწვდით ურთიერთგამომრიცხავ მონაცემს, თქვენი სარტყლისებრი ქერქის წინა ნაწილი გაჭედავს.


If you look down here, it's fine. If you look up here, then you get conflicting data.	თუ აქ შეხედავთ ყველაფერი ნორმაშია, თუ ზემოთ შეხედავთ კონფლიქტია.


And then we have to flip the image for you to see that it's a set up.	და შემდეგ გამოსახულება უნდა შევატრიალოთ, იმისთვის, რომ დადგმული სცენა აღმოაჩინოთ.


The impossible crate illusion.	დაუჯერებელი ყუთის ილუზია.


It's easy to fool the brain in 2D.	მარტივია ტვინის მოტყუება 2 განზომილებაში.


So you say, "Aw, come on Shermer, anybody can do that in a Psych 101 text with an illusion like that."	თქვენ იტყვით "ოჰ, შერმერ, ეს ფოკუსები ნებისმიერს შეუძლია"


Well here's the late, great Jerry Andrus' "impossible crate" illusion in 3D, in which Jerry is standing inside the impossible crate.	აი, შესანიშნავი ჯერი ანდრუსის "დაუჯერებელი ყუთი" სამ განზომილებაში, სადაც ჯერი დაუჯერებელი ყუთის შიგნით დგას.


And he was kind enough to post this and give us the reveal.	მის სასახელოდ უნდა ითქვას, რომ მან ამ ილუზიის ამოხსნაც გამოაქვეყნა.


Of course, camera angle is everything. The photographer is over there, and this board appears to overlap with this one, and this one with that one, and so on.	რა თქმა უნდა, ყველაფერი კამერის კუთხეზეა დამოკიდებული. ფოტოგრაფი იქ არის და ეს ნაწილი თითქოს იმას ფარავს, ეს კი ამას და ა.შ.


But even when I take it away, the illusion is so powerful because of how are brains are wired to find those certain kinds of patterns.	მაგრამ მაშინაც კი როცა ეს ყველაფერი ვიცით, ტვინის წყობიდან გამომდინარე, რომელიც მომართულია აღმოაჩინოს ასეთი სტრუქტურები ილუზია მაინც ძლიერია.


This is a fairly new one that throws us off because of the conflicting patterns of comparing this angle with that angle.	ეს შედარებით ახალია, რომელსაც შეცდომაში შევყავართ, კონფლიქტური სტრუქტურის გამო, როცა ვადარებთ ამ კუთხეს იმ კუთხეს.


In fact, it's the exact same picture side by side.	სინამდვილეში, ეს იდენტური სურათებია გვერდიგვერდ.


So what you're doing is comparing that angle instead of with this one, but with that one.	ამ დროს, ამ კუთხეს, იმის მაგივრად ადარებთ ამას


And so your brain is fooled.	და თქვენი ტვინი ტყუვდება.


Yet again, your pattern detection devices are fooled.	ისევ და ისევ თქვენი სტრუქტურის აღმომჩენი მოწყობილობა ტყუვდება.


Faces are easy to see because we have an additional evolved facial recognition software in our temporal lobes.	სახეები ადვილი დასანახია, რადგან ჩვენ დამატებით სახეების ამომცნობი მექანიზმი გვაქვს განვითარებული ჩვენი საფეთქლის წილში.


Here's some faces on the side of a rock.	აი რაღაც სახეები კლდეზე.


I'm actually not even sure if this is -- this might be Photoshopped.	არც კი ვარ დარწმუნებული... შეიძლება დაფოტოშოპებულია,


But anyway, the point is still made.	მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში ეს აზრს არ ცვლის.


Now which one of these looks odd to you?	ამათგან რომელი გამოიყურება უცნაურად?


In a quick reaction, which one looks odd?	ერთი შეხედვით რომელია უცნაური?


The one on the left. Okay. So I'll rotate it so it'll be the one on the right.	მარცხენა? კარგი. ამოვატრიალებ. ანუ ის გახდება მარჯვენა


And you are correct.	და თქვენ მართალი ხართ.


A fairly famous illusion -- it was first done with Margaret Thatcher.	საკმაოდ ცნობილი ილუზია.. პირველად მარგარეტ ტეტჩერზე გააკეთეს.


Now, they trade up the politicians every time.	ახლა სულ პოლიტიკოსებზე აკეთებენ.


Well, why is this happening?	რატომ ხდება ასე?


Well, we know exactly where it happens, in the temporal lobe, right across, sort of above your ear there, in a little structure called the fusiform gyrus.	ზუსტად ვიცით სადაც ხდება, საფეთქლის წილში, თქვენი ყურის ცოტა ზემოთ, პატარა სტრუქტურა, რომელსაც თითისტარისებრი ნაოჭი ჰქვია.


And there's two types of cells that do this, that record facial features either globally, or specifically these large, rapid-firing cells, first look at the general face.	ამას ორი ტიპის უჯრედი აკეთებს, ერთი ზოგად ნაკვთებს იმახსოვრებს, მეორე, კონკრეტულ დეტალებს. ეს დიდი, სწრაფქმედი უჯრედები, ჯერ ზოგადად სახეს უყურებენ,


So you recognize Obama immediately.	ამიტომ მყისიერად ცნობთ ობამას


And then you notice something quite a little bit odd about the eyes and the mouth.	და შემდეგ ამჩნევთ რაღაც უცნაურს მის თვალებზე და პირზე.


Especially when they're upside down, you're engaging that general facial recognition software there.	განსაკუთრებით როცა ისინი ამოტრიალებულია, თქვენ სახის ამომცნობ ზოგად მექანიზმს იყენებთ.


Now I said back in our little thought experiment, you're a hominid walking on the plains of Africa.	ახლა დავუბრუნდეთ ჩვენს პატარა გონებრივ ექსპერიმენტს. თქვენ ხართ ჰომინიდი, რომელიც აფრიკის სივრცეებში დაბოდიალებს


Is it just the wind or a dangerous predator?	ეს მხოლოდ ქარია, თუ სახიფათო მტაცებელი?


What's the difference between those?	რა განსხვავებაა მათ შორის?


Well, the wind is inanimate; the dangerous predator is an intentional agent.	ქარი უსულოა; სახიფათო მტაცებელი - განზრახვის მქონე აგენტი.


And I call this process agenticity.	მე ამ პროცესს აგენტომანიას ვეძახი.


That is the tendency to infuse patterns with meaning, intention and agency, often invisible beings from the top down.	ეს არის აზრიანი, განზრახვის მქონე აგენტის სტრუქტურის ჩანერგვის ტენდენცია, ხშირად უხილავი, ზეარსებების სახით.


This is an idea that we got from a fellow TEDster here, Dan Dennett, who talked about taking the intentional stance.	ეს აზრი კიდევ ერთი ტედსტერისგან, დენ დენეტისგან მოვისმინეთ, რომელიც განზრახვის პოზიციაზე საუბრობდა.


So it's a type of that expanded to explain, I think, a lot of different things: souls, spirits, ghosts, gods, demons, angels, aliens, intelligent designers, government conspiracists and all manner of invisible agents with power and intention, are believed to haunt our world and control our lives.	ვფიქრობ, ამ აზრის გაგრძელებაა, ბევრი სხვა მოვლენა: სულები, ღმერთები, დემონები, ანგელოზები, უცხო პლანეტელები, გონიერი შემოქმედები, სამთავრობო შეთქმულებები და ყველა სახის უხილავი აგენტი, რომელსაც გააჩნია ძალა და განზრახვა, რომ არ მოასვენოს მსოფლიო და აკონტროლოს ჩვენი ცხოვრება.


I think it's the basis of animism and polytheism and monotheism.	ვფქრობ ეს არის ანიმიზმის, პოლითეიზმის და მონოთეიზმის საფუძველი.


It's the belief that aliens are somehow more advanced than us, more moral than us, and the narratives always are that they're coming here to save us and rescue us from on high.	რწმენა იმისა რომ უცხოპლანეტელები ჩვენზე უფრო განვითარებულები და მორალურები არიან და საუბარი იმაზე, რომ ისინი ჩვენს გადასარჩენად ჩამოვლენ ზეციდან.


The intelligent designer's always portrayed as this super intelligent, moral being that comes down to design life.	გონიერი შემოქმედი ყოველთვის წარმოჩენილია, როგორც ზეინტერექტუალური, მორალური არსება, რომელმაც შექმნა სიცოცხლე.


Even the idea that government can rescue us -- that's no longer the wave of the future, but that is, I think, a type of agenticity: projecting somebody up there, big and powerful, will come rescue us.	ის აზრიც კი, რომ მთავრობას შეუძლია გადაგვარჩინოს... ეს მომავლის ამბავი აღარ არის... ესეც აგენტომანიის ტიპია: ვიღაც დიდის და ძლევამოსილის წარმოსახვა, რომელმაც უნდა გვიხსნას.


And this is also, I think, the basis of conspiracy theories.	ვფიქრობ, ეს არის შეთქმულების თეორიების ფუძეც.


There's somebody hiding behind there pulling the strings, whether it's the Illuminati or the Bilderbergers.	ყველაფრის უკან ვიღაც იმალება ვინც პროცესებს მართავს, იქნებიან ეს ილუმინატები, თუ ბილდერბერგის ჯგუფი.


But this is a pattern detection problem, isn't it?	ეს სტრუქტურის აღმჩენის პრობლემაა, არა?


Some patterns are real and some are not.	ზოგი სტრუქტურა ნამდვილია, ზოგი კი არა.


Was JFK assassinated by a conspiracy or by a lone assassin?	კენედი შეთქმულებმა მოკლეს, თუ მარტოხელა მკვლელმა?


Well, if you go there -- there's people there on any given day -- like when I went there, here -- showing me where the different shooters were.	აქ თუ მიხვალთ, ნებისმიერ დროს იქნება ვიღაც... როცა მე მივედი.. აქ მაჩვენებენ სხვადასხვა მსროლელი სად იყო.


My favorite one was he was in the manhole.	ჩემი ფავორიტი ლუქი იყო,


And he popped out at the last second, took that shot.	რომლიდანაც ბოლო წამს ამოხტა და ისროლა.


But of course, Lincoln was assassinated by a conspiracy.	სამაგიეროდ, რა თქმა უნდა, ლინკოლნი შეთქმულებმა მოკლეს.


So we can't just uniformly dismiss all patterns like that.	ამიტომ სრულიად ვერ გამოვრიცხავთ ყველა მსგავს სტრუქტურას,


Because, let's face it, some patterns are real.	რადგან უნდა ვაღიაროთ, ზოგი სტრუქტურა ნამდვილია.


Some conspiracies really are true.	ზოგი შეთქმულება მართლაც არსებობს.


Explains a lot, maybe.	ალბათ მრავლისმეტყველია.


And 9/11 has a conspiracy theory. It is a conspiracy.	9/11-იც შეთქმულების თეორიაა.


We did a whole issue on it.	ეს შეთქმულებაა. ჩვენ მთელი გამოცემა მივუძღვენით ამას.


