This is a simulation that uses graphics, but other people find motivating what money can buy, not just numbers.	ეს სიმულაციური მოდელი გრაფიკულ გამოსახულებებს იყენებს. ზოგ ადამიანს ის უფრო აინტერესებს ნახოს თუ რის ყიდვას შეძლებს, არა მხოლოდ რიცხვები.


So here I made a distribution builder where instead of showing numerical outcomes, I show people what those outcomes will get you, in particular apartments that you can afford if you're retiring on 3,000, 2,500, 2,000 dollars per month and so on.	ამიტომ გავაკეთე განაწილების ინსტრუმენტი რომელიც ფულის რაოდენობას კი არ აჩვენებს, არამედ იმას თუ რა შეიძლება ამ ფულით იყიდო - კერძოდ როგორ ბინაში შეძლებ იცხოვრო თუკი პენსიაზე შენი შემოსავალი თვეში არის 3000, 2500, 2000 და ა.შ. დოლარი.


As you move down the ladder of apartments, you see that they get worse and worse.	რაც უფრო ქვემოთ ჩამოდიხარ შემოსავლის კიბეზე, მით უფრო უარესი ბინები გერგება.


Some of them look like places I lived in as a graduate student.	ზოგი მათგანი ჩემი სტუდენტობის საცხოვრებელს მაგონებს.


And as you get to the very bottom, you're faced with the unfortunate reality that if you don't save anything for retirement, you won't be able to afford any housing at all.	სულ ქვემოთ რომ ჩამოხვალ, იმ უბადრუკ რეალობას აწყდები, რომელსაც მიიღებ თუკი ფულს საერთოდაც არ დაზოგავ საპენსიოდ და სახლი სულაც არ გექნება.


Those are actual pictures of actual apartments renting for that amount as advertised on the Internet.	ეს რეალური ფოტოებია ბინების, რომლებიც ამ ფასებად ქირავდება ინტერნეტის საშუალებით.


The last thing I'll show you, the last behavioral time machine, is something that I created with Hal Hershfield, who was introduced to me by my coauthor on a previous project, Bill Sharpe.	ახლა კი ბოლო რამეს გაჩვენებთ. ბოლო ქცევის სიმულატორი, რომელიც ჰალ ჰერშფილდთან ერთად შევქმენი, რომელიც წინა პროექტზე ჩემმა თანაავტორმა, ბილ შარფმა გამაცნო.


And what it is is an exploration into virtual reality.	ეს არის ვირტუალურ რეალობაში შესვლა.


So what we do is we take pictures of people -- in this case, college-age people -- and we use software to age them and show these people what they'll look like when they're 60, 70, 80 years old.	აი, რას ვაკეთებთ. ადამიანებს ვუღებთ სურათებს, ამ შემთხვევაში კოლეჯის სტუდენტებს - და კომპიუტერის საშუალებით ვაბერებთ რომ დავანახოთ ამ ხალხს, თუ როგორები იქნებიან 60, 70 ან 80 წლის ასაკში.


And we try to test whether actually assisting your imagination by looking at the face of your future self can change you investment behavior.	ჩვენ ვცდილობთ დავადგინოთ, ცვლის თუ არა ადამიანების დაზოგვისა და ინვესტირების ქცევას ასაკში საკუთარი თავის ხილვა.


So this is one of our experiments.	აი, ერთერთი ჩვენი ექსპერიმენტი.


Here we see the face of the young subject on the left.	ჩვენ ვხედავთ ახალგაზრდა პირის ფოტოს მარცხნივ.


He's given a control that allows him to adjust his savings rate.	ის აკონტროლებს იმას თუ რამდენს დაზოგავს.


As he moves his savings rate down, it means that he's saving zero when it's all the way here at the left.	რაც უფრო მარცხნივ მოძრაობს, მით ნაკლებს ზოგავს და უკიდურეს მარცხენა წერტილში - ნულს.


You can see his current annual income -- this is the percentage of his paycheck that he can take home today -- is quite high, 91 percent, but his retirement income is quite low.	თქვენ ხედავთ მის დღევანდელ შემოსავალს - ეს მისი ხელფასის ის ნაწილია, რომელსაც ის დღეს იყენებს - საკმაოდ მაღალია - 91%, ამ დროს მისი საპენსიო შემოსავალი ძალიან დაბალია.


He's going to retire on 44 percent of what he earned while he was working.	პენსიაზე მას მისი დღევანდელი შემოსავლის 44% ექნება მხოლოდ.


If he saves the maximum legal amount, his retirement income goes up, but he's unhappy because now he has less money on the left-hand side to spend today.	თუკი ის ნებადართულ მაქსიმუმს დაზოგავს დღეს, მისი საპენსიო შემოსავლებიც გაიზრდება, მაგრამ ეს არ მოსწონს, იმიტომ, რომ დღეს სახარჯად ნაკლები ფული რჩება - მარცხენა მხარეს.


Other conditions show people the future self.	მეორე შემთხვევაში ადამიანები თავის მომავალ “მე”-ს ხედავენ.


And from the future self's point of view, everything is in reverse.	მომავალი “მე”-ს გადმოსახედიდან, ყველაფერი პირიქითაა.


If you save very little, the future self is unhappy living on 44 percent of the income.	თუ ძალიან ცოტას დაზოგავ, მომავალი “მე” უკმაყოფლოა და არ მოსწონს 44%-ზე ცხოვრება.


Whereas if the present self saves a lot, the future self is delighted, where the income is close up near 100 percent.	მაშინ როცა, თუკი დღევანდელი “მე” ბევრს ზოგავს, მომავალი “მე” აღფრთოვანებულია, როცა მისი შემოსავალი დღევანდელი შემოსავლის 100%-ს უახლოვდება.


To bring this to a wider audience, I've been working with Hal and Allianz to create something we call the behavioral time machine, in which you not only get to see yourself in the future, but you get to see anticipated emotional reactions to different levels of retirement wealth.	ფართო აუდიტორიისთვის რომ მეჩვენებინა, ჰალთან და ელიანზთან ერთად ვიმუშავე და შევქმენით ე.წ. ქცევითი დროის მანქანა, რომელშიც შენ არა მხოლოდ ხედავ საკუთარ თავს მომავალში, არამედ ასევე ხედავ მის მოსალოდნელ ემოციურ რეაქციებს საპენსიო ასაკისთვის გამოზოგილი ფულის სხვდასხვა რაოდენობაზე.


So for instance, here is somebody using the tool.	აი, მაგალითად, ვიღაცა იყენებს ამ ინსტრუმენტს.


And just watch the facial expressions as they move the slider.	დააკვრიდით, როგორ იცვლება სახის გამომეტყველება ნიშნულის მოძრაობასთან ერთად.


The younger face gets happier and happier, saving nothing.	რაც ნაკლებს ზოგავს, მით უფრო კმაყოფილია ახალგაზრდა სახე.


The older face is miserable.	ასაკოვანი სახე კი საწყალია.


And slowly, slowly we're bringing it up to a moderate savings rate.	აი ნელნელა ვზრდით დანაზოგებს საშუალო დონემდე


And then it's a high savings rate.	და ავდივართ დიდ დანაზოგებზე.


The younger face is getting unhappy.	ახალგაზრდა სახე უკმაყოფილო ხდება,


The older face is quite pleased with the decision.	ასაკოვანს კი მოსწონს ეს გადაწყვეტილება.


We're going to see if this has an effect on what people do.	გვაინტერესებს, ახდენს თუ არა ეს გავლენას ადამიანების ქცევაზე.


And what's nice about it is it's not something that biasing people actually, because as one face smiles, the other face frowns.	კარგი ისაა, რომ ეს პროგრამა მიკერძოების საშუალებას არ იძლევა, იმიტომ, რომ როცა ერთი სახე კმაყოფილია, მეორე იჭმუხნება.


It's not telling you which way to put the slider, it's just reminding you that you are connected to and legally tied to this future self.	ის არ გკარნახობს, რა მიმართულებით ამოძრავო ნიშნული. ის უბრალოდ შეგახსენებს, რომ შენ დაკავშირებული და სამართლებრივადაც მიბმული ხარ საკუთარ მომავალ “მე”-სთან.


Your decisions today are going to determine its well-being.	შენი გადაწყვეტილება დღეს განსაზღვრავს მის კეთილდღეობას.


And that's something that's easy to forget.	ეს საკმაოდ ადვილად გვავიწყდება ხოლმე.


This use of virtual reality is not just good for making people look older.	ვირტუალური რეალობის გამოყენება მარტო იმისთვის კი არ გამოდგება, რომ ადამიანები „დავაბეროთ“.


There are programs you can get to see how people might look if they smoke, if they get too much exposure to the sun, if they gain weight and so on.	შეგვიძლია ვნახოთ, როგორ იცვლება სახე ხანგრძლივი მოწევის, მზეზე ჭარბად ყოფნის, წონის მომატების და სხვა რაღაცეების შედეგად.


And what's good is, unlike in the experiments that Hal and myself ran with Russ Smith, you don't have to program these by yourself in order to see the virtual reality.	ეს კარგი იმიტომ არის, რომ ჰალისა და ჩემი ექსპერიმენტებისგან განსხვავებით, რომლებსაც რას სმითთან ერთად ვატარებდით, შენ თავად არ გჭირდება პროგრამირება, ვირტუალური რეალობა, რომ ნახო.


There are applications you can get on smartphones for just a few dollars that do the same thing.	სმარტფონების აპლიკაციები ზუსტად იგივეს აკეთებენ... სულ რამდენიმე დოლარად იყიდი.


This is actually a picture of Hal, my coauthor.	ეს ჰალის ფოტოა, ჩემი თანაავტორის.


You might recognize him from the previous demos.	წინა სურათებიდან იცნობდით.


And just for kicks we ran his picture through the balding, aging and weight gain software to see how he would look.	აი ასე, ვიხალისეთ, ხან გავამელოტეთ, ხან დავაბერეთ და ხან გავასუქეთ, რომ გვენახა, რა მოხდებოდა.


Hal is here, so I think we owe it to him as well as yourself to disabuse you of that last image.	ჰალი აქ არის და მგონი დროა მოვრჩეთ მისი სურათის ბოროტად გამოყენებას.


And I'll close it there.	მე კი ამაზე დავასრულებ.


On behalf of Hal and myself, I wish all the best to your present and future selves.	ჰალისა და ჩემი სახელით, ყველაფერს საუკეთესოს გისურვებთ თქვენ და თქვენ მომავალ “მე”-ებს.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


There have been many revolutions over the last century, but perhaps none as significant as the longevity revolution.	ბევრი რევოლუცია მოხდა, უკანასკნელი საუკუნის განმავლობაში, მაგრამ ალბათ არც ერთი იყო ისეთი მნიშვნელოვანი, როგორიც მოხდა სიცოცხლის გახანგრძლივებაში.


We are living on average today 34 years longer than our great-grandparents did -- think about that.	საშუალოდ ჩვენ ვცხოვრობთ 34 წლით უფრო მეტ ხანს, ვიდრე ჩვენი წინაპრები. დაუფიქრდით!


That's an entire second adult lifetime that's been added to our lifespan.	ეს მთელი ერთი ზრდასრული ცხოვრებაა, რომელიც მიემატა ჩვენს ცხოვრებას.


And yet, for the most part, our culture has not come to terms with what this means.	უმეტესწილად, ჯერ კიდევ ვერ გააცნობიერა ჩვენმა საზოგადოებამ თუ რას ნიშნავს ეს.


We're still living with the old paradigm of age as an arch.	ჩვენ ისევ ძველი პარადიგმით ვცხოვრობთ, ასაკი როგორც თაღი.


That's the metaphor, the old metaphor.	ეს მეტაფორაა, ძველი მეტაფორა.


You're born, you peak at midlife and decline into decrepitude.	ჩვენ ვიბადებით, შუა ასაკში ვაღწევთ პიკს და შემდგომ შკალა ქვევით მიდის.


(Laughter) Age as pathology.	(სიცილი) ასაკი როგორც პათოლოგია. დღეს უამრავი ადამიანი --


But many people today -- philosophers, artists, doctors, scientists -- are taking a new look at what I call "the third act" -- the last three decades of life.	ფილოსოფოსები, მხატვრები, ექიმები, მეცნიერები სხვანაირად უყურებენ იმას, რასაც მე ვეძახი მესამე აქტს სიცოცხლის ბოლო, მესამე დეკადას.


They realize that this is actually a developmental stage of life with its own significance, as different from midlife as adolescence is from childhood.	მათ გააცნობიერეს რომ ეს არის ცხოვრების განვითარების ეტაპი მთელი თავისი მნიშვნელობით -- რომელიც ისევე განსხვავდება შუა ასაკისგან როგორც მოზარდობა - ბავშვობისაგან.


And they are asking -- we should all be asking: How do we use this time?	და ისინი სვამენ კითხვას, რომელიც ჩვენც უნდა დავსვათ -- როგორ გამოვიყენოთ ეს დრო?


How do we live it successfully?	როგორ გამოვიყენოთ ის წარმატებით და სასარგებლოდ?


What is the appropriate new metaphor for aging?	რა იქნება ახალი შესაფერისი მეტაფორა ამ ასაკისთვის?


I've spent the last year researching and writing about this subject.	ბოლო რამდენიმე წელი ამ საკითხზე კვლევას და წერას დავუთმე


And I have come to find that a more appropriate metaphor for aging is a staircase -- the upward ascension of the human spirit, bringing us into wisdom, wholeness, and authenticity.	და მივაგენი უფრო შესაფერის მეტაფორას ამ ასაკისთვის - - კიბე ადამიანის სულის განვითარების სიბრძნის ასაკი, სინამდვილის ასაკი.


Age not at all as pathology.	ასაკი არაა პათოლოგია


Age as potential.	ასაკი არის პოტენციალი, შესაძლებლობა


And guess what?	და იცით რა?


This potential is not for the lucky few.	ეს შესაძლებლობა მხოლოდ რჩეულებს არ ეძლევათ.


It turns out, most people over 50 feel better, are less stressed, less hostile, less anxious.	როგორც აღმოჩნდა, 50-ს გადაცილებული ადამიანების უმეტესობა უკეთესად გრძნობს თავს, ნაკლებად სტრესულია ნაკლებად მტრულად განწყობილი და მშფოთვარე.


We tend to see commonalities more than differences.	ჩვენ უფრო მიდრეკილნი ვართ დავინახოთ მსგავსება ვიდრე განსხვავება.


Some of the studies even say we're happier.	კვლევების ნაწილი ამბობს რომ, ამ ასაკში უფრო ბედნიერნი ვართ,


(Laughter) This is not what I expected, trust me.	ამას არ ველოდი, დამიჯერეთ. მე დეპრესიული წარსულიდან მოვდივარ.


As I was approaching my late 40s, when I would wake up in the morning, my first six thoughts would all be negative.	როდესაც 40-ს მივაღწიე დილით ადგომისას ჩემი პირველი ექვსი აზრი, რომელიც თავში მომდიოდა იყო ნგატიური. და შემეშინდა.


And I got scared.	ვიფიქრე ო, ღმერთო!


I thought, "Oh my gosh. I'm going to become a crotchety old lady."	მე კაპრიზიანი მოხუცი ვხდები.


But now that I am actually smack-dab in the middle of my own third act, I realize I've never been happier.	მაგრამ ახლა, როდესაც ჩემი მესამე აქტის შუაში ვარ, მივხვდი რომ არასოდეს ვყოფილვარ უფრო ბედნიერი.


I have such a powerful feeling of well-being.	ისეთი ძლიერი განცდა მაქვს საკუთარი ბედნიერების


And I've discovered that when you're inside oldness, as opposed to looking at it from the outside, fear subsides.	და აღმოვაჩინე, როდესაც ვბერდებით, ყველაფერი პირიქითაა, ვიდრე გარედან ჩანს, ქრება შიში,


You realize you're still yourself -- maybe even more so.	აცნობიერებ რომ ისევ ის ხარ ვინც იყავი, შეიძლება უფრო მეტადაც კი ვიდრე ოდესმე ყოფილხარ.


