These images, those images objectify disabled people for the benefit of nondisabled people.	ეს სურათები შშმ პირების ობიექტივაციას ახდენენ, არა-შშმ პირთა სასარგებლოდ.


They are there so that you can look at them and think that things aren't so bad for you, to put your worries into perspective.	შშმ პირები თითქოს იმისთვის არსებობენ, რომ შეხედოთ და იფიქროთ, რომ არც თუ ისე ცუდია თქვენი ცხოვრება, შეხედოთ თქვენს პრობლემებს სხვა პერსპექტივიდან.


And life as a disabled person is actually somewhat difficult.	შეზღუდული შესაძლებლობებით ცხოვრება ერთგვარ სირთულეს მართლაც წარმოადგენს.


We do overcome some things.	ჩვენ გვიხდება სირთულეების გადალახვა.


But the things that we're overcoming are not the things that you think they are.	მაგრამ ის სირთულეები, რისი გადალახვაც გვიწევს განსხვავდება იმისგან, რაც თქვენ გგონიათ.


They are not things to do with our bodies.	ეს სირთულეები არ უკავშირდება ჩვენს სხეულებს.


I use the term "disabled people" quite deliberately, because I subscribe to what's called the social model of disability, which tells us that we are more disabled by the society that we live in than by our bodies and our diagnoses.	ტერმინს "შშმ პირი" მე მიზანმიმართულად ვიყენებ, რადგანაც ვეთანხმები უნარშეზღუდულობის ე.წ. სოციალურ მოდელს, რომელიც გვეუბნება ჩვენ, რომ ჩვენი შესაძლებლობები, მეტწილად საზოგადოების მიერ იზღუდება, ვიდრე ჩვენი სხეულისა და ჩვენი დიაგნოზის მიერ.


So I have lived in this body a long time.	ამ სხეულში საკმაოდ დიდი ხანია ვცხოვრობ.


I'm quite fond of it.	ძალიანაც მიყვარს ის.


It does the things that I need it to do, and I've learned to use it to the best of its capacity just as you have, and that's the thing about those kids in those pictures as well.	ის მისრულებს ყველაფერს, რაც მჭირდება რომ შემისრულოს. მე ვისწავლე მისი შესაძლებლობების მაქსიმალურად გამოყენება ისევე, როგორც თქვენ, და იგივე გააკეთეს იმ ბავშვებმა სურათებიდან.


They're not doing anything out of the ordinary.	ისინი არაჩვეულებრივს არაფერს აკეთებენ.


They are just using their bodies to the best of their capacity.	ისინი უბრალოდ თავიანთი სხეულის შესაძლებლობებს მაქსიმალურად იყენებენ.


So is it really fair to objectify them in the way that we do, to share those images?	როგორ ფიქრობთ, სამართლიანია მათი ასეთი ობიექტივაცია, ამ სურათების გაზიარებით?


People, when they say, "You're an inspiration," they mean it as a compliment.	ადამიანები როცა ამბობენ: "შენ შთამგონებელი ხარ", ფიქრობენ, რომ ეს კომპლიმენტია.


And I know why it happens.	და ვიცი ასე რატომაც ხდება.


It's because of the lie, it's because we've been sold this lie that disability makes you exceptional.	ეს იმ ტყუილის ბრალია, გამუდმებით რომ გვესმის. ტყუილის, რომელიც ამბობს, რომ უნარშეზღუდულობა განსაკუთრებულს გხდის.


And it honestly doesn't.	ეს არ არის სიმართლე.


And I know what you're thinking.	ვიცი ახლა რასაც ფიქრობთ.


You know, I'm up here bagging out inspiration, and you're thinking, "Jeez, Stella, aren't you inspired sometimes by some things?"	ვზივარ აქ და შთაგონებას ვაკრიტიკებ, თქვენ ალბათ ფიქრობთ: "ღმერთო, სტელა, ნუთუ არასდროს არაფრისგან შთაგონება არ მიგიღია?"


And the thing is, I am.	ჩემი პასუხია: კი, რა თქმა უნდა.


I learn from other disabled people all the time.	გამუდმებით ვსწავლობ სხვა შშმ პირებისგან.


I'm learning not that I am luckier than them, though.	თუმცა არა იმ მიდგომით, რომ მე მათზე იღბლიანი ვარ.


I am learning that it's a genius idea to use a pair of barbecue tongs to pick up things that you dropped. (Laughter) I'm learning that nifty trick where you can charge your mobile phone battery from your chair battery.	ვსწავლობ, თუ როგორი გენიალური იდეაა, გამოიყენო ბარბექიუს მაშები ძირს დავარდნილი ნივთების ასღებად. (სიცილი) როგორი გონებამახვილური იდეაა დატენო მობილურის ელემენტი შენი ეტლის ელემენტის გამოყენებით.


Genius.	გენიალურია.


We are learning from each others' strength and endurance, not against our bodies and our diagnoses, but against a world that exceptionalizes and objectifies us.	ჩვენ ვსწავლობთ ერთმანეთის სიძლიერიდან და ამტანობიდან, არა ჩვენი სხეულებისა და დიაგნოზის საწინააღმდეგოდ, არამედ იმ მსოფილოს ჯიბრზე, განსაკუთრებულებს გვხდის და "ნივთებად" გვაქცევს.


I really think that this lie that we've been sold about disability is the greatest injustice.	მე მიმაჩნია, რომ ეს ტყუილი უნარშეზღუდულობის შესახებ ყველაზე დიდი უსამართლობაა.


It makes life hard for us.	ის ჩვენ ცხოვრებას გვირთულებს.


And that quote, "The only disability in life is a bad attitude," the reason that that's bullshit is because it's just not true, because of the social model of disability.	გამონათქვამი: "ცხოვრებაში ერთადერთი უნარშეზღუდულობა ნეგატიური დამოკიდებულებაა" არის დიდი სისულელე, აბსურდი, იმიტომ, რომ ეს უბრალოდ სიცრუეა. ის გამოხატავს უნარშეზღუდულობის ისეთ სოციალურ მოდელს,


No amount of smiling at a flight of stairs has ever made it turn into a ramp.	რომელშიც რაც არ უნდა ბევრჯერ გაუღიმო კიბეებს, ის არასდროს გადაიქცევა პანდუსად.


Never. (Laughter) (Applause) Smiling at a television screen isn't going to make closed captions appear for people who are deaf.	არასდროს. (სიცილი) (აპლოდისმენტები) სმენადაქვეითებულმა ადამიანმა სულ გაღიმებულმა, რომ უცქიროს ტელევიზორს უცებ არ გაჩნდება სუბტიტრები.


No amount of standing in the middle of a bookshop and radiating a positive attitude is going to turn all those books into braille.	წიგნების მაღაზიაში რაც არ უნდა ხშირად იაროთ და აფრქვიოთ პოზიტიური დამოკიდეულება წიგნების ტექსტები არ გადაიქცევიან ბრაილის შრიფტად.


It's just not going to happen.	ეს უბრალოდ არ მოხდება.


I really want to live in a world where disability is not the exception, but the norm.	ძალიან მინდა ვცხოვრობდე ისეთ საზოგადოებაში, სადაც შშმ პირი ნორმალურად იქნება აღქმული და არა განსაკუთრებულად.


I want to live in a world where a 15-year-old girl sitting in her bedroom watching "Buffy the Vampire Slayer" isn't referred to as achieving anything because she's doing it sitting down.	მინდა ვიცხოვრო სამყაროში, სადაც 15 წლის გოგონას რომელიც საძინებელში ზის და "ბაფი - ვამპირების გამანადგურებელს" უყურებს არ მიეწერება "რაღაცის" მიღწევა, მხოლოდ იმიტომ, რომ ის ამას დამჯდარი აკეთებს.


I want to live in a world where we don't have such low expectations of disabled people that we are congratulated for getting out of bed and remembering our own names in the morning.	მინდა ვიცხოვრო სამყაროში, სადაც არ გვექნება იმდენად დაბალი მოლოდინი უნარშეზღუდული პირებისგან, რომ მივულოცოთ უბრალოდ საწოლიდან წამოდგომა და ის ფაქტი, რომ ახსოვთ საკუთარი სახელი.


I want to live in a world where we value genuine achievement for disabled people, and I want to live in a world where a kid in year 11 in a Melbourne high school is not one bit surprised that his new teacher is a wheelchair user.	მინდა ვიცხოვრო მსოფლიოში, სადაც ღირებულია შშმ პირების რეალური მიღწევები, მინდა ვიცხოვრო მსოფლიოში, სადაც მე-11 კლასის მოსწავლე მელბურნის სკოლიდან, არ იქნება გაკვირვერვებული, რომ მისი ახალი მასწავლებელი ეტლით მოსარგებლეა.


Disability doesn't make you exceptional, but questioning what you think you know about it does.	უნარშეზღუდულობა არ გაქცევთ გამონაკლისად, მაგრამ უნარშეზღუდულობის შესახებ თქვენი ცოდნის ეჭვქვეშ დაყენება გაქცევთ.


Thank you.	გმადლობთ.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I need to start by telling you a little bit about my social life, which I know may not seem relevant, but it is.	მე მინდა ეს გამოსვლა ჩემი საზოგადოებრივი ცხოვრების მცირე მიმოხილვით დავიწყო. ვიცი, რომ შესაძლოა შეუსაბამოდ გეჩვენოთ, მაგრამ, ასე არ არის.


When people meet me at parties and they find out that I'm an English professor who specializes in language, they generally have one of two reactions.	როცა წვეულებაზე ხალხს ვხვდები, და იგებენ, რომ ინგლისური ენის პროფესორი ვარ და ამ ენაში დახელოვნებული გახლავართ, ზოგადად, ორი სახის რეაქცია აქვთ ხოლმე.


One set of people look frightened. (Laughter) They often say something like, "Oh, I'd better be careful what I say.	ერთ ნაწილს სახეზე შიში აწერია. (სიცილი) ისინი ხშირად დაახლოებით ასე ამბობენ: "ოჰ, ჯობს დავუკვირდე რას ვამბობ,


I'm sure you'll hear every mistake I make."	დარწმუნებული ვარ ჩემს დაშვებულ, ყველა შეცდომას მიხვდებით".


And then they stop talking. (Laughter) And they wait for me to go away and talk to someone else.	და შემდეგ ჩუმდებიან. (სიცილი) და ელოდებიან როდის წავალ და სხვას გამოველაპარაკები.


The other set of people, their eyes light up, and they say, "You are just the person I want to talk to."	ზოგი კი, ანთებული თვალებით მოდის და მეუბნება: "თქვენ ზუსტად ის ადამიანი ხართ, ვისთანაც მსურდა საუბარი".


And then they tell me about whatever it is they think is going wrong with the English language.	და ისინი მიყვებიან თავიანთი შეხედულებების შესახებ, თუ რა პრობლემებია ინგლისურ ენაში.


(Laughter) A couple of weeks ago, I was at a dinner party and the man to my right started telling me about all the ways that the Internet is degrading the English language.	(სიცილი) რამდენიმე კვირის წინ, წვეუელებაზე ვიყავი, სადაც ჩემს მარჯვნივ მჯდომმა კაცმა, იმაზე დამიწყო ლაპარაკი, თუ როგორ აფუჭებს ინტერნეტი ინგლუსურ ენას.


He brought up Facebook, and he said, "To defriend? I mean, is that even a real word?"	მან მაგალითად Facebook-ი მოიყვანა და მითხრა: "To defriend? (განმეგობრება) ნუთუ ეს ნამდვილი სიტყვაა?"


I want to pause on that question: What makes a word real?	მინდა ამ კითხვაზე გავჩერდე: როგორ ხდება სიტყვა ნამდვილი?


My dinner companion and I both know what the verb "defriend" means, so when does a new word like "defriend" become real?	მე და ჩემმა თანამოსადილემ ორივემ ვიცით, რას ნიშნავს სიტყვა: "Defriend". მაშ, როდის ხდება ნამდვილი ისეთი სიტყვა როგორიცაა "Defriend"?


Who has the authority to make those kinds of official decisions about words, anyway?	ვის აქვს უფლებამოსლება სიტყვებზე მსგავსი, ოფიციალური გადაწყვეტილება მიიღოს?


Those are the questions I want to talk about today.	ეს ის ორი საკითხია, რაზეც დღეს მინდა გესაუბროთ.


I think most people, when they say a word isn't real, what they mean is, it doesn't appear in a standard dictionary.	ჩემი აზრით, როცა ამბობენ, რომ სიტყვა ნამდვილი არაა, გულისხმობენ, რომ ეს სიტყვა სტანდარტულ ლექსიკონში არ არის შეტანილი.


That, of course, raises a host of other questions, including, who writes dictionaries?	ეს, ცხადია, სხვა შეკითხების მთელ რიგს აჩენს. მაგალითად, ვინ ადგენს ლექსიკონებს?


Before I go any further, let me clarify my role in all of this.	სანამ უფრო ჩავუღრმავდები, მინდა ამ ყველაფერში ჩემი როლი განვმარტო.


I do not write dictionaries.	მე ლექსიკონებს არ ვქმნი.


I do, however, collect new words much the way dictionary editors do, and the great thing about being a historian of the English language is that I get to call this "research."	თუმცა, მეც ვაგროვებ ახალ სიტყვებს, ზუსტად ისე, როგორც ამას ლექსიკონის რედაქტორები აკეთებენ და ინგლისური ენის ისტორიკოსობის ძალიან მაგარი მხარე ისაა, რომ მე შემიძლია ამ საქმეს "კვლევა" ვუწოდო.


When I teach the history of the English language, I require that students teach me two new slang words before I will begin class.	როცა ინგლისური ენის ისტორიას ვასწავლი, სტუდენტებისგან მოვითხოვ, რომ ლექციის დაწყებამდე, ორი ჟარგონული სიტყვა მასწავლონ.


Over the years, I have learned some great new slang this way, including "hangry," which -- (Applause) — which is when you are cranky or angry because you are hungry, and "adorkable," which is when you are adorable in kind of a dorky way, clearly, terrific words that fill important gaps in the English language.	ერთი წლის განმავლობაში, ამ ხერხით, რამდენიმე კარგი ჟარგონული სიტყვა ვისწავლე. მაგალითად, როგორიცაა "hangry", რაც... (აპლოდისმენტები) რაც ნიშნავს როცა გათანგული(cranky) და გაბრაზებული(angry) ხარ რადგანაც მშიერი(hungry) ხარ. ასევე "adorkable", რაც ნიშნავს, როცა მომხიბლავი(adorable) ხარ ცოტა უცნაური(dorky) კუთხით. ნამდვილად შესანიშნავი სიტყვებია, რომლებიც ინგლისური ენის მნიშვნელოვან სიცარიელეებს ავსებს.


(Laughter) But how real are they if we use them primarily as slang and they don't yet appear in a dictionary?	(სიცილი) მაგრამ რამდენად არის ეს სიტყვები ნამდვილი, თუ ჩვენ თავდაპირველად ჟარგონად ვიყენებთ და ლექსიკონში ჯერ კიდევ არ შეგვიტანია?


With that, let's turn to dictionaries.	ამით, მოდი, ლექსიკონებზე გადავიდეთ.


I'm going to do this as a show of hands: How many of you still regularly refer to a dictionary, either print or online?	მოდი, ეს ხელის აწევით გავაკეთოთ: ჯერ კიდევ, რამდენი თქვენგანი მიმართავს რეგულარულად ბეჭდურ ან ელექტრონულ ლექსიკონებს?


Okay, so that looks like most of you.	კარგი, როგორც ჩანს თქვენი უმრავლესობა.


Now, a second question. Again, a show of hands: How many of you have ever looked to see who edited the dictionary you are using?	ახლა კი, მეორე შეკითხვა. კვლავ ხელის აწევით: რამდენ თქვენგანს დაუხედავს, რომ ენახა, თუ ვინ არის თქვენ მიერ გამოყენებული ლექსიკონის რედაქტორი?


