And I've had the opportunity now to ask a lot of altruistic kidney donors how it is that they manage to generate such a wide circle of compassion that they were willing to give a complete stranger their kidney.	და ახლა მაქვს შესაძლებლობა ვკითხო უამრავ ალტრუისტ თირკმელის დონორს, როგორ ახერხებენ ამხელა თანაგრძნობის გამოჩენას და სრულიად უცნობს თავიანთი სურვილით აძლევენ თირკმელს.


And I found it's a really difficult question for them to answer.	აღმოვაჩინე, რომ მათ ამ კითხვაზე პასუხის გაცემა უჭირთ. ვეკითხები: "როგორ ხდება, რომ ბევრისგან განსხვავებით


I say, "How is it that you're willing to do this thing when so many other people don't?	ამის გაკეთების სურვილი გაქვთ?


You're one of fewer than 2,000 Americans who has ever given a kidney to a stranger.	თქვენ 2000 -ზე ნაკლები ამერიკელიდან ერთ-ერთი ხართ, ვისაც უცნობისთვის ოდესმე თირკმელი მიუცია.


What is it that makes you so special?"	რა არის თქვენში ასეთი განსაკუთრებული?"


And what do they say?	და რას მპასუხობენ?


They say, "Nothing.	ამბობენ რომ: "არაფერი" არაფერია განსაკუთრებული.


I'm just the same as everybody else."	მეც ყველასნაირი ვარ."


And I think that's actually a really telling answer, because it suggests that the circles of these altruists don't look like this, they look more like this.	ვფიქრობ, ეს მრავლისმთქმელი პასუხია, რადგან ის გვეუბნება, რომ ამ ალტრუისტების წრე ასე კი არ გამოიყურება, არამედ უფრო ასე.


They have no center.	მათ არ აქვთ ცენტრი.


These altruists literally don't think of themselves as being at the center of anything, as being better or more inherently important than anybody else.	ეს ალტრუისტები საკუთარ თავს, ცენტრალურ ფიგურად არ აღიქვამენ არ ფიქრობენ, რომ სხვაზე მეტად მნიშვნელოვნები, ან უკეთესები არიან.


When I asked one altruist why donating her kidney made sense to her, she said, "Because it's not about me."	როდესაც ერთ ალტრუისტს ვკითხე, თუ რატომ იყო თირკმლის გაცემა მისთვის მნიშვნელოვანი, მან მიპასუხა: "იმიტომ რომ მხოლოდ ჩემზე არ არის."


Another said, "I'm not different. I'm not unique.	კიდევ ერთმა მიპასუხა: "მე განსხვავებული არ ვარ. არ ვარ უნიკალური.


Your study here is going to find out that I'm just the same as you."	თქვენი კვლევა იმას დაადგენს, რომ მეც თქვენნაირი ვარ."


I think the best description for this amazing lack of self-centeredness is humility, which is that quality that in the words of St. Augustine makes men as angels.	ვფიქრობ, ეგოცენტრიზმის უქონლობის საუკეთესო სახელწოდებაა თავმდაბლობა, რომელიც ნეტარი ავგუსტინეს თქმით, ადამიანს ანგელოზად აქცევს.


And why is that?	რატომ არის ასე?


It's because if there's no center of your circle, there can be no inner rings or outer rings, nobody who is more or less worthy of your care and compassion than anybody else.	იმიტომ რომ თუკი თქვენს წრეს ცენტრი არ აქვს, მაშინ არც შიდა და გარე რგოლები იარსებებს, არავინ იქნება ისეთი, ვინც ვინმეზე მეტად, ან ნაკლებად იმსახურებს თქვენს მზრუნველობასა და თანაგრძნობას.


And I think that this is what really distinguishes extraordinary altruists from the average person.	და მე ვფიქრობ სწორედ ეს არის ის, რაც გამორჩეულ ალტრუისტებს ჩვეულებრივი ადამიანებისგან განასხვავებთ.


But I also think that this is a view of the world that's attainable by many and maybe even most people.	მაგრამ ამასთანავე ვფიქრობ, რომ ბევრი შეძლებს ამ მსოფლმხედველობის გათავისებას.


And I think this because at the societal level, expansions of altruism and compassion are already happening everywhere.	შეიძლება უმეტესობაც კი. ასე იმიტომ ვფიქრობ, რომ სოციალურ დონეზე, ალტრუიზმისა და თანაგრძნობის გაფართოება უკვე ყველგან ხდება.


The psychologist Steven Pinker and others have shown that all around the world people are becoming less and less accepting of suffering in ever-widening circles of others, which has led to declines of all kinds of cruelty and violence, from animal abuse to domestic violence to capital punishment.	ფსიქოლოგმა სტივენ პინკერმა და სხვებმა გვიჩვენეს, რომ მსოფლიოს მასშტაბით, სულ უფრო ნაკლები ადამიანისთვისაა სხვების ტანჯვა მისაღები, რამაც ყველა სახის სისასტიკისა და ძალადობის კლებამდე მიგვიყვანა, ცხოველებზე და ოჯახში ძალადობით დაწყებული, სიკვდილით დასჯით დამთავრებული.