Picasso once said, "It takes a long time to become young."	ერთხელ პიკასომ თქვა: "ძალიან დიდი დრო ჭირდება რომ ახალგზრდა გახდე"


(Laughter) I don't want to romanticize aging.	(სიცილი) არ მინდა ამ ასაკის რომანტიზება მოვახდინო,


Obviously, there's no guarantee that it can be a time of fruition and growth.	რა თქმა უნდა არ არის გარანტია რომ ეს იქნება ზრდის და აყვავების ხანა. ბევრია დამოკიდებული იღბალზე.


Some of it is a matter of luck.	ბევრი - გენეტიკაზე.


One third of it, in fact, is genetic.	ერთი მესამედი სწორედ გენეტიკაზეა დამოკიდებული.


And there isn't much we can do about that.	და ვერაფერს ვუზამთ ამას.


But that means that two-thirds of how well we do in the third act, we can do something about.	მაგრამ ეს ნიშნავს რომ ორი მესამედი იმისა თუ როგორ ვიქნებით მესამე აქტის განმავლობაში ჩვენზეა დამოკიდებული.


We're going to discuss what we can do to make these added years really successful, and use them to make a difference.	მოდით ვისაუბროთ რა შეგვიძლია გავაკეთოთ რომ ეს დამატებითი წლები წარმატებით გავატაროთ და გამოვიყენოთ ის განსხვავებულად.


Now, let me say something about the staircase, which may seem like an odd metaphor for seniors, given the fact that many seniors are challenged by stairs.	ნება მომეცით გითხრათ კიბეზე, რომელიც უფროსი ასაკის ადამიანებს შეიძლება უჩვეულოდ მეტაფორად მოეჩვენოთ თუ გავითვალისწინებთ რომ უმეტესობისთვის კიბე არის გამოწვევა


(Laughter) Myself included.	(სიცილი) ჩემი ჩათვლით.


As you may know, the entire world operates on a universal law: entropy, the second law of thermodynamics.	როგორც ალბათ იცით, მთელი სამყარო ფუნქციონირებს ერთი კანონით: ენთროპია, თერმოდინამიკის მეორე კანონი.


Entropy means that everything in the world -- everything -- is in a state of decline and decay -- the arch.	ენთროპია ნიშნავს, რომ ყველაფერი სამყაროში, ყველაფერი ინგრევა, ძველდება, ბერდება. თაღი.


There's only one exception to this universal law, and that is the human spirit, which can continue to evolve upwards, the staircase, bringing us into wholeness, authenticity, and wisdom.	მხოლოდ ერთი გამონაკლისია ამ უნივერსალურ კანონში ეს არის ადამიანის სული, რომელიც ვითარდება აგრძელებს სიცოცხლეს, ადის კიბეზე მივყავართ სიბრძნემდე, სულის სიმრთელემდე


And here's an example of what I mean.	ამის მაგალითი არსებობეს


This upward ascension can happen even in the face of extreme physical challenges.	ზევით სვლა, შესაძლებელია თუნდაც არასახარბიელო ფიზიკური პირობების შემთხვევაშიც


About three years ago, I read an article in the New York Times.	დაახლოებით სამი წლის წინ "ნიუ-იორკ ტაიმსში" წავიკითხე სტატია


It was about a man named Neil Selinger -- 57 years old, a retired lawyer, who had joined the writers' group at Sarah Lawrence, where he found his writer's voice.	ის იყო მამაკაცზე, ნილ სელინჯერზე -- 57 წლის, პენზიაზე გასულ იურისტზე -- რომელიც შეუერთდა მწერალთა ჯგუფს სარა ლოურენსის კოლეჯში, სადაც მან აღმოაჩინა მწერლის ნიჭი.


Two years later, he was diagnosed with ALS, commonly known as Lou Gehrig's disease.	ორი წლის შემდეგ, მას დაუსვეს ALS დიაგნოზი, ასევე ცნობილი როგორც Lou Gehrig - ს ავადმყოფობა.


It's a terrible disease. It's fatal.	ეს საშინელი ავადმყოფობაა, ფატალური.


It wastes the body, but the mind remains intact.	ის ანადგურებს სხეულს, მაშინ როდესაც გონება მუშაობს


In this article, Mr. Selinger wrote the following to describe what was happening to him.	ამ სტატიაში მისტერ სელინჯერი წერდა აღწერდა თუ რა ემართებოდა


And I quote: "As my muscles weakened, my writing became stronger.	ციტატა: "იმ დროს როცა ჩემი კუნთები სუსტდება ჩემი მწერლის უნარები ძლიერდება.


As I slowly lost my speech, I gained my voice.	თანდათან ვკარგავ მეტყველების უნარს მაგრამ მოვიპოვე ხმა


As I diminished, I grew.	ვქრები, მაგრამ ვიზრდები.


As I lost so much, I finally started to find myself."	ძალიან ბევრი დავკარგე, მაგრამ საბოლოოდ საკუთარი თავი ვიპოვე."


Neil Selinger, to me, is the embodiment of mounting the staircase in his third act.	ჩემთვის ნილ სელინჯერი კიბეზე ზევით ამავალი ადამიანის განსახიერებაა ცხოვრების მესამე აქტში.


Now we're all born with spirit, all of us, but sometimes it gets tamped down beneath the challenges of life, violence, abuse, neglect.	ჩვენ ყველა ვიბადებით სულით, ყველა, მაგრამ ზოგჯერ ვტყდებით სულიერად ცხოვრებისეული გამოწვევებისგან, ძალადობის, შეურაცხყოფის, უყურადღეობისგან.


Perhaps our parents suffered from depression.	ალბათ ჩვენი მშობლები დეპრესიისგან იტანჯებოდნენ ალბათ ჩვენი სიყვარულიც კი უჭირდათ


Perhaps they weren't able to love us beyond how we performed in the world.	იმის გამო თუ როგორ ვიქცეოდით.


Perhaps we still suffer from a psychic pain, a wound.	ალბათ ჩვენ კვლავ ვიტანჯებით ფიზიკური ტკივილებისგან.


Perhaps we feel that many of our relationships have not had closure.	შეგრძნება რომ ჩვენი უამრავი ურთიერთობა ჯერ კიდევ დაუმთავრებელია და ჩვენ თავს ვგრძნობთ ჩამოუყალიბებლად.


Perhaps the task of the third act is to finish up the task of finishing ourselves.	ალბათ სწორედ ეს თვითშემეცნებაა, რაც მესამე აქტში უნდა დავასრულოთ, უნდა დავასრულოთ საკუთარი თავები.


For me, it began as I was approaching my third act, my 60th birthday.	ჩემთვის ეს დაიწყო, როდესაც მესამე აქტს მივაღწიე, ჩემს მე-60 დაბადების დღეს.


How was I supposed to live it?	როგორ უნდა გავატარო ეს ეტაპი?


What was I supposed to accomplish in this final act?	რას უნდა მივაღწიო ამ დამამთავრებელ აქტში?


And I realized that, in order to know where I was going, I had to know where I'd been.	და მივხვდი, გარდა იმისა რომ უნდა მცოდნოდა საით მივდივარ, ასევე უნდა მცოდნოდა საიდან მოვედი.


And so I went back and I studied my first two acts, trying to see who I was then, who I really was, not who my parents or other people told me I was, or treated me like I was.	მოვიხედე უკან შევისწავლე ჩემი განვლილი პირველი ორი აქტი იმის ცდაში რომ მივმხვდარიყავი ვინ ვიყავი როგორი ვიყავი სინამდვილეში არა ის, რასაც ჩემი მშობლები და სხვა ადამიანები მეუბნებოდნენ რომ ვიყავი ან როგორც მექცეოდნენ ისინი. არამედ თუ ვინ ვიყავი მე?


But who was I?	ვინ იყვნენ ჩემი მშობლები,


Who were my parents -- not as parents, but as people?	არა როგორც მშობლები, არამედ როგორც ადამიანები


Who were my grandparents?	ვინ იყვნენ ჩემი ბებიები და ბაბუები?


How did they treat my parents?	როგორ ექცეოდნენ ჩემს მშობლებს?


These kinds of things.	და ამგვარი საკითხები.


I discovered, a couple of years later, that this process that I had gone through is called by psychologists "doing a life review."	რამოდენიმე წლის შემდეგ აღმოვაჩინე რომ ეს პროცესი რასაც მე გავდიოდი ფსიქოლოგიში ეწოდება განვლილი ცხოვრების მიმოხილვა


And they say it can give new significance and clarity and meaning to a person's life.	ისინი ამბობენ რომ ამან შეიძლება ახალი მნიშვნელობა სიცხადე და აზრი შესძინოს ადამიანის ცხოვრებას.


You may discover, as I did, that a lot of things that you used to think were your fault, a lot of things you used to think about yourself, really had nothing to do with you.	შეიძლება თქვენ, ისევე როგორც მე, აღმოაჩინოთ რომ უამრავი რამ რასაც ფიქრობდით, რასაც საკუთარ თავზე ფიქრობდით, საერთო არაფერი ქონდა თქვენთან.


It wasn't your fault; you're just fine.	თქვენი დანაშაული არ იყო , თქვენ სწორად მოიქეცით


And you're able to go back and forgive them.	თქვენ საშუალება გეძლევათ დაბრუნდეთ უკან წარსულში მიუტევოთ მათ,


And forgive yourself.	მიუტევოთ საკუთარ თავს. და ამგვარად შეგიძლიათ გაანთავისუფლოდ საკუთარი თავი


You're able to free yourself from your past.	წარსულისგან. თქვენ შეგიძლიათ შეცვალოთ თქვენი დამოკიდებულება


You can work to change your relationship to your past.	წარსულის მიმართ.


Now while I was writing about this, I came upon a book called "Man's Search for Meaning" by Viktor Frankl.	როდესაც ამაზე ვწერდი გადავეყარე წიგნს, სათაურით "ადამიანი საზრისის ძიებაში" ვიქტორ ფრანკლის ავტორობით. ვიქტორ ფრანკლი იყო გერმანელი ფსიქიატრი,


Viktor Frankl was a German psychiatrist who'd spent five years in a Nazi concentration camp.	რომელმაც ხუთი წელიწადი გაატარა საკონცენტრაციო ბანაკში


And he wrote that, while he was in the camp, he could tell, should they ever be released, which of the people would be OK, and which would not.	და დაწერა რომ ბანაკში ყოფნისას მას შეეძლო ეთქვა ვინ დააღწევდა თავს ბანაკს, ვინ იქნებოდა კარგად და ვინ არ იქნებოდა.


And he wrote this: "Everything you have in life can be taken from you except one thing: your freedom to choose how you will respond to the situation.	მან დაწერა: ყველაფერი რაც გაქვს ცხოვრებაში შეიძლება დაკარგო ერთი რამის გარდა, შენი არჩევანი თუ რა კუთხით შეხედავ სიტუაციას, მოვლენას.


This is what determines the quality of the life we've lived -- not whether we've been rich or poor, famous or unknown, healthy or suffering.	სწორედ ეს განსაზღვრავს ჩვენი განვლილი ცხოვრების ხარისხს -- არა ის მდიდრები ვართ თუ ღარიბები ცნობილები თუ უცნობები ჯანმრთელები თუ ნატანჯები.


What determines our quality of life is how we relate to these realities, what kind of meaning we assign them, what kind of attitude we cling to about them, what state of mind we allow them to trigger."	ის რაც ჩვენი ცხოვრების ხარისხს განსაზღვრავს არის ის თუ როგორ ვიღებთ ამ რეალობას, რა აზრს მივანიჭებთ მათ, რა დამოკიდებულება გვაქვს მათ მიმართ, როგორ სულიერ მდგომარეობას გვიქმნის ეს მოვლენები.


Perhaps the central purpose of the third act is to go back and to try, if appropriate, to change our relationship to the past.	ალბათ მესამე აქტი მთავარი მიზანია დავბრუნდეთ უკან და ვეცადოთ, თუ შესაძლებელია შევცვალოთ ჩვენი დამოკიდებულება წარსულის მიმართ.


It turns out that cognitive research shows when we are able to do this, it manifests neurologically -- neural pathways are created in the brain.	როგორც აღმოჩნდა შემეცნებითი კვლევები აჩვენებს, რომ როდესაც ამ პროცესს გავდივართ, ეს აისახება ნევროლოგიურად ახალი ნერვული ბილიკები ჩნდება ტვინში.


You see, if you have, over time, reacted negatively to past events and people, neural pathways are laid down by chemical and electrical signals that are sent through the brain.	თუ თქვენ რეაგირებთ წარსულ ფაქტებზე და ადამიანებზე ნეგატიურად ნერვული ბილოკების ახალი გზები იკვეთება, რომელიც ქიმიური და ელექტრონული სიგნალებს უშვებს ტვინში.


And over time, these neural pathways become hardwired.	დროთა განმავლობაში ეს ნერვული ბილიკები ძლიერდება ხდება ნორმა --


They become the norm -- even if it's bad for us, because it causes us stress and anxiety.	თუნდაც ეს ჩვენთვის ცუდი იყოს რადგან ის სტრესს და ნერვიულობას იწვევს.


If, however, we can go back and alter our relationship, re-vision our relationship to past people and events, neural pathways can change.	თუმცა, ჩვენ შეგვიძლია დავბრუნდეთ უკან და შევცვალოთ ჩვენი დამოკიდებულება გადავხედოთ ჩვენს დამოკიდებულებებს წარსულ ადამიანებზე და მოვლენებზე და ეს ბილიკები შეიძლება შეიცვალოს.


And if we can maintain the more positive feelings about the past, that becomes the new norm.	და თუ მოვახერხებთ, რომ პოზიტიური შეგრძნებები გვქონდეს წარსულთან მიმართებაში ეს ახალი ნორმა გახდება.


It's like resetting a thermostat.	ეს თერმომეტრზე ტემპერატურის ვარდნას გავს.


It's not having experiences that makes us wise.	გამოცდილება კი არ გვაბრძენებს,


It's reflecting on the experiences that we've had that makes us wise and that helps us become whole, brings wisdom and authenticity.	ის რეაქცია რაც ამ გამოცდილებასთან მიმართებაში გვაქვს, გვაბრძენებს და გვეხმარება სიმშვიდის და სრულყოფის მიღწევაში.


It helps us become what we might have been.	და გვეხმარება გავხდეთ ისინი ვინც ვიყავით.


Women start off whole, don't we?	ქალები თავიდან კარგად ვიწყებთ, არა?


I mean, as girls, we're feisty -- "Yeah? Who says?"	ვგულისხმობ რომ გოგოები უფრო თავდაჯერებულები ვართ


(Laughter) We have agency.	დიდი ძალა და ენერგია გვაქვს. თავად ვართ მთავარი ობიექტი საკუთარ ცხოვრებაში.


We are the subjects of our own lives.	მაგრამ ძალიან ხშირად,


But very often, many, if not most of us, when we hit puberty, we start worrying about fitting in and being popular.	ბევრი, თუ უმეტესობა არა, ჩვენი სექსუალური სიმწიფის დროს ვიწყებთ საკუთარი თავის დამკვიდრებას საზოგადოებაში და პოპულარობაზე ფიქრს.


And we become the subjects and objects of other people's lives.	და ჩვენ ვხდებით სხვების ცხოვრების ობიექტები და სუბიექტები


But now, in our third acts, it may be possible for us to circle back to where we started, and know it for the first time.	მაგრამ ახლა, ჩვენი ცხოვრების მესამე აქტში, შესაძლებელია წავიდეთ წრეზე, საიდანაც დავიწყეთ და თავიდან განვიცადოთ. და თუ ამას შევძლებთ,


And if we can do that, it will not just be for ourselves.	ეს იქნება, არა მხოლოდ საკუთარი თავისთვის.