Nineteen members of Al Queda plotting to fly planes into buildings constitutes a conspiracy.	ალ-ქაედას 19 წევრი, რომელმაც თვითმფრინავების შენობებზე შეჯახება დაგეგმეს, შეთქმულებას ნიშნავს,


But that's not what the "9/11 truthers" think.	მაგრამ ეს არ არის, რასაც ე.წ.


They think it was an inside job by the Bush administration.	"9/11 სიმართლისტები" ფიქრობენ. ისინი ფიქრობენ, რომ ეს შიდა, ბუშის ადმინისტრაციის შეთქმულება იყო.


Well, that's a whole other lecture.	ეს სულ სხვა საუბრის თემაა.


You know how we know that 9/11 was not orchestrated by the Bush administration?	იცით საიდან ვიცით, რომ 9/11 არ იყო ბუშის ადმინისტრაციის გაკეთებული?


Because it worked.	რადგან მან იმუშავა.


(Laughter) (Applause) So we are natural-born dualists.	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) ასე რომ, ჩვენ ბუნებრივი დუალისტები ვართ.


Our agenticity process comes from the fact that we can enjoy movies like these.	ჩვენს აგენტომანიას ისიც აჩვენებს, რომ მსგავსი ფილმებით, შეგვიძლია გავერთოთ.


Because we can imagine, in essence, continuing on.	ჩვენ შეგვიძლია არსებითად განვარგძოთ წარმოდგენები.


We know that if you stimulate the temporal lobe, you can produce a feeling of out-of-body experiences, near-death experiences, which you can do by just touching an electrode to the temporal lobe there.	ვიცით რომ საფეთქლის წილის სტიმულიტრებით სხეულის გარეთ ყოფნის შეგრძნებების გამოწვევაა შესაძლებელი, სიკვდილს მიახლოებული შეგრძნებების. რასაც ელექტროდის საფეთქლის წილთან შეხებით მიაღწევთ,


Or you can do it through loss of consciousness, by accelerating in a centrifuge.	ან ეს გონების დაკარგვით შეიძლება, ცენტრიფუგაში აჩქარებით.


You get a hypoxia, or a lower oxygen.	ჰიპოქსიით, ან ჟანგბადის დაბალი დოზით.


And the brain then senses that there's an out-of-body experience.	ამ დროს ტვინი სხეულის გარეთ ყოფნას გრძნობს.


You can use -- which I did, went out and did -- Michael Persinger's God Helmet, that bombards your temporal lobes with electromagnetic waves.	მე გავაკეთე და თქვენც შეგიძლიათ. გამოიყენოთ მაიკლ პერსინგერის ღვთიური მუზარადი, რომელიც საფეთქლის წილს ელექტრომაგნიტური ტალეღებით ბომბავს


And you get a sense of out-of-body experience.	და თქვენ სხეულის გარეთ ყოფნას გრძნობთ.


So I'm going to end here with a short video clip that sort of brings all this together.	მოკლე ვიდეოკლიპით დავასრულებ, რომელიც ყველაფერს შეაჯამებს.


It's just a minute and a half.	ის მხოლოდ წუთნახევრიანია.


It ties together all this into the power of expectation and the power of belief.	ის ყველაფერს მოლოდინსა და რწმენას შირის კავშირში კრავს.


Go ahead and roll it.	მიდით, გაუშვით.


Narrator: This is the venue they chose for their fake auditions for an advert for lip balm.	მთხრობელი: ეს არის ადგილი, რომელიც მათ ტუჩის მალამოს რეკლამირების ყალბი კასტინგისთვის შეარჩიეს.


Woman: We're hoping we can use part of this in a national commercial, right?	ქალი: ამის ქვეყნის მასშტაბით რეკლამირებაში გამოყენებას ვაპირებთ.


And this is test on some lip balms that we have over here.	ეს არის სატესტო ტუჩის მალამოს, რომელიც აქ გვაქვს.


And these are our models who are going to help us, Roger and Matt.	ეს მოდელები არიან, რომლებიც დაგვეხმარებიან როჯერი და მეტი


And we have our own lip balm, and we have a leading brand.	ჩვენ საკუთარი ტუჩის მალამო გვაქვს და გვაქვს მოწინავე ბრენდის.


Would you have any problem kissing our models to test it?	პრობლემა ხომ არ გექნებათ ჩვენს მოდელებს რომ აკოცოთ გასასინჯად?


Girl: No.	გოგო: არა


Woman: You wouldn't? (Girl: No.) Woman: You'd think that was fine.	ქალი: არ გექნებათ? გოგო: არა. ქალი: ფიქრობთ რომ ნომრალურია.


Girl: That would be fine. (Woman: Okay.) So this is a blind test.	გოგო: ნორმალრია. ქალი: კარგი. მაშ ეს ბრმა ტესტია.


I'm going to ask you to go ahead and put a blindfold on.	ამიტომ თვალის ახვევას გთხოვდით. ამიტომ თვალის ახვევას გთხოვდით.


Kay, now can you see anything? (Girl: No.) Pull it so you can't even see down. (Girl: Okay.) Woman: It's completely blind now, right?	კარგი, ხედავთ რამეს? გოგო: არა. ჩამოწიეთ ქვემოდანაც რომ არ დაინხოთ. გოგო: კარგი. ქალი: ახლა არაფერს ხედავთ, არა?


Girl: Yes. (Woman: Okay.) Now, what I'm going to be looking for in this test is how it protects your lips, the texture, right, and maybe if you can discern any flavor or not.	გოგო: დიახ. ქალი: კარგი. ამ ტესტში ვაკვირდებით, თუ როგორ იცავს ის თქვენს ტუჩებს, ტექსტურას, და რამე არომატს თუ გაარჩევთ.


Girl: Okay. (Woman: Have you ever done a kissing test before?) Girl: No.	გოგო: კარგი. ქალი: გაგიკეთებიათ ოდესმე კოცნის ტესტი? გოგო: არა.


Woman: Take a step here.	ქალი: აქეთ მობრძანდით.


Okay, now I'm going to ask you to pucker up.	ახლა ტუჩები საკოცნელად გაამზადეთ


Pucker up big and lean in just a little bit, okay?	გაამზადეთ და ცოტა დაიხარეთ, კარგი?


(Music) (Laughter) (Laughter) Woman: Okay.	(მუსიკა) (სიცილი) (სიცილი) ქალი: კარგი.


And, Jennifer, how did that feel?	ჯენიფერ, რა იგრძენით?


Jennifer: Good.	ჯენიფერი: კარგია.


(Laughter) Girl: Oh my God!	(სიცილი) გოგო: ო, ღმერთო!


(Laughter) Michael Shermer: Thank you very much. Thank you. Thanks.	(სიცილი) მაიკლ შერმერი: დიდი მადლობა. მადლობა. გმადლობთ


In the last 50 years, we've been building the suburbs with a lot of unintended consequences.	უკანასკნელი 50 წლის განმავლობაში ვაშენებთ გარეუბნებს, რომელთაც თან ახლავს მრავალი გაუთვალისწინებელი შედეგი.


And I'm going to talk about some of those consequences and just present a whole bunch of really interesting projects that I think give us tremendous reasons to be really optimistic that the big design and development project of the next 50 years is going to be retrofitting suburbia.	მე გესაუბრებით რამდენიმე მათგანზე და წარმოგიდგენთ ძალიან საინტერესო პროექტთა კრებულს, რომელიც ვფიქრობ, გვაძლევს ოპტიმიზმის საფუძველს იმასთან დაკავშირებით, რომ მომავალი 50 წლის დიდი დიზაინერული და ევოლუციური პროექტები იქნება გარეუბნების განახლება.


So whether it's redeveloping dying malls or re-inhabiting dead big-box stores or reconstructing wetlands out of parking lots, I think the fact is the growing number of empty and under-performing, especially retail, sites throughout suburbia gives us actually a tremendous opportunity to take our least-sustainable landscapes right now and convert them into more sustainable places.	იქნება ეს გაუქმების პირას მყოფი სავაჭრო ცენტრების თუ მიტოვებული უნივერმაღების გარდაქმნა და გამოცოცხლება, ან ხელოვნური ჭაობების შექმნა ავტოსადგომების ადგილას. ვფიქრობ, რომ მზარდი რიცხვი მიტოვებული და ნაკლებად გამოყენებადი სივრცეებისა, განსაკუთრებით კი საცალო ვაჭრობის ობიექტები, მთელი გარეუბნების მასშტაბით რეალურად, გვაძლევს უდიდეს შესაძლებლობას გამოვიყენოთ ამჟამად არსებული, ყველაზე ნაკლებად სიცოცხლისუნარიანი ლანდშაფტები და გადავაქციოთ ისინი უფრო მეტად მდგრად სივრცეებად.


And in the process, what that allows us to do is to redirect a lot more of our growth back into existing communities that could use a boost, and have the infrastructure in place, instead of continuing to tear down trees and to tear up the green space out at the edges.	ამ პროცესის განმავლობაში საშუალება მოგვეცემა ზრდის ეს ტენდენციები დავაბრუნოთ უკვე არსებულ სათემო გაერთიანებებში, რომლებიც გამოიყენებენ მას და სადაც არსებობს აუცილებელი ინფრასტრუქტურა. ამ გზით კი თავიდან ავიცილებთ ხეების ჩეხვას და მწვანე ზოლის შემცირებას.


So why is this important?	და, რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?


I think there are any number of reasons, and I'm just going to not get into detail but mention a few.	ვფიქრობ, ამის რამდენიმე მიზეზი არსებობს, და არ დავიწყებ მათ დეტალურად ჩამოთვლას, მხოლოდ რამდენიმეს ვახსენებ.


Just from the perspective of climate change, the average urban dweller in the U.S.	კლიმატის ცვლილების კუთხიდან რომ შევხედოთ, საშუალოდ, ურბანულ არეალში (ქალაქის ცენტრში) მცხოვრებ ამერიკელს


has about one-third the carbon footprint of the average suburban dweller, mostly because suburbanites drive a lot more, and living in detached buildings, you have that much more exterior surface to leak energy out of.	ფეხის ნაკვალევის 1/3 ნახშირბადიანი აქვს გარეუბნის მაცხოვრებლის საშუალო მაჩვენებელზე, განსაკუთრებით იმიტომ, რომ გარეუბნების მაცხოვრებებლები უფრო ხშირად გადაადგილდებიან ავტომობილით, ცხოვრობენ განცალკევებულ შენობებში და არსებობს გაცილებით უფრო მეტი გარე ზედაპირი, საიდანაც ხდება ენერგიის გაჟონვა.


So strictly from a climate change perspective, the cities are already relatively green.	შესაბამისად, კონკრეტულად კლიმატის ცვლილების გადმოსახედიდან, ქალაქები უკვე არის შედარებით მწვანე.


The big opportunity to reduce greenhouse gas emissions is actually in urbanizing the suburbs.	სითბური აირების გამოყოფის შემცირების შესაძლებლობა მდგომარეობს გარეუბნების ურბანიზაციაში.