Okay, many fewer.	კარგი, ბევრად ნაკლებს.


At some level, we know that there are human hands behind dictionaries, but we're really not sure who those hands belong to.	რაღაც დოზით ყველამ ვიცით, რომ ლექსიკონის უკან ადამიანის ხელია, მაგრამ ზუსტად არ ვიცით, თუ ვის ეკუთვნის ეს ხელი.


I'm actually fascinated by this.	მე ეს ძალიან მაკვირვებს.


Even the most critical people out there tend not to be very critical about dictionaries, not distinguishing among them and not asking a whole lot of questions about who edited them.	თქვენ შორის ყველაზე კრიტიკული ადამიანებიც კი, ლექსიკონების მიმართ არ ხართ კრიტიკულები. არ ასხვავებთ მათ ერთმანეთისგან და არ სვამთ უამრავ შეკითხვას იმის შესახებ, თუ ვინაა მათი რედაქტორი.


Just think about the phrase "Look it up in the dictionary," which suggests that all dictionaries are exactly the same.	უბრალოდ დაფიქრდით ამ ფრაზაზე: "ლექსიკონში დაძებნე". რაც გაფიქრებინებს, რომ ყველა ლექსიკონი ზუსტად ერთი და იგივეა.


Consider the library here on campus, where you go into the reading room, and there is a large, unabridged dictionary up on a pedestal in this place of honor and respect lying open so we can go stand before it to get answers.	თუნდაც, ავიღოთ ამ კამპუსის ბიბლიოთეკა, რომლის სამკითხველო ოთახშიც საყრდენზე, ამ საპატიო და ღირსეულ ადგილზე არის დიდი, სრული გადაშლილი ლექსიკონი, რომელშიც ნებისმიერ დროს შეგიძლიათ ჩახედვა და პასუხების მიღება.


Now, don't get me wrong, dictionaries are fantastic resources, but they are human and they are not timeless.	არასწორად არ გამიგოთ, ლექსიკონი შესანიშნავი რესურსია, მაგრამ ის ადამიანმა შექმნა და უვადო არაა.


I'm struck as a teacher that we tell students to critically question every text they read, every website they visit, except dictionaries, which we tend to treat as un-authored, as if they came from nowhere to give us answers about what words really mean.	მე, როგორც მასწავლებელი, გაკვირვებული ვარ, რადგან მოსწავლეებს ვეუბნებით, რომ კრიტიკულად შეხედონ ყველაფერს ყველა წაკითხულ ტექსტს, ყველა ვებსაიტი რომელსაც სტუმრობენ, გარდა ლექსიკონებისა, რომლებსაც უავტოროდ მივიჩნევთ, თითქოს არსაიდან მოსულიყვნენ, რომ გაეცათ პასუხები იმაზე, თუ რას ნიშნავს ესა თუ ის სიტყვა სინამდვილეში.


Here's the thing: If you ask dictionary editors, what they'll tell you is they're just trying to keep up with us as we change the language.	საქმე ისაა, რომ თუ ლექსიკონის რედაქტორებს ჰკითხავთ, ისინი გიპასუხებენ, რომ ისინი ცდილობენ ჩვენ მიერ ენის შეცვლის ტემპს დაეწიონ.


They're watching what we say and what we write and trying to figure out what's going to stick and what's not going to stick.	ისინი აკვირდებიან, რასაც ჩვენ ვამბობთ და ვწერთ და ცდილობენ გამოიცნონ, თუ რა დარჩება ენაში და რა - არა.


They have to gamble, because they want to appear cutting edge and catch the words that are going to make it, such as LOL, but they don't want to appear faddish and include the words that aren't going to make it, and I think a word that they're watching right now is YOLO, you only live once.	მათ გარისკვა უწევთ, რადგან სურთ, რომ თანამდროვეები იყვნენ და დაიჭირიონ ისეთი სიტყვები, რომლებიც თანამედროვეობას ქმნიან. მაგალითად "LOL",(ხმამაღლა ხარხარი) მაგრამ ამავდროულად არ სურთ მოკლევადიანები აღმოჩნდნენ და შეიტანონ ისეთი სიტყვები, რომელთა არსებობაც ხანმოკლე იქნება. და ჩემი აზრით სიტყვა, რომელსაც ახლა ისინი აკვირდებიან, არის"YOLO" you only live once (შენ მხოლოდ ერთხელ ცხოვრობ).


Now I get to hang out with dictionary editors, and you might be surprised by one of the places where we hang out.	მე ლექსიკონის რედაქტორებთან ვურთიერთობ და ალბათ გაგიკვირდებათ კიდეც, სადაც ვხვდებით ხოლმე.


Every January, we go to the American Dialect Society annual meeting, where among other things, we vote on the word of the year.	ყოველ იანვარს, ჩვენ მივდივართ "ამერიკული დიალექტის საზოგადოების" ყოველწლიურ შეხვედრაზე, სადაც სხვა საკითხებთან ერთად, წლის სიტყვის გამოსავლენად ხმას ვაძლევთ.


There are about 200 or 300 people who come, some of the best known linguists in the United States.	ამ შეხვედრაზე დაახლოებით 200-300 ადამიანი იკრიბება. მათ შორის არიან შეერთებული შტატების ყველაზე ცნობილი ლინგვისტები.


To give you a sense of the flavor of the meeting, it occurs right before happy hour.	უკეთ რომ მიგახვედროთ ამ შეხვედრის არსს, იგი სწორედ საღამოს დალევამდე იმართება.


Anyone who comes can vote.	ნებისმიერ სტუმარს შეუძლია ხმის მიცემა.


The most important rule is that you can vote with only one hand.	მთავარი წესი კი ისაა, რომ ხმის მიცემა მხოლოდ ერთი ხელით შეგიძლიათ.


In the past, some of the winners have been "tweet" in 2009 and "hashtag" in 2012.	წინა წლებში გამარჯვებული სიტვები იყო: 2009 წელს "tweet" 2012 წელს კი - "hashtag".


"Chad" was the word of the year in the year 2000, because who knew what a chad was before 2000, and "WMD" in 2002.	ხოლო "Chad" 2000 წელს გახდა წლის სიტყვა რადგან იქამდე არც არავინ იცოდა ამ სიტყვის მნიშვნელობა, 2002 წელს კი - "WMD" (მასობრივი განადგურების იარაღი)


Now, we have other categories in which we vote too, and my favorite category is most creative word of the year.	გარდა ამისა, სხვა კატეგორიებშიც ვაძლევთ ხმას, ჩემი საყვარელი კატეგორია კი, წლის ყველაზე შემოქმედებითი სიტყვაა.


Past winners in this category have included "recombobulation area," which is at the Milwaukee Airport after security, where you can recombobulate.	ამ ნომინაციის გამარჯვებული სიტყვებია, მაგალითად "recombobulation area," (კომფორტის ზონა) ეს არის ადგილი მილოუკის აეროპორტში, სადაც უსაფრთხოების შემოწმების შემდეგ შეგიძილიათ თავის მოწესრიგება.


(Laughter) You can put your belt back on, put your computer back in your bag.	(სიცილი) აქ შეგიძიათ გაიკეთოთ მოხსნილი ქამარი და კომპიუტერი ჩანთაში დააბრუნოთ.


And then my all-time favorite word at this vote, which is "multi-slacking."	და ყველა დროის ჩემი საყარელი სიტყვაა "multi-slacking" (საქმიანად მოჩვენება).


(Laughter) And multi-slacking is the act of having multiple windows up on your screen so it looks like you're working when you're actually goofing around on the web.	(სიცილი) ეს არის ქმედება, როცა კომპიუტერის ეკრანზე ბევრი ფანჯარა გაქვთ გახსნილი და ისეთ შთაბეჭდილებას ტოვებთ, თითქოს მუშოაბთ, სინამდვილეში კი ინტერნეტში დაბოდიალობთ.


(Laughter) (Applause) Will all of these words stick? Absolutely not.	(სიცილი)(აპლოდისმენტები) დარჩება ყველა ეს სიტყვა ენაში?


And we have made some questionable choices, for example in 2006 when the word of the year was "Plutoed," to mean demoted.	რა თქმა უნდა არა. ჩვენ რამდენიმე საეჭვო არჩევანიც გავაკეთეთ, მაგალითად, 2006 წელს, როცა წლის სიტყვა გახდა "Plutoed" (პლუტონიზებული) რაც ნიშნავს ჩამოქვეითებულს.


(Laughter) But some of the past winners now seem completely unremarkable, such as "app" and "e" as a prefix, and "google" as a verb.	(სიცილი) თუმცა, ადრე გამარჯვებული ზოგიერთი სიტყვა, დღეს სრულიად ჩვეულებრივად ჟღერს, მაგალითად, "app" (აპლიკაცია). "e" როგორც პრეფიქსი (ელექტრონული) და "google" როგორც ზმნა (დაგუგლვა).


Now, a few weeks before our vote, Lake Superior State University issues its list of banished words for the year.	ახლა კი, ხმის მიცემამდე რამდენიმე კვირით ადრე, "ლეიკ სუპერიორის სახელმწიფო უნივერსიტეტი" გაძევებული სიტყვების საკუთარ სიას ქმნის.


What is striking about this is that there's actually often quite a lot of overlap between their list and the list that we are considering for words of the year, and this is because we're noticing the same thing.	გასაოცარი კი ისაა, რომ მათ მიერ შედგენილ სიასა და ჩვენ მიერ წლის სიტყვად მიჩნეულ სიტყვებს შორის, ხშირად ბევრი თანაკვეთაა ხოლმე. ეს კი, იმიტომ ხდება, რომ ჩვენ ერთსა და იმავე რამეს ვამჩნევთ.


We're noticing words that are coming into prominence.	ჩვენ ვამჩნევთ სიტყვებს, რომლებიც ცნობილი ხდება.


It's really a question of attitude.	ეს კი უკვე დამოკიდებულების საკითხია.


Are you bothered by language fads and language change, or do you find it fun, interesting, something worthy of study as part of a living language?	გაწუხებთ თქვენ ენის ახირებები და მისი ცვლილება, თუ ამას სახალისოდ და საინტერესოდ მიიჩნევთ და ფიქრობთ, რომ ღირს მისი შესწავლა, რადგან ის ცოცხალი ენის ნაწილია?


The list by Lake Superior State University continues a fairly long tradition in English of complaints about new words.	ლიეკის უნივესიტეტის ეს სია, აგრძელებს ინგლისურ ენაში ახალი სიტყვების შემოსვლით უკმაყოფილების დიდხნიან ტრადიციას


So here is Dean Henry Alford in 1875, who was very concerned that "desirability" is really a terrible word.	აი, დეკანი ჰენრი ალფორტი 1875 წელს. ის ფრიად შეფიქრიანებული იყო და მიაჩნდა, რომ "desirability" (სასურველობა) საშინელი სიტყვაა.


In 1760, Benjamin Franklin wrote a letter to David Hume giving up the word "colonize" as bad.	1760 წელს ბენჟამინ ფრანკლინმა დევის ჰიუმს წერილი მისწერა, რომელშიც სიტყვას "colonize" (კოლონიზება) ცუდად მოიხსენიებს.


Over the years, we've also seen worries about new pronunciations.	წლების მანძილზე ასევე გვაღელვებდა სიტყვების ახალი წარმოთქმები.


Here is Samuel Rogers in 1855 who is concerned about some fashionable pronunciations that he finds offensive, and he says "as if contemplate were not bad enough, balcony makes me sick."	აი, სამუელ როჯერსი 1855 წელს, აღშფოთებულია რამდენიმე მოდური წარმოთქმის გამო და მათ შეურაცხყოფად მიიჩნევს, და ამბობს: "თითქოს ეს 'contemplate' (მზერა) არ გვეყოფოდა, ახლა 'balcony'(აივანი) საერთოდ გულს მირევს"


(Laughter) The word is borrowed in from Italian and it was pronounced bal-COE-nee.	(სიცილი) ეს სიტყვა იტალურიდანაა ნასესხები და წარმოითქმოდა როგორც "bal-COE-nee".


These complaints now strike us as quaint, if not downright adorkable -- (Laughter) -- but here's the thing: we still get quite worked up about language change.	ამჟამად მსგავსი ჩივილები ცოტა უცნაურად გვეჩვენება, თუ არა სასიამოვნოდ უცნაურადაც კი (adorkable) (სიცილი) მაგრამ საქმე ისაა, რომ ენის ცვლილება, დღემდე საკმაოდ გვაღელვებს.


I have an entire file in my office of newspaper articles which express concern about illegitimate words that should not have been included in the dictionary, including "LOL" when it got into the Oxford English Dictionary and "defriend" when it got into the Oxford American Dictionary.	ჩემს ოფისში საგაზეთო სტატიების მთელი ფაილი მაქვს, რომლებშიც არალეგიმიტიმურ სიტყვებზეა გამოთქმული პრეტენზია და მიიჩნევენ, რომ ისინი ლექსიკონში არც უნდა იყვნენ. მაგალითად, როცა სიტყვა როგორიცაა "LOL" (ხმამაღლა სიცილი), შევიდა ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონში. ასევე, როცა სიტყვა "defriend" (განმეგობრება),


I also have articles expressing concern about "invite" as a noun, "impact" as a verb, because only teeth can be impacted, and "incentivize" is described as "boorish, bureaucratic misspeak."	შევიდა ოქსფორდის ამერიკული ენის ლექსიკონში. ამასთან ერთად მინახავს სტატიები, სადაც შეშფოთებაა გამოთქმული "invite"(დაპატიჟება) არსებით სახელად გამოყენებასა და "impact"-ის (ზემოქმედება) ზმნად გამოყენებაზე, რადგან მას მხოლოდ კბილებთან დაკავშირებით ვიყენებთ. ასევე"incentivize"(წახალისება) მიჩნეულია, როგორც "ტლანქ, ბიუროკრატიულ შეუსატყვისობად".


Now, it's not that dictionary editors ignore these kinds of attitudes about language.	ისე არ არის, რომ ლექსიკონის რედაქტორები არ ითვალისწინებენ მსგავს დამოკიდებულებას ენის მიმართ.


They try to provide us some guidance about words that are considered slang or informal or offensive, often through usage labels, but they're in something of a bind, because they're trying to describe what we do, and they know that we often go to dictionaries to get information about how we should use a word well or appropriately.	ისინი გამოყენების კატეგორიების საშუალებით, ერთგვარ მითითებეს გვაწვდიან სიტყვების შესახებ, რომლებიც ჟარგონი, არაფრომალური ან შეურაცხმყოფელია, მაგრამ ამით ერთგვარ ჩიხში ექცევიან, რადგან ისინი ცდილობენ აღწერონ ის, რასაც ჩვენ ვაკეთებთ. მათ იციან, რომ იმის გასაგებად, თუ როგორ გამოვიყენოთ სიტყვა სწორად და შესაფერის კონტექსტში. ჩვენ ხშირად ლექსიკონს მივმართავთ.


In response, the American Heritage Dictionaries include usage notes.	ამიტომაც, ლექსიკონს American Heritage Dictionary, გააჩნია გამოყენების შესახებ მინიშნებები.


Usage notes tend to occur with words that are troublesome in one way, and one of the ways that they can be troublesome is that they're changing meaning.	გამოყენების შესახებ მინიშნებები ისეთ სიტყვებს აქვთ, რომლებიც რაღაც კუთხით რთულია და ერთ-ერთი ფაქტორი რის გამოც რთულია ისაა, რომ ისინი მნიშვნელობას იცვლიან.