Older women are the largest demographic in the world.	ასაკიანი ქალები ყველაზე ფართო დემოგრაფიული ჯგუფია დედამიწაზე.


If we can go back and redefine ourselves and become whole, this will create a cultural shift in the world, and it will give an example to younger generations so that they can reconceive their own lifespan.	თუ დავბრუნდებით უკან და გადავაფასებთ საკუთარ თავს გავხდებით მეტად სრულყოფილები, ეს იქნება კულტურული ბიძგი სამყაროსთვის მისცემს მაგალითს ახალ თაობას რათა მათ გადახედონ და გადააფასონ საკუთარი ცხოვრება


Thank you very much.	დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


When I was seven years old and my sister was just five years old, we were playing on top of a bunk bed.	როდესაც 7 წლის ვიყავი, ჩემი და კი მხოლოდ 5 წლის იყო, ჩვენს ორსართულიან საწოლზე ვთამაშობდით ხოლმე.


I was two years older than my sister at the time -- I mean, I'm two years older than her now -- but at the time it meant she had to do everything that I wanted to do, and I wanted to play war.	მაშინ ჩემს დაზე 2 წლით უფროსი ვიყავი ანუ, ახლაც მასზე ორი წლით უფროსი ვარ, მაგრამ მაშინ ეს იმას ნიშნავდა, რომ მას იმის გაკეთება უწევდა რაც მე მსურდა, და მე ომობანას თამაში მინდოდა.


So we were up on top of our bunk beds.	ჰოდა, ჩვენი ორსართულიანი საწოლის თავზე ვართ


And on one side of the bunk bed, I had put out all of my G.I. Joe soldiers and weaponry.	და საწოლის ერთ მხარეს მომიწია "ჯი აი ჯოს" ყველა ჯარისკაცისა და სრული შეიარაღების მობილიზაცია.


And on the other side were all my sister's My Little Ponies ready for a cavalry charge.	საწოლის მეორე მხარეს კი ჩემი დის ყველა "ჩემი პატარა პონი" მზად იყო იერიშისთვის.


There are differing accounts of what actually happened that afternoon, but since my sister is not here with us today, let me tell you the true story -- (Laughter) which is my sister's a little on the clumsy side.	რამდენიმე ვერსიაა იმის შესახებ თუ რეალურად რა მოხდა იმ შუადღეს, მაგრამ ვინაიდან ჩემი და დღეს აქ არ იმყოფება ნება მიბოძეთ ამ ისტორიის რეალური ვერსია გიამბოთ (სიცილი) რომელიც ჩემი დის ცოტა მოუქნელ მხარეს წარმოაჩენს.


Somehow, without any help or push from her older brother at all, Amy disappeared off of the top of the bunk bed and landed with this crash on the floor.	როგორღაც, მისი უფროსი ძმის დახმარებისა და ხელის კვრის გარეშე, ემი საწოლის კიდიდან გაუჩინარდა და იატაკზე დაენარცხა.


I nervously peered over the side of the bed to see what had befallen my fallen sister and saw that she had landed painfully on her hands and knees on all fours on the ground.	აღელვებულმა გადავიხედე საწოლის კიდიდან, რომ დამენახა რა დაემართა ჩემს დაცემულ დას და დავინახე, რომ ხელებსა და მუხლებზე მტკივნეულად დაცემულიყო და ოთხივე კიდურით იატაკს ეყრდნობოდა.


I was nervous because my parents had charged me with making sure that my sister and I played as safely and as quietly as possible.	ძალიან განვიცადე, რადგან მშობლებმა დამავალეს ჩემი დისთვის მიმეხედა და მასთან მეთამაშა რაც შეიძლება უსაფრთხოდ და მშვიდად.


And seeing as how I had accidentally broken Amy's arm just one week before -- (Laughter) (Laughter ends) heroically pushing her out of the way of an oncoming imaginary sniper bullet, (Laughter) for which I have yet to be thanked, I was trying as hard as I could -- she didn't even see it coming -- I was trying hard to be on my best behavior.	იმწუთას თვალწინ მედგა სრულიად შემთხვევით როგორ მოვტეხე ემის ხელი სულ რაღაც ერთი კვირით ადრე (სიცილი) წარმოსახვითი სნაიპერის ტყვიისგან მისი გმირულად გადარჩენის მცდელობისას, (სიცილი) რომლისთვისაც ჯერაც არ მიმიღია დამსახურებული მადლობა, არადა ყველაფერი გავაკეთე - მას კი არც დაუნახავს მისკენ მიმართული საშიშროება - ამ ყველაფრის შემდეგ, მაქსიმუმს ვაკეთებდი, რომ საუკეთესოდ მოვქცეულიყავი.


And I saw my sister's face, this wail of pain and suffering and surprise threatening to erupt from her mouth and wake my parents from the long winter's nap for which they had settled.	და ამ დროს დავინახე ჩემი დის სახე, რომელსაც ტკივილი, ტანჯვა და გაოცება აღბეჭდვოდა და კივილის ამოხეთქვის საშიშროება, რომელიც მშობლებს გამოაღვიძებდა მათი გრძელი ზამთრისეული ძილისგან.


So I did the only thing my frantic seven year-old brain could think to do to avert this tragedy.	და მე ის ერთადერთი რამ გავაკეთე, რაც ჩემმა გასაოცარმა 7 წლის ტვინმა იმწუთას მოიფიქრა ამ ტრაგედიის თავიდან ასაცილებლად.


And if you have children, you've seen this hundreds of times.	და თუ თქვენც გყავთ ბავშვები, ეს მრავალჯერ გექნებათ ნანახი.


I said, "Amy, wait. Don't cry. Did you see how you landed?	ემის ვუთხარი: "მოიცადე, არ იტირო. დაინახე როგორ დაეცი?


No human lands on all fours like that.	ვერცერთი ადამიანი შეძლებს შენსავით დაეცეს ოთხივე კიდურზე.


Amy, I think this means you're a unicorn."	ემი, მე ვფიქრობ ეს ნიშნავს, რომ შენ უნიკორნი ხარ."


(Laughter) Now, that was cheating, because there was nothing she would want more than not to be Amy the hurt five year-old little sister, but Amy the special unicorn.	(სიცილი) რასაკვირველია, ეს ეშმაკობა იყო რადგან მას არაფერი სურდა იმაზე მეტად რომ 5 წლის ტკივილით აღსავსე ჩემი უმცოსი და ემი კი არ ყოფილიყო არამედ, ემი - განსაკუთრებული უნიკორნი.


Of course, this option was open to her brain at no point in the past.	რა თქმა უნდა ეს ვერსია მის ტვინში ამ მომენტამდე არ არსებობდა. და ნათლად დაინახავდით როგორ უმკლავდებოდა ჩემი საწყალი, მანიპულირებული და კონფლიქტს,


And you could see how my poor, manipulated sister faced conflict, as her little brain attempted to devote resources to feeling the pain and suffering and surprise she just experienced, or contemplating her new-found identity as a unicorn.	როდესაც მისი პატარა ტვინი ცდილობდა აერჩია, რომ გონებრივი რესურსი დაეთმო ტკივილის, ტანჯვისა და იმ გაოცებისთვის რომელიც იმწუთას დაეუფლა, თუ ჩაღრმავებოდა მის ახალ იდენტობას, როგორც უნიკორნი.


And the latter won.	და ამ უკანასკნელმა გაიმარჯვა.


Instead of crying or ceasing our play, instead of waking my parents, with all the negative consequences for me, a smile spread across her face and she scrambled back up onto the bunk bed with all the grace of a baby unicorn -- (Laughter) with one broken leg.	იმის მაგივრად, რომ ეტირა და თამაში შეეწყვიტა, იმის მაგივრად, რომ მშობლები გაეღვიძებინა, და ჩემთვის ყოველმხრივ უარყოფითი შედეგები მოეტანა, მის სახეზე ღიმილი გაკრთა და საწოლზე ამოძვრა მთელი მისი ახალდაბადებული უნიკორნის მოხდენილობით - (სიცილი) და ერთი მოტეხილი ფეხით.


What we stumbled across at this tender age of just five and seven -- we had no idea at the time -- was was going be at the vanguard of a scientific revolution occurring two decades later in the way that we look at the human brain.	ის რაც ჩვენ აღმოვაჩინეთ 5 და 7 წლის უმანკო ასაკში - და რასაც მაშინ ვერ ვაცნობიერებდით - იყო მოწინავე მეცნიერული რევოლუცია, რომელიც ორი ათწლეულის შემდეგ მოხდა ადამიანის ტვინის აღქმასთან მიმართებაში.


We had stumbled across something called positive psychology, which is the reason I'm here today and the reason that I wake up every morning.	ჩვენ მაშინ გადავაწყდით რაღაცას, რომელსაც პოზიტიური ფსიქოლოგია ჰქვია და რომელიც დღეს ჩემი აქ ყოფნის მთავარი მიზეზია და ყოველი ახალი დღის დაწყების სტიმულიც.


When I started talking about this research outside of academia, with companies and schools, the first thing they said to never do is to start with a graph.	როდესაც აკადემიური წრის გარეთ ამ კვლევაზე საუბარი დავიწყე, კომპანიებთან და სკოლებან, პირველი რაც მირჩიეს იყო, რომ საუბარი არ დამეწყო დიაგრამის ჩვენებით.


The first thing I want to do is start with a graph.	მაგრამ მაინც მინდა ამ დიაგრამით დავიწყო.


This graph looks boring, but it is the reason I get excited and wake up every morning.	ეს დიაგრამა მოსაწყენად გამოიყურება, მაგრამ ისაა ჩემი შთაგონების წყარო, რომლითაც ყოველ დილით ვიღვიძებ.


And this graph doesn't even mean anything; it's fake data.	და ეს დიაგრამა რამესაც კი არ ნიშნავს: ის ყალბი მონაცემებისგან შედგება.


What we found is -- (Laughter) If I got this data studying you, I would be thrilled, because there's a trend there, and that means that I can get published, which is all that really matters.	ჩვენ აღმოვაჩინეთ, რომ - (სიცილი) თუ ამ მონაცემებს თქვენს შესასწავლად გამოვიყენებდით, აღფრთოვანებული დავრჩებოდი, რადგან ამ მონაცემებში გარკვეული ტენდენციაა, და ეს ნიშნავს, რომ ჩემი კვლევა შეიძლება გამოქვეყნდეს, რაც რეალურად ყველაზე მნიშვნელოვანია.


There is one weird red dot above the curve, there's one weirdo in the room -- I know who you are, I saw you earlier -- that's no problem.	მრუდის ზემოთ ერთი უცნაური წითელი წერტილია, ოთახში ერთი უცნაური ადამიანია - ვიცი რომელიც ხარ, წეღან დაგინახე - მაგრამ პრობლემა არაა.


That's no problem, as most of you know, because I can just delete that dot.	ეს პრობლემა არაა, რადგან, როგორც უმრავლესობა თქვენგანმა იცის, მე უბრალოდ შემიძლია წავშალო ეს წერტილი.


I can delete that dot because that's clearly a measurement error.	მე შემიძლია წავშალო ეს წერტილი, რადგან ნათელია, რომ ის კვლევითი შეცდომაა.


And we know that's a measurement error because it's messing up my data.	და ვიცით, რომ ეს კვლევითი შეცდომაა, რადგან ჩემს მონაცემებს თავდაყირა აყენებს.


(Laughter) So one of the first things we teach people in economics, statistics, business and psychology courses is how, in a statistically valid way, do we eliminate the weirdos.	(სიცილი) ასე რომ, ერთერთი პირველი რამ რასაც ვასწავლით ეკონომიკაში, სტატისტიკაში, ბიზნესსა და ფსიქოლოგიაში, არის სტატისტიკურად გამართლებული გზით, უცნაური შემთხვევების აღკვეთა.


How do we eliminate the outliers so we can find the line of best fit?	როგორ მოვიშოროთ ცდომილებები, რომ უნაკლო მრუდი მივიღოთ?


Which is fantastic if I'm trying to find out how many Advil the average person should be taking -- two.	რაც შესანიშნავად გამომადგებოდა თუ ვეცდებოდი გამერკვია საშუალოდ რამდენი აბი "ადვილი" უნდა მიიღოს ადამიანმა - ორი.


But if I'm interested in your potential, or for happiness or productivity or energy or creativity, we're creating the cult of the average with science.	მაგრამ თუ მე თქვენი პოტენციალით, ან ბედნიერების ან პროდუქტიულობის, ან ენერგიის, ან შემოქმედებითობის დონით ვარ დაინტერესებული, მეცნიერებაში საშუალოს კულტს ვქმნით.


If I asked a question like, "How fast can a child learn how to read in a classroom?"	თუ მე გკითხავდით: "რამდენად სწრაფად შეუძლია ბავშვს კითხვის სწავლა კლასში"


scientists change the answer to "How fast does the average child learn how to read in that classroom?"	მეცნიერები ამ კითხვას შეცვლიდნენ: "რამდენად სწრაფად შეუძლია საშუალო შესაძლებლობის ბავშვს ისწავლის კითხვა კლასში?"


and we tailor the class towards the average.	და ჩვენ კლასს ვქმნით საშუალო შესაძლებლობების გარშემო.


If you fall below the average, then psychologists get thrilled, because that means you're depressed or have a disorder, or hopefully both.	თუ თქვენ საშუალოზე დაბლა დგახართ, ფსიქოლოგებს აღაფრთოვანებთ, რადგან ეს ნიშნავს, რომ თქვენ დეპრესია ან რაიმე სხვა აშლილობა გაქვთ, ან იმედია ორივე.


We're hoping for both because our business model is, if you come into a therapy session with one problem, we want to make sure you leave knowing you have ten, so you keep coming back.	ორივეს ვიმედოვნებთ, რადგან ჩვენი ბიზნეს მოდელის მიხედვით, თუ თერაპიაზე მხოლოდ ერთი პრობლემით მოხვალთ, ჩვენ ვუზრუნველყოფთ, წასვლისას გაიაზროთ, რომ ათი პრობლემა გაქვთ, რომ განაგრძოთ ჩვენთან ვიზიტები.


We'll go back into your childhood if necessary, but eventually we want to make you normal again.	თუ საჭიროა, თქვენს ბავშვობასაც დავუბრუნდებით, მაგრამ დროთა განმავლობაში გვინდა ისევ ნორმალურად გაქციოთ.


But normal is merely average.	მაგრამ ნორმალური უბრალოდ საშუალოს ნიშნავს.


And positive psychology posits that if we study what is merely average, we will remain merely average.	პოზიტიურ ფსიქოლოგიას მიაჩნია, რომ თუ ჩვენ უბრალოდ საშუალოს შევისწავლით, ჩვენც უბრალოდ საშუალო დავრჩებით.


Then instead of deleting those positive outliers, what I intentionally do is come into a population like this one and say, why?	ამიტომ, იმ პოზიტიური ცდომილებების წაშლის მაგივრად მე გამიზნულად ვურღმავდები მსგავს ადამიანებს და ვსვამ კითხვას: რატომ?


Why are some of you high above the curve in terms of intellectual, athletic, musical ability, creativity, energy levels, resiliency in the face of challenge, sense of humor?	რატომ დგახართ ზოგიერთი თქვენგანი მრუდიდან საკმაოდ მაღლა თქვენი ინტელექტუალური, ათლეტური და მუსიკალური შესაძლებლობებით, თქვენი შემოქმედებითობით, ენერგიის დონით, მდგრადობით გამოწვევების წინაშე, იუმორის გრძნობით?