All that driving that we've been doing out in the suburbs, we have doubled the amount of miles we drive.	გარეუბნებში ავტომობილებით გადაადგილებით ჩვენ გავაორმაგეთ ჩვენ მიერ დაფარული მანძილი.


It's increased our dependence on foreign oil despite the gains in fuel efficiency.	ენერგოეფექტურობაში მიღწეული წარმატებების მიუხედავად ამან გაზარდა ჩვენი დამოკიდებულება უცხოურ ნავთობზე.


We're just driving so much more; we haven't been able to keep up technologically.	ჩვენ ბევრად მეტს ვმოძრაობთ ავტომობილით; ვერ შევძელით ფეხი აგვეწყო ტექნოლოგიებზე.


Public health is another reason to consider retrofitting.	საზოგადოებრივი ჯანდაცვა კიდევ ერთ მიზეზს წარმოადგენს იმისა, თუ რატომ უნდა ვიფიქროთ გარდაქმნაზე.


Researchers at the CDC and other places have increasingly been linking suburban development patterns with sedentary lifestyles.	CDC-ის (ა.შ.შ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი) და სხვა მკვლევარები კიდევ უფრო მეტად აკავშირებენ საგარეუბნო განვითარებას მჯდომიარე ცხოვრების წესთან.


And those have been linked then with the rather alarming, growing rates of obesity, shown in these maps here, and that obesity has also been triggering great increases in heart disease and diabetes to the point where a child born today has a one-in-three chance of developing diabetes.	ეს კი თავის მხრივ, კავშირშია კიდევ უფრო სახიფათო, სიმსუქნის შემთხვევების ზრდასთან, რომელიც ნაჩვენებია აქ მოცემულ რუკებზე და რომელიც, ხელს უწყობს გულის დაავადებებისა და დიაბეტის გაზრდას იმ დონემდე, რომ დღევანდელი ალბათობით, 3-დან 1 ახალშობილი დიაბეტით დაავადების რისკის ქვეშ იმყოფება.


And that rate has been escalating at the same rate as children not walking to school anymore, again, because of our development patterns.	და კვლავაც, განვითარების ჩვენი თავისებურებებიდან გამომდინარე, ეს მაჩვენებლი იმავე სისწრაფით იზრდება, რაც იმ ბავშვების რაოდენობა, რომლებიც სკოლაში ფეხით აღარ დადიან.


And then there's finally -- there's the affordability question.	დაბოლოს, არსებობს ხელმისაწვდომობის საკითხიც.


I mean, how affordable is it to continue to live in suburbia with rising gas prices?	ვგულისხმოვ იმას, თუ რამდენად ხელმისაწვდომია გარეუბნად ცხოვრების გაგრძელება საწვავის მზარდი ფასების პირობებში?


Suburban expansion to cheap land, for the last 50 years -- you know the cheap land out on the edge -- has helped generations of families enjoy the American dream.	საგარეუბნო ექსპანსია იაფფასიან მიწებზე უკანასკნელი 50 წლის მანძილზე - მოგეხსენებათ, რომ მოშორებულ ადგილებში მიწა უფრო იაფია - დაეხმარა ოჯახთა მრავალ თაობას აეხდინათ ამერიკული ოცნება.


But increasingly, the savings promised by drive-till-you-qualify affordability -- which is basically our model -- those savings are wiped out when you consider the transportation costs.	თუმცა, ის მოსალოდნელი დანაზოგები, რომელსაც გვთავაზობდა ჩვენივე საბაზისო პრინციპი "იმოძრავე მანამდე, სანამ არ მიაგნებ ხელმისაწვდომობას" სულ უფრო მეტად ქრება თუკი გავითვალისწინებთ ტრანსპორტირებასთან დაკავშირებულ ხარჯებს.


For instance, here in Atlanta, about half of households make between $20,000 and $50,000 a year, and they are spending 29 percent of their income on housing and 32 percent on transportation.	მაგალითად, აქ ატლანტაში, ოჯახების ნახევარის ყოველწლიური შემოსავალი მერყეობს 20 000 - 50 000 აშშ დოლარის ფარგლებში, რომელთა 29% საცხოვრებელზე, ხოლო 32% ტრანსპორტზე იხარჯება.


I mean, that's 2005 figures.	ეს 2005 წლის მონაცემებია,


That's before we got up to the four bucks a gallon.	ჯერ კიდევ მაშინდელი, სანამ ერთი გალონი (3.78 ლიტრი) 4 აშშ დოლარი ეღირებოდა.


You know, none of us really tend to do the math on our transportation costs, and they're not going down any time soon.	როგორც იცით, რეალურად არცერთი ჩვენგანი არ აკეთებს ტრანპორტის ხარჯების მათემატიკურ გამოთვლებს და ეს ხარჯები უახლოეს მომავალში ნამდვილად არ შემცირდება.


Whether you love suburbia's leafy privacy or you hate its soulless commercial strips, there are reasons why it's important to retrofit.	მიუხედავად იმისა, მოგწონთ გარეუბნების სართულოვანი ინტიმურობის პრინციპი თუ ვერ იტანთ უსიცოცხლო სავაჭრო ზონებს, არსებობს რიგი მიზეზებისა, რის გამოც მნიშვნელოვანია გარდაქმნების განხორციელება.


But is it practical?	თუმცა, არის კი პრაქტიკული?


I think it is.	მე ვფიქრობ, რომ არის.


June Williamson and I have been researching this topic for over a decade, and we've found over 80 varied projects.	ჯუნ უილიამსონი და მე ათწლეულის მანძილზე ვიკლვევთ ამ საკითხს და აღმოვაჩინეთ 80-ზე მეტი სხვადასხვა პროექტი.


But that they're really all market driven, and what's driving the market in particular -- number one -- is major demographic shifts.	მაგრამ, რეალურად ეს პროექტები ბაზრის მოთხოვნებს ეფუძნება და ბაზრის მამოძრავებელი - პირველ რიგში - არის დიდი დემოგრაფიული ცვლილებები.


We all tend to think of suburbia as this very family-focused place, but that's really not the case anymore.	ჩვენ გარეუბანს ზოგადად აღვიქვამთ, როგორც ოჯახზე ორიენტირებულ ადგილს, თუმცა სინამდვილეში ეს ასე აღარაა.


Since 2000, already two-thirds of households in suburbia did not have kids in them.	2000 წლიდან მოყოლებული, გარეუბნებში მცხოვრები ოჯახების 2/3-ს შვილი არ ჰყოლია.


We just haven't caught up with the actual realities of this.	უბრალოდ, ჩვენ არ გაგვიაზრებია ამ საკითხის რეალური ხასიათი.


The reasons for this have a lot to with the dominance of the two big demographic groups right now: the Baby Boomers retiring -- and then there's a gap, Generation X, which is a small generation.	ამის (შვილის არ ყოლის) მთავარი მიზეზები უნდა ვეძებოთ ამჟამინდელი ორი დიდი დემოგრაფიული ჯგუფის დომინანტობაში: დემოგრაფიული აფეთქების (1946-1964) თაობა, რომელიც პენსიაზე გადის, შემდეგ მოდის რღვევა, საკმაოდ პატარა, თაობა X.


They're still having kids -- but Generation Y hasn't even started hitting child-rearing age.	ისინი ჯერ კიდევ აჩენენ შვილებს - თუმცა თაობა Y-ის წარმომადგენლები ჯერ არ არიან შვილის ყოლის ასაკში


They're the other big generation.	და მეორე დიდ თაობას განეკუთვნებიან.


So as a result of that, demographers predict that through 2025, 75 to 85 percent of new households will not have kids in them.	ამის შედეგად, დემოგრაფები წინასწარმეტყველებენ, რომ 2025 წლისთვის, ახალი ოჯახების 75-80 პროცენტს შვილი არ ეყოლება.


And the market research, consumer research, asking the Boomers and Gen Y what it is they would like, what they would like to live in, tells us there is going to be a huge demand -- and we're already seeing it -- for more urban lifestyles within suburbia.	ხოლო, საბაზრო და სამომხმარებლო კვლევები, რომელთაც შეისწავლეს მრავალშვილიანებისა და თაობა Y-ის სურვილი თუ რა მოეწონებოდათ, სად არჩევდნენ ცხოვრებას, მიუთითებს იმაზე, რომ გარეუბნებში უდიდესი მოთხოვნა იქნება ურბანული ცხოვრების სტილზე და ეს ტენდენცია უკვე შესამჩნევია.


That basically, the Boomers want to be able to age in place, and Gen Y would like to live an urban lifestyle, but most of their jobs will continue to be out in suburbia.	ეს ძირითადად, ნიშნავს იმას, რომ დემოგრაფიული აფეთქების თაობის წარმომადგენლებს სახლში ურჩევნიათ დაბერება, ხოლო თაობა Y არჩევს ურბანული ცხოვრების სტილს, თუმცა მათი სამუშაო ადგილები კვლავაც ქალაქგარეთ იქნება.


The other big dynamic of change is the sheer performance of underperforming asphalt.	ცვლილების კიდევ ერთი დინამიკა ვლინდება ნაკლებად გამოყენებადი ასფალტის სრული ექსპლუატაცია.


Now I keep thinking this would be a great name for an indie rock band, but developers generally use it to refer to underused parking lots -- and suburbia is full of them.	კვლავაც ვფიქრობ, რომ ეს შესანიშნავი სახელი იქნებოდა ინდი როკ ბენდისთვის, თუმცა დეველოპერები, ზოგადად ამ ტერმინით იხსენიებენ არასათანადო გამოყენების მქონე ავტოსადგომებს - გარეუბნებში კი ისინი მრავლადაა.


When the postwar suburbs were first built out on the cheap land away from downtown, it made sense to just build surface parking lots.	როდესაც, ომის შემდგომ პერიოდში პირველად გაშენდა გარეუბნები ქალაქის ცენტრიდან მოშორებულ იაფფასიან მიწაზე, მიწისზედა პარკირების შექმნაც მნიშვნელოვანი იყო.


But those sites have now been leapfrogged and leapfrogged again, as we've just continued to sprawl, and they now have a relatively central location.	მაგრამ ეს ადგილები, სულ უფრო მეტად მივიწყებული ხდება, ხოლო ტერიტორიული გაფართოების შედეგად, ამჟამად მათ შედარებით ცენტრალური ადგილმდებარეობა უკავიათ.


It no longer just makes sense.	უკვე აღარ აქვს აზრი ამ ადგილებში მიწისზედა პარკინგების მშენებლობას.


That land is more valuable than just surface parking lots.	ეს მიწები უფრო მეტად ღირებულია, ვიდრე მხოლოდ მიწისზედა ავტოსადგომები.


It now makes sense to go back in, build a deck and build up on those sites.	დღეისთვის, მნიშვნელოვანია დავბრუნდეთ უკან, გადავფაროთ ეს ადგილები და ავაგოთ შენობები.