Now usage notes involve very human decisions, and I think, as dictionary users, we're often not as aware of those human decisions as we should be.	გამოყენების შესახებ მინიშნებები ადამიანურ გადაწყვეტილებებზეა დამყარებული და მე მიმაჩნია, რომ როგორც ლექსიკონის მომხმარებლები, ისე არ ვიცნობთ იმ ადამიანურ გადაწყვეტილებებს, როგორც უნდა ვიცნობდეთ.


To show you what I mean, we'll look at an example, but before we do, I want to explain what the dictionary editors are trying to deal with in this usage note.	რომ გაჩვენოთ რას ვგულისხმობ, შევხედოთ მაგალითს, თუმცა მანამდე მინდა აგიხსნათ, თუ რასთან აქვთ საქმე ლექსიკონის რედაქტრებს გამოყენების შესახებ მინიშნებებში.


Think about the word "peruse" and how you use that word.	ავიღოთ სიტყვა"peruse" (დათვალიერება) და შევხედოთ როგორ ვიყენებთ მას.


I would guess many of you are thinking of skim, scan, reading quickly.	მგონი ბევრი თქვენგანი ფიქრობს "გადათვალიერებაზე", "სწრაფ კითხვაზე",


Some of you may even have some walking involved, because you're perusing grocery store shelves, or something like that.	ზოგიერთმა თქვენგანმა ალბათ "ფეხით სიარულზეც" გაიფიქრა, რადგანაც თქვენ ათვალიერებთ სურსათის მაღაზიის თაროებს თუ რაღაც მსგავსი.


You might be surprised to learn that if you look in most standard dictionaries, the first definition will be to read carefully, or pore over.	ალბათ გაგიკვირდებათ, როცა გაიგებთ, რომ სტანდარტულ ლექსიკონებში ამ სიტყვის პირველადი მნიშვნელობა "ყურადღებით კითხვა" ან "ყურადღებით შესწავლაა".


American Heritage has that as the first definition.	ლექსიკონში American Heritage სწორედ ესაა პირველი მნიშვნელობა.


They then have, as the second definition, skim, and next to that, they say "usage problem."	შემდეგ, მეორე მნიშვნელობაა "გადათვალიერება" და ამის შემდეგი კი "გამოყენების პრობლემა".


(Laughter) And then they include a usage note, which is worth looking at.	(სიცილი) შემდეგ კი არის გამოყენების შესახებ მინიშნება, რომლის ნახვაც ნამდვლად ღირს.


So here's the usage note: "Peruse has long meant 'to read thoroughly'...	გამოყენების შესახებ მინიშნება კი ასეთია: "Peruse დიდი ხანია დაკვირვებით კითხვას ნიშნავს,


But the word is often used more loosely, to mean simply 'to read.'...	თუმცა იგი უფრო ზოგადად უბრალოდ "კითხვის" მნიშვნელობით გამოიყენება..


Further extension of the word to mean 'to glance over, skim,' has traditionally been considered an error, but our ballot results suggest that it is becoming somewhat more acceptable.	სიტყვის დამატებითი მნიშვნელობა "თვალის გადავლება" და "გადათვალიერება" ტრადიციულად შეცდომად ითვლებოდა. თუმცა, ხმის მიცემის შედეგების მიხედვით ეს მნიშვნელობებიც მისაღები ხდება.


When asked about the sentence, 'I only had a moment to peruse the manual quickly,' 66 percent of the [Usage] Panel found it unacceptable in 1988, 58 percent in 1999, and 48 percent in 2011."	რაც შეეხება წინადადებას "ერთი წამი მქონდა სახელმძღვანელოსთვის თვალის გადასავლებად(peruse)." 1988 წელს "გამოყენების ჯგუფის" (Usage Panel) 66%-მა ის შეცდომად მიიჩნია. 1999 წელს კი 58-მა პროცენტმა და 48 პროცენტმა 2011 წელს"


Ah, the Usage Panel, that trusted body of language authorities who is getting more lenient about this.	აჰა, "გამოყენების ჯგუფი" ენის საკითხებში ავტორიტეტული ხალხისგან შემდგარი სანდო ორგანოა, რომლებიც უფრო რბილად ეკიდებიან მსგავსს შემთხვევებს.


Now, what I hope you're thinking right now is, "Wait, who's on the Usage Panel?	ახლა, ვიმედოვნებ ფიქრობთ: "მოიცა, ვინ არიან ამ 'გამოყენების გჯუფში'?


And what should I do with their pronouncements?"	და რაში გამოვიყენო მათი გადაწყვეტილებები?"


If you look in the front matter of American Heritage Dictionaries, you can actually find the names of the people on the Usage Panel.	თუ American Heritage Dictionaries ლექსიკონების შესავალს წაიკითხავთ, იქ იპოვით "გამოყენების ჯგუფში" შემავალი ხალხის სახელებსა და გვარებს.


But who looks at the front matter of dictionaries?	მაგრამ ვის აინტერესებს ლექსიკონის შესავალი?


There are about 200 people on the Usage Panel.	"გამოყენების ჯგუფში" დაახლოებით 200 ადამიანია.


They include academicians, journalists, creative writers.	მათ შორის არიან აკადემიკოსები, ჟურნალისტები, შემოქმედი მწერლები.


There's a Supreme Court justice on it and a few linguists.	ასევე უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე და რამდენიმე ლინგვისტი.


As of 2005, the list includes me.	2005 წლიდან კი, ამ სიას მეც შევუერთდი.


(Applause) Here's what we can do for you.	(აპლოდისმენტები) აი, როგორ შეგვიძლია თქვენი დახმარება.


We can give you a sense of the range of opinions about contested usage.	ჩვენ შეგვიძლია მოგაწოდოთ სადავო სიტყვების გამოყენების შესახებ აზრები.


That is and should be the extent of our authority.	ეს არის და უნდა იყოს ჩვენი ძალაუფლების ზღვარი.


We are not a language academy.	ჩვენ არ ვართ ენის აკადემია.


About once a year, I get a ballot that asks me about whether new uses, new pronunciations, new meanings, are acceptable.	წელიწადში ერთხელ, მე გამოკითხვაში ვიღებ მონაწილებას, რომელიც მეკითხება არის თუ არა მისაღები ახალი მნიშვნელობა, ახალი წარმოთქმა და სიტყვის ახლებური გამოყენება.


Now here's what I do to fill out the ballot.	აი, რას ვაკათებ კითxვარის შევსებისას.


I listen to what other people are saying and writing.	ვუსმენ რას ამბობენ და წერენ სხვები,


I do not listen to my own likes and dislikes about the English language.	ინგლისური ენის მიმართ მხოლოდ საკუთარი სიმპათიებით არ შემოვიფარგლები.


I will be honest with you: I do not like the word "impactful," but that is neither here nor there in terms of whether "impactful" is becoming common usage and becoming more acceptable in written prose.	მოდი ვიქნები გულახდილი: მე არ მომწონს სიტყვა "impactful" (გავლენიანი), მაგრამ ეს არაფერ შუაშია იმასთან, ეს სიტყვა ფართოდ გამოიყენება თუ არა და ხდება თუ არა მიღებული ლიტერატურაში.


So to be responsible, what I do is go look at usage, which often involves going to look at online databases such as Google Books.	ამიტომაც, პასუხისმგებლობით რომ მოვეკიდო ვაკვირდები გამოყენებას, რომელიც ხშირად გულისხმობს ონლიან ბაზების, მაგალითად Google Books-ის შემოწმებას.


Well, if you look for "impactful" in Google Books, here is what you find.	Google Books-ში "impactful"-ს თუ მოძებნით, აი, რას ნახავთ.


Well, it sure looks like "impactful" is proving useful for a certain number of writers, and has become more and more useful over the last 20 years.	აქ ნამდვილად ჩანს, რომ ეს სიტყვა გარკვეული რაოდენობის მწერლებისათვის გამოყენებადია და მისი მოხმარება ბოლო 20 წლის მანძილზე, უფრო და უფრო იზრდება.


Now, there are going to be changes that all of us don't like in the language.	ენაში აუცილებლად მოხდება ცვლილებები, რომლებიც ჩვენ არცერთს არ მოგვწონს.


There are going to be changes where you think, "Really?	იქნება ცვლილებები, რომლებზეც იფიქრებთ, რომ "სერიოზულად?


Does the language have to change that way?"	ნუთუ ასე უნდა შეიცვალოს ენა?"


What I'm saying is, we should be less quick to decide that that change is terrible, we should be less quick to impose our likes and dislikes about words on other people, and we should be entirely reluctant to think that the English language is in trouble.	ამით იმის თქმა მინდა, რომ არ უნდა ვიჩქაროთ სანამ ცვლილებას საშინლად ჩავთვლით, არ უნდა ვიჩქაროთ, სიტყვების ავკარგიანობასთან დაკავშირებით საკუთარი აზრების ხალხზე თავს მოხვევა და საერთოდ არ უნდა ვიფიქროთ რომ ინგლისური ენა გასაჭირშია.


It's not. It is rich and vibrant and filled with the creativity of the speakers who speak it.	ეს ასე არ არის. ის მდიდარი, ჟღერადი და შემოქმედობითობით სავსე ხდება, იმათი წყალობოთ, ვინც ამ ენაზე საუბრობს.


In retrospect, we think it's fascinating that the word "nice" used to mean silly, and that the word "decimate" used to mean to kill one in every 10.	თუკი გადავხედავთ ძველ დროს, გასაოცარია, რომ სიტყვა "nice"(სასიამოვნო) "სულელს" ნიშნავდა, ხოლო "decimate"(განადგურება) "ყოველ 10-ში ერთის მოკვლას".


(Laughter) We think that Ben Franklin was being silly to worry about "notice" as a verb.	(სიცილი) ჩვენ გვგონია, რომ ბენ ფრანკლინი სულელი იყო, როცა"notice"-ის(შემჩნევა) ზმნად გამოყენებაზე ღელავდა.


Well, you know what?	იცით რა?


We're going to look pretty silly in a hundred years for worrying about "impact" as a verb and "invite" as a noun.	100 წლის შემდეგ, ჩვენც ისეთივე სულელები გამოვჩნდებით, რადგან "impact"-ის ზმნური გამოყენება და "invite"-ის გაარსებითება გვაღელვებს.


The language is not going to change so fast that we can't keep up.	ენა იმდენად სწრაფად არ იცვლება, რომ ვერ დავეწიოთ.


Language just doesn't work that way.	უბრალოდ, ენაში ასე არ ხდება.


I hope that what you can do is find language change not worrisome but fun and fascinating, just the way dictionary editors do.	მე იმედი მაქვს, რომ ენის ცვლილება არ შეგაშფოთებთ არამედ გაგახალისებთ და გაგაოცებთ. ზუსტად ისე, როგორც ლექსიკონის რედაქტორებს.


I hope you can enjoy being part of the creativity that is continually remaking our language and keeping it robust.	ვიმედოვნებ, რომ თქვენთვის სახალისო იქნება, იმ შემოქმედებითობის ნაწილად ყოფნა, რაც უწყვეტად ცვლის და აძლიერებს ჩვენს ენას.


So how does a word get into a dictionary?	მაშ, როგორ ხვდება სიტყვა ლექსიკონში?


It gets in because we use it and we keep using it, and dictionary editors are paying attention to us.	როგორ და ჩვენ მას ვიყენებთ, და ვაგრძლებეთ მის გამოყენებას, ხოლო ლექსიკონის რედაქტორები ჩვენ გვაკვირდებიან.


If you're thinking, "But that lets all of us decide what words mean," I would say, "Yes it does, and it always has."	თუ ფიქრობთ: "კი, მაგრამ ეს ხომ ყველა ჩვენგანს აძლევს საშულებას დაგაწყვიტოს რას ნიშნავს სიტყვა", მე გეტყვით: "დიახ, ასეა და ყოველთვის ასე იყო".


Dictionaries are a wonderful guide and resource, but there is no objective dictionary authority out there that is the final arbiter about what words mean.	ლექსიკონები დიდებული მრჩეველი და რესურსია, მაგრამ ამ ქვეყნად არ არსებობს ისეთი ობიექტური ლექსიკონის ორგანო, რომელიც საბოლოოდ გადაწყვეტს, თუ რას ნიშნავს სიტყვები.


If a community of speakers is using a word and knows what it means, it's real.	თუ მოსახლეობა იყენებს სიტყვას და იცის მისი მნიშვნელობა, ის ნამდვილია.


That word might be slangy, that word might be informal, that word might be a word that you think is illogical or unnecessary, but that word that we're using, that word is real.	ეს სიტყვა შეიძლება იყოს ჟარგონი, არაფორმალური, ან შეიძლება ჩათვალოთ, რომ ეს სიტყვა ალოგიკური და ზედმეტია, მაგრამ სიტყვას, რომელსაც ჩვენ ვიყენებთ, ნამდვილია.


Thank you.	გმადლობთ. (აპლოდისმენტები)


Think of a hard choice you'll face in the near future.	დაფიქრდით რთულ არჩევანზე, რომელსაც უახლოეს მომავალში შეეჩეხებით.


It might be between two careers -- artist and accountant -- or places to live -- the city or the country -- or even between two people to marry -- you could marry Betty or you could marry Lolita.	ეს შეიძლება იყოს ორ კარიერას შორის: ხელოვანი და ბუღალტერი, ან საცხოვრებელი ადგილები: ქალაქი, თუ სოფელი. ან სულაც ორ პიროვნებას შორის: შეგიძლიათ იქორწინოთ ბეტიზე, ან ლოლიტაზე.


Or it might be a choice about whether to have children, to have an ailing parent move in with you, to raise your child in a religion that your partner lives by but leaves you cold.	ან ეს შეიძლება იყოს არჩევანი იყოლიოთ თუ არა ბავშვები, ან ავადმყოფი მშობელი თქვენთან გადმოიყვანოთ, გაზარდოთ ბავშვი იმ რელიგიით რომლსაც თქვენი პარტნიორი მიჰყვება, თქვენ კი არ გხიბლავთ.


Or whether to donate your life savings to charity.	ან შესწიროთ თუ არა თქვენი დანაზოგი ქველმოქმედებას.


Chances are, the hard choice you thought of was something big, something momentous, something that matters to you.	შესაძლებელია, რთული არჩევანი, რომელზეც იფიქრეთ იყო რაღაც მნიშვნელოვანი, რაღაც საყურადღებო, რომელიც თქვენთვის მნიშვნელოვანია.


Hard choices seem to be occasions for agonizing, hand-wringing, the gnashing of teeth.	რთული არჩევანი ნერვიულობის, კბილების ღრჭიალის გამომწვევ მიზეზად გვეჩვენება.


But I think we've misunderstood hard choices and the role they play in our lives.	ვფიქრობ, ჩვენ არასწორად ვიგებთ რთულ არჩევანს და მის როლს ჩვენს ცხოვრებაში.


Understanding hard choices uncovers a hidden power each of us possesses.	რთული არჩევანის სწორად გაგება, ააშკარავებს იმ დამალულ ძალას, რომელსაც ყოველი ჩვენგანი ფლობს.


What makes a choice hard is the way the alternatives relate.	ის, თუ რა ხდის არჩევანს რთულს, არის ალტერნატივების ურთიერთკავშირი.


In any easy choice, one alternative is better than the other.	ყველა მარტივ არჩევანში, ერთი ალტერნატივა უკეთესია მეორეზე.


In a hard choice, one alternative is better in some ways, the other alternative is better in other ways, and neither is better than the other overall.	რთულ არჩევანში ერთი ალტერნატივა უკეთესია ერთი მხრივ. მეორე ალტერნატივა მეორე მხრივ. საერთო ჯამში კი არც ერთი მათგანი არ არის ერთმანეთზე უკეთესი.