Whatever it is, instead of deleting you, what I want to do is study you.	რომელიც არ უნდა იყოს, იმის მაგივრად რომ წაგშალოთ, მინდა შეგისწავლოთ.


Because maybe we can glean information, not just how to move people up to the average, but move the entire average up in our companies and schools worldwide.	რადგან იქნებ შევძლოთ, რომ მოვიძიოთ ინფორმაცია არა მხოლოდ იმაზე, თუ როგორ ავიყვანოთ ადამიანები საშუალოზე მაღლა, არამედ, როგორ ავწიოთ თავად საშუალო მარჟა, ჩვენს კომპანიებსა და სკოლებში, მსოფლიოს მასშტაბით.


The reason this graph is important to me is, on the news, the majority of the information is not positive.	მიზეზი იმისა, თუ რატომ არის ეს დიაგრამა ჩემთვის მნიშვნელოვანი წარმოდგენილია ახალ ამბებშიც - ინფორმაციის უმრავლესობა არ არის პოზიტიური.


in fact it's negative.	უფრო მეტიც, ის ნეგატიურია.


Most of it's about murder, corruption, diseases, natural disasters.	ინფორმაციის უმრავლესობა ეხება მკვლელობებს, კორუფციას, დაავადებებს, ბუნებრივ კატასტროფებს.


And very quickly, my brain starts to think that's the accurate ratio of negative to positive in the world.	და უნებლიედ, ჩვენი ტვინი იწყებს ფიქრს, რომ ზუსტად ესაა პოზიტივისა და ნეგატივის თანაფარდობა მსოფლიოში.


This creates "the medical school syndrome."	ამას კი "სამედიცინო სკოლის სინდრომთან" მივყავართ.


During the first year of medical training, as you read through a list of all the symptoms and diseases, suddenly you realize you have all of them.	სამედიცინოზე სწავლების პირველ წელს, როდესაც დაავადებების და მათი სიმპტომების სიას ეცნობი უეცრად აცნობიერებ რომ ყველა მათგანი გჭირს.


(Laughter) I have a brother in-law named Bobo, which is a whole other story.	(სიცილი) ჩემს სიძეს ჰქვია ბობო, რომელიც ცალკე ისტორიაა მოსაყოლად.


Bobo married Amy the unicorn.	ბობო დაქორწინებულია უნიკორნ ემიზე.


Bobo called me on the phone -- (Laughter) from Yale Medical School, and Bobo said, "Shawn, I have leprosy."	ერთხელაც ბობო მირეკავს ტელეფონზე - (სიცილი) იელის სამედიცინო სკოლიდან, და მეუბნება: "შონ, კეთრი მაქვს."


(Laughter) Which, even at Yale, is extraordinarily rare.	(სიცილი) რომელიც, იელშიც კი საოცრად იშვიათია.


But I had no idea how to console poor Bobo because he had just gotten over an entire week of menopause.	წარმოდგენა არ მქონდა როგორ მენუგეშებინა საცოდავი ბობო, რომელმაც სულ ცოტა ხნის წინ გადაიტანა ერთკვირიანი მენოპაუზა.


(Laughter) We're finding it's not necessarily the reality that shapes us, but the lens through which your brain views the world that shapes your reality.	(სიცილი) აღმოვაჩინეთ, რომ აუცილებლად რეალობა კი არ გვქმნის, არამედ თქვენს რეალობას ქმნის ის ლინზები, რომლითაც თქვენი ტვინი აღიქვამს სამყაროს.


And if we can change the lens, not only can we change your happiness, we can change every single educational and business outcome at the same time.	და თუ ჩვენ შევძლებთ ლინზები შევცვალოთ, ეს არამხოლოდ ჩვენს ბედნიერებას შეცვლის, არამედ თითოეული საგანმანათლებლო და ბიზნეს მიღწევების შეცვლასაც შევძლებთ.


I applied to Harvard on a dare.	ჰარვარდში გაბედულად გავაგზავნე განაცხადი.


I didn't expect to get in, and my family had no money for college.	არ ველოდი, რომ ჩავირიცხებოდი და არც ჩემს ოჯახს ჰქონდა ფული სწავლის გადასახადისთვის.


When I got a military scholarship two weeks later, they let me go.	ორი კვირის შემდეგ, როდესაც სამხედრო სტიპენდია მივიღე, მათ გამიშვეს.


Something that wasn't even a possibility became a reality.	ის რაც შესაძლებელიც კი არ იყო, რეალობა გახდა. ვვარაუდობდი, რომ ამას ყველა ჩემსავით პრივილეგიად აღიქვამდა


I assumed everyone there would see it as a privilege as well, that they'd be excited to be there.	და ყველას უხაროდა რომ იქ მოხვდა. აუდიტორიაშიც კი, რომელიც თქვენზე ჭკვიანი ადამიანებით იყო სავსე,


Even in a classroom full of people smarter than you, I felt you'd be happy just to be in that classroom.	ვფიქრობდი, რომ იქ ყოფნაც კი ბედნიერებას მოგგვრიდათ. მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ზოგი ადამიანი ნამდვილად განიცდიდა ამას, თუმცა


But what I found is, while some people experience that, when I graduated after my four years and then spent the next eight years living in the dorms with the students -- Harvard asked me to; I wasn't that guy.	4 წლიანი სწავლის შემდეგ და მას მერე რაც 8 წელი ვიცხოვრე სტუდენტთა საცხოვრებელში - ეს ჰარვარდმა მთხოვა - ეგ ტიპი არ ვიყავი. (სიცილი)


(Laughter) I was an officer to counsel students through the difficult four years.	სტუდენტთა მრჩეველი ვიყავი მათი რთული 4 წლის განმავლობაში


And in my research and my teaching, I found that these students, no matter how happy they were with their original success of getting into the school, two weeks later their brains were focused, not on the privilege of being there, nor on their philosophy or physics, but on the competition, the workload, the hassles, stresses, complaints.	და ჩემი კვლევისა და სწავლების პერიოდში აღმოვაჩინე, რომ ეს სტუდენტები, მნიშვნელობა არ აქვს რამდენად ბედნიერი იყვნენ, მათი პირვანდელი წარმატებით, რომ ჰარვადში ჩაირიცხნენ, ორი კვირის შემდეგ მათი ტვინი აქცენტს აკეთებდა არა იმ პრივილეგიაზე რომ ისინი აქ სწავლობდნენ, არც ფილოსოფიაზე და ფიზიკაზე, არამედ კონკურენციაზე, დატვირთვაზე, სურთულეებზე, სტრესზე, ჩივილებზე.


When I first went in there, I walked into the freshmen dining hall, which is where my friends from Waco, Texas, which is where I grew up -- I know some of you know this.	როდესაც პირველად პირველკურსელთა სასადილო დარბაზში შევაბიჯე სადაც ჩემი მეგობრები ვაკოდან, ტეხასის შტატიდან - ეს ის ადგილია სადაც გავიზარდე - ვიცი რომ ზოგიერთ თქვენგანს გაუგია სად არის - მეწვეოდნენ ხოლმე, მიმოიხედავდნენ და


When they'd visit, they'd look around, and say, "This dining hall looks like something out of Hogwart's."	იტყოდნენ "ეს სასადილო დარბაზი ჰოგვარტსს გავს ჰარი პოტერიდან"


It does, because that was Hogwart's and that's Harvard.	ნამდვილად გავს, რადგან ჰოგვარტსი ჰარი პოტერში ჰარვარდია.


And when they see this, they say, "Why do you waste your time studying happiness at Harvard?	შემდეგ ამას დაინახავდნენ და მკითხავდნენ: "შონ, რატომ ფლანგავ შენ დროს ჰარვარდში ბედნიერების შესასწავლად?


What does a Harvard student possibly have to be unhappy about?"	სერიოზულად, რამ შეიძლება გახადოს ჰარვარდის სტუდენტი უბედური?"


Embedded within that question is the key to understanding the science of happiness.	ზუსტად ამ კითხვას უკავშირდება ბედნიერების შესახებ მეცნიერების გასაღებიც.


Because what that question assumes is that our external world is predictive of our happiness levels, when in reality, if I know everything about your external world, I can only predict 10% of your long-term happiness.	რადგან კითხვა მოიცავს ვარაუდს, რომ გარემო განსაზღვრავს ჩვენი ბედნიერების დონეს მაშინ როცა რეალურად, მე რომც ყველაფერი ვიცოდე თქვენი გარემოს შესახებ მხოლოდ 10%-ით შევძლებ გამოვიცნო თქვენი სამომავლო ბედნიერების დონე.


90 percent of your long-term happiness is predicted not by the external world, but by the way your brain processes the world.	თქვენი სამომავლო ბედნიერების 90% არა არსებული გარემოთი არამედ იმით განისაზღვრება თუ როგორ აღიქვამს თქვენი ტვინი ამ გარემოს.


And if we change it, if we change our formula for happiness and success, we can change the way that we can then affect reality.	და თუ ჩვენ ამას შევცვლით, თუ ბედნიერებისა და წარმატების ფორმულას შევცვლით, რეალობის ჩვენეულ აღქმასაც შევცვლით.


What we found is that only 25% of job successes are predicted by IQ, 75 percent of job successes are predicted by your optimism levels, your social support and your ability to see stress as a challenge instead of as a threat.	ჩვენ აღმოვაჩინეთ, რომ პროფესიული წარმატების მხოლოდ 25%-ს განაპირობებს IQ, პროფესიული წარმატების 75% კი განპირობებულია თქვენი ოპტიმიზმის დონით, სოციალური მხარდაჭერით და თქვენი უნარით, შეხედოთ სტრესს როგორც გამოწვევას და არა საფრთხეს.


I talked to a New England boarding school, probably the most prestigious one, and they said, "We already know that.	როდესაც "ნიუ ინგლენდის" პანსიონს ვესაუბრე, რომელიც ერთერთი პრესტიჟული სკოლაა, მათ მითხრეს: "ჩვენ ეს კარგად ვიცით.


So every year, instead of just teaching our students, we have a wellness week.	სწორედ ამიტომ ყოველწლიურად ჩვეულებრივ სასწავლო პროცესთან ერთად, ჩვენ გვაქვს კეთილდღეობის კვირა.


And we're so excited. Monday night we have the world's leading expert will speak about adolescent depression.	და ამაღელვებელია, რომ ორშაბათ საღამოს გვესტუმრება მსოფლიოს წამყვანი ექსპერტი და ისაუბრებს ზრდასრულთა დეპრესიაზე. სამშაბათ საღამოს თემაა ძალადობა სკოლაში და ბულინგი.


Tuesday night it's school violence and bullying.	ოთხშაბათ საღამოს კვებით დარღვევებს შევეხებით.


Thursday night is illicit drug use.	ხუთშაბათს საღამოს - ნარკოტიკების მოხმარებას.


And Friday night we're trying to decide between risky sex or happiness."	აი პარასკევისთვის კი, ვცდილობთ არჩევანი გავაკეთოთ რისკიან სექსსა და ბედნიერებას შორის.


(Laughter) I said, "That's most people's Friday nights."	(სიცილი) მე ვუპასუხე: "ეგ ხომ ისეც ყველა ჩვენგანის პარასკევი საღამოს თემაა."


(Laughter) (Applause) Which I'm glad you liked, but they did not like that at all.	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) მიხარია, რომ ჩემი კომენტარი მოგეწონათ, მაგრამ მათ სულაც არ ჰქონიათ იგივე რეაქცია.


Silence on the phone.	სატელეფონო საუბრისას დუმილი ჩამოვარდა.


And into the silence, I said, "I'd be happy to speak at your school, but that's not a wellness week, that's a sickness week.	ეს დუმილი გამოვიყენე და დავამატე: "მოხარული ვიქნები თქვენს სკოლაში სიტყვით გამოვიდე, მაგრამ კეთილდღეობის კვირა კი არა, ავადმყოფობის კვირა გამოდის.


You've outlined all the negative things that can happen, but not talked about the positive."	თქვენ ყველა შესაძლო ნეგატიურ მოვლენას მოუყარეთ თავი და პოზიტიურზე სიტყვაც არ დაგიძრავთ."


The absence of disease is not health.	ავადმყოფობის არ არსებობა ჯანმრთელობას არ ნიშნავს.


Here's how we get to health: We need to reverse the formula for happiness and success.	ჯანმრთელობას კი აი ასე მივაღწევთ: ბედნიერებისა და წარმატების ფორმულა უნდა გადავანაცვლოთ.


In the last three years, I've traveled to 45 countries, working with schools and companies in the midst of an economic downturn.	ბოლო სამი წლის განმავლობაში 45 ქვეყანაში ვიმოგზაურე, ვმუშაობდი სკოლებთან და კომპანიებთან, ეკონომიკური კრიზისის შუაგულში.


And I found that most companies and schools follow a formula for success, which is this: If I work harder, I'll be more successful.	და მე აღმოვაჩინე, რომ კომპანიებისა და სკოლების უმრავლესობა წარმატების შემდეგ ფორმულას იყენებს: თუ უფრო მეტს ვიმუშავებ, უფრო წარმატებული ვიქნები.


And if I'm more successful, then I'll be happier.	და თუ მეტ წარმატებას მივაღწევ, უფრო ბედნიერიც ვიქნები.


That undergirds most of our parenting and managing styles, the way that we motivate our behavior.	ძალიან ხშირად ეს იდეა ჩვენი აღზრდისა და მართვის სტილშიც იკვეთება და ჩვენი ქცევის მოტივაციაშიც.


And the problem is it's scientifically broken and backwards for two reasons.	მაგრამ პრობლემა იმაშია, რომ ეს მეცნიერულად გაუმართავი და არასწორი მიდგომაა ორი მიზეზის გამო:


Every time your brain has a success, you just changed the goalpost of what success looked like.	ყოველ ჯერზე, როდესაც თქვენი ტვინი წარმატებას მიაღწევს, ის ცვლის წარმატების სამიზნეს.


You got good grades, now you have to get better grades, you got into a good school and after you get into a better one, you got a good job, now you have to get a better job, you hit your sales target, we're going to change it.	თუ კარგი ნიშნები უკვე მიიღეთ, ახლა უკეთესი ნიშნების მიღების დროა. კარგ უნივერსიტეტში ჩაირიცხეთ, შემდეგ უკეთესში ჩაირიცხებით. კარგი სამსახური იშოვნეთ, ახლა დროა უკეთესი ნახოთ. გაყიდვებში თქვენს მიზანს მიაღწიეთ, ახლა კი ახალი მიზნის დასახვის დროა. და თუ ბედნიერება წარმატების შემდეგ მდებარეობს, თქვენი ტვინი იქამდე ვერასდროს მიაღწევს.


And if happiness is on the opposite side of success, your brain never gets there.	როგორც საზოგადოება, ჩვენ მუდმივად გადავაჩოჩებთ ხოლმე ბედნიერებას წარმოსახვით ჰორიზონტზე.


We've pushed happiness over the cognitive horizon, as a society.	და ამიტომაა, რომ გვგონია თუ წარმატებული ვიქნებით,


And that's because we think we have to be successful, then we'll be happier.	ეს ბედნიერებასაც მოგვიტანს. მაგრამ რეალური პრობლემა ისაა, რომ ჩვენი ტვინი საპირისპირო ფორმულით მუშაობს.


But our brains work in the opposite order.	თუ შეძლებთ გაზარდოთ ადამიანის პოზიტიურობის დონე აწმყოში,


If you can raise somebody's level of positivity in the present, then their brain experiences what we now call a happiness advantage, which is your brain at positive performs significantly better than at negative, neutral or stressed.	მისი ტვინი იმის განცდას იწყებს, რასაც ჩვენ ბედნიერების უპირატესობას ვუწოდებთ, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ პოზიტიურ განწყობაზე თქვენი ტვინი მნიშვნელოვნად უკეთ მუშაობს ვიდრე ნეგატიურზე, ნეიტრალურზე ან სტრესულზე. თქვენი ინტელექტი, შემოქმედებითი უნარები და ენერგიის დონე იზრდება.