So what do you do with a dead mall, dead office park?	მაშ, რა უნდა ვუყოთ გაუქმებულ სავაჭრო ცენტრსა და ცარიელ ოფისებს?


It turns out, all sorts of things.	ნებისმიერი რამ.


In a slow economy like ours, re-inhabitation is one of the more popular strategies.	ისეთი ნელა განვითარებადი ეკონომიკისათვის, როგორიც ჩვენია (აშშ), ასეთი ადგილების რეაბილიტაცია ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სტრატეგიაა.


So this happens to be a dead mall in St. Louis that's been re-inhabited as art-space.	ეს არის ერთი მიტოვებული სავაჭრო ცენტრი სენტ ლუისში, რომელიც ხელოვნების ცენტრად გადააკეთეს.


It's now home to artist studios, theater groups, dance troupes.	ამჟამად აქ თავს იყრის არტისტთა სახელოსნოები, თეატრალური ჯგუფები, საცეკვაო ანსამბლები.


It's not pulling in as much tax revenue as it once was, but it's serving its community.	იმდენად შემოსავლიანი აღარ არის, როგორც ეს ადრე იყო, თუმცა საზოგადოებრივი გამოყენებისაა,


It's keeping the lights on.	სიცოცხლეს ინარჩუნებს და


It's becoming, I think, a really great institution.	ჩემი აზრით, ნამდვილად მნიშვნელოვანი ინსტიტუტი ხდება.


Other malls have been re-inhabited as nursing homes, as universities, and as all variety of office space.	სხვა მიტოვებული ცენტრები გადაკეთდა მოხუცთა თავშესაფრებად, უნივერსიტეტებად და მრავალი სახეობის საოფისე სივრცეებად.


We also found a lot of examples of dead big-box stores that have been converted into all sorts of community-serving uses as well -- lots of schools, lots of churches and lots of libraries like this one.	ასევე აღმოვაჩინეთ მრავალი სავაჭრო ცენტრი, რომლებიც გადაკეთებული იყო საზოგადოებრივი გამოყენების ყველანაირი სახეობის სივრცეებად - მრავალი სკოლა, ეკლესია და ამის მსგავსი ბიბლიოთეკები.


This was a little grocery store, a Food Lion grocery store, that is now a public library.	ეს იყო პატარა სასურსათო მაღაზია FOOD LION, რომელიც ამჟამად საჯარო ბიბლიოთეკაა.


In addition to, I think, doing a beautiful adaptive reuse, they tore up some of the parking spaces, put in bioswales to collect and clean the runoff, put in a lot more sidewalks to connect to the neighborhoods.	ამასთანავე, ვფიქრობ, შესანიშნავად შეძლეს ავტოსადგომის ნაწილის გაუქმების შედეგად, წყლის ჭარბი ჩამონადენის შემკრები და გამწმენდი ბიოფილტრების მონტაჟი და საცხოვრებელ ტერიტორიასთან დამაკავშირებელი ტროტუარების შექმნა.


And they've made this, what was just a store along a commercial strip, into a community gathering space.	სავაჭრო ზონის ერთი პატარა მაღაზიისგან შექმნეს საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილი.


This one is a little L-shaped strip shopping center in Phoenix, Arizona.	ეს არის L ფორმის მცირე ზომის სავაჭრო ცენტრი ფენიქსში, არიზონას შტატი.


Really all they did was they gave it a fresh coat of bright paint, a gourmet grocery, and they put up a restaurant in the old post office.	რეალურად კი, კარგად გადაღებეს, დაამატეს გასტრონომია და ძველი ფოსტის ოფისში გახსნეს რესტორანი.


Never underestimate the power of food to turn a place around and make it a destination.	ყოველთვის სათანადოდ დააფასეთ საკვების ძალა კონკრეტული ადგილის, დანიშნულების ადგილად ქცევაში.


It's been so successful, they've now taken over the strip across the street.	ეს იმდენად წარმატებული აღმოჩნდა, რომ ქუჩის მეორე მხარეც აითვისეს.


The real estate ads in the neighborhood all very proudly proclaim, "Walking distance to Le Grande Orange," because it provided its neighborhood with what sociologists like to call "a third place."	უბნის უძრავი ქონების სარეკლამო აბრები კი ამაყად გვაუწყებენ: „Le Grande Orange-დან რამდენიმე ნაბიჯში“, რადგანაც, სწორედ ეს სთავაზობს მის მაცხოვრებელებს იმას, რასაც სოციოლოგები უწოდებენ „მესამე ადგილს“.


If home is the first place and work is the second place, the third place is where you go to hang out and build community.	თუკი სახლი არის პირველი და სამსახური მეორე, მესამე ადგილი იქნება ის სადაც მიდიხარ გასართობად იძენ მეგობრებს.


And especially as suburbia is becoming less centered on the family, the family households, there's a real hunger for more third places.	განსაკუთრებით კი ამ პირობებში, როდესაც გარეუბნები სულ უფრო ნაკლებად ორიენტირებული ხდება საოჯახო ცხოვრებაზე, მესამე ადგილებზე მოთხოვნა სულ უფრო მეტია.


So the most dramatic retrofits are really those in the next category, the next strategy: redevelopment.	ყველაზე შთამბეჭდავი გარდაქმნები რეალურად მიეწერება შემდეგ კატეგორიას, შემდეგ სტრატეგიას: რეკონსტრუქცია.


Now, during the boom, there were several really dramatic redevelopment projects where the original building was scraped to the ground and then the whole site was rebuilt at significantly greater density, a sort of compact, walkable urban neighborhoods.	ბუმის პერიოდში არსებობდა რეკონსტრუქციის რამდენიმე ძალზედ რადიკალური პროექტი, რომლის მიხედვით, ხდებოდა შენობის მიწასთან გასწორება და იმავე ადგილას ახლის აშენება მნიშვნელოვნად გაზრდილი სიმჭიდროვით, გარკვეული ტიპის კომპაქტური, ფეხით სასიარულო უბნები.


But some of them have been much more incremental.	მაგრამ რამდენიმე მათგანი ეტაპობრივ ხასიათს ატარებდა.


This is Mashpee Commons, the oldest retrofit that we've found.	ეს არის Mashpee Commons, გარდაქმნის ყველაზე ძველი ნიმუში რაც კი აღმოვაჩინეთ.


And it's just incrementally, over the last 20 years, built urbanism on top of its parking lots.	ბოლო 20 წლის მანძილზე იქაურ ავტოსადგომებზე მშენებლობებით ეტაპობრივად ხდებოდა ამ ადგილის ურბანიზება.


So the black and white photo shows the simple 60's strip shopping center.	შავ-თეთრ ფოტოზე აღბეჭდილია 60-იანი წლების სავაჭრო ცენტრი.


And then the maps above that show its gradual transformation into a compact, mixed-use New England village, and it has plans now that have been approved for it to connect to new residential neighborhoods across the arterials and over to the other side.	ზედა რუკებზე ნაჩვენებია თუ როგორ გარდაიქმნა იგი ეტაპობრივად ახალი ინგლისის ერთ პატარა, კომპაქტურ, მრავალფუნქციურ სოფლად და უკვე არსებობს დამტკიცებული გეგმა, რომლის მიხედვით იგი დაუკავშირდება ახალ საცხოვრებელ უბნებს და მეორე მხარეს სატრანსპორტო არტერიების მეშვეობით.


So, you know, sometimes it's incremental.	და რამდენადაც მოგეხსენებათ, ხოგჯერ ასე ეტაპობრივად ხდება ყველაფერი,


Sometimes, it's all at once.	ზოგჯერ კი ერთბაშად.


This is another infill project on the parking lots, this one of an office park outside of Washington D.C.	ეს არის ავტოსადგომების ადგილას მშენებლობის კიდევ ერთი პროექტი, ოფისები ვაშინგტონის გარეუბანში.


When Metrorail expanded transit into the suburbs and opened a station nearby to this site, the owners decided to build a new parking deck and then insert on top of their surface lots a new Main Street, several apartments and condo buildings, while keeping the existing office buildings.	როდესაც მეტროს ქსელი გაფართოვდა გარეუბნებში და ამ ადგილის მახლობლად გაიხსნა ახალი სადგური, მეპატრონეებმა მიიღეს გადაწყვეტილება აეშენებინათ ახალი პარკინგის შენობა და შემდეგ მის სახურავზე, ახალი მთავარი ქუჩა, რამდენიმე საცხოვრებელი სახლი, და კონდომინიუმი იმავე დროს დაეტოვებინათ არსებული საოფისე შენობები.


Here is the site in 1940: It was just a little farm in the village of Hyattsville.	ეს არის ადგილი 1940 წელს: იგი წარმოადგენდა სოფელ ჰაიატსვილის ერთ პატარა ფერმას.


By 1980, it had been subdivided into a big mall on one side and the office park on the other and then some buffer sites for a library and a church to the far right.	1980 წლისთვის ის გაიყო რამდენიმე ქვეზონად ერთ მხარეს დიდი სავაჭრო ცენტრი, ხოლო მეორე მხარეს ოფისები განთავსდა; ასევე იყო რამდენიმე ბუფერული ზონა, რომელიც ერთის მხრივ ეკავა ბიბლიოთეკას, და შორეულ მარჯვენა კუთხეში ეკლესიას.


Today, the transit, the Main Street and the new housing have all been built.	დღეისთვის აქ უკვე სატრანზიტო, მთავარი ქუჩა და ახალი საცხოვრებლები არის აშენებული.


Eventually, I expect that the streets will probably extend through a redevelopment of the mall.	საბოლოო ჯამში, მოველი, რომ სავაჭრო ცენტრის რეკონსტრუქციის შედეგად მოხდება ქუჩების გაფართოება.


Plans have already been announced for a lot of those garden apartments above the mall to be redeveloped.	უკვე ცნობილი გახდა განახლებულ სავაჭრო ცენტრებზე ბაღიანი საცხოვრებლების დაშენების გეგმების შესახებ.


Transit is a big driver of retrofits.	ტრანზიტი დიდ როლს თამაშობს გარდაქმნებში.


So here's what it looks like.	აი, სწორედ ასეთი იქნება.


You can sort of see the funky new condo buildings in between the office buildings and the public space and the new Main Street.	გარკვეულწილად შეგიძლიათ ნახოთ ოფისებს შორის მოთავსებული ახალი კონდომინიუმები, საზოგადოებრივი სივრცე და მთავარი ქუჩა.


This one is one of my favorites, Belmar.	ბელმარი, ეს ჩემი ერთ-ერთი ფავორიტთაგანია.


I think they really built an attractive place here and have just employed all-green construction.	ვფიქრობ, მართლაც მიმზიდველი ადგილი შექმნეს აქ და მხოლოდ მწვანე კონსტრუქციები გამოიყენეს.


There's massive P.V. arrays on the roofs as well as wind turbines.	სახურავზე მზის პანელები და ქარის ტურბინებია დამონტაჟებული.