You agonize over whether to stay in your current job in the city or uproot your life for more challenging work in the country, because staying is better in some ways, moving is better in others, and neither is better than the other overall.	თქვენ აგონიაში ხართ, დარჩეთ თუ არა ამჟამინდელ სამსახურში ქალაქში, თუ გადახვიდეთ საცხოვრებლად სოფელში უფრო რთული სამუშაოსთვის; რადგან დარჩენა უკეთესია ერთი მხრივ. გადასვლა უკეთესია მეორე მხრივ. საერთო ჯამში კი, არც ერთი მათგანი არ არის ერთმანეთზე უკეთესი.


We shouldn't think that all hard choices are big.	არ უნდა ვიფიქროთ, რომ ყველა რთული არჩევანი მნიშვნელოვანია.


Let's say you're deciding what to have for breakfast.	ვთქვათ, თქვენ წყვეტთ რა მიირთვათ საუზმედ.


You could have high fiber bran cereal or a chocolate donut.	მაღალი ხარისხის მარცვლეული, თუ შოკოლადის დონატი.


Suppose what matters in the choice is tastiness and healthfulness.	რაც მნიშვნელოვანია ამ კონკრეტულ არჩევანში,


The cereal is better for you, the donut tastes way better, but neither is better than the other overall, a hard choice.	ესაა გემოვნება და ჯანმრთელობა. მარცვლეული უკეთესია თქვენთვის, დონატი კი გაცილებით გემრიელია. საბოლოოდ, არც ერთი მათგანი არაა ერთმანეთზე უკეთესი. ეს არის რთული არჩევანი.


Realizing that small choices can also be hard, may make big hard choices seem less intractable.	როცა აცნობიერებთ, რომ უმნიშვნელო არჩევანიც შესაძლებელია იყოს რთული, შეიძლება ამან მნიშვნელოვანი რთული არჩევანი უფრო მოგვარებადად დაგვანახოს.


After all, we manage to figure out what to have for breakfast, so maybe we can figure out whether to stay in the city or uproot for the new job in the country.	ბოლოს და ბოლოს, ჩვენ ვარკვევთ რა გვსურს საუზმედ. ამიტომ, შესაძლებელია იმაშიც გავერკვეთ დავრჩეთ ქალაქში, თუ გადავიდეთ სოფელში ახალი სამსახურის საძებნელად.


We also shouldn't think that hard choices are hard because we are stupid.	ასევე არ უნდა ვიფიქროთ, რომ რთული არჩევანი იმიტომ არის რთული, რომ ჩვენ ვართ სულელები.


When I graduated from college, I couldn't decide between two careers, philosophy and law.	როცა კოლეჯი დავამთავრე, ვჭოჭმანობდი ორ კარიერას შორის, ფილოსოფია და სამართალი.


I really loved philosophy.	მე ძალიან მიყვარდა ფილოსოფია.


There are amazing things you can learn as a philosopher, and all from the comfort of an armchair.	ფილოსოფოსისთვის საოცარი რამეების სწავლაა შესაძლებელი და ეს ყველაფერი სკამზე მოკალათებულმა შეგიძლიათ გააკეთოთ,


But I came from a modest immigrant family where my idea of luxury was having a pork tongue and jelly sandwich in my school lunchbox, so the thought of spending my whole life sitting around in armchairs just thinking ...	მაგრამ მე მოკრძალებული ემიგრანტის ოჯახიდან ვარ. სადაც ჩემი წარმოდგენა ფუფუნებაზე, იყო მქონოდა ნორმალური საკვები ჩემი სკოლის ლანჩის ყუთში. ამიტომ ფიქრი იმაზე, რომ მთელ ჩემს ცხოვრებას გავატარებდი სკამზე მოკალათებული, მხოლოდ ფიქრში,


Well, that struck me as the height of extravagance and frivolity.	იყო, მოკლედ რომ ვთქვათ, ზედმეტი ფუფუნება და არასერიოზულობა.


So I got out my yellow pad, I drew a line down the middle, and I tried my best to think of the reasons for and against each alternative.	ამიტომ ავიღე ჩემი ყვითელი ბლოკნოტი, ხაზით გავყავი ორად და შევეცადე მომეფიქრებინა ყველა მიზეზი თითოეული ალტერნატივის მხარდასაჭერად და წინააღმდეგ.


I remember thinking to myself, if only I knew what my life in each career would be like.	მახსოვს ჩემთვის ვფიქრობდი: ნეტავ ვიცოდე, როგორი იქნება ჩემი ცხოვრება თითოეული კარიერის დროს.


If only God or Netflix would send me a DVD of my two possible future careers, I'd be set.	ნეტავ ღმერთმა ან Netflix–მა გამომიგზავნოს DVD, სადაც ვნახავდი ორ შესაძლო კარიერას, იქნებოდა ფანტასტიური. მე შევადარებდი მათ გვერდიგვერდ.


I'd compare them side by side, I'd see that one was better, and the choice would be easy.	ვნახავდი რომ ერთი იყო უკეთესი და არჩევანი იქნებოდა მარტივი.


But I got no DVD, and because I couldn't figure out which was better, I did what many of us do in hard choices: I took the safest option.	მაგრამ ვერ მივიღე DVD, ამიტომ ვერ გავარკვიე რომელი იყო უკეთესი; გავაკეთე ის, რასაც უმრავლესობა ვაკეთებთ რთული არჩევანის დროს მე ავირჩიე ყველაზე უსაფრთხო ვარიანტი.


Fear of being an unemployed philosopher led me to become a lawyer, and as I discovered, lawyering didn't quite fit.	შიშმა იმაზე, რომ ვიქნებოდი უმუშევარი ფილოსოფოსი, მიბიძგა გავმხდარიყავი ადვოკატი და როგორც შემდეგ აღმოვაჩინე, ადვოკატობა მთლად ჩემი არ იყო.


It wasn't who I was.	ის არ იყო ის, რაც მე ვიყავი.


So now I'm a philosopher, and I study hard choices, and I can tell you, that fear of the unknown, while a common motivational default in dealing with hard choices, rests on a misconception of them.	მოკლედ, მე ახლა ფილოსოფოსი ვარ და ვიკვლევ რთულ არჩევანს; შემიძლია გითხრათ, რომ უცნობი რამის მიმართ შიში, რაც ჩვეული მოტივატორია, რთულ არჩევანთან გამკლავებისას, არის მისი არასწორად გაგების შედეგი.


It's a mistake to think that in hard choices, one alternative really is better than the other, but we're too stupid to know which, and since we don't know which, we might as well take the least risky option.	შეცდომაა იფიქროთ, რომ რთულ არჩევანში, ერთი ალტერნატივა მართლაც უკეთესია მეორეზე და ჩვენ ზედმეტად სულელები ვართ, რომ მივხვდეთ რომელი, და რადგან არ ვიცით რომელი, სჯობს ავირჩიოთ ნაკლებად სარისკო.


Even taking two alternatives side by side with full information, a choice can still be hard.	ორი ალტერნატივის, გვერდიგვერდ დადებითაც კი, სრული ინფორმაციის პირობებში, არჩევანი ასევე შეიძლება რთული იყოს.


Hard choices are hard not because of us or our ignorance; they're hard because there is no best option.	რთული არჩევანი, რთულია არა ჩვენი უმეცრების გამო, ის რთულია, რადგან არ არსებობს საუკეთესო ვარიანტი.


Now, if there's no best option, if the scales don't tip in favor of one alternative over another, then surely the alternatives must be equally good.	თუ არ არსებობს საუკეთესო ვარიანტი, თუ სასწორი არ იწონება ერთი ალტერნატივის სასარგებლოდ და მეორეს საწინააღმდეგოდ, მაშინ ალტერნატივები ერთნაირად კარგი უნდა იყოს.


So maybe the right thing to say in hard choices is that they're between equally good options.	ამიტომ, რთული არჩევანის დროს შეიძლება სწორი იყოს ვთქვათ, რომ არჩევანი არის ერთნაირად კარგ ვარიანტებს შორის;


But that can't be right.	მაგრამ ეს ვერ იქნება მართალი.


If alternatives are equally good, you should just flip a coin between them, and it seems a mistake to think, here's how you should decide between careers, places to live, people to marry: Flip a coin.	რადგან თუ ალტერნატივები ერთნაირად კარგია, არჩევანი მათ შორის მონეტის აგდებით უნდა გააკეთოთ და მსგავსი მიდგომა თითქოს არასწორია, რომ გადაწყვეტილება კარიერაზე, საცხოვრებელ ადგილზე, პოტენციურ მეუღლეზე, მიიღო მონეტის აგდებით.


There's another reason for thinking that hard choices aren't choices between equally good options.	არსებობს სხვა მიზეზი ვიფიქროთ, რომ რთული არჩევანი არ არის არჩევანი, ერთნაირად კარგ ვარიანტებს შორის.


Suppose you have a choice between two jobs: you could be an investment banker or a graphic artist.	წარმოიდგინეთ თქვენ გაქვთ არჩევანი ორ სამსახურს შორის: შეგიძლიათ იყოთ საინვესტიციო ბანკირი, ან გრაფიკოსი.


There are a variety of things that matter in such a choice, like the excitement of the work, achieving financial security, having time to raise a family, and so on.	ამ არჩევანის გაკეთებისას მნიშვნელოვანია რამდენიმე რამ. მაგალითად სამუშაოსგან მიღებული სიამოვნება; ფინანსური უსაფრთხოების მიღწევა; დრო ოჯახის შესაქმნელად და ა.შ.


Maybe the artist's career puts you on the cutting edge of new forms of pictorial expression.	შეიძლება ხელოვანის კარიერა გაძლევთ საშუალებას, მოხვდეთ მხატვრული გამოხატვის უახლესი ფორმების ეპიცენტრში.


Maybe the banking career puts you on the cutting edge of new forms of financial manipulation.	შესაძლოა ბანკირის კარიერა, გაძლევთ საშუალებას მოხვდეთ ფინანსური მანიპულაციების ეპიცენტრში.


(Laughter) Imagine the two jobs however you like, so that neither is better than the other.	წარმოიდგინეთ ორი სამსახური ისე, რომ არც ერთი არ არის ერთმანეთზე უკეთესი.


Now suppose we improve one of them, a bit.	დავუშვათ, ჩვენ ცოტათი გავაუმჯობესეთ ერთ–ერთი მათგანი.


Suppose the bank, wooing you, adds 500 dollars a month to your salary.	ვთქვათ, ბანკს სურს თქვენი გადაბირება და გიზრდით თვიურ ხელფასს 500$–ით.


Does the extra money now make the banking job better than the artist one?	ხდის თუ არა დამატებული თანხა ბანკირობას უკეთესს ხელოვანის კარიერაზე?


Not necessarily.	არა აუცილებელად.


A higher salary makes the banking job better than it was before, but it might not be enough to make being a banker better than being an artist.	უფრო მაღალი ხელფასი ბანკირობას უფრო მიმზიდველს ხდის, ვიდრე ის იყო მანამდე, მაგრამ ეს შეიძლება არ იყოს საკმარისი, იმისთვის რომ ბანკირობა უპირატესი გახდეს ხელოვანის პროფესიაზე.


But if an improvement in one of the jobs doesn't make it better than the other, then the two original jobs could not have been equally good.	მაგრამ თუ ერთი სამსახურის გაუმჯობესება არ იწვევს მის უპირატესობას, მაშინ ეს თავდაპირველი ორი სამსახური, არ იქნებოდა ერთნაირად კარგი.


If you start with two things that are equally good, and you improve one of them, it now must be better than the other.	თუ იწყებთ ორი ერთნაირად კარგი რაღაცით და აუმჯობესებთ ერთ–ერთ მათგანს, შედეგად გაუმჯობესებული უნდა იყოს უკეთესი მეორეზე.


That's not the case with options in hard choices.	ეს პრინციპი არ მუშაობს რთული არჩევანის დროს.


So now we've got a puzzle.	მოკლედ, გვაქვს თავსატეხი.


We've got two jobs.	ჩვენ გვაქვს ორი სამსახური.


Neither is better than the other, nor are they equally good.	არცერთი არ არის მეორეზე უკეთეს. ისინი ასევე არ არიან ერთნაირად კარგები.


So how are we supposed to choose?	აბა როგორ უნდა ავირჩიოთ?


Something seems to have gone wrong here.	როგორც ჩანს რაღაც შეგვეშალა.


Maybe the choice itself is problematic, and comparison is impossible.	იქნებ თავად არჩევანის გაკეთებაა პრობლემა და შედარება შეუძლებელია.


But that can't be right.	მაგრამ ეს არ შეიძლება იყოს მართალი.


It's not like we're trying to choose between two things that can't be compared.	ისე არ არის, რომ ჩვენ ვცდილობდეთ ავირჩიოთ ორ რამეს შორის, რომლთა შედარებაც არ შეიძლება.


We're weighing the merits of two jobs, after all, not the merits of the number nine and a plate of fried eggs.	ბოლო-ბოლო ორ სამსახურს ვადარებთ და არა ციფრ 9–ს და შემწვარ კვერცხს თეფშზე.


A comparison of the overall merits of two jobs is something we can make, and one we often do make.	თითოეული სამსახურის საერთო ღირებულებების ერთმანეთთან შედარება არის ის, რაც ჩვენ შეგვიძლია და რასაც ხშირად ვაკეთებთ.


I think the puzzle arises because of an unreflective assumption we make about value.	ვფიქრობ თავსატეხი ჩნდება ზედაპირული დასკვნების გაკეთების გამო, რომელსაც ჩვენ ვღებულობთ ღირებულებასთან მიმართებაში.


We unwittingly assume that values like justice, beauty, kindness, are akin to scientific quantities, like length, mass and weight.	ჩვენ უნებლიედ ვგულისხმობთ, რომ ღირებულებები ჰგავს სამართალს, სილამაზეს, სიკეთეს, ისეთ მეცნიერულ სიდიდეებს როგორიცაა სიგრძე, მასა და წონა.


Take any comparative question not involving value, such as which of two suitcases is heavier.	აიღეთ ნებისმიერი შედარებითი კითხვა, რომელიც არ მოიცავს ღირებულებას მაგალითად ორიდან რომელია უფრო მძიმე ჩემოდანი.


There are only three possibilities.	ამ შემთხვევაში არსებობს მხოლოდ სამი შესაძლებლობა.


The weight of one is greater, lesser or equal to the weight of the other.	ერთის წონა მეტია, ნაკლებია, ან ერთნაირია.


Properties like weight can be represented by real numbers -- one, two, three and so on -- and there are only three possible comparisons between any two real numbers.	ისეთი თვისებები როგორიცაა წონა, შეიძლება წარმოდგენილ იქნას რეალური რიცხვებით: ერთი, ორი, სამი და ა.შ. და ამ დროს არსებობს მხოლოდ სამი შესაძლო შედეგი ორ რეალურ რიცხვის შედარებისას.


One number is greater, lesser, or equal to the other.	ერთი რიცხვი უფრო დიდია, ნაკლებია, ან ისინი ერთნაირია.


Not so with values.	ეს ასე არ არის, როცა ღირებულებებს ეხება საქმე.


As post-Enlightenment creatures, we tend to assume that scientific thinking holds the key to everything of importance in our world, but the world of value is different from the world of science.	როგორც განათლების შემდგომი ეპოქის არსებებს, ჩვენ გვჩვევია ვივარაუდოთ, რომ მეცნიერულ აზროვნებაშია გასაღები ყველა მნიშვნელოვან საკითხზე ჩვენს სამყაროში. მაგრამ ღირებულების სამყარო განსხვავებულია მეცნიერული სამყაროსაგან.


The stuff of the one world can be quantified by real numbers.	ერთ სამყაროში არსებული მატერია, შესაძლებელია გაიზომოს რეალურ რიცხვებში.


The stuff of the other world can't.	მეორე სამყაროსი კი არა.