Your intelligence rises, your creativity rises, your energy levels rise.	რეალურად, ჩვენ აღმოვაჩინეთ, რომ საქმიანობის ყველა შედეგი უმჯობესდება.


Your brain at positive is 31% more productive than your brain at negative, neutral or stressed.	თქვენი ტვინი პოზიტიურ განწყობაზე 31%-ით უფრო პროდუქტიულია, ვიდრე ნეგატიურზე, ნეიტრალურზე ან სტრესულზე.


You're 37% better at sales.	თქვენი უნარები გაყიდვებში 37%-ით უმჯობესდება.


Doctors are 19 percent faster, more accurate at coming up with the correct diagnosis when positive instead of negative, neutral or stressed.	ექიმები 19%-ით უფრო სწრაფები და ზუსტები არიან სწორი დიაგნოზის დასმაში როდესაც პოზიტიურ განწყობაზე არიან, ნაცვლად ნეგატიურისა, ნეიტრალურისა ან სტრესულისა.


Which means we can reverse the formula.	რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ ჩვენ შეგვიძლია ფორმულა გადავანაცვლოთ.


If we can find a way of becoming positive in the present, then our brains work even more successfully as we're able to work harder, faster and more intelligently.	თუ შევძლებთ, რომ პოზიტიურ განწყობაზე დავდგეთ, ჩვენი ტვინი კი უფრო წარმატებით დაიწყებს მუშაობას და შევძლებთ უკეთ, უფრო სწრაფად და უფრო გონივრულად ვიმუშაოთ.


We need to be able to reverse this formula so we can start to see what our brains are actually capable of.	ჩვენ გვჭირდება შევძლოთ ფორმულის გადანაცვლება იმისთვის, რომ დავინახოთ რეალურად რა შეუძლია ჩვენს ტვინს.


Because dopamine, which floods into your system when you're positive, has two functions.	რადგანაც დოპამინს, რომელსაც თქვენი ორგანიზმი პოზიტიური განწყობის დროს გამოყოფს ორი ფუნქცია აქვს.


Not only does it make you happier, it turns on all of the learning centers in your brain allowing you to adapt to the world in a different way.	ის არა მარტო უფრო ბედნიერს გხდით, არამედ თქვენს ტვინში ასტიმულირებს სასწავლო ცენტრებს, რომელიც საშუალებას გაძლევთ სხვაგვარად შეძლოთ გარე სამყაროსთან ადაპტაცია. ჩვენ აღმოვაჩინეთ, რომ არსებობს გზები თქვენი ტვინის გასავარჯიშებლად,


We've found there are ways that you can train your brain to be able to become more positive.	რომ ის უფრო პოზიტიური გახადოთ. მხოლოდ 2 წუთით დღეში, 21 დღის განმავლობაში,


In just a two-minute span of time done for 21 days in a row, we can actually rewire your brain, allowing your brain to actually work more optimistically and more successfully.	შეგიძლიათ გადატვირთოთ თქვენი ტვინის პროგრამა ისე, რომ რეალურად შეძლოთ უფრო ოპტიმისტურად და წარმატებულად მუშაობა.


We've done these things in research now in every company that I've worked with, getting them to write down three new things that they're grateful for for 21 days in a row, three new things each day.	ჩვენს კვლევებში ვცადეთ ეს მიდგომა ყველა კომპანიასთან, რომელთანაც ვმუშაობდით და ვთხოვეთ ჩამოეწერათ სამი რამ რაზეც მადლიერი იყვნენ 21 დღის განმავლობაში, 3 ახალი რამ, ყოველ დღე. და ამ პროცესის დასასრულს,


And at the end of that, their brain starts to retain a pattern of scanning the world not for the negative, but for the positive first.	მათი ტვინი იწყებს სქემის ათვისებას, რომელიც გარე სამყაროს პირველ რიგში პოზიტივით აღიქვამს და არა ნეგატივით. ბოლო 24 საათში მომხდარი ერთი პოზიტიური გამოცდილების შესახებ ჩანაწერის გაკეთებით


Journaling about one positive experience you've had over the past 24 hours allows your brain to relive it.	თქვენი ტვინი გაითავისებს მას. ეს სავარჯიშო თქვენს ტვინს ასწავლის, რომ თქვენი ქცევა მნიშვნელოვანია.


Exercise teaches your brain that your behavior matters.	ჩვენი აღმოჩენით, ეს მედიტაცია ტვინს საშუალებას აძლევს


We find that meditation allows your brain to get over the cultural ADHD that we've been creating by trying to do multiple tasks at once and allows our brains to focus on the task at hand.	ჩვენი კულტურის მიერ თავმსოხვეულ ყურადღების დეფიციტს გაუმკლავდეს, რომელიც რამდენიმე ამოცანის ერთდროულად შესრულების მცდელობით შევიძინეთ. ის საშუალებას აძლევს ტვინს ფოკუსი გააკეთოს ჩვენს წინაშე არსებულ ერთ ამოცანაზე. და ბოლოს, ყოველდღიური მარტივი კეთილი საქმეებიც გაცნობიერებული სიკეთეა.


And finally, random acts of kindness are conscious acts of kindness.	ჩვენ შეგვხედრია ადამიანები, რომლებიც ხსნიან ელ-ფოსტას,


We get people, when they open up their inbox, to write one positive email praising or thanking somebody in their support network.	რომ ერთი პოზიტიური წერილი მიწერონ ვინმეს მათი სოციალური წრიდან, რომელშიც შეაქებენ ან მადლობას გადაუხდიან მათ. და ამ ქმედებით


And by doing these activities and by training your brain just like we train our bodies, what we've found is we can reverse the formula for happiness and success, and in doing so, not only create ripples of positivity, but a real revolution.	და მათი ტვინის გავარჯიშებით ისე, როგორც ჩვენ ვავარჯიშებთ ჩვენს სხეულს, ჩვენ აღმოჩენით, ისინი ახდენენ ბედნიერებისა და წარმატების ფორმულის გადანაცვლებას. ამ ცვლილებით არამარტო პოზიტიურ ტალღებს ქმნიან, არამედ რეალურ რევოლუციასაც! დიდი მადლობა! (აპლოდისმენტები)


The things we make have one supreme quality -- they live longer than us.	ჩვენს შექმნილ ნივთებს ერთი მთავარი თვისება აქვთ... ისინი ჩვენზე ხანგრძლივად ცხოვრობენ.


We perish, they survive; we have one life, they have many lives, and in each life they can mean different things.	ჩვენ ვკვდებით, ისინი კი რჩებიან; ჩვენ ერთი სიცოცხლე გვაქვს, მათ კი უამრავი და თითოეულ სიცოცხლეში შეიძლება სხვადასხვა მნიშვნელობა ჰქონდეთ.


Which means that, while we all have one biography, they have many.	რაც იმას ნიშნავს, რომ ჩვენ ყველას ერთი ბიოგრაფია გვაქვს, მათ კი - ბევრი.


I want this morning to talk about the story, the biography -- or rather the biographies -- of one particular object, one remarkable thing.	ამ დილით, მინდა ერთი კონკრეტული საგნის, ერთი განსაკუთრებული ნივთის, ერთ ისტორიაზე, ბიოგრაფიაზე... უფრო სწორად ბიოგრაფიებზე ვისაუბრო.


It doesn't, I agree, look very much.	გეთანხმებით, რომ მაინცდამაინც განსაკუთრებულად არ გამოიყურება.


It's about the size of a rugby ball.	იგი დაახლოებით რაგბის ბურთის ზომისაა.


It's made of clay, and it's been fashioned into a cylinder shape, covered with close writing and then baked dry in the sun.	თიხისგანაა დამზადებული და გარეგნულად ცილინდრის ფორმა აქვს, დაფარულია მჭიდრო წარწერებით და შემდეგ გამომშრალია მზეზე.


And as you can see, it's been knocked about a bit, which is not surprising because it was made two and a half thousand years ago and was dug up in 1879.	როგორც თქვენ ხედავთ, მცირე ნაწილი მომტვრეულია, რაც დიდად გასაკვირი არცაა, რადგან იგი 2500 წლის წინ დაამზადეს და 1879 წელს არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოაჩინეს.


But today, this thing is, I believe, a major player in the politics of the Middle East.	მაგრამ დღეს, ჩემი აზრით, ეს ნივთი ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკაში მთავარ როლს თამაშობს.


And it's an object with fascinating stories and stories that are by no means over yet.	ეს არის ნივთი მომაჯადოვებელი ისტორიებით, და ეს ისტორიები დღემდე გრძელდება.


The story begins in the Iran-Iraq war and that series of events that culminated in the invasion of Iraq by foreign forces, the removal of a despotic ruler and instant regime change.	ეს ისტორია ირან-ერაყის ომის დროს დაიწყო როცა განვითარებულმა მოვლენებმა საბოლოოდ უცხო ძალების მიერ ერაყში შეჭრა, დესპოტი მმართველის ჩამოგდება და რეჟიმის მყისიერი ცვლა გამოიწვია.


And I want to begin with one episode from that sequence of events that most of you would be very familiar with, Belshazzar's feast -- because we're talking about the Iran-Iraq war of 539 BC.	და მე სწორედ ამ მოვლენათა თანმიმდევრობის ერთი ეპიზოდით მინდა დავიწყო, რომელიც ბევრმა თქვენგანმა კარგად იცის. ესაა ბალთაზარის ნადიმი, რადგანაც ჩვენ ირან-ერაყის ძვ.წ. 530 წელს მომხდარ ომზე ვსაუბრობთ.


And the parallels between the events of 539 BC and 2003 and in between are startling.	პარალელები ძვ.წ. 539 და ახ.წ. 2003 წელს მომხდარ მოვლენებს შორის გასაოცარია.


What you're looking at is Rembrandt's painting, now in the National Gallery in London, illustrating the text from the prophet Daniel in the Hebrew scriptures.	ეკრანზე ხედავთ რემბრანტის ნახატს, რომელიც ამჟამად ლონდონის ეროვნულ გალერეაშია. მასზე დანიელ წინასწარმეტყველის ტექსტის ილუსტრაციაა ებრაული ბიბლიიდან.


And you all know roughly the story.	ეს ისტორია მეტ-ნაკლებად ალბათ ყველამ იცით.


Belshazzar, the son of Nebuchadnezzar, Nebuchadnezzar who'd conquered Israel, sacked Jerusalem and captured the people and taken the Jews back to Babylon.	ბალთაზარი, ნაბუქოდონოსორის ვაჟია. ნაბუქოდონოროსმა ისრაელი დაიპყრო, იერუსალიმი გაძარცვა, ხალხი შეიპყრო და ებრაელები ბაბილონში დააბუნა.


Not only the Jews, he'd taken the temple vessels.	მან არა მხოლოდ ებრაელები წაიყვანა, არამედ ტაძრის ჭურჭელიც წაიღო.


He'd ransacked, desecrated the temple.	მან გაძარცვა და შებღალა ტაძარი


And the great gold vessels of the temple in Jerusalem had been taken to Babylon.	და იერუსალიმის ტაძრის ოქროს დიდებული ჭურჭელი ბაბილონში წაიღო.


Belshazzar, his son, decides to have a feast.	ერთხელაც, მისმა ვაჟმა, ბალთაზარმა ნადიმის გამართვა გადაწყვიტა.


And in order to make it even more exciting, he added a bit of sacrilege to the rest of the fun, and he brings out the temple vessels.	ნადიმი რომ უფრო დიდებული გამოსულიყო, მან დანარჩენ გასართობს ცოტა მკრეხელობაც დაამტა და ტაძრის ჭურჭელი გამოიტანა.


He's already at war with the Iranians, with the king of Persia.	ამ დროს იგი უკვე ომობდა ირანელებთან, სპარსეთის მეფესთან.


And that night, Daniel tells us, at the height of the festivities a hand appeared and wrote on the wall, "You are weighed in the balance and found wanting, and your kingdom is handed over to the Medes and the Persians."	და იმ ღამით, როგორც დანიელი გვიყვება, შუა ნადიმის დროს ხელი გამოჩნდა და კედელზე დაწერა, "სასწორზე აიწონე და მსუბუქი აღმოჩნდი, გაიყო შენი სამეფო და მიდიელებსა და სპარსელებს მიეცა იგი"


And that very night Cyrus, king of the Persians, entered Babylon and the whole regime of Belshazzar fell.	და იმავე ღამეს, სპარსეთის მეფე კიროსი, ბაბილონში შეიჭრა და ბალთაზარის მმართველობა დასრულდა.


It is, of course, a great moment in the history of the Jewish people.	რა თქმა უნდა ეს უდიდესი მოვლენაა ებრაელი ხალხის ისტორიაში.


It's a great story. It's story we all know.	ეს დიდებული ისტორიაა. ისტორია, რომელიც ყველამ ვიცით.


"The writing on the wall" is part of our everyday language.	გამოთქმა:"წარწერა კედელზე" (The writing on the wall) როგორც ცუდის მომასწავებელი, ყოველდღიური ენი ნაწილი გახდა


What happened next was remarkable, and it's where our cylinder enters the story.	რაც შემდეგ მოხდა აღსანიშნავია და ჩვენი ცილინდრიც სწორედ ამ დროს შემოდის ისტორიაში.


Cyrus, king of the Persians, has entered Babylon without a fight -- the great empire of Babylon, which ran from central southern Iraq to the Mediterranean, falls to Cyrus.	სპარსეთის მეფე კიროსი ბაბილონში უომრად შევიდა და ბაბილონის დიდებული იმპერია, რომელიც ცენტრალური სამხრეთ ირანიდან ხმელთაშუა ზღვამდე იყო გადაჭიმული ხელში ჩაიგდო.


And Cyrus makes a declaration.	ამ დროს კიროსმა გამოსცა ბრძანება.


And that is what this cylinder is, the declaration made by the ruler guided by God who had toppled the Iraqi despot and was going to bring freedom to the people.	და სწორედ ესაა ცილინდრი, ბრძანება, ღვთის კურთხევით შერჩეული მმართველისა, რომელმაც ჩამოაგდო ერაყელი დესპოტი და ხალხისთვის თავისუფლების დაბრუნება სურდა.


In ringing Babylonian -- it was written in Babylonian -- he says, "I am Cyrus, king of all the universe, the great king, the powerful king, king of Babylon, king of the four quarters of the world."	ჟღერადი ბაბილონურით... იქ ბაბილონურ ენაზე ეწერა... ის ამბობს: "მე ვარ კიროსი, სამყაროს მეფე, დიდებული და ძლევამოსილი მეფე, მეფე ბაბილონისა და მეფე მსოფლიოს ოთხივე მხარისა".


They're not shy of hyperbole as you can see.	როგორც ხედავთ, გაზვიადებას არ ერიდებიან.


This is probably the first real press release by a victorious army that we've got.	ეს ალბათ, გამარჯვებული ჯარის პირველი პრეს-რელიზია რაც კი არსებობს


And it's written, as we'll see in due course, by very skilled P.R. consultants.	და როგორც ვნახავთ, ძალიან გამოცდილი პიარ კონსულტანტების მიერაა დაწერილი.


So the hyperbole is not actually surprising.	ამიტომ, გაზვიადება დიდად გასაკვირი არცაა.


And what is the great king, the powerful king, the king of the four quarters of the world going to do?	მაშ, დიდებული მეფე, ძლევამოსილი მეფე, მსოფლიოს ოთხივე მხარის მეფე რის გაკეთებას აპირებს?


He goes on to say that, having conquered Babylon, he will at once let all the peoples that the Babylonians -- Nebuchadnezzar and Belshazzar -- have captured and enslaved go free.	ის შემდეგ ამბობს, რომ ბაბილონის დაპყრობისთანავე, ყველა ხალხებს ვინც ბაბილონელებმა... ნაბუქოდონოროსმა და ბალთაზარმა დაიპრეს და დაიმონეს გაათავისფლებს.