And it's led to increases in all kinds of altruism.	ასევე ამან ყველა სახის ალტრუიზმის ზრდა გამოიწვია.


A hundred years ago, people would have thought it was ludicrous how normal and ordinary it is for people to donate their blood and bone marrow to complete strangers today.	ასი წლის წინ ადამიანებს ალბათ სასაცილოდ არ ეყოფოდათ სრულიად უცნობისთვის სისხლის, ან ძვლის ტვინის გაცემა, რაც დღეს სრულიად ნორმალური და ჩვეულებრივი მოვლენაა.


Is it possible that a hundred years from now people will think that donating a kidney to a stranger is just as normal and ordinary as we think donating blood and bone marrow is today?	ნუთუ შესაძლებელია ასი წლის შემდეგ, რომ ადამიანებმა თირკმლის სრულიად უცნობისთვის გაცემა, ჩვეულებრივად და ნორმალურად მიიღონ,


Maybe.	როგორც დღეს ჩვენ ეს სისხლსა და ძვლის ტვინზე მიგვაჩნია?


So what's at the root of all these amazing changes?	შესაძლებელია. რა იმალება ამ გასაოცარი ცვლილებების უკან?


In part it seems to be increases in wealth and standards of living.	როგორც ჩანს, ნაწილობრივ კეთილდღეობისა და ცხოვრების დონის გაუმჯობესება.


As societies become wealthier and better off, people seem to turn their focus of attention outward, and as a result, all kinds of altruism towards strangers increases, from volunteering to charitable donations and even altruistic kidney donations.	როცა საზოგადოებები უფრო შეძლებული ხდება, ადამიანები ყურადღებას გარესამყაროსკენ მიმართავენ, რასაც შედეგად უცნობების მიმართ ყველა სახის ალტრუიზმის ზრდა მოჰყვება, მოხალისეობიდან საქველმოქმედო დახმარებამდე და თვით თირკმლის ალტრუისტულ შემოწირულობამდეც.


But all of these changes also yield a strange and paradoxical result, which is that even as the world is becoming a better and more humane place, which it is, there's a very common perception that it's becoming worse and more cruel, which it's not.	მაგრამ ყველაფერ ამას უცნაური და პარადოქსულ შედეგიც მოჰყვება. მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიო უფრო უკეთეს და ჰუმანურ ადგილად იქცევა, როგორც ხდება კიდეც, ამასთანავე არსებობს გავრცელებული შეხედულება, რომ ის უარესდება და უფრო სასტიკი ხდება, რაც არასწორია.


And I don't know exactly why this is, but I think it may be that we now just know so much more about the suffering of strangers in distant places, and so we now care a lot more about the suffering of those distant strangers.	ზუსტად არ ვიცი ასე რატომ ხდება, მაგრამ ალბათ, უბრალოდ დღესდღეობით ბევრად მეტი ვიცით, შორს მყოფი, უცნობი ადამიანების ტანჯვის შესახებ და შესაბამისად ბევრად მეტად გვაღელვებს, ეს შორს მყოფი უცნობების ტანჯვა.


But what's clear is the kinds of changes we're seeing show that the roots of altruism and compassion are just as much a part of human nature as cruelty and violence, maybe even more so, and while some people do seem to be inherently more sensitive to the suffering of distant others, I really believe that the ability to remove oneself from the center of the circle and expand the circle of compassion outward to include even strangers is within reach for almost everyone.	ცხადია, ცვლილებები, რომლებსაც ვხედავთ გვიჩვენებს, რომ ალტრუიზმისა და თანაგრძნობის საფუძვლები ადამიანის ბუნების ისეთივე განუყოფელი ნაწილია, როგორც სისატიკე და ძალადობა, შეიძლება უფრო მეტადაც კი. თუმცა ზოგიერთები თითქოს უფრო მეტად სენსიტიურები არიან ტანჯული შორეული უცნობების მიმართ, მე ნამდვილად მჯერა, რომ თანაგრძნობის წრის ისე გაფართოება, რომ მასში უცნობებიც მოექცნენ და საკუთარი თავის ამ წრის ცენტრიდან მოშორება, თითქმის ყველას ხელეწიფება.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I'd like you to imagine the world anew.	ვისურვებდი მსოფლიო თავიდან წარმოგედგინათ.


I'd like to show you some maps, which have been drawn by Ben Hennig, of the planet in a way that most of you will never have seen the planet depicted before.	მინდა დედამიწის რამდენიმე რუკა გაჩვენოთ, რომელიც ბენ ჰენიგმა ისე შეადგინა, როგორც ჩვენი პლანეტა უმეტეს თქვენგანს არასდროს უნახავს.