This was a very large mall on a hundred-acre superblock.	ეს იყო ძალიან დიდი სავაჭრო ცენტრი 100 აკრის ფართობის მქონე (1/2 კვ.კმ.)


It's now 22 walkable urban blocks with public streets, two public parks, eight bus lines and a range of housing types, and so it's really given Lakewood, Colorado the downtown that this particular suburb never had.	სუპერბლოკზე. ამჟამად აქ მდებარეობს 22 საქვეითო ურბანული ბლოკი საზოგადოებრივი გამოყენების ქუჩებით, ორი პარკით, 8 საავტობუსო ხაზით და საცხოვვრებელი სახლების მრავალი ნაირსახეობით და ამ ყველაფერმა, ლეიქვუდს (კოლორადოს შტატი) მისცა ისეთი საქალაქო ცენტრი, როგორიც ამ გარეუბანს არასოდეს ჰქონია.


Here was the mall in its heyday.	თავის დროზე აქ სავაჭრო ცენტრი იყო.


They had their prom in the mall. They loved their mall.	საბანკეტო საღამოებიც იმართებოდა და ეს ადგილი ყველას ძალიან მოსწონდა.


So here's the site in 1975 with the mall.	ეს არის სავაჭრო ცენტრი 1975 წელს.


By 1995, the mall has died.	1995 წლისათვის კი იგი უკვე აღარ ფუნქციონირებდა.


The department store has been kept -- and we found this was true in many cases.	შემორჩა უნივერმაღი და მსგავს შემთხვევებს საკმაოდ მრავლად წავაწყდით.


The department stores are multistory; they're better built.	უნივერმაღები მრავალსართულიანები და უკეთ აშენებულებია.


They're easy to be re-adapted.	მათი გარდაქმნა უფრო მარტივია,


But the one story stuff ...	ერთსართულიანი ცენტრები კი...


that's really history.	ნამდვილი ისტორიაა.


So here it is at projected build-out.	ეს არის სამშენებლო პროექტი.


This project, I think, has great connectivity to the existing neighborhoods.	ვფიქრობ, ეს პროექტი კარგად არის დაკავშირებული არსებულ უბნებთან.


It's providing 1,500 households with the option of a more urban lifestyle.	სულ 1500 ოჯახზეა გათვლილი ურბანული ცხოვრების სტილის შესაძელბლობით.


It's about two-thirds built out right now.	ამჟამად მისი 2/3 უკვე აშენებულია.


Here's what the new Main Street looks like.	აი, ასე გამოიყურება მთავარი ქუჩა.


It's very successful, and it's helped to prompt -- eight of the 13 regional malls in Denver have now, or have announced plans to be, retrofitted.	პროექტი ძალიან წარმატებული აღმოჩნდა და ხელი შეუწყო იმას, რომ დღეისათვის დენვერის 13 რეგიონალური სავაჭრო ცენტრიდან 8 მათგანს გამოეცხადებინა გარდაქმნის გეგმა.


But it's important to note that all of this retrofitting is not occurring -- just bulldozers are coming and just plowing down the whole city.	თუმცა, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ის, რომ ეს სრული გარდაქმნა არ ხდება მხოლოდ ბულდოზერების მოყვანით და მთლიანი ქალაქის გასწორებით.


No, it's pockets of walkability on the sites of under-performing properties.	არანაირად. არის ადგილები ქვეითებისთვის იქ, სადაც მდებარეობს ნაკლებად გამოყენებადი ობიექტები.


And so it's giving people more choices, but it's not taking away choices.	ამგვარად, მოქალაქეებს არჩევანის მეტი შესაძლებლობები აქვთ და ალტერნატივებიც არ იკარგება.


But it's also not really enough to just create pockets of walkability.	თუმცა რეალურად, მხოლოდ საფეხმავლოდ ზონების შექმნა არ არის საკმარისი.


You want to also try to get more systemic transformation.	ეს ასევე მოითხოვს სისტემურ ტრანსფორმაციას.


We need to also retrofit the corridors themselves.	თავად გამზირების გარდაქმნა გვესაჭიროება.


So this is one that has been retrofitted in California.	აი ეს არის ერთ-ერთი მათგანი კალიფორნიაში.


They took the commercial strip shown on the black-and-white images below, and they built a boulevard that has become the Main Street for their town.	ქვემოთ მოცემულ შავ-თეთრ ფოტოებზე აღბეჭდილი სავაჭრო ზონის ადგილას, გააკეთეს ბულვარი, რომელიც შემდგომში ამ ქალაქის მთავარ ქუჩად იქცა.


And it's transformed from being an ugly, unsafe, undesirable address, to becoming a beautiful, attractive, dignified sort of good address.	შედეგად, იგი გადაიქცა უშნო, სახიფათო და არასასურველი ადგილიდან, მშვენიერ, მიმზიდველ და პრესტიჟულ ადგილად.


I mean now we're hoping we start to see it; they've already built City Hall, attracted two hotels.	ვიმედოვნებთ, დავინახავთ ამას; უკვე აშენდა მერიის შენობა, მოიზიდეს ორი სასტუმრო.


I could imagine beautiful housing going up along there without tearing down another tree.	უკვე წარმოვიდგენ ამ ზონაში აგებულ ლამაზ საცხოვრებლებს კიდევ ერთი ხის მოჭრის გარეშე.


So there's a lot of great things, but I'd love to see more corridors getting retrofitting.	არსებობს მრავალი გენიალური რამ, მაგრამ გამიხარდებოდა უფრო მეტი გარდაქმნილი გამზირების ხილვა.


But densification is not going to work everywhere.	თუმცაღა სიმჭიდროვის გაზრდა ყველგან კარგ შედეგს ვერ მოგვცემს.


Sometimes re-greening is really the better answer.	ზოგ შემთხვევაში, ხელახალი გამწვანება უკეთესი გამოსავალია.


There's a lot to learn from successful landbanking programs in cities like Flint, Michigan.	მრავალი რამ შეგვიძლია ვისწავლოთ აგრიკულტურის დაფინანსების საკითხში ისეთი წარმატებული ქალაქის მაგალითზე, როგორიცაა ფლინტი, მიჩიგანის შტატში.


There's also a burgeoning suburban farming movement -- sort of victory gardens meets the Internet.	ამასთანავე, არსებობს საგარეუბნო აგრიკულტურის მზარდი, "გამარჯვების ბაღებისა" და ინტერნეტის შეხვედრის, მსგავსი მოძრაობა.


But perhaps one of the most important re-greening aspects is the opportunity to restore the local ecology, as in this example outside of Minneapolis.	თუმცა შესაძლებელია ხელახალი გამწვანების ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი იყოს ადგილობრივი ეკოლოგიის აღდგენის შესაძლებლობა, როგორც ამ შემთხვევაში, მინეაპოლისის გარეუბანში.


When the shopping center died, the city restored the site's original wetlands, creating lakefront property, which then attracted private investment, the first private investment to this very low-income neighborhood in over 40 years.	როდესაც სავაჭრო ცენტრი დაიხურა, ქალაქმა აღადგინა ამ ადგილზე ადრე არსებული გუბურები, შეიქმნა რა საკუთრების ობიექტები ხედით ტბაზე, რომლებმაც შემდგომში მოიზიდა კერძო ინვესტიციები, პირველი კერძო ინვესტიცია ამ დაბალშემოსავლიან უბანში ბოლო 40 წლის განმავლობაში.


So they've managed to both restore the local ecology and the local economy at the same time.	შედეგად, ერთდროულად მოხერხდა ადგილობრივი ეკოლოგიისა და ეკონომიკის აღდგენა.


This is another re-greening example.	ეს არის ხელახალი გამწვანების კიდევ ერთი მაგალითი.


It also makes sense in very strong markets.	მართებულია მისი შექმნა ძლიერი ბაზრების პირობებშიც.


This one in Seattle is on the site of a mall parking lot adjacent to a new transit stop.	აი ეს არის სიეტლში, ერთი სავაჭრო ცენტრის პარკინგის ადგილას, ახალი სატრანზიტო გაჩერების მახლობლად.


And the wavy line is a path alongside a creek that has now been daylit.	ტალღოვანი ხაზი მიუყვება გუბურას, რომელიც უკვე ღია ცის ქვეშაა.


The creek had been culverted under the parking lot.	ეს გუბურა დაფარული იყო ავტოსადგომით.


But daylighting our creeks really improves their water quality and contributions to habitat.	მსგავსი გუბურების ღია ცის ქვეშ გამოტანა რეალურად უწყობს ხელს მათში წყლის ხარისხის გაუმჯობესებას და დადებითი ეფექტი აქვს სასიცოცხლო არეალზე.


So I've shown you some of the first generation of retrofits.	მე გიჩვენეთ გარდაქმნების პირველი თაობის რამდენიმე მაგალითი.


What's next?	რა იქნება შემდეგში?


I think we have three challenges for the future.	ვფიქრობ, სამომავლოდ გვაქვს სამი გამოწვევა.


The first is to plan retrofitting much more systemically at the metropolitan scale.	პირველი მათგანი არის უფრო მეტი სისტემური გარდაქმნების დაგეგმვა მეტროპოლისის მასშტაბებით.


We need to be able to target which areas really should be re-greened.	უნდა შევარჩიოთ ისეთი ადგილები, რომლებსაც ნამდვილად ესაჭიროებათ ხელახალი გამწვანება.


Where should we be redeveloping?	სად უნდა ავაშენოთ ხელახლა?


And where should we be encouraging re-inhabitation?	და რის გამოცოცხლებას უნდა შევუწყოთ ხელი?


These slides just show two images from a larger project that looked at trying to do that for Atlanta.	ამ ორ სლაიდზე ნაჩვენებია ორი სურათი იმ ფართომასშტაბიანი პროექტიდან, რომლის განხორციელებასაც ვცდილობთ ატლანტაში.


I led a team that was asked to imagine Atlanta 100 years from now.	მე ვხელმძღვანელობდი ჯგუფს, რომელსაც დაავალეს წარმოედგინა ატლანტა 100 წლის შემდეგ.


And we chose to try to reverse sprawl through three simple moves -- expensive, but simple.	ჩვენ შევარჩიეთ გაფართოების უკან დახევა ძვირი, თუმცა სამი მარტივი ქმედებით.


One, in a hundred years, transit on all major rail and road corridors.	პირველი, 100 წელიწადში, ტრანზიტი მთავარ რკინიგზებსა და მაგისტრალებზე.


Two, in a hundred years, thousand foot buffers on all stream corridors.	მეორე, 100 წელიწადში, 300 მეტრიანი გამყოფი ყველა მაგისტრალზე.


It's a little extreme, but we've got a little water problem.	ეს ცოტათი რადიკალურია, თუმცა წყლის პრობლემა ნაკლებად გვექნება.


In a hundred years, subdivisions that simply end up too close to water or too far from transit won't be viable.	მომდევნო ასწლეულში ქვედანაყოფები, რომლებიც წყალთან ძალიან ახლოსაა ანდა სატრანზიტო ხაზიდან ძალზედ მოშორებული, არ იქნება გამოსადეგი.