We shouldn't assume that the world of is, of lengths and weights, has the same structure as the world of ought, of what we should do.	ჩვენ არ უნდა ვივარაუდოთ, რომ სიგრძის და წონის "არის" სამყაროს, ისეთივე სტრუქტურა აქვს, როგორც "უნდა" სამყაროს, თუ რა უნდა გავაკეთოთ.


So if what matters to us -- a child's delight, the love you have for your partner — can't be represented by real numbers, then there's no reason to believe that in choice, there are only three possibilities -- that one alternative is better, worse or equal to the other.	მოკლედ, რაც ჩვენთვის მნიშვნელოვანია: ბავშვის აღტაცება, პარტნიორის მიმართ სიყვარული, თუ შეუძლებელია გამოვსახოთ რეალური რიცხვებით, მაშინ არ არსებობს საფუძველი გვჯეროდეს, რომ არჩევანში არსებობს მხოლოდ სამი შესაძლო ვარიანტი. ერთი ალტერნატივა უკეთესია, უარესია ან ისინი ერთნაირია.


We need to introduce a new, fourth relation beyond being better, worse or equal, that describes what's going on in hard choices.	ჩვენ უნდა წარმოვადგინოთ ახალი, მეოთხე დამოკიდებულება უკეთესის, უარესის, ან ერთნაირის მიღმა, რომელიც ასახავს თუ რა ხდება რთული არჩევანის დროს.


I like to say that the alternatives are "on a par."	მსურს ვთქვა, რომ ალტერნატივები არის "თანაბრად"


When alternatives are on a par, it may matter very much which you choose, but one alternative isn't better than the other.	როცა ალტერნატივები არის თანაბრად, შეიძლება დიდი მნიშვნელობა ჰქონდეს იმას, თუ რომელს აირჩევთ თქვენ, მაგრამ ერთი ალტერნატივა არ არის მეორეზე უკეთესი.


Rather, the alternatives are in the same neighborhood of value, in the same league of value, while at the same time being very different in kind of value.	უფრო მეტიც, ალტერნატივები იმყოფებიან ღირებულების ერთ სამეზობლოში, ღირებულების ერთ ლიგაში. თუმცა ამასთანავე, ისინი არიან ძალიან განსხვავებულები თავისი ღირებულებით.


That's why the choice is hard.	სწორედ ამიტომ არის არჩევანი რთული.


Understanding hard choices in this way uncovers something about ourselves we didn't know.	რთული არჩევანის მსგავსად გააზრება, ააშკარავებს რაღაცას ჩვენ შესახებ, რაც არ ვიცოდით.


Each of us has the power to create reasons.	ყოველ ჩვენგანს აქვს ძალა შექმნას მიზეზები.


Imagine a world in which every choice you face is an easy choice, that is, there's always a best alternative.	წარმოიდგინეთ სამყარო, სადაც ყველა არჩევანი, რომელსაც აკეთებთ არის მარტივი არჩევანი, ანუ ყოველთვის არსებობს უკეთესი ალტერნატივა.


If there's a best alternative, then that's the one you should choose, because part of being rational is doing the better thing rather than the worse thing, choosing what you have most reason to choose.	თუ არსებობს უკეთესი ალტერნატივა, თქვენ ის უნდა აირჩიოთ, რადგან იყო რაციონალური, ნიშნავს აკეთო უკეთესი რამ, ვიდრე უარესი. აირჩიო ის რაღაც, რომლისთვისაც გაქვს მეტი მიზეზი.


In such a world, we'd have most reason to wear black socks instead of pink socks, to eat cereal instead of donuts, to live in the city rather than the country, to marry Betty instead of Lolita.	მსგავს სამყაროში, ჩვენ გვაქვს მეტი მიზეზი გვეცვას შავი წინდები, ვიდრე ვარდისფერი, ვჭამოთ მარცვლეული, ვიდრე დონატები, ვიცხოვროთ ქალაქში, ვიდრე სოფელში, ვიქორწინოთ ბეტიზე, ვიდრე ლოლიტაზე.


A world full of only easy choices would enslave us to reasons.	მარტივი არჩევანით სავსე სამყარო მიზეზებით დაგვიმონებდა.


When you think about it, (Laughter) it's nuts to believe that the reasons given to you dictated that you had most reason to pursue the exact hobbies you do, to live in the exact house you do, to work at the exact job you do.	თუ დაფიქრდებით, სისულელეა გჯეროდეთ, რომ ასეთი მიზეზები გახდა, იმის საფუძველი, რომ დაკავებულიყავით იმ ჰობით, რომლითაც დაკავებული ხართ; რომ გეცხოვრათ იმ სახლში, რომელშიც ცხოვრობთ; რომ გემუშავათ იმ სამსახურში, რომელშიც მუშაობთ.


Instead, you faced alternatives that were on a par -- hard choices -- and you made reasons for yourself to choose that hobby, that house and that job.	ამის ნაცვლად, თქვენ აღმოჩნდით ალტერნატივების პირისპირ, რომლებიც იყვნენ თანაბრად – რთული არჩევანი და თქვენ შექმენით მიზეზები თქვენთვის, რომ აგერჩიათ კონკრეტული ჰობი, საცხოვრებელი და სამსახური.


When alternatives are on a par, the reasons given to us, the ones that determine whether we're making a mistake, are silent as to what to do.	როცა ალტერნატივები არის თანაბრად, მიზეზები, რომლებიც როგორც წესი საზღვრავს ვუშვებთ თუ არა შეცდომას, არაფერს ამბობენ იმაზე თუ რა ვქნათ.


It's here, in the space of hard choices, that we get to exercise our normative power -- the power to create reasons for yourself, to make yourself into the kind of person for whom country living is preferable to the urban life.	აქ, რთული არჩევანის სივრცეში, გვეძლევა საშუალება გამოვიყენოთ საკუთარი ნორმატიული ძალა. ძალა, რომ შექმნა მიზეზები საკუთარი თავისთვის, შექმნა საკუთარი თავი ისეთ პიროვნებად, რომლისთვისაც სოფლის ცხოვრება, უკეთესია ქალაქისაზე.


When we choose between options that are on a par, we can do something really rather remarkable.	როცა ჩვენ ვირჩევთ ვარიანტებს შორის, რომლებიც თანაბარად არიან, ჩვენ შეგვიძია გავაკეთოთ რაღაც შესანიშნავი.


We can put our very selves behind an option.	ჩვენ შეგვიძლია საკუთარი თავი დავაყენოთ ამ პოზიციაზე.


Here's where I stand.	აი, მე აქ ვდგავარ.


Here's who I am, I am for banking.	აი ეს მე ვარ. მე ვირჩევ ბანკინგს.


I am for chocolate donuts.	მე ვირჩევ შოკოლადის დონატებს.


(Laughter) This response in hard choices is a rational response, but it's not dictated by reasons given to us.	ეს დამოკიდებულება რთული არჩევანის დროს არის რაციონალური დამოკიდებულება, მაგრამ ის არ განისაზღვრება მიზეზებით.


Rather, it's supported by reasons created by us.	არამედ ის მხარდაჭერილია ჩევნივე შექმნილი მიზეზებით.


When we create reasons for ourselves to become this kind of person rather than that, we wholeheartedly become the people that we are.	როცა ჩვენ ვქმნით მიზეზებს საკუთარი თავისთვის, რომ გავხდეთ ასეთი პიროვნება და არა სხვანაირი, ჩვენ გულწრფელად ვხდებით ის ადამიანები, რომლებიც ვართ.


You might say that we become the authors of our own lives.	შესაძლებელია თქვათ, რომ ჩვენ ვხდებით ჩვენივე ცხოვრების ავტორები.


So when we face hard choices, we shouldn't beat our head against a wall trying to figure out which alternative is better.	ასე რომ, როცა ვეჯახებით რთულ არჩევანს, ჩვენ არ უნდა ვურტყათ თავი კედელს, რათა გავიაზროთ რომელი ალტერნატივაა უკეთესი.


There is no best alternative.	არ არსებობს უკეთესი ალტერნატივა.


Instead of looking for reasons out there, we should be looking for reasons in here: Who am I to be?	ნაცვლად იმისა, რომ ვეძიოთ მიზეზები გარეთ, ჩვენ უნდა ვეძიოთ ისინი აქ: ვინ ვიქნები მე?


You might decide to be a pink sock-wearing, cereal-loving, country-living banker, and I might decide to be a black sock-wearing, urban, donut-loving artist.	თქვენ შეიძლება გადაწყვიტოთ იყოთ ვარდისფერი წინდის მატარებელი, მარცვლეულის მოყვარული, სოფელში მცხოვრები ბანკირი, და მე შეიძლება გადავწყვიტო ვიყო შავი წინდის მატარებელი, ქალაქელი, დონატის მოყვარული ხელოვანი.


What we do in hard choices is very much up to each of us.	ის, თუ რას ვაკეთებთ რთული არჩევანის დროს, დიდად დამოკიდებულია ყოველ ჩვენგანზე.


Now, people who don't exercise their normative powers in hard choices are drifters.	ადამიანები, რომლებიც არ იყენებენ საკუთარ ნორმატიულ ძალებს რთული არჩევანის პირობებში დინებას მიჰყვებიან.


We all know people like that.	ჩვენ ყველამ ვიცით ასეთი ადამიანები.


I drifted into being a lawyer.	მე ჩავრჩი ადვოკატად,


I didn't put my agency behind lawyering.	თავად ასე არ გადამიწყვეტია.


I wasn't for lawyering.	მე არ მსურდა ადვოკატობა.


Drifters allow the world to write the story of their lives.	ისინი ვინც დინებას მიჰყვებიან, სამყაროს აძლევენ საშუალებას დაწეროს მათი ცხოვრების ისტორია.


They let mechanisms of reward and punishment -- pats on the head, fear, the easiness of an option -- to determine what they do.	ისინი საშუალებას აძლევენ ჯილდოს და სასჯელის მექანიზმს, თავზე ხელის გადასმას, შიშს, არჩევანის სიმარტივეს, განსაზღვროს მათი მოქმედება.


So the lesson of hard choices: reflect on what you can put your agency behind, on what you can be for, and through hard choices, become that person.	მოკლედ, რთული არჩევანის გაკვეთილი: დაფიქრდით რისი გაკეთება გსურთ, რა შეიძლება მოგწონდეთ, და რთული არჩევანის გაკეთებით გახდით ეს კონკრეტული პიროვნება.


Far from being sources of agony and dread, hard choices are precious opportunities for us to celebrate what is special about the human condition, that the reasons that govern our choices as correct or incorrect sometimes run out, and it is here, in the space of hard choices, that we have the power to create reasons for ourselves to become the distinctive people that we are.	აგონიის და შიშის საპირისპიროდ, რთული არჩევანი არის ღირებული შესაძლებლობა ჩვენთვის, რომ ვიზეიმოთ ის, რაც განსაკუთრებულია ადამიანური მდგომარეობისთვის, ის რომ მიზეზები, რომლებიც მართავენ ჩვენს არჩევანს, როგორც სწორს, ისე არასწორს, ხანდახან წყვეტენ ფუნქციონირებას და ამ დროს, აქ, რთული არჩევანის წიაღში, გვაქვს ძალა შევქმნათ საკუთარი მიზეზები, რომ გავხდეთ ის განსაკუთრებული ადამიანები, რომლებიც ვართ.


And that's why hard choices are not a curse but a godsend.	სწორედ ამიტომ რთული არჩევანი არაა უბედურება, არამედ ღმერთის საჩუქარი.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


When we think about prejudice and bias, we tend to think about stupid and evil people doing stupid and evil things.	როცა წინასწარგანწყობასა და მიკერძოებაზე ვფიქრობთ, ხშირად სულელი, ბოროტი ადამიანები გვახსენდება, რომლებიც სისულელეებს და მავნებლობას სჩადიან.


And this idea is nicely summarized by the British critic William Hazlitt, who wrote, "Prejudice is the child of ignorance."	ეს აზრი კარგად შეაჯამა ბრიტანელმა კრიტიკოსმა, უილიამ ჰაზლიტმა, რომელმაც დაწერა: "წინასწარგანწყობა უვიცობის შვილია."


I want to try to convince you here that this is mistaken.	მინდა ვცადო დაგარწმუნოთ, რომ ეს შეცდომაა.


I want to try to convince you that prejudice and bias are natural, they're often rational, and they're often even moral, and I think that once we understand this, we're in a better position to make sense of them when they go wrong, when they have horrible consequences, and we're in a better position to know what to do when this happens.	მინდა დაგარწმუნოთ, რომ წინასწარგანწყობა და მიკერძოება ბუნებრივია, რაციონალურია და ხშირად მორალურიც კი. ვფიქრობ, თუ ამას გავიგებთ, უფრო უკეთ ვიგრძნობთ, როდის შეიძლება ამან შეცდომაში შეგვიყვანოს და საშინელი შედეგები მოიტანოს. უკეთ გვეცოდინება რა ვიღონოთ, თუ ასე მოხდა.


So, start with stereotypes. You look at me, you know my name, you know certain facts about me, and you could make certain judgments.	დავიწყოთ სტერეოტიპებით. როცა მიყურებთ, იცით ჩემი სახელი, რაღაც ინფორმაცია ჩემზე და გარკვეული წარმოდგენა გექმნებათ.


You could make guesses about my ethnicity, my political affiliation, my religious beliefs.	შეგიძლიათ ივარაუდოთ ჩემი ეთნიკური წარმომავლობა. პოლიტიკური კუთვნილება, რელიგიური რწმენა.


And the thing is, these judgments tend to be accurate.	ეს წარმოდგენები ხშირად ზუსტია.


We're very good at this sort of thing.	ჩვენ კარგად გამოგვდის მსგავსი რაღაცეები.


And we're very good at this sort of thing because our ability to stereotype people is not some sort of arbitrary quirk of the mind, but rather it's a specific instance of a more general process, which is that we have experience with things and people in the world that fall into categories, and we can use our experience to make generalizations about novel instances of these categories.	კარგად გამოგვდის იმიტომ, რომ ჩვენი უნარი ადამიანების სტერეოტიპიზაციისა, არა გონების რაღაც შემთხვევითობაა, არამედ ის ზოგადი პროცესის სპეციფიური შემთხვევაა. ეს პროცესია კატეგორიებად დაყოფილ ნივთებთან და ადამიანებთან ურთიერთობის გამოცდილება, რომელსაც ამ კატეგორიების ახალი წარმომადგენლების განზოგადებაში ვიყენებთ.


So everybody here has a lot of experience with chairs and apples and dogs, and based on this, you could see unfamiliar examples and you could guess, you could sit on the chair, you could eat the apple, the dog will bark.	ყველა აქ მყოფს სკამებთან, ვაშლებთან და ძაღლებთან ურთიერთობის დიდი გამოცდილება აქვს. ამაზე დაყრდნობით, უცნობი ობიექტიდან თქვენ შეგიძლიათ დაასკვნათ, რომ სკამზე შეიძლება დაჯდეთ, ვაშლი შეგიძლიათ ჭამოთ და რომ ძაღლი იყეფება.


Now we might be wrong.	თუმცა, შეიძლება ვცდებოდეთ.


The chair could collapse if you sit on it, the apple might be poison, the dog might not bark, and in fact, this is my dog Tessie, who doesn't bark.	სკამი შეიძლება გატყდეს, თუ მასზე დაჯდებით, ვაშლი შეიძლება საწამლავი იყოს და ძაღლმა კი არ იყეფოს. მართლაც, ეს ჩემი ძაღლი ტესია და ის არ იყეფება.


But for the most part, we're good at this.	მაგრამ ხშირ შემთხვევაში ამას კარგად ვახერხებთ.