Here's an image that you're very familiar with.	ეს სურათი თქვენთვის კარგად ნაცნობია.


I'm old enough that I was actually born before we saw this image.	მე იმ ასაკის ვარ, რომ ამ სურათის გამოჩენამდე დავიბადე.


Apparently some of my first words were "moona, moona," but I think that's my mom having a particular fantasy about what her baby boy could see on the flickering black and white TV screen.	როგორც ჩანს, ჩემი პირველი სიტყვები იყო: "მთვარე, მთვარე." მაგრამ ვფიქრობ, ეს დედაჩემის ფანტაზია უფრო იყო იმაზე, თუ რას ხედავდა მისი ჩვილი ბიჭი შავ-თეთრი ტელევიზორის მბჟუტავ ეკრანზე.


It's only been a few centuries since we've actually, most of us, thought of our planet as spherical.	მხოლოდ რამდენიმე საუკუნეა, რაც უმეტესი ჩვენთაგანი რეალურად ფიქრობს, რომ ჩვენი პლანეტა სფეროსებრია.


When we first saw these images in the 1960s, the world was changing at an incredible rate.	როდესაც ეს სურათები პირველად ვნახეთ 1960-იან წლებში, მსოფლიო წარმოუდგენელი სისწრაფით იცვლებოდა.


In my own little discipline of human geography, a cartographer called Waldo Tobler was drawing new maps of the planet, and these maps have now spread, and I'm going to show you one of them now.	მოსახლეობის გეოგრაფიის ჩემ პატარა დისციპლინაში, კარტოგრაფი ვალდო ტობლერი პლანეტის ახალ რუკებს ადგენდა, ეს რუკები ახლა ფართოდ გავრცელდა. და ახლა ვაპირებ ერთ-ერთი მათგანი გაჩვენოთ.


This map is a map of the world, but it's a map which looks to you a little bit strange.	ეს მსოფლიოს რუკაა, მაგრამ ის თქვენთვის ცოტა უცნაურად გამოიყურება.


It's a map in which we stretched places, so that those areas which contain many people are drawn larger, and those areas, like the Sahara and the Himalayas, in which there are few people, have been shrunk away.	ამ რუკაზე ჩვენ ადგილები ისე გავწელეთ, რომ მჭიდროდ დასახლებული რეგიონები, უფრო დიდადაა გამოსახული და ისეთი ადგილები, როგორიცაა საჰარა და ჰიმალაი, სადაც ცოტა ხალხი ცხოვრობს, შემცირებულია.


Everybody on the planet is given an equal amount of space.	ამ პლანეტაზე ყველას თანაბარი სივრცე აქვს გამოყოფილი.


The cities are shown shining bright.	ქალაქები მოკაშკაშე სინათლით არის ნაჩვენები.


The lines are showing you submarine cables and trade routes.	ხაზები კი წყალქვეშა კაბელებსა და სავაჭრო მარშრუტებს გვიჩვენებენ.


And there's one particular line that goes from the Chinese port of Dalian through past Singapore, through the Suez Canal, through the Mediterranean and round to Rotterdam.	რუკაზე არის ერთი კონკრეტული ხაზი, რომელიც ჩინეთის პორტ დალიანიდან გამოდის სინგაპურს, სუეცის არხს, ხმელთაშუა ზღვას გადის და მიდის როტერდამთან.


And it's showing you the route of what was the world's largest ship just a year ago, a ship which was taking so many containers of goods that when they were unloaded, if the lorries had all gone in convoy, they would have been 100 kilometers long.	ის გიჩვენებთ, ჯერ კიდევ ერთი წლის წინ, მსოფლიოში უდიდესი გემის მარშრუტს. გემის, რომელსაც სავაჭრო საქონლის იმდენი კონტეინერი გადაჰქონდა, რომ როდესაც დატვირთულ იქნა, სატვირთო ფურგონები ერთ ხაზზე რომ დაწყობილიყო,100 კმ სიგრძის იქნებოდა.


This is how our world is now connected.	აი, როგორ არის მსოფლიო დღეს დაკავშირებული.


This is the quantity of stuff we are now moving around the world, just on one ship, on one voyage, in five weeks.	ეს იმ საგნების რაოდენობაა, რომლებსაც მსოფლიოს გარშემო გადავაადგილებთ, მხოლოდ ერთ გემზე, ერთ რეისსა და ხუთ კვირაში.


We've lived in cities for a very long time, but most of us didn't live in cities.	ქალაქებში დიდი ხნია ვცხოვრობთ, მაგრამ უმეტეს ჩვენგანს ადრე ქალქებში არ უცხოვრია.


This is Çatalhöyük, one of the world's first cities.	ეს არის ჩატალჰიულიკი, მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი ქალაქი,


At its peak 9,000 years ago, people had to walk over the roofs of others' houses to get to their home.	მისი დიდების მწვერვალზე, 9000 წლის წინ, ხალხს თავიანთ სახლებში მოსახვედრად, სხვების სახურავებზე გადავლა უწევდა.