And so we've created the eco-acre transfer-to-transfer development rights to the transit corridors and allow the re-greening of those former subdivisions for food and energy production.	ამიტომ, განვითარების უფლებების გადასატანად სატრანზიტო გზებზე და ამგვარად, ძველი ქვედანაყოფების ხელახალი გამწვანების ხელშესაწყობად საკვებისა და ენერგიის საწარმოებლად, შევქმენით "ეკო-აკრის გადატანა".


So the second challenge is to improve the architectural design quality of the retrofits.	მეორე გამოწვევა მდგომარეობს გარდაქმნილი ადგილების არქიტექტურული დიზაინის გაუმჯობესებაში


And I close with this image of democracy in action: This is a protest that's happening on a retrofit in Silver Spring, Maryland on an Astroturf town green.	და ამ სურათით დავასრულებ "დემოკრატიას მოქმედებაში": ეს არის საპროტესტო აქცია, რომელიც მიმდინარეობს ერთ-ერთ სახეშეცვლილ ადგილას სილვერ სფრინგში, მერილენდის შტატში, ხელოვნურ გაზონზე.


Now, retrofits are often accused of being examples of faux downtowns and instant urbanism, and not without reason; you don't get much more phony than an Astroturf town green.	დღეისთვის, მოდერნიზებულ ადგილებს ხშირად აკრიტიკებენ იმის გამო, რომ ისინი წარმოადგენენ ქალაქის ყალბი ცენტრისა და მყისიერი ურბანიზმის მაგალითებს, და არცთუ უმიზეზოდ; არაფერია იმაზე ყალბი, ვიდრე ხელოვნური გაზონით გამწვანებული ქალაქი.


I have to say, these are very hybrid places.	უნდა აღვნიშნო, რომ ეს ადგილები ძალზედ ჰიბრიდულია.


They are new but trying to look old.	ახალი შექმნილებია, თუმცა ცდილობენ ძველს დაემსგავსონ.


They have urban streetscapes, but suburban parking ratios.	აქვთ ურბანული ლანდშაფტი, თუმცა გარეუბნებისათვის დამახასიათებელი ავტოსადგომები.


Their populations are more diverse than typical suburbia, but they're less diverse than cities.	მათი მოსახლეობა, გარეუბნის მოსახლეობისგან განსხვავებით მრავალფეროვანია, თუმცა თავად ქალაქებზე ნაკლებ მრავალფეროვანნი არიან.


And they are public places, but that are managed by private companies.	არის საზოგადოებრივი სივრცეები, თუმცა მათ კერძო კომპანიები მართავენ.


And just the surface appearance are often -- like the Astroturf here -- they make me wince.	მაკრთობს ის ფაქტი, რომ მათი ზედაპირი ხშირად გამოიყურება როგორც ეს ხელოვნური გაზონი.


So, you know, I mean I'm glad that the urbanism is doing its job.	იცით, მახარებს ის, რომ ურბანიზმი აკეთებს თავის საქმეს.


The fact that a protest is happening really does mean that the layout of the blocks, the streets and blocks, the putting in of public space, compromised as it may be, is still a really great thing.	ის, რომ პროტესტი არსებობს, გულისხმობს იმას, რომ ბლოკების, ქუჩების და საზოგადოებრივი ადგილების დაგეგმარება, რამდენადაც წინააღმდეგობრივი არ უნდა იყოს, მაინც მნიშვნელოვანი საკითხია.


But we've got to get the architecture better.	თუმცა გვმართებს გაუმჯობესება არქიტექტურული თვალსაზრისით.


The final challenge is for all of you.	საბოლოო გამოწვევა ყველა თქვენგანს ეხება.


I want you to join the protest and start demanding more sustainable suburban places -- more sustainable places, period.	მსურს, შეუერთდეთ პროტესტს და მოითხოვოთ მეტი მდგრადი საგარეუბნო სივრცეები -- მეტი მდგრადი ადგილები, პერიოდი.


But culturally, we tend to think that downtowns should be dynamic, and we expect that.	თუმცა, კულტურული თვალსაზრისით, მივიჩნევთ, რომ ქალაქის ცენტრები უნდა იყოს დინამიური, რასაც მოველით კიდეც.


But we seem to have an expectation that the suburbs should forever remain frozen in whatever adolescent form they were first given birth to.	მაგრამ, ამასთანავე, გვახასიათებს იმის მოლოდინები, რომ გარეუბნები მუდამ უნდა დარჩნენ ისეთი ფორმისანი, როგორი მოზრდილი ფორმითაც ისინი შექმნეს.


It's time to let them grow up, so I want you to all support the zoning changes, the road diets, the infrastructure improvements and the retrofits that are coming soon to a neighborhood near you.	დროა, მათაც მივცეთ გაზრდის შესაძლებლობა, ამიტომ, მინდა თქვენ, ყველამ მხარი დაუჭიროთ ზონალურ ცვლილებებს, გზების შეთხელებას, ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებას და იმ გარდაქმნებს, რომლებიც მალე მოაღწევს თქვენს საცხოვრებელ უბნებამდე.


Thank you.	გმადლობთ.


It's a great honor today to share with you The Digital Universe, which was created for humanity to really see where we are in the universe.	მაქვს დღეს დიდი პატივი იმისა რომ გაგიზიაროთ ციფრული სამყარო რომელიც შეიქმნა კაცობრიობისთვის რათა რეალურად დავინახოთ სად ვართ სამყაროში.


And so I think we can roll the video that we have.	და მე ვფიქრობ შეგვიძლია ჩავრთოთ ვიდეო რომელიც გვაქვს.


[The Himalayas.] (Music) The flat horizon that we've evolved with has been a metaphor for the infinite: unbounded resources and unlimited capacity for disposal of waste.	[ჰიმალაი] (მუსიკა) კარტერ ემარტი: ბრტყელი ჰორიზონტი რომელსაც ჩვენ ვხედავდით იყო უსასრულო სივრცის და რესურსების მეტაფორა და უსაზღვრო ტევადობა ნარჩენებისთვის


It wasn't until we really left Earth, got above the atmosphere and had seen the horizon bend back on itself, that we could understand our planet as a limited condition.	სანამ ჩვენ რეალურად არ დავტოვეთ დედამიწა, და აღმოვჩნდით ატმოსფეროში და არ დავინახეთ ჰორიზონტი როგორც მორკალული. ასე შევიცანითნო ჩვენი პლანეტა როგორც შეზღუდული მდგომარეობა.


The Digital Universe Atlas has been built at the American Museum of Natural History over the past 12 years.	ციფრული სამყაროს ატლასი შეიქმნა ამერიკის ნატურალური ისტორიის მუზეუმში. უკანასკნელი 12 წლის განმავლობაში.


We maintain that, put that together as a project to really chart the universe across all scales.	ჩვენ ხელი მოვკიდეთ ერთად როგორც პროექტს რათა რეალურად აღგვენიშნა სამყარო რუკაზე ყველა მასშტაბით


What we see here are satellites around the Earth and the Earth in proper registration against the universe, as we see.	რასაც ვხედავთ აქ ეს არის სატელიტები დედამიწის გარშემო. დედამიწა არის ჩვეულ ადგილას სამყაროსთან მიმართებაში, როგორც ვხედავთ.


NASA supported this work 12 years ago as part of the rebuilding of the Hayden Planetarium so that we would share this with the world.	NASA-მ მხარი დაუჭირა ამ საქმეს 12 წლის წინ როგორც ჰეიდენ პლანეტარიუმის რეკონსტრუქციის პროექტის ნაწილ რათა ჩვენ გაგვეზიარებინა ეს მსოფლიოსთვის.


The Digital Universe is the basis of our space show productions that we do -- our main space shows in the dome.	ციფრული სამყარო არის საფუძველი ჩვენს კოსმოსური შოუებისა -- ჩვენი მთავარი კოსმოსური შოუებისა, პლანეტარიუმში.


But what you see here is the result of, actually, internships that we hosted with Linkoping University in Sweden.	მაგრამ რასაც აქ ხედავთ ფაქტიურად არის სტაჟიორების ნამოღვაწარი რომელთაც ლინკოპის უნივერსიტეტთან ერთად ვუმასპინძლეთ შვედეთში.


I've had 12 students work on this for their graduate work, and the result has been this software called Uniview and a company called SCISS in Sweden.	მე მყავდა 12 სტუდენტი, რომლებიც ამაზე მუშაობდნენ. როგორც ხარისხის-შემდგომი სამუშაოს ნაწილზე. და შედეგად მივიღეთ კომპიუტერული პროგრამა "Uniview" და კომპანიას შვედეთში -- SCISS


This software allows interactive use, so this actual flight path and movie that we see here was actually flown live.	ამ პროგრამას ინტერაქტიული გამოყენების საშუალებას იძლევა ეს საფრენი ბილიკი რომელსაც აქ ფილმში ვხედავთ რეალურ დროში იქნა განვლილი.


I captured this live from my laptop in a cafe called Earth Matters on the Lower East Side of Manhattan, where I live, and it was done as a collaborative project with the Rubin Museum of Himalayan Art for an exhibit on comparative cosmology.	ეს მე ჩემი ლეპტოპის ეკრანიდან გადავიღე კაფეში რომელსაც ქვია "Earth Matters" ქვემო მანჰეტენის ისტ-საიდზე, სადაც მე ვცხოვრობ და ეს გაკეთდა როგორც ერთობლივი პროექტი ჰიმალაური ხელოვნების რუბინის მუზეუმთან შედარებითი კოსმოლოგიის გამოფენისთვის


And so as we move out, we see continuously from our planet all the way out into the realm of galaxies, as we see here, light-travel time, giving you a sense of how far away we are.	და როგორც კი განვაგრძობთ გზას. ჩვენ ვხედავთ ყველაფერს ჩვენი პლანეტიდან დაწყებული გალაქტიკების გავლით, როგორც ჩვენ ვხედავთ, სინათლის მოგზაურობის დრო, გაძლევს იმის განცდას თუ რამდენად შორს ვართ.


As we move out, the light from these distant galaxies have taken so long, we're essentially backing up into the past.	როგორც კი ვშორდებით, სინათლის მოღწევას ამ შორეული გალაქტიკებიდან იმდენი დრო სჭირდება, რომ ჩვენ არსებითად წარსულში ვბრუნდებით.


We back so far up we're finally seeing a containment around us -- the afterglow of the Big Bang.	ჩვენ ისე შორს ვართ რომ საბოლოოდ ჩვენ ვხედავთ ზღვარს ჩვენს გარშემო დიდი აფეთქების ციალს.


This is the WMAP microwave background that we see.	ეს არის WMAP მიკროტალღური ფონის რუკა.


We'll fly outside it here, just to see this sort of containment.	ჩვენ გამოვაღწიეთ აქედან, და ვნახეთ ზღვარი.