He'll let them return to their countries.	ის მათ თავიანთ ქვეყნებში დაბრუნების უფლებას მისცემს.


And more important, he will let them all recover the gods, the statues, the temple vessels that had been confiscated.	და ყველაზე მთავარი, იგი მისცემს მათ უფლებას, რომ აღადგინონ ღმერთები, ქანდაკებები, ტაძრის ჭურჭელი, რომლებიც ჩამოართვეს.


All the peoples that the Babylonians had repressed and removed will go home, and they'll take with them their gods.	და ხალხებს, ვინც კი ბაბილონელებმა შეავიწროვეს და გადაასახლეს სახლში დააბრუნებს და თავიანთ ღმერთებსაც თან წაიღებენ.


And they'll be able to restore their altars and to worship their gods in their own way, in their own place.	ისინი ისევ შეძლებენ საკუთარი საკურთხევლების აღდგენას და თავიანთი ღმერთების თაყვანისცემას, საკუთარი წესებითა და საკუთარ ტერიტორიაზე.


This is the decree, this object is the evidence for the fact that the Jews, after the exile in Babylon, the years they'd spent sitting by the waters of Babylon, weeping when they remembered Jerusalem, those Jews were allowed to go home.	ეს არის ბრძანებულება, ეს ნივთი არის იმის მტკიცებულება, რომ ბაბილონში გაძევების შემდეგ, ებრაელებს, რომლებმაც წლები გაატარეს ბაბილონის მდინარეებთან და იერუსალიმის გახსენებისას ცრემლებად იღვრებოდნენ, სახლში დაბუნების უფლება მიეცათ.


They were allowed to return to Jerusalem and to rebuild the temple.	მათ იერუსალიმში დაბრუნებისა და ტაძრის თავიდან აშენების უფლება მიეცათ.


It's a central document in Jewish history.	ამ დოკუმენტს ებრაელების ისტორიაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს.


And the Book of Chronicles, the Book of Ezra in the Hebrew scriptures reported in ringing terms.	"ნეშტთა" და "ეზრას" წიგნები ებრაული ბიბლიიდან მკაფიოდ მოგვითხრობს ამაზე.


This is the Jewish version of the same story.	ეს არის იგივე ისტორიის ებრაული ვერსია.


"Thus said Cyrus, king of Persia, 'All the kingdoms of the earth have the Lord God of heaven given thee, and he has charged me to build him a house in Jerusalem.	"ასე ამბობს კიროსი, სპარსეთის მეფე: 'ქვეყნის ყველა სამეფო მე მიბოძა უფალმა, ცათა ღმერთმა, და დამავალა მისთვის სახლის აგება იერუსალიმში


Who is there among you of his people?	ვინც თქვენს შორის მისი ერიდან არის,


The Lord God be with him, and let him go up.'" "Go up" -- aaleh.	უფალი, მისი ღმერთი, იყოს მასთან, და წავიდეს! ? 'წავიდეს' — aaleh


The central element, still, of the notion of return, a central part of the life of Judaism.	მთავარი ელემენტი, მაინც დაბრუნებაა. იუდაიზმში ცხოვრების ცენტრალური ნაწილია.


As you all know, that return from exile, the second temple, reshaped Judaism.	როგორც ყველამ ვიცით, გადასახლებიდან დაბრუნებამ, მეორე ტაძარმა, იუდაიზმს ახალი ფორმა შესძინა.


And that change, that great historic moment, was made possible by Cyrus, the king of Persia, reported for us in Hebrew in scripture and in Babylonian in clay.	და ეს ცვლილება, ეს დიდებული ისტორიული მომენტი, რომელიც სპარსეთის მეფის კიროსის მეოხებით მოხდა, ბიბლიაში ივრითითაა მოთხრობილი და თიხაზე კი - ბაბილონურად.


Two great texts, what about the politics?	ორი დიდებული ტექსტი, მაგრამ რა ხდება პოლიტიკაში?


What was going on was the fundamental shift in Middle Eastern history.	რაც ამ მხრივ ხდებოდა, ეს იყო ფუნდამენტური ძვრა ახლო აღმოსავლეთის ისტორიაში.


The empire of Iran, the Medes and the Persians, united under Cyrus, became the first great world empire.	ირანის იმპერია, მიდია და სპარსეთი კიროსის გავლენის ქვეშ გაერთიანდა და მსოფლიოს პირველი დიდებული იმპერია გახდა.


Cyrus begins in the 530s BC.	ეს პროცესი კიროსმა ძვ.წ. 530-იან წლებში დაიწყო


And by the time of his son Darius, the whole of the eastern Mediterranean is under Persian control.	და მისი ვაჟის დარიუსის დროს კი, მთელი აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ტერიტორია სპარსეთის კონტოლის ქვეშ მოექცა.


This empire is, in fact, the Middle East as we now know it, and it's what shapes the Middle East as we now know it.	რეალურად, ეს იმპერია არის ახლანდელი ახლო აღმოსავლეთი და სწორედ მან მისცა ახლო აღმოსავლეთს ის ფორმა რაც დღეს აქვს.


It was the largest empire the world had known until then.	ეს იყო, იმ დროისთვის მსოფლიოს ისტორიაში ყველაზე დიდი იმპერია.


Much more important, it was the first multicultural, multifaith state on a huge scale.	კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი ისაა, რომ ეს იყო პირველი მულტიკულტურული, მულტირელიგიური დიდი მასშტაბის სახელმწიფო.


And it had to be run in a quite new way.	ის სრულიად ახლებურად უნდა ემართათ


It had to be run in different languages.	და სხვადასხვა ენაზე უნდა ემართათ.


The fact that this decree is in Babylonian says one thing.	ის ფაქტი, რომ ეს ბრძანებულება ბაბილონურ ენაზეა, სწორედ ამაზე მეტველებს.


And it had to recognize their different habits, different peoples, different religions, different faiths.	მას უნდა ეღიარებინა მათი განსხვავებული წეს-ჩვეულებები. განსხვავებული ხალხები, განსხვავებული რელიგიები და სარწმუნოებები.


All of those are respected by Cyrus.	კიროსი ყველა ამ ფაქტორს სცემდა პატივს.


Cyrus sets up a model of how you run a great multinational, multifaith, multicultural society.	კიროსმა შექმნა მოდელი, თუ როგორ უნდა მართო დიდი, მულტინაციონალური, მულტირელიგიური და მულტიკულტურული საზოგადოება.


And the result of that was an empire that included the areas you see on the screen, and which survived for 200 years of stability until it was shattered by Alexander.	და ამ ყველაფრის შედეგად შეიქმნა იმპერია, რომელიც ეკრანზე ნაჩვენებ ტერიტორიებს მოიცავდა და რომელმაც 200 წელი სტაბილურობაში იარსება, სანამ ალქსანდრე მაკედონელმა არ დაარღვია.


It left a dream of the Middle East as a unit, and a unit where people of different faiths could live together.	რამაც ახლო აღმოსავლეთის ერთობის ოცნება დაასამარა ისეთი ერთობის, სადაც განსხვავებული რწმენის ადამიანები ერთად იცხოვრებდნენ.


The Greek invasions ended that.	ამ ყველაფერს ბერძნულმა შემოსევებმა დაუსვეს წერტილი.


And of course, Alexander couldn't sustain a government and it fragmented.	და ცხადია, ალექსანდრემ ვერ შეძლო მმართველობის შენარჩუნება და იგი დაქუცმაცდა.


But what Cyrus represented remained absolutely central.	თუმცა, ის რასაც კიროსი წარმოადგენდა კვლავ მთავარ ფაქტორად რჩება.


The Greek historian Xenophon wrote his book "Cyropaedia" promoting Cyrus as the great ruler.	ბერძენი ისტორიკოსი ქსენოფონტე თავის წიგნში "კიროპედია" კიროსს, როგორც დიდებულ მმართველს ახასიათებს.


And throughout European culture afterward, Cyrus remained the model.	და მას შემდეგ ევეროპის ისტორიაში, კიროსი ნიმუშად დარჩა.


This is a 16th century image to show you how widespread his veneration actually was.	ეს მე-16 საუკუნის სურათია, რომელიც გვაჩვენებს, თუ რამდენად დიდი იყო მისდამი პატივისცემა.


And Xenophon's book on Cyrus on how you ran a diverse society was one of the great textbooks that inspired the Founding Fathers of the American Revolution.	ქსენეფონტეს წიგნი კიროსის შესახებ, თუ როგორ უნდა მართო მრავალნაირი საზოგადოება, ერთ-ერთი დიდებული სახელმძღვანელოა, რომელიც ამერიკული რევოლუციის დამფუძვნებელი მამებისთვის შთაგონების წყარო გახდა.


Jefferson was a great admirer -- the ideals of Cyrus obviously speaking to those 18th century ideals of how you create religious tolerance in a new state.	ჯეფერსონი, კიროსის იდეალების დიდი ტაყვანისმცემელი იყო, რაზეც მეტყველებს მე-18 საუკუნის იდეალები, თუ როგორ იქმნება რელიგიური ტოლერანტობა ახალ სახელმწიფოში.


Meanwhile, back in Babylon, things had not been going well.	ამ დროს კი, ბაბილონში, საქმეები არც ისე კარგად მიდიოდა.


After Alexander, the other empires, Babylon declines, falls into ruins, and all the traces of the great Babylonian empire are lost -- until 1879 when the cylinder is discovered by a British Museum exhibition digging in Babylon.	ალექსანდრეს შემდეგ, სხვა იმპერიები, ბაბილონი დასუსტდა, ნანგრევებად იქცა და დიდებული ბაბილონის იმპერიის კვალი 1879 წლამდე იკარგება, სანამ ბრიტანეთის მუზეუმის მიერ ბაბილონში ჩატერებული გათხრების შედეგად ცილინდრს აღმოაჩენდნენ.


And it enters now another story.	ახლა კი ის, ახალ ისტორიაში შედის.


It enters that great debate in the middle of the 19th century: Are the scriptures reliable? Can we trust them?	ის შედის მე-19 საუკუნის შუაში არსებულ დიდ კამათში, იმის შესახებ, არის თუ არა სანდო ბიბლია? უნდა ვენდოთ თუ არა ამ წყაროს?


We only knew about the return of the Jews and the decree of Cyrus from the Hebrew scriptures.	მხოლოდ ებრაული ბიბლიიდან ვიცით, რომ კიროსის ბრძანებულებით ებრაელები დაბრუნდნენ.


No other evidence.	სხვა მტკიცებულება არ გაგვაჩნია.


Suddenly, this appeared.	და უცებ, გამოჩნდა ეს ცილინდრი.


And great excitement to a world where those who believed in the scriptures had had their faith in creation shaken by evolution, by geology, here was evidence that the scriptures were historically true.	რამაც დიდი აღფრთოვანება გამოიწვია, იმ ხალხში, ვისაც ბიბლიის სჯეროდა და ევოლუციისა და გეოლოგიის გამო რწმენა შეერყა. ეს კი იყო მკიცებულება იმასა, რომ ბიბლიაში ისტორული სიმართლე ეწერა.


It's a great 19th century moment.	ეს მე-19 საუკუნის მნიშვნელოვანი მომენტია.


But -- and this, of course, is where it becomes complicated -- the facts were true, hurrah for archeology, but the interpretation was rather more complicated.	თუმცა... და ცხადია აქ ვითარება რთულდება... ფაქტები სწორი იყო არქეოლოგიის წყალობით, მაგრამ ინტერპრეტაცია ბევრად რთული იყო,


Because the cylinder account and the Hebrew Bible account differ in one key respect.	რადგან ცილინდრზე და ებრაულ ბიბლიაში არსებული განმარტება, ერთ მთავარ საკითხში განსხვავდებოდა.


The Babylonian cylinder is written by the priests of the great god of Bablyon, Marduk.	ბაბილონური ცილინდრი, ბაბილონის დიდი ღმერთის, მარდუკის მღვდლების მიერ იქნა დაწერილი,


And, not surprisingly, they tell you that all this was done by Marduk.	და გასაკვირი არცაა, როცა ისინი წერენ, რომ ეს ყველაფერი მარდუკმა მოახდინა.


"Marduk, we hold, called Cyrus by his name."	"ვთვლით, რომ მარდუკმა სახელით მიმართა კიროსს"


Marduk takes Cyrus by the hand, calls him to shepherd his people and gives him the rule of Babylon.	მარდუკი ხელს ჰკიდებს კიროსს და მოუწოდებს მას მწყემსოს მისი ხალხი და ბაბილონს აძლევს მართვაში.


Marduk tells Cyrus that he will do these great, generous things of setting the people free.	მარდუკმა უთხრა კიროსს, რომ ის გააკეთებდა დიდებულ და კეთილ საქმეს, როგორც ხალხის გათავისუფლებაა.


And this is why we should all be grateful to and worship Marduk.	სწორედ ესაა, რის გამოც უნდა ვუმადლოდეთ და თაყვანს ვცემდეთ მარდუკს.


The Hebrew writers in the Old Testament, you will not be surprised to learn, take a rather different view of this.	ებრაელი მწერლები, ძველ აღთქმაში, ალბათ არ გაგიკვირდებათ, ამ მომენტს სხვაგვარად უყურებენ.


For them, of course, it can't possibly by Marduk that made all this happen.	მათთვის, ცხადია, ამ ყველაფრის გამკეთებელი მარდუკი ვერ იქნებოდა.


It can only be Jehovah.	ეს მხოლოდ იეჰოვა შეიძლება ყოფილიყო.


And so in Isaiah, we have the wonderful texts giving all the credit of this, not to Marduk but to the Lord God of Israel -- the Lord God of Israel who also called Cyrus by name, also takes Cyrus by the hand and talks of him shepherding his people.	ასე რომ ესაიას წიგნში, დიდებული ტექსტებია, რომელშიც ეს ყველაფერი არა მარდუკს, არამედ ისრაელის მაღალ ღმერთს მიეწერება. ისრაელის მაღალმა ღმერთმაც სახელით იხმო კიროსი, მანაც ჩაკიდა ხელი და მანაც მოუწოდა თავისი ხალხის მწყემსობისკენ.


It's a remarkable example of two different priestly appropriations of the same event, two different religious takeovers of a political fact.	ეს ერთი მოვლენის, ორი განსხვავებული სამღვდელოების მიერ მითვისების, შესანიშნავი მაგალითია. პოლიტიკური ფაქტის ორი განსხვავებული რელიგიის მიერ ხელში ჩაგდება.


God, we know, is usually on the side of the big battalions.	ღმერთი, ვიცით, რომ ჩვეულებრივ დიდი ბატალიონების მხარესაა,


The question is, which god was it?	მაგრამ ისმის კითხვა, რომელი ღმერთი იყო ეს?


And the debate unsettles everybody in the 19th century to realize that the Hebrew scriptures are part of a much wider world of religion.	და ამ დავამ ყველა ააღელვა მე-19 საუკუნეში, როცა მიახვედრა, რომ ებრაული ბიბლია უფრო ფართე რელიგიური სამყაროს ნაწილია.


And it's quite clear the cylinder is older than the text of Isaiah, and yet, Jehovah is speaking in words very similar to those used by Marduk.	ასევე ცხადია, რომ ცილინდრი ესაიას წიგნზე ძველია, მიუხედავად ამისა, იეჰოვას სიტყვები ძალიან ჰგავს მარდუკის მიერ გამოყენებულ სიტყვებს.