If you look carefully at the map of the city, you'll see it has no streets, because streets are something we invented.	თუ ქალაქის რუკას კარგად დააკვირდებით, დაინახავთ, რომ მას ქუჩები არ აქვს, რადგან ქუჩები არის რაღაც, რაც ჩვენ გამოვიგონეთ.


The world changes.	მსოფლიო იცვლება.


It changes by trial and error.	იცვლება ექსპერიმენტებით.


We work out slowly and gradually how to live in better ways.	ჩვენ ნელ-ნელა და თანდათანობით ვხვდებით, როგორ ვიცხოვროთ უკეთესად.


And the world has changed incredibly quickly most recently.	მსოფლიო უკანასკნელ პერიოდში დაუჯერებელი სისწრაფით იცვლება.


It's only within the last six, seven, or eight generations that we have actually realized that we are a species.	ჩვენ მხოლოდ ბოლო ექვსი, შვიდი ან რვა თაობის მანძილზე გავაცნობიერეთ, რომ სახეობა ვართ.


It's only within the last few decades that a map like this could be drawn.	მხოლოდ უკანასკნელი ათწლეულების განმავლობაში გახდა შესაძლებელი მსგავსი რუკის შედგენა.


Again, the underlying map is the map of world population, but over it, you're seeing arrows showing how we spread out of Africa with dates showing you where we think we arrived at particular times.	ძირითადი რუკა, ისევ მსოფლიო მოსახლეობის რუკაა, ზემოდან კი ხედავთ ისრებს, რომლებიც გვიჩვენებენ როგორ გავვრცელდით აფრიკიდან. თარიღები სავარაუდო ადგილებში დასახლების კონკრეტულ დროებს გვიჩვენებს.


I have to redraw this map every few months, because somebody makes a discovery that a particular date was wrong.	ყოველ რამდენიმე თვეში, ამ რუკის ახლიდან შედგენა მიწევს ხოლმე, რადგან ვიღაც აღმოაჩენს, რომ რომელიმე კონკრეტული თარიღი მცდარი იყო.


We are learning about ourselves at an incredible speed.	საკუთარი თავის შესახებ დაუჯერებელი სისწრაფით ვსწავლობთ.


And we're changing.	და ჩვენ ვიცვლებით.


A lot of change is gradual.	ბევრი ცვლილება ხდება თანდათან.


It's accretion.	ის გროვდება.


We don't notice the change because we only have short lives, 70, 80, if you're lucky 90 years.	ჩვენ ვერ ვამჩნევთ ცვლილებას, რადგან ჩვენი სიცოცხლე ხანმოკლეა, 70, 80 ან თუ იღბლიანი ხართ 90 წელი.


This graph is showing you the annual rate of population growth in the world.	ეს გრაფიკი მსოფლიო მოსახლეობის ზრდის წლიურ ტემპებს გიჩვენებთ.


It was very low until around about 1850, and then the rate of population growth began to rise so that around the time I was born, when we first saw those images from the moon of our planet, our global population was growing at two percent a year.	სადღაც 1850 წლამდე, ის ძალიან დაბალი იყო და შემდეგ მოსახლეობის ზრდის ტემპმა მატება იწყო. ისე რომ, დაახლოებით იმ დროს, როდესაც დავიბადე, როდესაც ჩვენ პირველად ვნახეთ ჩვენი პლანეტის ფოტოები მთვარიდან, მაშინ მსოფლიო მოსახლეობა წელიწადში 2%-ით იზრდებოდა.


If it had carried on growing at two percent a year for just another couple of centuries, the entire planet would be covered with a seething mass of human bodies all touching each other.	წელიწადში 2%-იანი ზრდა, კიდევ რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში რომ შენარჩუნებულიყო, მთელი პლანეტა დაფარული იქნებოდა, ადამიანის სხეულების მოთუხთუხე მასით, სადაც ყველა ერთმანეთთან ფიზიკურ შეხებაში იქნებოდა.


And people were scared.	ხალხი შეშინებული იყო.


They were scared of population growth and what they called "the population bomb" in 1968.	მათ მოსახლეობის ზრდის ეშინოდათ, რასაც 1968 წელს "მოსახეობის აფეთქებას" ეძახდნენ.


But then, if you look at the end of the graph, the growth began to slow.	შემდეგ კი, თუ გრაფიკის ბოლოს შეხედავთ, ზრდამ შენელება იწყო.


The decade -- the '70s, the '80s, the '90s, the noughties, and in this decade, even faster -- our population growth is slowing.	ათწლეულებში... 70-იან, 80-იან 90-იან და 2000-იან წლებში და ამ ათწლეულში მოსახლეობის ზრდის ტემპი კიდევ უფრო სწრაფად მცირდება.