For the most part, we make good guesses both in the social domain and the non-social domain, and if we weren't able to do so, if we weren't able to make guesses about new instances that we encounter, we wouldn't survive.	ხშირ შემთხვევაში სწორ ვარაუდებს ვაკეთებთ სოციალურ სფეროშიც და არა სოციალურშიც. ასე რომ არ ყოფილიყო, რომ არ შეგვძლებოდა გამოგვეცნო რაღაცეები ახალ ობიექტებზე, რომლებსაც ვხვდებით, ვერ გადავრჩებოდით.


And in fact, Hazlitt later on in his wonderful essay concedes this.	სხვათა შორის ჰეზლიტი მოგვიანებით თავის შესანიშნავ ესეში ამას აღიარებს.


He writes, "Without the aid of prejudice and custom, I should not be able to find my way my across the room; nor know how to conduct myself in any circumstances, nor what to feel in any relation of life."	ის წერს: "წინასწარგანწყობისა და მიჩვევის დახმარების გარეშე ოთახში გზას ვერ გავიკვლევდი; არ მეცოდინებოდა როგორ მოვქცეულიყავი ნებისმიერ ვითარებაში, ან რა მეგრძნო ნებისმიერ ცხოვრებისეულ ურთიერთობაში."


Or take bias.	ავიღოთ მიკერძოება.


Now sometimes, we break the world up into us versus them, into in-group versus out-group, and sometimes when we do this, we know we're doing something wrong, and we're kind of ashamed of it.	ზოგჯერ ჩვენ ვყოფთ მსოფლიოს როგორც ჩვენ მათ წინააღმდეგ, ჩვენიანებად და მათიანებად. ზოგჯერ როცა ამას ვაკეთებთ, ვხვდებით რომ არასწორად ვიქცევით და გვრცხვენია ამის.


But other times we're proud of it.	თუმცა, სხვა შემთხვევაში ვამაყობთ ამით.


We openly acknowledge it.	საჯაროდ ვაღიარებთ ამას.


And my favorite example of this is a question that came from the audience in a Republican debate prior to the last election.	ჩემი საყვარელი მაგალითია, უკანასკნელი არჩევნების წინ რესპუბლიკელების დებატებისას, მაყურებლისგან წამოსული შეკითხვა.


(Video) Anderson Cooper: Gets to your question, the question in the hall, on foreign aid? Yes, ma'am.	(ვიდეო) ანდერსონ კუპერი: გადავდივართ შეკითხვებზე შეკითხვა საგარეო დახმარებაზე?


Woman: The American people are suffering in our country right now.	დიახ, მემ. ქალი: ამერიკელი ხალხი იტანჯება ჩვენს ქვეყანაში ამჟამად.


Why do we continue to send foreign aid to other countries when we need all the help we can get for ourselves?	რატომ ვაგრძელებთ სხვა ქვეყნებისთვის დახმარების გაგზავნას როცა ჩვენ თავად გვჭირდება საკუთარი თავის დახმარება?


AC: Governor Perry, what about that?	აკ: გუბერნატორო პერი,


(Applause) Rick Perry: Absolutely, I think it's— Paul Bloom: Each of the people onstage agreed with the premise of her question, which is as Americans, we should care more about Americans than about other people.	(აპლოდისმენტები) რიკ პერი: რა თქმა უნდა, მე ვფიქრობ ეს... პოლ ბლუმი: სცენაზე მყოფი ადამიანებიდან თითოეული დაეთანხმა შეკითხვის პათოსს, რომ როგორც ამერიკელებს, ამერიკელები მეტად უნდა გვადარდებდეს ვიდრე სხვა ხალხი.


And in fact, in general, people are often swayed by feelings of solidarity, loyalty, pride, patriotism, towards their country or towards their ethnic group.	მართლაც, ზოგადად ადამიანები სოლიდარობით, ლოიალობით, სიამაყით, პატრიოტიზმით არიან განმსჭვალულები მათი ქვეყნის, ან მათი ეთნიკური ჯგუფის მიმართ.


Regardless of your politics, many people feel proud to be American, and they favor Americans over other countries.	პოლიტიკური კუთვნილების განურჩევლად ბევრი ადამიანი ამაყობს ამერიკელობით და ისინი სხვა ქვეყნებს ამერიკას ამჯობინებენ.


Residents of other countries feel the same about their nation, and we feel the same about our ethnicities.	სხვა ქვეყნის მაცხოვრებლები იმავეს ფიქრობენ საკუთარ ერზე იგივეს ვგრძნობთ ეთნოსზეც.


Now some of you may reject this.	ზოგმა თქვენგანმა ეს შეიძლება უარყოს.


Some of you may be so cosmopolitan that you think that ethnicity and nationality should hold no moral sway.	ზოგი თქვენგანი შეიძლება კოსმოპოლიტია და ფიქრობს, რომ ეთნოსი და ნაციონალობა არ უნდა იყოს მორალური ფაქტორი.


But even you sophisticates accept that there should be some pull towards the in-group in the domain of friends and family, of people you're close to, and so even you make a distinction between us versus them.	მაგრამ თქვენნაირი დახვეწილებიც კი დაეთანხმებით, რომ უნდა არსებობდეს რაღაც მიკერძოება მეგობრებისა და ოჯახის წევრების მიმართ. იმ ხალხის მიმართ, ვისთანაც ახლოს ხართ. ამიტომ თქვენც ასხვავებთ, 'ჩვენ' და 'მათ'.


Now, this distinction is natural enough and often moral enough, but it can go awry, and this was part of the research of the great social psychologist Henri Tajfel.	ეს განსხვავება საკმაოდ ბუნებრივია და ხშირად მორალურიც, მაგრამ ის შეიძლება დამახინჯდეს. სწორედ ეს იყო დიდი სოციალური ფსიქოლოგის ჰენრი ტეჯფელის კვლევის ნაწილი.


Tajfel was born in Poland in 1919.	ტეჯფელი 1919 წელს პოლონეთში დაიბადა.


He left to go to university in France, because as a Jew, he couldn't go to university in Poland, and then he enlisted in the French military in World War II.	იგი უნვერსიტეტში სასწავლებლად საფრანგეთში წავიდა, რადგან როგორც ებრაელს, არ შეეძლო პოლონეთში ესწავლა. შემდეგ, მეორე მსოფლიო ომისას საფრანგეთის არმიის რიგებში ჩარიცხეს.


He was captured and ended up in a prisoner of war camp, and it was a terrifying time for him, because if it was discovered that he was a Jew, he could have been moved to a concentration camp, where he most likely would not have survived.	შემდეგ ტყვედ აიყვანეს და სამხედრო პატიმრების ბანაკში აღმოჩნდა. ეს მისთვის საშინელი პერიოდი იყო, რადგან მისი ებრაელობა რომ აღმოეჩინათ, შეიძლება საკონცენტრაციო ბანაკში გადაეყვანათ, სადაც ალბათ ვერ გადარჩებოდა.


And in fact, when the war ended and he was released, most of his friends and family were dead.	მართლაც, როცა ომი დამთავრდა და გამოუშვეს, მისი მეგობრების და ოჯახის წევრების უმრავლესობა მკვდარი იყო.


He got involved in different pursuits.	ის სხვადასხვა აქტივობით იყო დაკავებული.


He helped out the war orphans.	ის ომის ობლებს ეხმარებოდა,


But he had a long-lasting interest in the science of prejudice, and so when a prestigious British scholarship on stereotypes opened up, he applied for it, and he won it, and then he began this amazing career.	მაგრამ მისი ხანგრძლივი ინტერესის სფერო წინასწარგანწყობის მეცნიერება იყო. როცა პრესტიჟულ ბრიტანულ სტიპენდიაზე კონკურსი გამოცხადდა, მანაც შეიტანა განაცხადი და მოიპოვა ის. ეს იყო მისი შესანიშნავი კარიერის დასაწყისი.


And what started his career is an insight that the way most people were thinking about the Holocaust was wrong.	მისი კარიერა კი ისეთი აზრით დაიწყო, რომელიც უმრავლესობის წარმოდგენას ჰოლოკოსტზე ეწინააღმდეგებოდა.


Many people, most people at the time, viewed the Holocaust as sort of representing some tragic flaw on the part of the Germans, some genetic taint, some authoritarian personality.	ბევრი ხალხი, უმრავლესობა იმ დროში, ჰოლოკოსტს უყურებდა, როგორც გერმანელების რაღაც ტრაგიკულ დეფექტს, რაღაც გენეტიკურ, ავტორიტარულ პიროვნულ თვისებას


And Tajfel rejected this.	და ტეჯფელმა ეს უარყო.


Tajfel said what we see in the Holocaust is just an exaggeration of normal psychological processes that exist in every one of us.	ტეჯფელმა თქვა, რომ რაც ჰოლოკოსტის დროს ვნახეთ, არის ნორმალური ფსიქოლოგიური პროცესების გადამეტება. პროცესების, რომელიც ყოველ ჩვენგანშია.


And to explore this, he did a series of classic studies with British adolescents.	ამის შესასწავლად მან ბრიტანელ ახალგაზრდებზე, კლასიკური კვლევების სერია ჩაატარა.


And in one of his studies, what he did was he asked the British adolescents all sorts of questions, and then based on their answers, he said, "I've looked at your answers, and based on the answers, I have determined that you are either" — he told half of them — "a Kandinsky lover, you love the work of Kandinsky, or a Klee lover, you love the work of Klee."	ერთ-ერთ კვლევაში, მან ბრიტანელ ახალგაზრდებს სხვადასხვა კითხვები დაუსვა. შემდეგ პასუხებზე დაყრდნობით თქვა: "თქვენს პასუხებს შევხედე და მათზე დაყრდნობით, დავადგინე რომ თქვენ ხართ ან"... ნახევარს უთხრა: "კანდინსკის მოყვარული, თქვენ გიყვართ კანდინსკის ნამუშევრები", ან: "კლიის მოყვარული, თქვენ გიყვართ კლიის ნამუშევრები"


It was entirely bogus.	ეს სრული ფიქცია იყო.


Their answers had nothing to do with Kandinsky or Klee.	მათ პასუხებს კავშირი არ ჰქონდა, არც კანდინსკისთან და არც კლიისთან.


They probably hadn't heard of the artists.	მათ ალბათ ამ ხელოვანების შესახებ არც კი სმენიათ.


He just arbitrarily divided them up.	მან უბრალოდ შემთხვევითად დაჰყო ისინი.


But what he found was, these categories mattered, so when he later gave the subjects money, they would prefer to give the money to members of their own group than members of the other group.	აღმოჩნდა რომ ეს კატეგორიები მნიშვნელოვანი იყო. როცა მან მოგვიანებით გამოსაცდელებს ფული მისცა, ისინი ამ ფულს უფრო მეტად საკუთარი ჯგუფის წევრებს უნაწილებდნენ, ვიდრე სხვა ჯგუფისას.


Worse, they were actually most interested in establishing a difference between their group and other groups, so they would give up money for their own group if by doing so they could give the other group even less.	უფრო მეტიც, ისინი დაინტერესებულები იყვნენ საკუთარ ჯგუფსა და სხვა ჯგუფს შორის განსხვავების მიღწევით. მაგალითად, ისინი თმობდნენ ფულს საკუთარი ჯგუფისთვის, თუ ამით სხვა ჯგუფისთვის ნაკლების მიცემა მოუწევდათ.


This bias seems to show up very early.	ჩანს რომ ასეთი მიკერძოება ძალიან ადრე ვლინდება.


So my colleague and wife, Karen Wynn, at Yale has done a series of studies with babies where she exposes babies to puppets, and the puppets have certain food preferences.	ჩემმა კოლეგამ და ცოლმა, კარენ ვინმა, იელში ბავშვებზე, კვლევების სერია ჩაატარა, სადაც ბავშვებს თოჯინები წარუდგინა. ყოველ თოჯინას საყვარელი საჭმელი აქვს.


So one of the puppets might like green beans.	მაგალითად, ერთ-ერთ თოჯინას შეიძლება მწვანე ლობიო უყვარდეს.


The other puppet might like graham crackers.	მეორეს - კრეკერები.


They test the babies own food preferences, and babies typically prefer the graham crackers.	ბავშვების საყვარელი საჭმელიც დგინდება. როგორც წესი ეს კრეკერებია.


But the question is, does this matter to babies in how they treat the puppets? And it matters a lot.	საინტერესოა, აქვს თუ არა ამას მნიშვნელობა. იმისთვის თუ როგორ ექცევიან ბავშვები თოჯინებს?


They tend to prefer the puppet who has the same food tastes that they have, and worse, they actually prefer puppets who punish the puppet with the different food taste.	აღმოჩნდა რომ აქვს. ისინი იმ თოჯინას ანიჭებენ უპირატესობას, რომელსაც მათნაირი გემოვნება აქვს. უფრო მეტიც, ისინი იმ თოჯინას ანიჭებენ უპირატესობას, რომელიც სჯის თოჯინას, რომელსაც სხვა გემოვნება აქვს.


(Laughter) We see this sort of in-group, out-group psychology all the time.	(სიცილი) ჩვენ ამ 'ჩვენიანები' 'მათიანები' ფსიქოლოგიას ვხედავთ მუდმივად.


We see it in political clashes within groups with different ideologies.	ჩვენ ვხედავთ ამას პოლიტიკურ ბრძოლაში სხვადასხვა იდეოლოგიების ჯგუფებში.


We see it in its extreme in cases of war, where the out-group isn't merely given less, but dehumanized, as in the Nazi perspective of Jews as vermin or lice, or the American perspective of Japanese as rats.	ვხედავთ ამის უკიდურესობას ომის შემთხვევაში, როცა 'მათიანები' არა მხოლოდ ნაკლებს ღებულობენ, არამედ მათ არაადამიანურად ეპყრობიან, როგორც ნაცისტებს წარმოედგინათ ებრაელები როგორც პარაზიტები, ან ტილები. ან ამერიკელებს წარმოედგინათ იაპონელები, როგორც ვირთხები.


Stereotypes can also go awry.	სტერეოტიპებიც შეიძლება დამახინჯებული იყოს.


So often they're rational and useful, but sometimes they're irrational, they give the wrong answers, and other times they lead to plainly immoral consequences.	ხშირად ისინი რაციონალური და გამოსადეგია, მაგრამ ზოგჯერ ირაციონალურია, არასწორ პასუხებს იძლევა. ზოგ შემთხვევაში პირდაპირ ამორალურ შედეგებამდე მივყავართ.


And the case that's been most studied is the case of race.	ყველაზე ფართედ შესწავლილი ასეთი მაგალითი, რასის შემთხვევაა.


There was a fascinating study prior to the 2008 election where social psychologists looked at the extent to which the candidates were associated with America, as in an unconscious association with the American flag.	2008 წლის არჩევნებამდე შესანიშნავი კვლევა ჩატარდა, სადაც სოციალური ფსიქოლოგები დააკვირდნენ, თუ რამდენად იყვნენ კანდიდატები ამერიკასთან ასოცირებულები, როგორც ამერიკის დროშასთან ქვეცნობიერი ასოციაცია.


And in one of their studies they compared Obama and McCain, and they found McCain is thought of as more American than Obama, and to some extent, people aren't that surprised by hearing that.	მათ ერთ-ერთ ასეთ კვლევაში, ობამა და მაკკეინი შეადარეს და აღმოჩნდა, რომ მაკკეინი უფრო მეტად აღიქმება ამერიკელად, ვიდრე ობამა. ხალხი არც არის ამით ძალიან გაკვირვებული.


McCain is a celebrated war hero, and many people would explicitly say he has more of an American story than Obama.	მაკკეინი ომის გმირია და ბევრი დაუფარავად იტყვის, რომ მას მეტი აკავშირებს ამერიკის ისტორიასთან ვიდრე ობამას.