And there's a slight sense that Isaiah knows this, because he says, this is God speaking, of course, "I have called thee by thy name though thou hast not known me."	და არსებობს მცირე შეგრძნება, რომ ესაიამ ეს იცის, რადგან ის ამბობს, ამას ღმერთი ამბობს, რა თქმა უნდა: "ჩემი რჩეულის, გულისათვის გიწოდებ სახელს და გნათლავ თუმცა არ მიცნობ".


I think it's recognized that Cyrus doesn't realize that he's acting under orders from Jehovah.	ვფიქრობ აღიარებულია, რომ კიროსმა არც კი იცოდა, რომ იეჰოვას ბრძანებას ასრულებდა.


And equally, he'd have been surprised that he was acting under orders from Marduk.	და ასევე გაუკვირდებოდა, რომ გაეგო თურმე მარდუკის ბრძანებებს ასრულებდა,


Because interestingly, of course, Cyrus is a good Iranian with a totally different set of gods who are not mentioned in any of these texts.	რადგანაც საინტარესოა, რომ კიროსი კარგი ირანელია, რომელიც სრულიად სხვა ღმერთებს ეთაყვანება, რომლებიც არცერთ ამ ტექსტში არაა ნახსენები.


(Laughter) That's 1879.	(სიცილი) ეს 1879 წელია.


40 years on and we're in 1917, and the cylinder enters a different world.	40 წლის შემდეგ 1917 წელია და ცილინდრი ახალ სამყაროში შედის.


This time, the real politics of the contemporary world -- the year of the Balfour Declaration, the year when the new imperial power in the Middle East, Britain, decides that it will declare a Jewish national home, it will allow the Jews to return.	ამჯერად, თანამდროვე მსოფლიოს რეალურ პოლიტიკაში. ესაა "ბალფურის დეკლარაციის" მიღების წელი, წელი, როცა ახალმა იმპერიულმა ძალამ ახლო აღმოსავლეთში, ბრიტანეთმა, გადაწყვიტა რომ ის გამოაცხადებდა ებრაელებისთვის ეროვნულ კერას და მათ, დაბრუნების უფლებას მისცემდა.


And the response to this by the Jewish population in Eastern Europe is rhapsodic.	ამას აღმოსავლეთ ევროპის ებრაელი მოსახლეობა აღფრთოვანებით შეხვდა.


And across Eastern Europe, Jews display pictures of Cyrus and of George V side by side -- the two great rulers who have allowed the return to Jerusalem.	მთელ აღმოსავლეთ ევროპაში, ებრაელებს ერთმანეთის გვერდიგვერდ, კიროსისა და ჯორჯ V-ის სურათები გამოჰქონდათ. ორი უდიდესი მმართველის, რომელმაც მათ იერუსალიმში დაბრუნების საშუალება მისცა.


And the Cyrus cylinder comes back into public view and the text of this as a demonstration of why what is going to happen after the war is over in 1918 is part of a divine plan.	შესაბამისად, კიროსის ცილინდრი კვლავ საჯარო თვალთახედვის არეში ბრუნდება და მისი ტექსტი, იმის საჩვენებლად გამოდგება, რომ რაც ომის დასრულების შემდეგ 1918 წელს მოხდება, უფლის გეგმის ნაწილია.


You all know what happened.	თქვენ ყველამ იცით რაც მოხდა.


The state of Israel is setup, and 50 years later, in the late 60s, it's clear that Britain's role as the imperial power is over.	ისრაელის სახელმწიფო მომზადდა, და 50 წლის შემდეგ, 60-იანი წლების ბოლოს, ცხადი გახდა, რომ ბრიტანეთის, როგორც იმპერიული ძალის როლი დასრულდა.


And another story of the cylinder begins.	და აქედან ცილინდრის ახალი ისტორია იწყება.


The region, the U.K. and the U.S. decide, has to be kept safe from communism, and the superpower that will be created to do this would be Iran, the Shah.	გაერთიანებულმა სამეფომ და აშშ-მ გადაწყვიტეს, რომ რეგიონი კომუნიზმისგან დაეცვათ და ზესახელმწიფო, რომელიც შეიქმნებოდა ამის განსახორციელებლად უნდა ყოფილიყო, ირანი და მისი შაჰი.


And so the Shah invents an Iranian history, or a return to Iranian history, that puts him in the center of a great tradition and produces coins showing himself with the Cyrus cylinder.	და ამგვარად, შაჰი იგონებს ირანის ისტორიას, ან უბრუნდება ირანის ისტორიას და ამით დიდი ტრადიციის ცენტრში ექცევა, და ჭრის მონეტებს, სადაც იგი, კიროსის ცილინდრთან ერთადაა გამოსახული.


When he has his great celebrations in Persepolis, he summons the cylinder and the cylinder is lent by the British Museum, goes to Tehran, and is part of those great celebrations of the Pahlavi dynasty.	პერსეპოლისში გამართული დიდი ზეიმობისას, მან გამოიხმო ცილინდრი, იგი ითხოვეს ბრიტანეთის მუზეუმისგან და თეირანში წაიღეს. ის ფაჰლავის დინასტიის დიდი დღესასწაულების ნაწილი გახდა.


Cyrus cylinder: guarantor of the Shah.	კიროსის ცილიდრი: შაჰის მმართველობის გარანტი.


10 years later, another story: Iranian Revolution, 1979.	10 წლის შემდეგ კი, კიდევ ერთი ისტორია: ირანის რევოლუცია, 1979 წელი.


Islamic revolution, no more Cyrus; we're not interested in that history, we're interested in Islamic Iran -- until Iraq, the new superpower that we've all decided should be in the region, attacks.	ისლამური რევოლუცია. კიროსი აღარაა; ჩვენ არ გვაინტერესებს ის ისტორია, ჩვენ გვაინტერესებს ისლამური ირანი... სანამ ერაყი, ახალი ზესახელმწიფო, რომელიც ყველამ გადავწყვიტეთ, რომ რეგიონში უნდა იყოს, შეტევას დაიწყებს.


Then another Iran-Iraq war.	შემდეგ კიდევ ერთი ირან-ერაყის ომი.


And it becomes critical for the Iranians to remember their great past, their great past when they fought Iraq and won.	ირანელებისთვის, მათი დიდებული წარსულის გახსენება მნიშვნელოვანი ხდება. იმ დიდებული წარსულის, როცა ერაყს ებრძოდნენ და დაამარცხეს.


It becomes critical to find a symbol that will pull together all Iranians -- Muslims and non-Muslims, Christians, Zoroastrians, Jews living in Iran, people who are devout, not devout.	მნიშვნელოვანი ხდება ისეთი სიმბოლოს პოვნა, რომელიც ყველა ირანელს გააერთიანებს... მუსლიმებს, არამუსლიმებს ქრიატიანებს, ზოროასტრისტებს, ირანში მცხოვრებ ებრაელებს, მოწმუნეებს და არამორწმუნეებს.


And the obvious emblem is Cyrus.	ამის ნათელი სიმბოლო კი - კიროსია.


So when the British Museum and Tehran National Musuem cooperate and work together, as we've been doing, the Iranians ask for one thing only as a loan.	ამგვარად, როცა ბრიტანეთის და თეირანის ეროვნულმა მუზეუმები თანამშრომლობენ და ერთად მუშაობენ, ისე როგორც ამას ვაკეთებდით, ირანელები მხოლოდ ერთი რამის სესხებას ითხოვენ.


It's the only object they want.	ეს ერთადერთი ნივთია, რაც მათ უნდათ.


They want to borrow the Cyrus cylinder.	მათ უნდათ, რომ კიროსის ცილინდრი ისესხონ.


And last year, the Cyrus cylinder went to Tehran for the second time.	და გასულ წელს, კიროსის ცილინდრი თეირანში უკვე მეორედ გაემგზავრა.


It's shown being presented here, put into its case by the director of the National Museum of Tehran, one of the many women in Iran in very senior positions, Mrs. Ardakani.	აი, აქ ჩანს, როგორ დებს მას ყუთში, თეირანის ეროვნული მუზეუმის დირექტორი, ერთ-ერთი ქალი ირანში, იმ მრავალთა შორის, რომელიც მაღალ თანამდებობაზეა, ქალბატონი არდაკანი.


It was a huge event.	ეს უდიდესი მოვლენა იყო.


This is the other side of that same picture.	ეს არის იგივე სურათის მეორე მხარე.


It's seen in Tehran by between one and two million people in the space of a few months.	თეირანში ეს ცილინდრი რამდენიმე თვის განმავლობაში, 1-დან 2 მილიონამდე ადამიანმა მოინახულა.


This is beyond any blockbuster exhibition in the West.	ეს ნებისმიერი ბლოკბასტერის გამოფენას აჭარბებს დასავლეთში.


And it's the subject of a huge debate about what this cylinder means, what Cyrus means, but above all, Cyrus as articulated through this cylinder -- Cyrus as the defender of the homeland, the champion, of course, of Iranian identity and of the Iranian peoples, tolerant of all faiths.	და დიდი განხილვის საგანია, თუ რას ნიშნავს ცილინდრი, რას გულისხმობს კიროსი, მაგრამ, უმთავრესად, კიროსი, როგორც ამას ცილინდრი გადმოგვცემს... კიროსი არის სამშობლოს დამცველი, რა თქმა უნდა, ირანული იდენტობის და ირანელი ხალხის დამცველი, ტოლერანტული ყველა აღმსარებლობისადმი.


And in the current Iran, Zoroastrians and Christians have guaranteed places in the Iranian parliament, something to be very, very proud of.	და ამჟამინდელ ირანში, ზოროასტრისტებსა და ქრისტიანებს გარანტირებული ადგილი აქვთ ირანულ პარლამენტში, რაც ძალიან, ძალიან საამაყოა.


To see this object in Tehran, thousands of Jews living in Iran came to Tehran to see it.	ამ ექსპონატის სანახავად, ირანში მცხოვრები ათასობით ებრაელი ჩავიდა თეირანში.


It became a great emblem, a great subject of debate about what Iran is at home and abroad.	ეს გახდა უდიდესი სიმბოლო, და დიდი დავის საგანი, თუ როგორია ირანი შინ და გარეთ.


Is Iran still to be the defender of the oppressed?	ისევ არის ირანი დაჩაგრულთა დამცველი?


Will Iran set free the people that the tyrants have enslaved and expropriated?	გაათავისუფლებს ირანი იმ ხალხს, რომლებიც ტირანებმა დაიმონეს და დაჩაგრეს?


This is heady national rhetoric, and it was all put together in a great pageant launching the return.	ეს არის მხურვალე ეროვნული რიტორიკა, და ეს ყველაფერი გაერთიანებული იყო კარგად დადგმულ დაბრუნების აღნიშვნაში.


Here you see this out-sized Cyrus cylinder on the stage with great figures from Iranian history gathering to take their place in the heritage of Iran.	სცენაზე თქვენ ხედავთ კიროსის ცილინდრის გადიდებულ ვერსიას, ირანის ისტორიის დიდებულ ფიგურებთან ერთად, რომლებიც ირანის ისტორიაში საკუთარი ადგილის დასამკვიდრებლად შეიკრიბნენ.


It was a narrative presented by the president himself.	სწორედ ეს ამბავი წარმოადგინა თავად პრეზიდენტმა.


And for me, to take this object to Iran, to be allowed to take this object to Iran was to be allowed to be part of an extraordinary debate led at the highest levels about what Iran is, what different Irans there are and how the different histories of Iran might shape the world today.	და ჩემთვის ამ ნივთის ირანში წაღება, ამ ნივთის ირანში წაღების უფლება, გასაოცარი დავის ნაწილად გახდომას ნიშნავდა, რომელმაც უმაღლეს დონეზე მიმდინარეობდა, იმის შესახებ, თუ რას წარმადგენს ირანი, ირანის რამდენი განსხვავებული სახე არსებობს და როგორ სახეს მისცემდა მსოფლიოს დღეს ირანის სხვადასხვა ისტორია.


It's a debate that's still continuing, and it will continue to rumble, because this object is one of the great declarations of a human aspiration.	ეს დავა დღემდე გრძელდება, და კვლავ მძაფრად გაგრძელდება, რადგანაც ეს ნივთი, ადამიანის მისწრაფებების ერთ-ერთი უდიდესი დეკლრაციაა.


It stands with the American constitution.	ის ამერიკის კონსტიტუციის გვერდით დგას.


It certainly says far more about real freedoms than Magna Carta.	და ნამდვილი თავისუფლების შესახებ ბევრად მეტს გვამცნობს, ვიდრე "თავისუფლების დიდი ქარტია".


It is a document that can mean so many things, for Iran and for the region.	ეს არის დოკუმენტი, რომელსაც ირანისა და რეგიონისათვის შეიძლება ბევრნაირი მნიშვნელობა ჰქონდეს.


A replica of this is at the United Nations.	მისი ასლი გაეროში ინახება.


In New York this autumn, it will be present when the great debates about the future of the Middle East take place.	ის წარმოდგენილი იქნება, შემოდგომაზე ნიუ იორკში, როცა ახლო აღმოსავლეთის მომავლის შესახებ დებატები გაიმართება.


And I want to finish by asking you what the next story will be in which this object figures.	და მინდა შემდეგი კითხვით დავასრულო. რა იქნება შემდეგი ისტორია, რომელშიც ეს ნივთი ფიგურირებს?


It will appear, certainly, in many more Middle Eastern stories.	ცხადია, რომ ის კიდევ ბევრ ახლო აღმოსავლურ ისტორიაში გამოჩნდება.


And what story of the Middle East, what story of the world, do you want to see reflecting what is said, what is expressed in this cylinder?	და ახლო აღმოსავლეთის რომელ ისტორიაში, მსოფლიოს რომელ ისტორიაში გსურთ, რომ ნახოთ ის, რასაც ცილინდრი ამბობს და რაც ცილინდრზეა გამოხატული?


The right of peoples to live together in the same state, worshiping differently, freely -- a Middle East, a world, in which religion is not the subject of division or of debate.	ხალხების უფლება, იცხოვრონ ერთად, ერთ ქვეყანაში, სხვადასხვაგვარად ილოცონ, თავისფლად... ახლო აღმოსავლეთი და მსოფლიო, სადაც რელიგია არ ჰყოფს და არ იწვევს დავას.


In the world of the Middle East at the moment, the debates are, as you know, shrill.	ახლო აღმოსავლეთის სამყაროში ამ დროისათვის, როგორც იცით ეს დავა ძალიან მწვავეა.


But I think it's possible that the most powerful and the wisest voice of all of them may well be the voice of this mute thing, the Cyrus cylinder.	მაგრამ ვფიქრობ, რომ შესაძლებელია, ყველაზე ძლევამოსილი და ბრძნული ხმა, იყოს ამ უხმო ნივთის, კიროსის ცილინდრის ხმა.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


When I was nine years old, I went off to summer camp for the first time.	როდესაც ცხრა წლის ვიყავი პირველად წავედი საზაფხულო ბანაკში.


And my mother packed me a suitcase full of books, which to me seemed like a perfectly natural thing to do.	დედამ ჩემოდანი წიგნებით გამივსო, რაც სრულიად ბუნებრივად მომეჩვენა.


Because in my family, reading was the primary group activity.	იმიტომ, რომ ჩემს ოჯახში კითხვა იყო ჯგუფური მუშაობის ძირითადი ფორმა.


And this might sound antisocial to you, but for us it was really just a different way of being social.	შესაძლოა ეს თქვენ ასოციალურად ჩათვალოთ მაგრამ ჩვენთვის ეს იყო ურთიერთობის უბრალოდ განსხვავებული ფორმა.


You have the animal warmth of your family sitting right next to you, but you are also free to go roaming around the adventureland inside your own mind.	შენ გრძნობ შენი ოჯახის სითბოს რომელიც შენს გვერდით გყავს, მაგრამ ამავე დროს შენ შეგიძლია თავისუფლად იმოგზაურო შენს წარმოსახვაში.