Our planet is stabilizing.	ჩვენი პლანეტა სტაბილურდება.


We are heading towards nine, 10, or 11 billion people by the end of the century.	საუკუნის დასასრულს 9,10 ან 11 მილიარდი ადამიანი ვიქნებით.


Within that change, you can see tumult.	ამ ცვლილებებში ხედავთ შფოთვებს.


You can see the Second World War.	ხედავთ მეორე მსოფლიო ომს,


You can see the pandemic in 1918 from influenza.	ხედავთ 1918 წლის გრიპის ეპიდემიას,


You can see the great Chinese famine.	ხედავთ ჩინეთის დიდ შიმშილობას.


These are the events we tend to concentrate on.	ეს ის მოვლენება, რომლებზე კონცენტრირებაც გვჩვევია.


We tend to concentrate on the terrible events in the news.	ახალ ამბებში საშინელ სიახლეებზე გვჩვევია კონცენტრირება


We don't tend to concentrate on the gradual change and the good news stories.	და ყურადღებას არ ვაქცევთ თანდათანობით ცვლილებებს და კარგ ახალ ამბებს.


We worry about people.	ჩვენ ვღელავთ ადამიანებზე,


We worry about how many people there are.	ვღელავთ მათი სიმრავლის გამო,


We worry about how you can get away from people.	ვღელავთ იმაზე, თუ როგორ მოვწყდეთ ყველას


But this is the map of the world changed again to make area large, the further away people are from each area.	და ეს არის მსოფლიო რუკა, რომელიც ისეა შეცვლილი, რომ რაც უფრო დაშორებულია ხალხი, მით უფრო გაზრდილია შესაბამისი ტერიტორია.


So if you want to know where to go to get away from everybody, here's the best places to go.	ამიტომ, თუ გინდათ იცოდეთ სად წახვიდეთ, რომ მოსწყდეთ ყველას, აქ საუკეთესო ადგილებია მოცემული.


And every year, these areas get bigger, because every year, we are coming off the land globally.	ყოველწლიურად ეს ტერიტორიები იზრდება, რადგან ყოველწლიურად, გლობალურად მიწებს ვტოვებთ,


We are moving into the cities.	ქალაქებში გადმოვდივართ საცხოვრებლად


We are packing in more densely.	და უფრო მჭირდოდ ვიკვრებით.


There are wolves again in Europe, and the wolves are moving west across the continent.	მგლები ისევ გაჩდნენ ევროპაში და ისინი გადადგილდებიან დასავლეთით, კონტინენტის მასშტაბით.


Our world is changing.	მსოფლიო იცვლება


You have worries.	და თქვენ შფოთავთ.


This is a map showing where the water falls on our planet.	ეს რუკა გიჩვენებთ სად მიედინება წყალი ჩვენ პლანეტაზე.


We now know that.	ახლა ეს ჩვენთვის ცნობილია


And you can look at where Çatalhöyük was, where three continents meet, Africa, Asia, and Europe, and you can see there are a large number of people living there in areas with very little water.	და თქვენ ხედავთ სად იყო ჩატალჰიულიკი, სამი კონტინენტის: აფრიკის, აზიისა და ევროპის შესაყარზე. თქვენ ხედავთ, რომ ბევრი ხალხი ცხოვრობს იქ, იმ ადგილებში, სადაც წყალი მცირე რაოდენობითაა.


And you can see areas in which there is a great deal of rainfall as well.	თქვენ ასევე ხედავთ ტერიტორიებს, სადაც დიდი რაოდენობით ტროპიკული წვიმებია.


And we can get a bit more sophisticated.	ჩვენ შეგვიძლია უფრო დავიხვეწოთ


Instead of making the map be shaped by people, we can shape the map by water, and then we can change it every month to show the amount of water falling on every small part of the globe.	და იმის ნაცვლად, რომ რუკა ადამიანების მიხედვით შევადგინოთ შეგვიძლია ეს წყლით მიხედვით გავაკეთოთ და შემდეგ ყოველთვიურად შეცვლავოთ, რათა იმ წყლის რაოდენობა ვაჩვენოთ, რომელიც დედამიწის ყოველ მცირე ნაწილში მიედინება.


And you see the monsoons moving around the planet, and the planet almost appears to have a heartbeat.	თქვენ ხედავთ მუსონების მოძრაობას პლანეტის გარშემო, თითქოს პლანეტას გული უცემს.


And all of this only became possible within my lifetime to see this is where we are living.	და ეს ყველაფერი მხოლოდ ჩემს სიცოცხლეში გახდა შესაძლებელი, რომ გვენახა, სადაც ვცხოვრობთ.


We have enough water.	ჩვენ საკმარისი წყალი გვაქვს.