But they also compared Obama to British Prime Minister Tony Blair, and they found that Blair was also thought of as more American than Obama, even though subjects explicitly understood that he's not American at all.	მაგრამ ობამა ბრიტანელ პრემიერ მინისტრს, ტონი ბლერსაც შედარდა და აღმოჩნდა რომ ბლერიც ობამაზე უფრო მეტად აღიქმება ამერიკელად, მიუხედავად იმისა რომ გამოსაცდელებმა ცხადად იცოდნენ, რომ ბლერი საერთოდ არ არის ამერიკელი.


But they were responding, of course, to the color of his skin.	მაგრამ ისინი რასაკვირველია კანის ფერზე რეაგირებდნენ.


These stereotypes and biases have real-world consequences, both subtle and very important.	ამ სტერეოტიპებს და მიკერძოებას, მსოფლიოს მასშტაბით რეალური, უმნიშვნელო და მნიშვნელოვანი შედეგები აქვს.


In one recent study, researchers put ads on eBay for the sale of baseball cards.	ერთ-ერთ ბოლო კვლევაში, ბეისბოლის ბარათები დადეს eBay-ზე გასაყიდად.


Some of them were held by white hands, others by black hands.	ზოგი მათგანი თეთრკანიან ხელს ეჭირა, ზოგი - შავკანიანს.


They were the same baseball cards.	ბარათები კი ერთნაირი იყო.


The ones held by black hands got substantially smaller bids than the ones held by white hands.	შავკანიანებს რომლებიც ეჭირათ, მათ მნიშვნელოვნად ნაკლები განაცხადები მიიღეს, თეთრკანიან ხელში მყოფებთან შედარებით.


In research done at Stanford, psychologists explored the case of people sentenced for the murder of a white person.	სტენფორდის კვლევაში, ფსიქოლოგებმა თეთრკანიანი ადამიანის მკვლელობებისთვის გასამართლებული ადამიანების საქმეები გამოიკვლიეს.


It turns out, holding everything else constant, you are considerably more likely to be executed if you look like the man on the right than the man on the left, and this is in large part because the man on the right looks more prototypically black, more prototypically African-American, and this apparently influences people's decisions over what to do about him.	როგორც აღმოჩნდა, ყველა სხვა ფაქტორის მუდმივობის პირობებში, უფრო დიდი შანსია სიკვდილით დაგსაჯონ, თუ გამოიყურებით როგორც მარჯვენა მამაკაცი, ვიდრე მარცხენა. დიდ წილად იმიტომ, რომ მარჯვენა მამაკაცი პროტოტიპულად უფრო შავკანიანია, პროტოტიპულად უფრო აფრო-ამერიკელი და ეს გავლენას ახდენს ადამიანების გადაწყვეტილებაზე, თუ რა გააკეთონ მასთან დაკავშირებით.


So now that we know about this, how do we combat it?	ახლა როცა ვიცით ამის შესახებ, როგორ შევებრძოლოთ?


And there are different avenues.	არსებობს სხვადასხვა გზა.


One avenue is to appeal to people's emotional responses, to appeal to people's empathy, and we often do that through stories.	ერთ-ერთია ადამიანურ, ემოციურ რეაქციებზე აპელირება. ხალხის თანაგრძნობაზე გათვლა. ხშირად ამას ისტორიებით ვაკეთებთ.


So if you are a liberal parent and you want to encourage your children to believe in the merits of nontraditional families, you might give them a book like this. ["Heather Has Two Mommies"] If you are conservative and have a different attitude, you might give them a book like this.	თუ თქვენ ლიბერალი მშობელი ხართ და გინდათ თქვენი ბავშვი არატრადიციული ოჯახის ღირსეულობაში დაარწმუნოთ, შეიძლება მას ეს წიგნი მისცეთ: ["ჰიზერს ორი დედა ჰყავს"] თუ კონსერვატორი ხართ, სხვა დამოკიდებულებით შეიძლება ასეთი წიგნი მისცეთ.


(Laughter) ["Help! Mom! There Are Liberals under My Bed!"] But in general, stories can turn anonymous strangers into people who matter, and the idea that we care about people when we focus on them as individuals is an idea which has shown up across history.	(სიცილი) ["მიშველე! დედა! ჩემი საწოლის ქვეშ ლიბერალები არიან!"] ზოგადად ისტორიებმა შეიძლება უნიშვნელო უცნობები, მნიშვნელოვან ადამიანებად აქციონ და ის რომ ჩვენ გვაღელვებს ადამიანები, როცა მათზე, როგორც ინდივიდებზე ვკონცენტრირდებით, ისტორიის მანძილზე ბევრჯერ გამოვლინდა.


So Stalin apocryphally said, "A single death is a tragedy, a million deaths is a statistic," and Mother Teresa said, "If I look at the mass, I will never act.	ამბობენ, რომ სტალინმა თქვა: "ერთი ადამიანის სიკვდილი ტრაგედიაა, მილიონების კი - სტატისტიკა" დედა ტერეზამ თქვა: "მასების დანახვაზე, არაფერს მოვიმოქმედებ.


If I look at the one, I will."	თუ ერთს დავინახავ - დავეხმარები "


Psychologists have explored this.	ფსიქოლოგებმა ეს გამოიკვლიეს.


For instance, in one study, people were given a list of facts about a crisis, and it was seen how much they would donate to solve this crisis, and another group was given no facts at all but they were told of an individual and given a name and given a face, and it turns out that they gave far more.	მაგალითად, ერთ-ერთ კვლევაში, ხალხს მიაწოდეს ფაქტები კრიზისულ სიტუაციაზე და დააკვირდნენ რამდენ შემოწირულობას გაიღებდნენ ამ კრიზისის დასაძლევად. სხვა ჯგუფს არ მიაწოდეს არცერთი ფაქტი, მაგრამ მოუყვნენ ადამიანზე, უთხრეს სახელი და აჩვენეს სახე და როგორც აღმოჩნდა მათ ბევრად მეტი გასცეს.


None of this I think is a secret to the people who are engaged in charity work.	ეს ყველაფერი არაა საიდუმლო იმ ხალხისთვის, ვინც ქველმოქვედებითაა დაკავებული.


People don't tend to deluge people with facts and statistics.	ისინი ცდილობენ არ დატვირთონ ადამიანები ფაქტებითა და სტატისტიკით,


Rather, you show them faces, you show them people.	არამედ სახეებს აჩვენებენ, ადამიანის სახეებს.


It's possible that by extending our sympathies to an individual, they can spread to the group that the individual belongs to.	შეიძლება თითოული ადამიანის მიმართ სიმპათიის გამოწვევით, ამ სიმპათიის მთელ იმ ჯგუფზე გავრცელება მოხდეს, რომელსაც ეს ინდივიდი ეკუთვნის.


This is Harriet Beecher Stowe.	ეს ჰარიეტ ბიჩერ სტოუა.


The story, perhaps apocryphal, is that President Lincoln invited her to the White House in the middle of the Civil War and said to her, "So you're the little lady who started this great war."	შეიძლება გამოგონილიც არის, მაგრამ ამბობენ, რომ პრეზიდენტმა ლინკოლნმა ის სამოქალაქო ომის დროს თეთრ სახლში დაპატიჟა და უთხრა: "მაშ თქვენ ხართ ის პატარა ქალბატონი, რომელმაც ეს დიდი ომი დაიწყო"


And he was talking about "Uncle Tom's Cabin."	ამაში ის: "ბიძია თომას ქოხს" გულისხმობდა


"Uncle Tom's Cabin" is not a great book of philosophy or of theology or perhaps not even literature, but it does a great job of getting people to put themselves in the shoes of people they wouldn't otherwise be in the shoes of, put themselves in the shoes of slaves.	"ბიძია თომას ქოხი" დიდი ფილოსოგიის, თეოლოგიის, ან თუნდაც ლიტერატურის წიგნი არ არის, მაგრამ ის დიდ საქმეს აკეთებს. ადამიანებს იმათ ადგილზე აყენებს, ვის ადგილზეც ისინი ვერ აღმოჩნდებოდნენ, ის მათ მონობას აგრძნობინებს.


And that could well have been a catalyst for great social change.	სწორედ ეს შეიძლება ყოფილიყო დიდი სოციალური ცვლილების კატალიზატორი.


More recently, looking at America in the last several decades, there's some reason to believe that shows like "The Cosby Show" radically changed American attitudes towards African-Americans, while shows like "Will and Grace" and "Modern Family" changed American attitudes towards gay men and women.	ბოლო ათწლეულების ამერიკას თუ შევხედავთ, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ "ქოსბის შოუს" მსგავსმა შოუებმა, რადიკალურად შეცვალეს ამერიკელების დამოკიდებულება აფრო-ამერიკელების მიმართ, "უილი და გრეისის" და "თანამედროვე ოჯახის" მსგავსმა შოუებმა კი, შეცვალეს მათი დამოკიდებულება გეი კაცების და ქალების მიმართ.


I don't think it's an exaggeration to say that the major catalyst in America for moral change has been a situation comedy.	არ მგონია გადაჭარბებული იმის თქმა, რომ ამერიკაში მორალური ცვლილების მთავარი კარტალიზატორი, სიტუაციური კომედიები იყო.


But it's not all emotions, and I want to end by appealing to the power of reason.	თუმცა, მხოლოდ ემოციები არ არის და მინდა გონიერების ძალაზე ყურადღების გამახვილებით დავასრულო.


At some point in his wonderful book "The Better Angels of Our Nature," Steven Pinker says, the Old Testament says love thy neighbor, and the New Testament says love thy enemy, but I don't love either one of them, not really, but I don't want to kill them.	სტივენ პინკერი თავის შესანიშნავ წიგნში: "ჩვენი ბუნების საუკეთესო ანგელოზები" ამბობს: ძველ აღთქმაში წერია, რომ გიყვარდეს მეზობელი შენი. ახალ აღთქმაში წერია: გიყვარდეს მტერი შენი, მაგრამ სინამდვილეში, მე არცერთი მათგანი არ მიყვარს, მაგრამ მაინც არ მინდა მათი მოკვლა.


I know I have obligations to them, but my moral feelings to them, my moral beliefs about how I should behave towards them, aren't grounded in love.	მე ვიცი, რომ მათ წინაშე ვალდებულება მაქვს, მაგრამ ჩემი მორალური გრძნობები და წარმოდგენები იმაზე, თუ როგორ უნდა მოვექცე მათ, სიყვარულზე არ არის დაფუძნებული,


What they're grounded in is the understanding of human rights, a belief that their life is as valuable to them as my life is to me, and to support this, he tells a story by the great philosopher Adam Smith, and I want to tell this story too, though I'm going to modify it a little bit for modern times.	არამედ ეფუძნება ადამიანის უფლების გაგებას. წარმოდგენას, რომ მათი სიცოცხლე ისეთივე ფასეულია მათთვის, როგორც ჩემი - ჩემთვის. ამის დასტურად ის დიდი ფილოსოფოსის, ადამ სმითის ისტორიას ჰყვება. მინდა ეს ისტორია მეც გიამბოთ. თუმცა მე მას, ცოტა თანამედროვეობისკენ შევცვლი.


So Adam Smith starts by asking you to imagine the death of thousands of people, and imagine that the thousands of people are in a country you are not familiar with.	ადამ სმითი იწყებს თხოვნით წარმოიდგინოთ ათასობით ადამიანის სიკვდილი. თან ეს სიკვდილი, თქვენთვის უცნობ ქვეყანაში ხდება.


It could be China or India or a country in Africa.	ეს შეიძლება იყოს ჩინეთი, ინდოეთი, ან ქვეყანა აფრიკაში.


And Smith says, how would you respond?	სმითი კითხულობს რა იქნება თქვენი რეაქცია?


And you would say, well that's too bad, and you'd go on to the rest of your life.	თქვენ იტყვით, ძალიან სამწუხაროა და ჩვეულ რიტმში განაგრძნობთ ცხოვრებას.


If you were to open up The New York Times online or something, and discover this, and in fact this happens to us all the time, we go about our lives.	თუ მაგალითად გადაშლით The New York Times-ს ინტერნეტში და ამ ამბავს წაიკითხავთ, პრინციპში მსგავსი რამ მუდმივად ხდება ჩვენ ვაგრძელებთ ცხოვრებას.


But imagine instead, Smith says, you were to learn that tomorrow you were to have your little finger chopped off.	თუმცა, ამის ნაცვლად, სმითი გთხოვთ წარმოიდგინოთ, რომ გაიგეთ, რომ ხვალ ნეკა თითს გაჭრიან.


Smith says, that would matter a lot.	სმითი ამბობს, თქვენთვის ეს ძალიან მნიშვნელოვანი იქნება.


You would not sleep that night wondering about that.	ამაზე ფიქრით, იმ ღამეს ვერ დაიძინებთ.


So this raises the question: Would you sacrifice thousands of lives to save your little finger?	ისმის კითხვა: გასწირავდით თუ არა ათასობით სიცოცხლეს, თქვენი ნეკა თითის შენარჩუნების სანაცვლოდ?


Now answer this in the privacy of your own head, but Smith says, absolutely not, what a horrid thought.	შეგიძლიათ გულში უპასუხოთ, მაგრამ სმითი პასუხობს, რომ ვერანაირად, ეს ხომ საშინელი აზრია.


And so this raises the question, and so, as Smith puts it, "When our passive feelings are almost always so sordid and so selfish, how comes it that our active principles should often be so generous and so noble?"	ეს შემდეგ კითხვას აჩენს, როგორც სმითი ამბობს: "როგორ ხდება, რომ ჩვენი პასიური გრძნობები , თითქმის ყოველთვის ასეთი საშინელი და ეგოისტურია, ხოლო ჩვენი აქტიური პრინციპები, ხშირად გულუხვი და კეთილშობილი?"


And Smith's answer is, "It is reason, principle, conscience.	და სმითი პასუხობს: "ეს არის გონიერება, პრინციპი და ნამუსი.


[This] calls to us, with a voice capable of astonishing the most presumptuous of our passions, that we are but one of the multitude, in no respect better than any other in it."	ისინი ისე ჩაგვესმის, რომ ჩვენს ყველაზე თავდაჯერებულ ვნებებსაც კი ახშობს და გვარწმუნებს, რომ მხოლოდ ერთ-ერთი ვართ სიმრავლიდან და სხვებზე მეტი არ ვართ."


And this last part is what is often described as the principle of impartiality.	ამ უკანასკნელს, ხშირად მიუკერძოებლობის პრინციპს ეძახიან.


And this principle of impartiality manifests itself in all of the world's religions, in all of the different versions of the golden rule, and in all of the world's moral philosophies, which differ in many ways but share the presupposition that we should judge morality from sort of an impartial point of view.	მიუკერძოებლობის ეს პრინციპი, მსოფლიოს ყველა რელიგიაში, ოქროს წესის ყველა ვერსიაში და მსოფლიოს ყველა მორალურ ფილოსოფიაში ვლინდება, სხვადასხვა ფორმით, მაგრამ ყველა იზიარებს წარმოდგენას, რომ მორალური მსჯელობა მიუკერძოებელი პოზიციიდან უნდა ვაწარმოოთ.


The best articulation of this view is actually, for me, it's not from a theologian or from a philosopher, but from Humphrey Bogart at the end of "Casablanca."	ჩემი აზრით ამის საუკეთესო გამოხატულება, არა თეოლოგის, ან ფილოსოფოსის, არამედ ჰამფრი ბოგარტია ფილმ "კასაბლანკის" ბოლოს.