And I had this idea that camp was going to be just like this, but better.	და ვფიქრობდი, რომ ბანაკიც სწორედ ასეთი იქნებოდა, უკეთესიც კი.


(Laughter) I had a vision of 10 girls sitting in a cabin cozily reading books in their matching nightgowns.	(სიცილი) წარმოვიდგენდი როგორ იჯდა 10 გოგო თავიანთ კოტეჯში მყუდროდ , საღამურებში და კითხულობდნენ წიგნებს.


(Laughter) Camp was more like a keg party without any alcohol.	(სიცილი) ბანაკი აღმოჩნდა ლუდის წვეულების მსგავსი, ალკოჰოლის გარეშე.


And on the very first day, our counselor gathered us all together and she taught us a cheer that she said we would be doing every day for the rest of the summer to instill camp spirit.	პირველივე დღეს ჩვენმა ზედამხედველმა შეგვკრიბა ყველანი და გვასწავლა ყიჟინა რომელიც, როგორც თვითონ თქვა, უნდა შეგვესრულებინა ყოველდღე ზაფხულის ბოლომდე იმისათვის, რომ ბანაკში შეგვექმნა შესაბამისი განწყობა.


And it went like this: "R-O-W-D-I-E, that's the way we spell rowdie.	ის ჟღერდა შემდეგნაირად: "ხ-მ-ა-უ-რი, ჩვენ ასე ვწერთ ხმაურს.


Rowdie, rowdie, let's get rowdie."	ხმაური, ხმაური, მოდი ვიხმაუროთ."


(Laughter) Yeah.	დიახ.


So I couldn't figure out for the life of me why we were supposed to be so rowdy, or why we had to spell this word incorrectly.	ვერაფრით ვერ ვხვდებოდი, რატომ უნდა ვყოფილიყავით ხმაურიანები, ან რატომ უნდა დაგვემარცვლა ეს სიტყვა შეცდომით.


(Laughter) But I recited a cheer. I recited a cheer along with everybody else.	(სიცილი) მაგრამ მე ვუერთდებოდი ყიჟინას სხვებთან ერთად.


I did my best.	ვაკეთებდი ჩემს მაქსიმუმს.


And I just waited for the time that I could go off and read my books.	მე უბრალოდ ველოდი დროს, რომ წავსულიყავი და წამეკითხა ჩემი წიგნები.


But the first time that I took my book out of my suitcase, the coolest girl in the bunk came up to me and she asked me, "Why are you being so mellow?" -- mellow, of course, being the exact opposite of R-O-W-D-I-E.	პირველად როდესაც ამოვიღე წიგნი ჩანთიდან ყველაზე გამორჩეული გოგო მომიახლოვდა და მკითხა: " რატომ ხარ ასეთი ჩუმი?" ჩუმი, რა თქმა უნდა, იყო სრულიად საპირისპირო ხ-მ-ა-უ-რ-ი-ა-ნ-ი-ს-ა. მეორედ, როდესაც კვლავ ვცადე იგივეს გაკეთება,


And then the second time I tried it, the counselor came up to me with a concerned expression on her face and she repeated the point about camp spirit and said we should all work very hard to be outgoing.	ზედამხედველი მომიახლოვდა შეშფოთებული სახით, შემახსენა ბანაკის სულისკვეთების არსი და მითხრა, რომ ჩვენ ყველას ბევრი უნდა გვეშრომა, რომ ვყოფილიყავით გახსნილები.


And so I put my books away, back in their suitcase, and I put them under my bed, and there they stayed for the rest of the summer.	ასე რომ, ჩავდე ჩემი წიგნები ჩემოდანში და შევინახე საწოლის ქვეშ, სადაც ისინი დარჩნენ ზაფხულის ბოლომდე.


And I felt kind of guilty about this.	ამის გამო თავს დამნაშავედ ვგრძნობდი.


I felt as if the books needed me somehow, and they were calling out to me and I was forsaking them.	ვგრძნობდი თითქოს წიგნებს ვჭირდებოდი, თითქოს მეძახდნენ, მე ისინი მივატოვე.


But I did forsake them and I didn't open that suitcase again until I was back home with my family at the end of the summer.	მაგრამ მე ნამდვილად მივატოვე ისინი და ჩემოდანი სახლში დაბრუნებამდე, ზაფხულის ბოლომდე არც კი გამიხსნია.


Now, I tell you this story about summer camp.	ახლა მე მოგიყვებით ისტორიას საზაფხულო ბანაკზე.


I could have told you 50 others just like it -- all the times that I got the message that somehow my quiet and introverted style of being was not necessarily the right way to go, that I should be trying to pass as more of an extrovert.	შემეძლო მომეყოლა კიდევ 50 მსგავსი ამბავი, სადაც მთავარი მესიჯი იყო ყოველთვის ის, რომ ჩემი მშვიდი და ინტროვერტული ხასიათი არც თუ ისე ნორმალური იყო, რომ უნდა მეცადა ვყოფილიყავი უფრო ექსტრავერტი.


And I always sensed deep down that this was wrong and that introverts were pretty excellent just as they were.	სადღაც სიღრმეში ყოველთვის ვგრძნობდი, რომ ეს იყო მცდარი და რომ ინტროვერტები თავისებურად საკმაოდ კარგები იყვნენ.


But for years I denied this intuition, and so I became a Wall Street lawyer, of all things, instead of the writer that I had always longed to be -- partly because I needed to prove to myself that I could be bold and assertive too.	მაგრამ წლების მანძილზე მე უარვყოფდი ამ ინტუიციას და ასე გავხდი უოლ სტრიტის იურისტი ნაცვლად მწერლისა, რაც მე ყოველთვის მინდოდა. ნაწილობრივ იმიტომაც, რომ საკუთარი თავისთვის დამემტკიცებინა, მეც შემეძლო ვყოფილიყავი გაბედული და პირდაპირი.


And I was always going off to crowded bars when I really would have preferred to just have a nice dinner with friends.	ყოველთვის დავდიოდი ხალხმრავალ ბარებში მაშინ, როდესაც მერჩივნა მესადილა მეგობრებთან ერთად.


And I made these self-negating choices so reflexively, that I wasn't even aware that I was making them.	მე ვაკეთებდი თვით-საწინააღმდეგო არჩევანს იმდენად რეფლექსურად, რომ ვერც კი ვაცნობიერებდი, რას ვაკეთებდი.


Now this is what many introverts do, and it's our loss for sure, but it is also our colleagues' loss and our communities' loss.	ეს ისაა, რასაც ბევრი ინტროვერტი აკეთებს, და ეს, რა თქმა უნდა, დანაკარგია ჩვენთვის, აგრეთვე დანაკარგია ჩვენი კოლეგებისთვის და ჩვენი საზოგადეობისთვისაც.


And at the risk of sounding grandiose, it is the world's loss.	ასევე, მაპატიეთ პათოსისათვის, ეს არის მსოფლიოს დანაკარგიც.


Because when it comes to creativity and to leadership, we need introverts doing what they do best.	რადგან, როდესაც საქმე ეხება კრეატიულობას და ლიდერობას, ჩვენ გვჭირდება ინტროვერტები, რომ მათ აკეთონ ის რაც ყველაზე კარგად გამოსდით.


A third to a half of the population are introverts -- a third to a half.	მოსახლეობის მესამედი ან ნახევარი ინტროვერტია -- 30% - 50%.


So that's one out of every two or three people you know.	ეს არის ერთი ადამიანი, ყოველი ორი ან სამი თქვენი ნაცნობიდან.


So even if you're an extrovert yourself, I'm talking about your coworkers and your spouses and your children and the person sitting next to you right now -- all of them subject to this bias that is pretty deep and real in our society.	თუკი თქვენ ხართ ექსტრავერტი, მაშინ საუბარია თქვენს კოლეგაზე, მეუღლეზე და ბავშვებზე და ადამიანზე, რომელიც ახლა თქვენს გვერდით ზის. ყოველი მათგანი განიცდის ამ პირუთვნელობას, რაც ასე ღრმადაა გამჯდარი ჩვენს საზოგადოებაში.


We all internalize it from a very early age without even having a language for what we're doing.	ჩვენ მას ვითვისებთ ძალიან ადრეული ასაკიდან, როცა ჩვენ, არც კი შეგვიძლია ვთქვათ რას ვაკეთებთ.


Now, to see the bias clearly, you need to understand what introversion is.	ეს პირუთვნელობა ნათლად რომ დაინახოთ, საჭიროა გაიგოთ რა არის ინტროვერსია.


It's different from being shy.	ის განსხვავდება სიმორცხვისაგან.


Shyness is about fear of social judgment.	სიმორცხვე საზოგადოებრივი განაჩენის შიშია


Introversion is more about, how do you respond to stimulation, including social stimulation.	ინტროვერსია კი გულისხმობს იმას, თუ როგორ პასუხობ შენ სხვადასხვა სტიმულს, მათ შორის სოციალურ სტიმულებს.


So extroverts really crave large amounts of stimulation, whereas introverts feel at their most alive and their most switched-on and their most capable when they're in quieter, more low-key environments.	რეალურად, ექსტრავერტებს ესაჭიროებათ დიდი დოზით სტიმულები, მაშინ, როცა ინტროვერტები თავს საუკეთესოდ გრძნობენ, უფრო აქტიურები და ქმედუნარიანები არიან, როცა ისინი იმყოფებიან მშვიდ, მოკრძალებულ გარემოში.


Not all the time -- these things aren't absolute -- but a lot of the time.	არა ყოველთვის - ეს არ არის აბსოლუტური- მაგრამ უმეტეს შემთხვევაში ეს ასეა.


So the key then to maximizing our talents is for us all to put ourselves in the zone of stimulation that is right for us.	ამდენად, ჩვენი ტალანტის მაქსიმიზაციისათვის, უნდა მოვხვდეთ ჩვენთვის შესაფერისი სტიმულების გარემოში.


But now here's where the bias comes in.	მაგრამ, სწორედ ამ დროს იჩენს თავს ის საყოველთაო მცდარი აზრი.


Our most important institutions, our schools and our workplaces, they are designed mostly for extroverts and for extroverts' need for lots of stimulation.	ჩვენი ყველაზე მნიშვნელოვანი ინსტიტუტები, სკოლები და სამსახურები ძირითადად განკუთვნილია და გათვლილია ექსტრავერტებზე და ექსტრავერტებისთვის საჭირო სტიმულების დიდ რაოდენობაზე.


And also we have this belief system right now that I call the new groupthink, which holds that all creativity and all productivity comes from a very oddly gregarious place.	გარდა ამისა, ამჟამად ჩვენ გვჯერა სისტემის, რომელსაც მე ვეძახი ჯგუფურ აზროვნებას, რომელიც ამბობს, რომ კრეატიულობა და პროდუქტიულობა მოდის ისეთი ადგილიდან, სადაც ბევრი ადამიანია ერთად.


So if you picture the typical classroom nowadays: When I was going to school, we sat in rows.	წარმოიდგინეთ თანამედროვე, ტიპიური საკლასო ოთახი: როცა მე დავიოდი სკოლაში, ჩვენ ვისხედით რიგებად.


We sat in rows of desks like this, and we did most of our work pretty autonomously.	ჩვენ ვისხედით რიგზე განლაგებულ მერხებთან ასე და უმეტესწილად ვმუშაობდით დამოუკიდებლად.


But nowadays, your typical classroom has pods of desks -- four or five or six or seven kids all facing each other.	მაგრამ დღეს, ტიპიური საკლასო ოთახი აღჭურვილია შეჯგუფებული მერხებით -- 4, 5, 6, 7 ბავშვი ზის პირისპირ


And kids are working in countless group assignments.	და ერთად ასრულებს უამრავ ჯგუფურ დავალებას.


Even in subjects like math and creative writing, which you think would depend on solo flights of thought, kids are now expected to act as committee members.	ისეთ საგნებშიც, როგორებიც არის მათემატიკა ან შემოქმედებითი წერა, რომელიც დამოკიდებულია მხოლოდ ერთი ადამიანის აზროვნებაზე, ბავშვებს უწევთ იმოქმედონ, როგორც კომისიის წევრებს.


And for the kids who prefer to go off by themselves or just to work alone, those kids are seen as outliers often or, worse, as problem cases.	ხოლო ის ბავშვები, რომლებსაც ურჩევნიათ გავიდნენ თავიანთთვის და იმუშაონ მარტო აღიქმებიან გარიყულებად, ან უარეს შემთხვევაში, პრობლემატურ პიროვნებებად.


And the vast majority of teachers reports believing that the ideal student is an extrovert as opposed to an introvert, even though introverts actually get better grades and are more knowledgeable, according to research.	მასწავლებელთა უმრავლესობა ამბობს, რომ იდეალური მოსწავლე არის ექსტრავერტი და არა ინტროვერტი, მიუხედავად იმისა, რომ სინამდვილეში ინტროვერტები იღებენ უკეთეს ნიშნებს და იციან უფრო მეტი, რაც დადგენილია კვლევებით.


(Laughter) Okay, same thing is true in our workplaces.	(სიცილი) იგივე შეიძლება ითქვას ჩვენს სამსახურებზეც.


Now, most of us work in open plan offices, without walls, where we are subject to the constant noise and gaze of our coworkers.	დღეს უმეტესობა მუშაობს ღია ოფისებში, კედლების გარეშე, სადაც განვიცდით მუდმივ ხმაურსა და კოლეგების დაჟინებულ მზერას.


And when it comes to leadership, introverts are routinely passed over for leadership positions, even though introverts tend to be very careful, much less likely to take outsize risks -- which is something we might all favor nowadays.	როცა საქმე ეხება ლიდერობას, ინტროვერტები, როგორც წესი რჩებიან გვერდზე ლიდერის პოზიციიდან, მიუხედავად იმისა, რომ ინტროვერტები გაცილებით უფრო ფრთხილები არიან, უფრო მეტად ერიდებიან ზედმეტ რისკებს - რასაც ჩვენ დღეს ყველაზე მეტად უნდა ვაფასებდეთ.


And interesting research by Adam Grant at the Wharton School has found that introverted leaders often deliver better outcomes than extroverts do, because when they are managing proactive employees, they're much more likely to let those employees run with their ideas, whereas an extrovert can, quite unwittingly, get so excited about things that they're putting their own stamp on things, and other people's ideas might not as easily then bubble up to the surface.	ადამ გრანტის საინტერესო კვლევამ უორტონის სკოლაში დაადგინა, რომ ინტროვერტი ლიდერები ხშირად უკეთეს შედეგებს აღწევენ ვიდრე ექსტრავერტი, რადგან, პროდუქტიული თანამშრომლების ხელმძღვანელობისას ისინი ნებას აძლევენ თანამშრომლებს იხელმძღვანელონ საკუთარი იდეებით, მაშინ როდესაც ექსტავერტები, უნებლიედ, აღტაცებაში მოდიან, ატყობენ ყველაფერს თავიანთ კვალს და სხვების იდეები, მარტივად ვერ პოვებს განვითარებას.


Now in fact, some of our transformative leaders in history have been introverts.	ფაქტია, ზოგი ლიდერი, ვინც გარდატეხა მოახდინა ისტორიაში იყო ინტროვერტი.


I'll give you some examples.	მოვიყვან რამდენიმე მაგალითს.


Eleanor Roosevelt, Rosa Parks, Gandhi -- all these people described themselves as quiet and soft-spoken and even shy.	ელეონორა რუზველტი, როზა პარკსი, განდი - ყველა მათგანი აღწერდა საკუთარ თავს როგორც წყნარს, მშვიდად მოსაუბრეს და მორცხვსაც კი.


And they all took the spotlight, even though every bone in their bodies was telling them not to.	ყველა მათგანი მოხვდა ყურადღების ცენტრში, მიუხედავად იმისა, რომ სხეულის ყველა ნაწილი მათ ეწინააღმდეგებოდა.