This is a map of where we grow our food in the world.	ეს იმის რუკაა, თუ სად მოგვყავს მსოფლიოში საკვები


This is the areas that we will rely on most for rice and maize and corn.	ეს ის ადგილებია, რომელზეც ბრინჯისა და სიმიდის მოსაყვანად ვართ დამოკიდებული.


People worry that there won't be enough food, but we know, if we just ate less meat and fed less of the crops to animals, there is enough food for everybody as long as we think of ourselves as one group of people.	ადამიანები ღელავენ, რომ არ იქნება საკმარისი საკვები, მაგრამ ჩვენ ვიცით ნაკლები ხორცი, რომ ვჭამოთ და ნაკლები მოსავლით ვკვებოთ ცხოველები, საკმარისი საკვები ყველასთვის იქნება, თუ ჩვენ საკუთარ თავს, როგორც ადამიანთა ერთიან ჯგუფს აღვიქვამთ.


And we also know about what we do so terribly badly nowadays.	ჩვენ ასევე ვიცით, რას ვაკეთებთ, საშინლად ცუდად დღესდღეობით.


You will have seen this map of the world before.	ეს მსოფლიო რუკა ადრეც გექნებათ ნანახი.


This is the map produced by taking satellite images, if you remember those satellites around the planet in the very first slide I showed, and producing an image of what the Earth looks like at night.	ეს რუკა სატელიტური სურათებით არის შექმნილი, გავიხსენოთ სატელიტები პლანეტის გარშემო, რომელიც პირველ სლაიდში გაჩვენეთ, რომლებიც ქმნიან სურათს, თუ როგორ გამოიყურება დედამიწა ღამით.


When you normally see that map, on a normal map, the kind of map that most of you will be used to, you think you are seeing a map of where people live.	ჩვეულებრივ, როცა ამ რუკას ხედავთ, ნორმალურ რუკას, ისეთს, რომელსაც უმეტესი ჩვენგანი იცნობს, ფიქრობთ, რომ ხედავთ რუკას, რომელიც ასახავს, თუ სად ცხოვრობენ ადამიანები.


Where the lights are shining up is where people live.	რომ სადაც შუქი ანათებს ადამიანები იქ ცხოვრობენ,


But here, on this image of the world, remember we've stretched the map again.	მაგრამ აქ, მსოფლიოს ამ სურათზე გაიხსენეთ, რომ ჩვენ რუკა კვლავ გავწელეთ.


Everywhere has the same density of people on this map.	ამ რუკაზე, ყველგან, დასახლების ერთნაირი სიმჭიდროვეა.


If an area doesn't have people, we've shrunk it away to make it disappear.	თუ ტერიტორია ადამიანებით არ არის დასახლებული, ის ნაწილი მთლიანადაა გამქრალი.


So we're showing everybody with equal prominence.	ასე რომ, ყველას თანაბარი მნიშვნელობით ვაჩვენებთ.


Now, the lights no longer show you where people are, because people are everywhere.	ახლა კი, სინათლეები აღარ გიჩვენებენ, თუ სად ცხოვრობენ ადამიანები, რადგან ადამიანები ყველგან არიან.


Now the lights on the map, the lights in London, the lights in Cairo, the lights in Tokyo, the lights on the Eastern Seaboard of the United States, the lights show you where people live who are so profligate with energy that they can afford to spend money powering lights to shine up into the sky, so satellites can draw an image like this.	შუქი ამ რუკაზე, ლონდონის, კაიროსა და ტოკიოს, შეერთებული შტატების აღმოსავლეთ სანაპიროს შუქი გაჩვენებთ, სად ცხოვრობენ ადამიანები, რომლებიც ისეთი მფლანგველები არიან ენერგიის მიმართ, რომ საშუალება აქვთ ფული დახარჯონ ისეთი განათებისთვის, რომლიდანაც სატელიტები შეძლებენ მსგავსი სურათები შექმნან.


And the areas that are dark on the map are either areas where people do not have access to that much energy, or areas where people do, but they have learned to stop shining the light up into the sky.	ტერიტორიები კი, რომლებიც რუკაზე მუქადაა, არის ტერიტორიები, სადაც ადამიანებს ან წვდომა არ აქვთ ამდენ ენერგორესურსთან, ან სადაც ადამიანებს აქვთ წვდომა, მაგრამ ისინი მიხვდნენ, რომ შეწყვიტონ ცაში შუქის ნათება.


And if I could show you this map animated over time, you would see that Tokyo has actually become darker, because ever since the tsunami in Japan, Japan has had to rely on a quarter less electricity because it turned the nuclear power stations off.	რომ შემეძლოს ამ რუკის, დროში ცვლილების ანიმაცია გაჩვენოთ, დაინახავდით, რომ ტოკიო ნამდვილად უფრო მუქი გახდა, რადგან იაპონიაში ცუნამის შემდეგ, მას მეოთხედით ნაკლებ ელექტროენერგიით უწევს დაკმაყოფილება, რადგან ცუნამმა, ატომური ელექტროსადგურები გათიშა


And the world didn't end.	და მსოფლიოს აღსასრული არ დამდგარა,


You just shone less light up into the sky.	უბრალოდ ნაკლებ შუქს ანათებთ ცაში.