So, spoiler alert, he's telling his lover that they have to separate for the more general good, and he says to her, and I won't do the accent, but he says to her, "It doesn't take much to see that the problems of three little people don't amount to a hill of beans in this crazy world."	ასე რომ გაფრთხილება სპოილერზე. ის შეყვარებულს ეუბნება, რომ საერთო სიკეთისთვის უნდა დაშორდნენ და ამასთან ამბობს... მის აქცენტს ვერ გავაკეთებ... მაგრამ ამბობს: "ადვილი მისახვედრია, რომ სამი პატარა ადამიანის პრობლემები ბევრს არაფერს ნიშნავს ამ გიჟურ სამყაროში"


Our reason could cause us to override our passions.	ჩვენს გონიერებას შეუძლია ვნებები დაგვაძლევინოს.


Our reason could motivate us to extend our empathy, could motivate us to write a book like "Uncle Tom's Cabin," or read a book like "Uncle Tom's Cabin," and our reason can motivate us to create customs and taboos and laws that will constrain us from acting upon our impulses when, as rational beings, we feel we should be constrained.	ჩვენს გონიერებას შეუძლია განავრცოს ჩვენი თანაგრძნობა. შეუძლია დაგვაწერინოს "ბიძია თომას ქოხის" მსგავსი წიგნი, ან წაგვაკითხოს მსგავსი წიგნი. გონიერებამ შეიძლება შეგვაქმნევინოს ჩვეულებები, ტაბუები და კანონები, რომლებიც შეგვზღუდავს ვიმოქმედოთ იმპულსურად, როცა, როგორც რაციონალური არსებები, ვგრძნობთ, რომ უნდა ვიყოთ შეზღუდულები.


This is what a constitution is.	სწორედ ესაა კონსტიტუცია.


A constitution is something which was set up in the past that applies now in the present, and what it says is, no matter how much we might to reelect a popular president for a third term, no matter how much white Americans might choose to feel that they want to reinstate the institution of slavery, we can't.	კონსტიტუცია წარსულში შეიმუშავეს და მას ამჟამად ვიყენებთ. ის გვეუბნება, რომ არ აქვს მნიშვნელობა, თუ რამდენად გვსურს, ერთი ადამიანის მესამე ვადით პრეზიდენტად არჩევა. არ აქვს მნიშვნელობა, თუ რამდენად შეიძლება სურდეთ თეთრკანიან ამერიკელებს მონობის აღდგენა, ჩვენ ამას ვერ შევძლებთ.


We have bound ourselves.	ჩვენ საკუთარი თავები შევზღუდეთ.


And we bind ourselves in other ways as well.	ჩვენ სხვა რამეებშიც შევიზღუდეთ თავები.


We know that when it comes to choosing somebody for a job, for an award, we are strongly biased by their race, we are biased by their gender, we are biased by how attractive they are, and sometimes we might say, "Well fine, that's the way it should be."	ჩვენ ვიცით, რომ სამსახურში ვიღაცის აყვანის, ან ჯილდოს მიცემის დროს ჩვენ მიკერძოებულები ვართ მათი რასის, მათი სქესის და მათი გარეგნობის მიხედვით. ამაზე ზოგჯერ შეიძლება ვთქვათ: "კარგი, ასეც უნდა იყოს",


But other times we say, "This is wrong."	მაგრამ ზოგჯერ ვიტყვით: "ეს არასწორია"


And so to combat this, we don't just try harder, but rather what we do is we set up situations where these other sources of information can't bias us, which is why many orchestras audition musicians behind screens, so the only information they have is the information they believe should matter.	და ამასთან ბრძოლისთვის, ჩვენ არა მხოლოდ მეტ ძალას ვატანთ თავს, არამედ ისეთ პირობებს ვქმნით, სადაც ეს სხვა ინფორმაციის წყაროები ჩვენზე გავლენას ვერ მოახდენს. ამიტომ არის, რომ ბევრი ორკესტრი მუსიკოსებს გასასინჯად ფარდის უკნიდან უსმენს, იმისთვის რომ მხოლოდ ის ინფორმაცია მიიღონ, რაც ფიქრობენ რომ მნიშვნელოვანია.


I think prejudice and bias illustrate a fundamental duality of human nature.	ვფიქრობ წინასწარგანწყობა და მიკერძოება ადამიანური ბუნების ფუნდამენტურ ორსახობას აჩვენებს.


We have gut feelings, instincts, emotions, and they affect our judgments and our actions for good and for evil, but we are also capable of rational deliberation and intelligent planning, and we can use these to, in some cases, accelerate and nourish our emotions, and in other cases staunch them.	ჩვენ გვაქვს შინაგანი გრძნობები, ინსტინქტები, ემოციები და ისინი მოქმედებენ ჩვენს განსჯაზე და ქმედებაზე. გვიბიძგებენ კარგისკენ, ან ცუდისკენ, მაგრამ ჩვენ ასევე გონივრული განზრახვის, ინტელექტუალური დაგეგმვის უნარი გვაქვს. ჩვენ შეგვიძლია ისინი ზოგჯერ ემოციების კვების და გაძლიერებისთვის გამოვიყენოთ, ზოგჯერ კი - მათი ჩახშობისთვის.


And it's in this way that reason helps us create a better world.	ამდენად, გონიერება გვეხმარება შევცვალოთ სამყარო უკეთესობისკენ


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Right now you have a movie playing inside your head.	ამ წამს თქვენ თავში ფილმია გაშვებული.


It's an amazing multi-track movie.	ეს საოცარი მრავალნაკადიანი ფილმია.


It has 3D vision and surround sound for what you're seeing and hearing right now, but that's just the start of it.	ის სამგანზომილებიანია, სივრცული ხმით, იმაზე რასაც ხედავთ და გესმით ამჟამად. მაგრამ ეს მხოლოდ დასაწყისია.


Your movie has smell and taste and touch.	თქვენს ფილმს აქვს სუნი, გემო და შეხება.


It has a sense of your body, pain, hunger, orgasms.	მას აქვს თქვენი სხეულის შეგრძნება, ტკივილი, შიმშილი, ორგაზმი.


It has emotions, anger and happiness.	მას აქვს ემოციები, სიბრაზე და ბედნიერება.


It has memories, like scenes from your childhood playing before you.	მას აქვს მეხსიერება. მაგალითად თქვენი ბავშვობის მოგონებები, რომელიც გახსენდებათ.


And it has this constant voiceover narrative in your stream of conscious thinking.	და მას ახლავს მუდმივი ხმა, ცნობიერების თქვენ ნაკადში.


At the heart of this movie is you experiencing all this directly.	ამ ფილმის შუაგულში თქვენ ხართ, რომელიც ამ ყველაფერს უშუალოდ გამოცდით.


This movie is your stream of consciousness, the subject of experience of the mind and the world.	ეს ფილმი თქვენი ცნობიერების ნაკადია. სუბიექტი, რომელიც გონებას და მსოფლიოს შეიგრძნობს.


Consciousness is one of the fundamental facts of human existence.	ცნობიერება ადამიანის არსებობის, ერთ-ერთი ფუნდამენტური ფაქტია.


Each of us is conscious.	ყოველი ჩვენგანი ცნობიერია.


We all have our own inner movie, you and you and you.	ჩვენ ყველას გვაქვს საკუთარი შიდა ფილმი. თქვენც, თქვენც და თქვენც,


There's nothing we know about more directly.	სხვა არაფერთან გვაქვს ამაზე უშუალო შეხება.


At least, I know about my consciousness directly.	სულ ცოტა საკუთარ ცნობიერებასთან უშუალო შეხებაში ვარ,


I can't be certain that you guys are conscious.	დარწმუნებული არ ვარ თქვენ ცნობიერებაზე.


Consciousness also is what makes life worth living.	ცნობიერება ასევე ისაა, რაც ღირებულს ხდის ცხოვრებას.


If we weren't conscious, nothing in our lives would have meaning or value.	ცნობიერები რომ არ ვიყოთ, არაფერს ექნებოდა აზრი და ფასი ჩვენ ცხოვრებაში.


But at the same time, it's the most mysterious phenomenon in the universe.	მაგრამ ამავე დროს, ცნობიერება ყველაზე იდუმალი მოვლენაა სამყაროში.


Why are we conscious?	რატომ ვართ ცნობიერები?


Why do we have these inner movies?	რატომ გვაქვს ეს შიდა ფილმი?


Why aren't we just robots who process all this input, produce all that output, without experiencing the inner movie at all?	რატომ არ ვართ უბრალოდ რობოტები, რომლებიც ყველა შემავალ სიგნალს ამუშავებენ და საპასუხო რეაქციას აბრუნებენ, რამე შიდა ფილმის შეგრძნების გარეშე?


Right now, nobody knows the answers to those questions.	ამჟამად ამ კითხვებზე პასუხი არავინ იცის.


I'm going to suggest that to integrate consciousness into science, some radical ideas may be needed.	მინდა გითხრათ, რომ ცნობიერების მეცნიერებაში ინტეგრირებისთვის, გარკვეული რადიკალური იდეები შეიძლება იყოს საჭირო.


Some people say a science of consciousness is impossible.	ზოგი ამბობს, რომ ცნობიერების მეცნიერული შესწავლა შეუძლებელია.


Science, by its nature, is objective.	მეცნიერება თავისი არსით ობიექტურია.


Consciousness, by its nature, is subjective.	ცნობიერება კი, თავისი არსით - სუბიექტური.


So there can never be a science of consciousness.	ამიტომ შეუძლებელია არსებობდეს ცნობიერების მეცნიერება.


For much of the 20th century, that view held sway.	მე-20 საუკუნეში უმეტესად ეს მოსაზრება დომინირებდა.


Psychologists studied behavior objectively, neuroscientists studied the brain objectively, and nobody even mentioned consciousness.	ფსიქოლოგები ქცევებს ობიექტურად იკვლევდნენ, ნეირომეცნერები ტვინს ობიექტურად იკვლევდნენ და ცნობიერებას არავინ არც კი ახსენებდა.


Even 30 years ago, when TED got started, there was very little scientific work on consciousness.	30 წლის წინაც კი, როცა TED შეიქმნა, ძალიან ცოტა სამეცნიერო მასალა არსებობდა ცნობიერებაზე.


Now, about 20 years ago, all that began to change.	დაახლოებით 20 წლის წინ, ამ ყველაფრის ცვლილება დაიწყო.


Neuroscientists like Francis Crick and physicists like Roger Penrose said now is the time for science to attack consciousness.	ფრანსის კრიკისნაირმა ნეირომეცნიერებმა როჯერ პენროუზისნაირმა ფიზიკოსებმა თქვეს, რომ დროა მეცნიერებამ ცნობიერებას შეუტიოს.


And since then, there's been a real explosion, a flowering of scientific work on consciousness.	მას შემდეგ, ცნობიერებაზე სამეცნიერო მუშაობის ნამდვილი ბუმი დაიწყო.


And this work has been wonderful. It's been great.	ეს მუშაობა შესანიშნავი და დიდებულია,


But it also has some fundamental limitations so far.	მაგრამ მას ასევე ზოგიერთი ფუნდამენტური შეზღუდვა ახასიათებს ჯერ-ჯერობით.


The centerpiece of the science of consciousness in recent years has been the search for correlations, correlations between certain areas of the brain and certain states of consciousness.	ბოლო წლებში ცნობიერების მეცნიერებაში მთავარი მიმართულება არის კორელაციების ძიება. კორელაციების ძიება ტვინის გარკვეულ უბნებს და ცნობიერების გარკვეულ მდგომარეობებს შორის.


We saw some of this kind of work from Nancy Kanwisher and the wonderful work she presented just a few minutes ago.	ჩვენ ეს ვნახეთ, ნენსი კენვიშერის შესანიშნავ ნაშრომში, რომელიც მან რამდენიმე წუთის წინ წარმოადგინა.


Now we understand much better, for example, the kinds of brain areas that go along with the conscious experience of seeing faces or of feeling pain or of feeling happy.	ამჟამად ჩვენ ბევრად უკეთ ვიცით, მაგალითად, ტვინის ის ნაწილები, რომლებიც სახეების დანახვის ცნობიერ შეგრძნებებს შეესბამება, ან ტკივილის შეგრძნებებს, ან ბედნიერების განცდებს.


But this is still a science of correlations.	მაგრამ ეს ისევ კორელაციების მეცნიერებაა.


It's not a science of explanations.	ეს არაა ახსნების მეცნიერება.


We know that these brain areas go along with certain kinds of conscious experience, but we don't know why they do.	ჩვენ ვიცით, რომ ტვინის ეს ნაწილები გარკვეულ ცნობიერ გამოცდილებას შეესაბამება, მაგრამ არ ვიცით რატომაა ასე.


I like to put this by saying that this kind of work from neuroscience is answering some of the questions we want answered about consciousness, the questions about what certain brain areas do and what they correlate with.	ამაზე ვამბობ ხოლმე, რომ ასეთი ნეირომეცნიერება პასუხსობს ზოგიერთ კითხვებს, რომლებიც გაგვაჩნია ცნობიერებაზე. კითხვებს იმაზე, თუ რას აკეთებენ ტვინის გარკვეული უბნები და რასთან არიან კორელაციაში,


But in a certain sense, those are the easy problems.	მაგრამ გარკვეული აზრით, ეს მარტივი პრობლემებია.


No knock on the neuroscientists.	ნეირომეცნიერებს არ ვაკნინებ.


There are no truly easy problems with consciousness.	სინამდვილეში ცნობიერებაში არ არსებობს მარტივი პრობლემები,


But it doesn't address the real mystery at the core of this subject: why is it that all that physical processing in a brain should be accompanied by consciousness at all?	მაგრამ ეს კვლევები არ ეხმიანება რეალურ იდუმალებას, რომელიც მთავარია ამ საკითხში: რატომ უნდა ახლავდეს ტვინში ყველა ფიზიკური პროცესს საერთოდ ცნობიერება?


Why is there this inner subjective movie?	რატომ არსებობს ეს შიდა სუბიექტური ფილმი?


Right now, we don't really have a bead on that.	ამჟამად ჩვენ ნამდვილად არ გვაქვს წარმოდგენა ამაზე.


And you might say, let's just give neuroscience a few years.	თქვენ შეიძლება თქვათ, მივცეთ ნეირომეცნიერებას რამდენიმე წელი და აღმოჩნდება,


It'll turn out to be another emergent phenomenon like traffic jams, like hurricanes, like life, and we'll figure it out.	რომ ეს ელემენტებისგან წარმოქმნილი მორიგი გაუთვალისწინებელი მოვლენაა, როგორც საცობები, ან ქარიშხალი, როგორც სიცოცხლე და ასე გავარკვევთ.


The classical cases of emergence are all cases of emergent behavior, how a traffic jam behaves, how a hurricane functions, how a living organism reproduces and adapts and metabolizes, all questions about objective functioning.	ასეთი გაუთვალისწინებელი მოვლენის კლასიკური შემთხვევები ყველა ქცევითია, როგორ იქცევა საცობი, როგორ ფუნქციონირებს ქარიშხალი, როგორ მრავლდებიან ცოცხალი ორგანიზმები, როგორ განიცდიან ადაპტაციას და მეტაბოლიზმს. ყველა კითხვა ობიექტურ ფუნქციონირებაზეა.


You could apply that to the human brain in explaining some of the behaviors and the functions of the human brain as emergent phenomena: how we walk, how we talk, how we play chess, all these questions about behavior.	შეიძლება ეს ადამიანის ტვინზე გამოიყენო, რაღაც ქცევების და ადამიანის ტვინის ფუნქციების, როგორც გაუთვალისწინებელი მოვლენის ასახსნელად: როგორ დავდივართ, როგორ ვლაპარაკობთ, როგორ ვთამაშობთ ჭადრაკს, ქცევების შესახებ ყველა ამ კითხვის საპასუხოდ.


But when it comes to consciousness, questions about behavior are among the easy problems.	მაგრამ როცა საქმე ცნობიერებაზე მიდგება, კითხვები ქცევაზე, მარტივ პრობლემებს ეკუთვნის.