If we were outside this, it would almost be meaningless, in the sense as before time.	თუ ვიქნებოდით ამის გარეთ, ეს იქნებოდა ყოფნა არარაობაში, როგორც ყოფნა დროის არსებობამდე.


But this our containment of the visible universe.	მაგრამ ესაა ჩვენი ზღვარი, დაკვირვებად სამყაროში.


We know the universe is bigger than that which we can see.	ჩვენ ვიცით რომ სამყარო უფრო დიდია ვიდრე ჩვენ შეგვიძლია დავინახოთ.


Coming back quickly, we see here the radio sphere that we jumped out of in the beginning, but these are positions, the latest positions of exoplanets that we've mapped, and our sun here, obviously, with our own solar system.	უკან სწრაფად დაბრუნებისას, ჩვენ ვხედავთ რადიოსფეროს, რომლისგანაც წამოვედით, დასაწყისში. მაგრამ ეს არის პოზიციები, ეგზო პლანეტების ახალი პოზიციები რომლებიც დავიტანეთ რუკაზე და ჩვენი მზე აქ არის თავისი სისტემით.


What you're going to see -- we're going to have to jump in here pretty quickly between several orders of magnitude to get down to where we see the solar system -- these are the paths of Voyager 1, Voyager 2, Pioneer 11 and Pioneer 10, the first four spacecraft to have left the solar system.	თუ აპირებ რომ ნახო -- ცოტა სწრაფად უნდა მიუახლოვდე მასშტაბის რამდენიმე ხარისხით რომ მოვხვდეთ იქ სადაც ვხედავთ მზის სისტემას. ეს არის ვოიაჯერ 1 ვოიაჯერ 2, პიონერ 11 და პიონერ 10-ის გზები. პირველი ოთხი თანამგზავრი რომლებმაც დატოვეს მზის სისტემა.


Coming in closer, picking up Earth, orbit of the Moon, and we see the Earth.	მივუახლოვდეთ კიდევ უფრო, ვირჩევთ დედამიწას. მთვარის ორბიტა, და ჩვენ ვხედავთ დედამიწას.


This map can be updated, and we can add in new data.	შესაძლებელია ამ რუკის განახლება. ჩვენ შეგვიძლია დავამატოთ ახალი ინფორმაცია.


I know Dr. Carolyn Porco is the camera P.I.	მე ვიცი დოქტორ კაროლინ პორკო, კამერის იდეის ავტორი


for the Cassini mission.	კასინის მისიისთვის


But here we see the complex trajectory of the Cassini mission color coded for different mission phases, ingeniously developed so that 45 encounters with the largest moon, Titan, which is larger that the planet Mercury, diverts the orbit into different parts of mission phase.	მაგრამ აქ ვხედავთ ჩვენ კასინის მისიის ჩახლართულ ტრაექტორიას ფერები კოდირებულია მისიის სხვადასხვა ფაზაზის მიხედვით, კასინი ჭკვიანურადაა შექმნილი, ისე რომ 45-ჯერ ხვდება უდიდეს მთვარეს, ტიტანს, რომელიც უფრო დიდია ვიდრე პლანეტა მერკური ორბიტა იხრება მისიის ფაზის შესაბამისად.


This software allows us to come close and look at parts of this.	პროგრამა გვაძლევს საშუალებას,კიდევ უფრო მივუახლოვდეთ და შევხედოთ მის ნაწილებს.


This software can also be networked between domes.	პროგრამას შეუძლია დააკავშოროს პლანეტარიუმები


We have a growing user base of this, and we network domes.	ჩვენ გვყავს მომხმარებელთა მზარდი ბაზა და ჩვენ ვუკავშირდებით პლანეტარიუმებს.


And we can network between domes and classrooms.	და ჩვენ შეგვიძლია დაკავშირება პლანეტარიუმებისა და სასწავლო კლასების


We're actually sharing tours of the universe with the first sub-Saharan planetarium in Ghana as well as new libraries that have been built in the ghettos in Columbia and a high school in Cambodia.	ჩვენ ფაქტიურად ვუზიარებთ სამყაროს ტურებს პირველ, საჰარას სამხრეთით მდებარე პლანეტარიუმს განაში ისევე როგორც ახლად აშენებულ ბიბლიოთეკებს კოლუმბიის გეტოებში და საშუალო სკოლას კამბოჯაში


And the Cambodians have actually controlled the Hayden Planetarium from their high school.	და კამბოჯელები აკონტროლებდნენ ჰეიდენის პლანეტარიუმს თავიანთი საშუალო სკოლიდან.


This is an image from Saturday, photographed by the Aqua satellite, but through the Uniview software.	ეს სურათი შაბათსაა გადაღებული Aqua სატელიტის მიერ მაგრამ პროგრამა Uniview-ს მეშვეობით


So you're seeing the edge of the Earth.	და თქვენ ხედავთ დედამიწის ხედს


This is Nepal.	ეს არის ნეპალი.


This is, in fact, right here is the valley of Lhasa, right here in Tibet.	ეს არის ფაქტიურად, სწორედ აქ ლასას ველი, სწორედ აქ ტიბეტში.


But we can see the haze from fires and so forth in the Ganges valley down below in India.	ჩვენ შეგვიძლია დავინახოთ კვამლი ხანძრისგან განგის ველზე ქვემოთ ინდოეთში


This is Nepal and Tibet.	ეს არის ნეპალი და ტიბეტი.


And just in closing, I'd just like to say this beautiful world that we live on -- here we see a bit of the snow that some of you may have had to brave in coming out -- so I'd like to just say that what the world needs now is a sense of being able to look at ourselves in this much larger condition now and a much larger sense of what home is.	და ახლოს მე მინდა ვთქვა რომ ეს არის ის მშვენიერი სამყარო რომელშიც ვცხოვრობთ -- აქ ჩვენ ვხედავთ ცოტა თოვლს რომლის გადალახვაც აქ მოსასვლელად, არაერთ თქვენგანს მოუწია. მე უბრალოდ მინდა ვთქვა ის რაც მსოფლიოს სჭირდება ახლა არის საკუთარი თავის დანახვის ახალი შესაძლებლობა რომელიც ფართო ხილვისთვისაა აღჭურვილი და საკუთარის სახლის უფრო ფართო აზრით გაგება.


Because our home is the universe, and we are the universe, essentially.	რადგან ჩვენი სახლი არის სამყარო. და არსებითად ჩვენ ვართ სამყარო.


We carry that in us.	ჩვენ ვატარებთ ამას ჩვენში.


And to be able to see our context in this larger sense at all scales helps us all, I think, in understanding where we are and who we are in the universe.	რომ ვიყოთ შემძლე დავინახოთ ჩვენი კონტექსტი ამ მრავლის მომცველი გრძნობით ყველა მასშტაბზე ეს ყველაფერი გვეხმარება, მე ვფიქრობ იმის გაცნობიერებაში თუ სად ვართ და ვინ ვართ სამყაროში.


Thank you.	მადლობთ


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I still remember the day in school when our teacher told us that the world population had become three billion people, and that was in 1960.	მე ჯერაც კარგად მახსოვს ის დღე სკოლაში, როდესაც მასწავლებელმა გვითხრა, რომ მსოფლიოს მოსახლეობამ სამ მილიარდს მიაღწია ეს იყო 1960 წელს.


I'm going to talk now about how world population has changed from that year and into the future, but I will not use digital technology, as I've done during my first five TEDTalks.	ახლა კი იმაზე მინდა გესაუბროთ, თუ როგორ შეიცვალა მსოფლიოს მოსახლეობა იმ წლის შემდეგ და რა გველოდება მომავალში. მაგრამ მე არ გამოვიყენებ ციფრულ ტექნოლოგიებს როგორც ჩემს პირველ ხუთ გამოსვლაში TED-ის ფორუმებზე.


Instead, I have progressed, and I am, today, launching a brand new analog teaching technology that I picked up from IKEA: this box.	მე წინ წავედი და დღეს წარმოგიდგენთ უახლეს, ანალოგის საშუალებით სწავლების ტექნოლოგიას, რომელიც IKEA-ში ვიყიდე: აი, ამ ყუთს.


This box contains one billion people.	წარმოიდგინეთ, ამ ყუთში არის ერთი მილიარდი ადამიანი.


And our teacher told us that the industrialized world, 1960, had one billion people.	ჩვენმა მასწავლებელმა გვითხრა, რომ ინდუსტრიალიზებულ მსოფლიოში, 1960 წელს იყო ერთი მილიარდი ადამიანი.


In the developing world, she said, they had two billion people.	განვითარებად მსოფლიოში კი, ორი მილიარდი.


And they lived away then.	და მაშინ ისინი ჩვენგან შორს ცხოვრობდნენ.


There was a big gap between the one billion in the industrialized world and the two billion in the developing world.	ძალიან დიდი იყო მანძილი ინდუსტრიალიზებული მსოფლიოს ერთ მილიარდსა და განვითარებადი მსოფლიოს ორ მილიარდს შორის.


In the industrialized world, people were healthy, educated, rich, and they had small families.	ინდუსტრიალიზებულ მსოფლიოში ადამიანები იყვნენ ჯანმრთელები, განათლებულები, მდიდრები და ცხოვრობდნენ პატარა ოჯახებში.


And their aspiration was to buy a car.	მათი მიზანი იყო ეყიდათ მანქანა.


And in 1960, all Swedes were saving to try to buy a Volvo like this.	1960 წელს ყველა შვედი ფულს აგროვებდა, რომ ასეთი ვოლვო ეყიდა.


This was the economic level at which Sweden was.	აი, ასეთ ეკონომიურ დონეზე იყო შვედეთი.


But in contrast to this, in the developing world, far away, the aspiration of the average family there was to have food for the day.	ამის ფონზე კი, შორს, განვითარებად მსოფლიოში, საშუალო ოჯახის მიზანი იყო იმ დღის სამყოფი საკვები ჰქონოდათ.


They were saving to be able to buy a pair of shoes.	და ფულს ზოგავდნენ იმისათვის, რომ ერთი წყვილი ფეხსაცმელი შეეძინათ.


There was an enormous gap in the world when I grew up.	როდესაც მე ვიზრდებოდი, მსოფლიოში უზარმაზარი დაშორება იყო


And this gap between the West and the rest has created a mindset of the world, which we still use linguistically when we talk about "the West" and "the Developing World."	დასავლეთსა და დანარჩენ მსოფლიოს შორის ამხელა უფსკრულმა შექმნა გარკვეული აზრი, რომელსაც ენაში დღესაც ვიყენებთ როდესაც ვსაუბრობთ "დასავლეთზე" და "განვითარებად ქვეყნებზე".


But the world has changed, and it's overdue to upgrade that mindset and that taxonomy of the world, and to understand it.	მაგრამ მსოფლიო შეიცვალა და ის დროა, შევცვალოთ ეს აზროვნება, მსოფლიოს ასე დაყოფა და კარგად გავიგოთ არსებული სიტუაცია.