There are a huge number of good news stories in the world.	დიდი რაოდენობით კარგი ახალი ამბებია მსოფლიოში.


Infant mortality is falling and has been falling at an incredible rate.	ბავშვების სიკვდილიანობა კლებულობს და კლებილობს დაუჯერებელი სისწრაფით.


A few years ago, the number of babies dying in their first year of life in the world fell by five percent in just one year.	რამდენიმე წლის წინ ერთ წლამდე ჩვილების სიკვდილიანობის რაოდენობა მსოფლიოში, მხოლოდ ერთ წელიწადში ხუთი პროცენტით შემცირდა.


More children are going to school and learning to read and write and getting connected to the Internet and going on to go to university than ever before at an incredible rate, and the highest number of young people going to university in the world are women, not men.	მეტი ბავშვი დადის სკოლაში და სწავლობს წერა-კითხვას, იღებს ინტერნეტზე წვდომას და აგრძელებს უნივერსიტეტში სწავლას, ვიდრე ოდესმე, დაუჯერებელი სისწრაფით. და ყველაზე დიდი რაოდენობა იმ ახალგაზრდებისა, რომლებიც უნივერსიტეტში სწავლობენ მსოფლიოში, არიან ქალები და არა კაცები.


I can give you good news story after good news story about what is getting better in the planet, but we tend to concentrate on the bad news that is immediate.	მე შემიძლია გთხრათ ერთი მეორეზე კარგი ამბავი, თუ რა უმჯობესდება პლანეტაზე, მაგრამ ჩვენ ვკონცენტრირდებით ცუდ ამბავზე, რომელიც იმ წუთას ხდება.


Rebecca Solnit, I think, put it brilliantly, when she explained: "The accretion of incremental, imperceptible changes which can constitute progress and which render our era dramatically different from the past" -- the past was much more stable -- "a contrast obscured by the undramatic nature of gradual transformation, punctuated by occasional tumult."	რებეკა სოლნიტმა ვფიქრობ, შესანიშნავად ჩამოაყალიბა, როდესაც მან ახსნა "უმნიშვნელო ცვლილებათა ბიჯების ერთობლიობა, რომელსაც შეუძლია პროგრესამდე მივიდეს და რომელიც ჩვენს ეპოქას, წარსულისგან მკვეთრად განსხვავებულს ხდის" წარსული უფრო მეტად სტაბილური იყო. "კონტრასტი გამქრალია თანდათანობითი გარდაქმნის არადრამატული ბუნებით, რომელიც შემთხვევითი შფოთვითაა შეწყვეტილი"


Occasionally, terrible things happen.	ზოგჯერ საშინელი მოვლენები მართლაც ხდება.


You are shown those terrible things on the news every night of the week.	თქვენ გიჩვენებენ ამ საშინელ ამბებს ახალ ამბებში, ყოველ ღამით, მთელი კვირის განმავლობაში.


You are not told about the population slowing down.	თქვენ არ გეუბნებიან, რომ მოსახლეობის ზრდა ნელდება,


You are not told about the world becoming more connected.	თქვენ არ გეუბნებიან, რომ მსოფლიო ხდება უფრო მჭირდოდ დაკავშირებული,


You are not told about the incredible improvements in understanding.	თქვენ არ გიყვებიან ჩვენ აღქმაში დაუჯერებელ წინსვლაზე


You are not told about how we are learning to begin to waste less and consume less.	თქვენ არ გაუბნებიან, როგორ ვისწვალეთ ნაკლების ფლანგვა და ნაკლების მოხმარება.


This is my last map.	ეს ჩემი უკანასკნელი რუკაა.


On this map, we have taken the seas and the oceans out.	ამ რუკაზე ჩვენ ზღვები და ოკენეები ამოვიღეთ.


Now you are just looking at about 7.4 billion people with the map drawn in proportion to those people.	ახლა თქვენ მხოლოდ უყურებთ დაახლოებით 7.4 მილიარდ ადამიანს. რუკა, რომელიც ადამიანების რაოდენობების პროპორციებითაა შედგენილი.


You're looking at over a billion in China, and you can see the largest city in the world in China, but you do not know its name.	თქვენ უყურებთ მილიარდზე მეტ ადამიანს ჩინეთში და თქვენ ხედავთ მსოფლიოს ყველაზე დიდი ქალაქს ჩინეთში, მაგრამ თქვენ მისი სახელი არ იცით.


You can see that India is in the center of this world.	თქვენ ხედავთ რომ ინდოეთი ამ მსოფლიოს ცენტრშია.