And that's what I'm going to show you, because since 1960 what has happened in the world up to 2010 is that a staggering four billion people have been added to the world population.	ზუსტად ეს არის ის, რაც მე მინდა გაჩვენოთ. იმიტომ, რომ 1960 წლის შემდეგ რაც მოხდა მსოფლიოში 2010 წლამდე, არის ის, რომ მსოფლიოს მოსახლეობას დაემატა ოთხი მილიარდი ადამიანი.


Just look how many.	ერთი შეხედეთ ეს რამდენია.


The world population has doubled since I went to school.	მსოფლიოს მოსახლეობა გაორმაგდა მას შემდეგ, რაც მე სკოლაში შევედი.


And of course, there's been economic growth in the West.	რასაკვირველია, დასავლეთმა განიცადა ეკონომიკური ზრდა.


A lot of companies have happened to grow the economy, so the Western population moved over to here.	ეკონომიკის განვითარებისათვის ბევრი კომპანიაა საჭირო, ამიტომ, დასავლეთს მოსახლეობა აქეთ გადმოვიდა.


And now their aspiration is not only to have a car.	და ახლა მათ მიზანი მანქანის ყიდვა კი აღარ არის,


Now they want to have a holiday on a very remote destination and they want to fly.	არამედ შორს დასასვენებლად გამგზავრება და თვითმფრინავით მოგზაურობა.


So this is where they are today.	ასე რომ, ისინი დღეს აი, აქ არიან.


And the most successful of the developing countries, they have moved on, you know, and they have become emerging economies, we call them.	და განვითარებად ქვეყნებს შორის ყველაზე წარმატებულებიც წინ წავიდნენ. და ახლა ჩვენ მათ მზარდი ეკონომიკის ქვეყნებს ვეძახით.


They are now buying cars.	ისინი ახლა მანქანებს ყიდულობენ.


And what happened a month ago was that the Chinese company, Geely, they acquired the Volvo company, and then finally the Swedes understood that something big had happened in the world.	და ერთი თვის წინ მოხდა ის, რომ ჩინურმა კომპანიამ "Geely" შეისყიდა ვოლვო. და საბოლოოდ შვედები მიხვდნენ, რომ მსოფლიოში რაღაც ძალიან მნიშვნელოვანი მოხდა.


(Laughter) So there they are.	(სიცილი) აი ასე.


And the tragedy is that the two billion over here that is struggling for food and shoes, they are still almost as poor as they were 50 years ago.	ტრაგედია კი იმაშია, რომ ორი მილიარდი აი, აქ არის. (და ჯერ კიდევ) საკვებზე და ფეხსაცმელებზე ზრუნავენ. ისინი ჯერაც თითქმის ისეთივე ღარიბები არიან, როგორც 50 წლის წინ.


The new thing is that we have the biggest pile of billions, the three billions here, which are also becoming emerging economies, because they are quite healthy, relatively well-educated, and they already also have two to three children per woman, as those [richer also] have.	ახალი კი ისაა, რომ მილიარდების ყველაზე დიდი გროვა აი, აქაა. სამი მილიარდი, რომელიც ასევე მზარდ ეკონომიკად გადაიქცევა, იმიტომ, რომ ისინი საკმაოდ ჯანმრთელები და საკმაოდ განათლებულები არიან და მათაც ორი ან სამი შვილი ყავთ თითოეულ ქალზე, ისევე, როგორც მდიდრებს.


And their aspiration now is, of course, to buy a bicycle, and then later on they would like to have a motorbike also.	მათი მიზანი კი არის, რათქმაუნდა, ველოსიპედის ყიდვა. შემდეგ ეს მოტოციკლი იქნება.


But this is the world we have today, no longer any gap.	ასეა თუ ისე, ეს არის ის მსოფლიო, რომელშიც ჩვენ დღეს ვცხოვრობთ. აღარანაირი ზღვარი.


But the distance from the poorest here, the very poorest, to the very richest over here is wider than ever.	მაგრამ მანძილი აი აქ მყოფ ღარიბს, ღატაკს შორის და აი აქ მყოფ მდიდარს შორის უფრო მეტია, ვიდრე ოდესმე.


But there is a continuous world from walking, biking, driving, flying -- there are people on all levels, and most people tend to be somewhere in the middle.	მაგრამ პროცესი მუდმივია ფეხით სიარულს, ველოსიპედისტებს, მანქანის მძღოლებს, თვითმფრინავით მოგზაურთა შორის ადამიანები ყველა დონეზე (არიან). და ადამიანების უმრავლესობა სადღაც, შუაშია.


This is the new world we have today in 2010.	ეს არის დღევანდელი მსოფლიო 2010 წელს.


And what will happen in the future?	რა მოხდება მომავალში?


Well, I'm going to project into 2050.	მე გადავინაცვლებ 2050 წელში.


I was in Shanghai recently, and I listened to what's happening in China, and it's pretty sure that they will catch up, just as Japan did.	ამას წინათ შანხაიში ვიყავი და ვუსმენდი, თუ რა ხდება ჩინეთში. უკვე ვიცით, რომ ისინი სულ მალე დაეწევიან (დანარჩენებს) ისევე, როგორც ეს იაპონიამ მოახერხა.


All the projections [say that] this one [billion] will [only] grow with one to two or three percent.	და პროგნოზებით ეს (მილიარდი) მხოლოდ გაიზრდება (მხოლოდ) ერთი ან ორი პროცენტით.


[But this second] grows with seven, eight percent, and then they will end up here.	(მაგრამ ეს მეორე), გაიზრდება შვიდი, რვა პროცენტით.


They will start flying.	და ისინი აი, აქ აღმოჩნდებიან. დაიწყებენ ფრენას.


And these lower or middle income countries, the emerging income countries, they will also forge forwards economically.	და ესენი, დაბალი ან საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნები, მზარდი შემოსავლის მქონე ქვეყნები ეკონომიკურადაც წინ წამოიწევენ.


And if, but only if, we invest in the right green technology -- so that we can avoid severe climate change, and energy can still be relatively cheap -- then they will move all the way up here.	და თუ, მხოლოდ მაშინ, თუ ჩვენ სწორ გარემოსდაცვით ტექნოლოგიაში ჩავდებთ ფულს, ისე, რომ თავი ავარიდოთ მწვავე კლიმატურ ცვლილებებს და ენერგია (საწვავი) ისევ შედარებით იაფი იქნება, მაშინ ისინი აი, აქ აღმოჩნდებიან.


And they will start to buy electric cars.	და დაიწყებენ ელექტრომანქანების ყიდვას.


This is what we will find there.	აი, ასე იქნება ეს.


So what about the poorest two billion?	მაშინ რას იზამს ეს უღარიბესი ორი მილიარდი?


What about the poorest two billion here?	რა ეშველება ამ უღარიბეს ორ მილიარდს?


Will they move on?	წავლენ თუ არა ისინიც წინ?


Well, here population [growth] comes in because there [among emerging economies] we already have two to three children per woman, family planning is widely used, and population growth is coming to an end.	აი, აქ ვხვდებით უკვე მოსახლეობის ზრდას იმიტომ, რომ იქ (მზარდი ეკონომიკის ქვეყნებში) უკვე ვხედავთ ქალზე ორ-სამ ბავშვს, ფართოდ არის გავრცელებული ოჯახის დაგეგმვა და მოსახლეობის ზრდა ჩერდება.


Here [among the poorest], population is growing.	(მაგრამ აქ, უღარიბესთა შორის) მოსახლეობა იზრდება.


So these [poorest] two billion will, in the next decades, increase to three billion, and they will thereafter increase to four billion.	ამიტომ, ეს (უღარიბესი) ორი მილიარდი, შემდეგ ათ წელიწადში გახდება სამი მილიარდი. და შემდეგ ოთხი მილიარდი.


There is nothing -- but a nuclear war of a kind we've never seen -- that can stop this [growth] from happening.	და ვერაფერი, გარდა ისეთი ატომური ომისა, რომლის მსგავსიც ჯერ არ ყოფილა, შეაჩერებს ამ ზრდას.


Because we already have this [growth] in process.	იმიტომ, რომ ეს (ზრდის) პროცესი უკვე დაწყებულია.


But if, and only if, [the poorest] get out of poverty, they get education, they get improved child survival, they can buy a bicycle and a cell phone and come [to live] here, then population growth will stop in 2050.	მაგრამ მხოლოდ მაშინ, თუ უღარიბესები დაძლევენ ამ სიღარიბეს, მიიღებენ განათლებას, შეამცირებენ ბავშვთა შორის სიკვდილიანობას, შეიძენენ ველოსიპედს, ტელეფონს და გადმოვლენ (საცხოვრებლად) აი, აქ, მაშინ, მოსახლეობის ზრდა შეჩერდება 2050 წელს.


We cannot have people on this level looking for food and shoes because then we get continued population growth.	არ შეიძლება გვყავდეს ხალხი ამ დონეზე საკვებისა და ფეხსაცმლის ძიებაში, იმიტომ, რომ მივიღებთ მოსახლეობის მუდმივ ზრდას.


And let me show you why by converting back to the old-time digital technology.	და მინდა გიჩვენოთ თუ რატომ ჩემი ძველებური ციფრული ტექნოლოგიის გამოყენებით.


Here I have on the screen my country bubbles.	აი აქ ეკრანზე ჩემი ქვეყნების ბუშტები.


Every bubble is a country. The size is population.	თითოეული ბუშტი არის ქვეყანა. ზომა გამოხატავს მოსახლეობის რაოდენობას.


The colors show the continent.	ფერი გვიჩვენებს კონტინენტს.


The yellow on there is the Americas; dark blue is Africa; brown is Europe; green is the Middle East and this light blue is South Asia.	ყვითელი არის ამერიკა. მუქი ლურჯი - აფრიკა; ყავისფერი - ევროპა. მწვანე - ახლო აღმოსავლეთი ეს, ცისფერი - სამხრეთ აზიაა.


That's India and this is China. Size is population.	ეს არის ინდოეთი და ეს ჩინეთი. ზომა არის მოსახლეობის რაოდენობა.


Here I have children per woman: two children, four children, six children, eight children -- big families, small families.	აქ გვაქვს ბავშვების რაოდენობა თითოეულ ქალზე. ორი ბავშვი, ოთხი ბავშვი, ექვსი, რვა - დიდი ოჯახები - პატარა ოჯახები.


The year is 1960.	ეს არის 1960 წელი.


And down here, child survival, the percentage of children surviving childhood up to starting school: 60 percent, 70 percent, 80 percent, 90, and almost 100 percent, as we have today in the wealthiest and healthiest countries.	აქ გადარჩენილ ბავშვთა მაჩვენებელი. ბავშვების პროცენტი, რომლებიც გადაურჩებიან ბავშვობას და დაიწყეს სწავლა სკოლაში. 60 პროცენტი, 70 პროცენტი, 80 პროცენტი, 90, და თითქმის 100 პროცენტი, რაც დღეს გვაქვს ყველაზე მდიდარ და ჯანმრთელ ქვეყნებში.