You can see that Europe is on the edge.	ხედავთ, რომ ევროპა ნაპირზეა


And we in Exeter today are on the far edge of the planet.	და ჩვენ დღეს, ექსეტერში პლანეტის შორეულ ნაპირზე ვართ.


We are on a tiny scrap of rock off Europe which contains less than one percent of the world's adults, and less than half a percent of the world's children.	ჩვენ ევროპის ქვის მცირე ნაწილი ვართ, რომელიც მსოფლიოს ერთ პროცენტზე ნაკლებ ზრდასრულ ადამიანს შეიცავს და მსოფლიოს ბავშვების რაოდენობის ნახევარ პროცენტზე ნაკლებს.


We are living in a stabilizing world, an urbanizing world, an aging world, a connecting world.	ჩვენ სტაბილიზებად და ურბანიზებად მსოფლიოში ვცხოვრობთ, დაბერებად მსოფლიოში, დაკავშირებად მსოფლიოში.


There are many, many things to be frightened about, but there is no need for us to fear each other as much as we do, and we need to see that we are now living in a new world.	არსებობს ძალიან, ძალიან ბევრი რამ, რისიც შეიძლება შეგეშინდეთ, მაგრამ ერთმანეთის ისე არ უნდა გვშინოდეს, როგორც ახლა გვეშინია. ჩვენ უნდა დავინახოთ, რომ ახლა ახალ მსოფლიოში ვცხოვრობთ.


Thank you very much.	დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


I'm going to talk about a failure of intuition that many of us suffer from.	ვაპირებ იმ ინტუიციურ სისუსტეზე ვისაუბრო, რომელიც ბევრ ჩვენგანს ახასიათებს.


It's really a failure to detect a certain kind of danger.	ეს გარკვეული საფრთხის ამოცნობის უუნარობაა.


I'm going to describe a scenario that I think is both terrifying and likely to occur, and that's not a good combination, as it turns out.	ვაპირებ აღვწერო სცენარი, რომელიც ერთდროულად შემაძრწუნებელიცაა და მოსალოდნელიც. რაც, როგორც ირკვევა არაა კარგი კომბინაცია.


And yet rather than be scared, most of you will feel that what I'm talking about is kind of cool.	მიუხედავად ამისა, საშიშის ნაცვლად უმეტესობა სახალისოდ აღიქვამს იმას, რაზეც ვაპირებ ვისაუბრო.


I'm going to describe how the gains we make in artificial intelligence could ultimately destroy us.	ვაპირებ აღვწერო, თუ როგორ შეიძლება ხელოვნური ინტელექტის სფეროში წინსვლამ საბოლოოდ გაგვანადგუროს.


And in fact, I think it's very difficult to see how they won't destroy us or inspire us to destroy ourselves.	პრინციპში, ვფიქრობ, ძნელი წარმოსადგენიც კია, როგორ შეიძლება არ გაგვანადგუროს, ან არ გვიბიძგოს თვითგანადგურებისკენ.


And yet if you're anything like me, you'll find that it's fun to think about these things.	თუმცა, თუ თქვენც ჩემნაირი ხართ, გეგონებათ, რომ ასეთ რამეებზე ფიქრი სახალისოა.


And that response is part of the problem.	თავად ასეთი რეაქციაც პრობლემის ნაწილია.


OK? That response should worry you.	ამ რეაქციამ უნდა შეგაწუხოთ.


And if I were to convince you in this talk that we were likely to suffer a global famine, either because of climate change or some other catastrophe, and that your grandchildren, or their grandchildren, are very likely to live like this, you wouldn't think, "Interesting.	ახლა, ამ საუბარში, თუ დაგაწრმუნებთ, რომ კლიმატის ცვლილებით, ან სხვა რამე კატასტროფით გამოწვეული გლობალური შიმშილობაა მოსალონდელი და რომ თქვენმა შვილიშვილებმა, ან მათმა შვილიშვილებმა დიდი შანსია ამ პირობებში იცხოვრონ, თქვენ არ იფიქრებთ: "საინტერესოა,


I like this TED Talk."	მომწონს ეს TED talk-ი"


Famine isn't fun.	შიმშილობა არაა სახალისო.


Death by science fiction, on the other hand, is fun, and one of the things that worries me most about the development of AI at this point is that we seem unable to marshal an appropriate emotional response to the dangers that lie ahead.	სამეცნიერო ფანტასტიკის ხელით სიკვდილი კი სახალისოა. ერთ-ერთი, რაც ხელოვნური ინტელექტის შექმნასთან დაკავშირებით მაწუხებს ისაა, რომ ჩვენ თითქოს არ შეგვწევს უნარი გვქონდეს ადექვატური ემოციური რეაქცია მოსალოდნელ საფრთხეებზე.


I am unable to marshal this response, and I'm giving this talk.	არც მე ძალმიძს ამ რეაქიის გამომუშავება, თუმცა ამ თემაზე გამოვდივარ.


It's as though we stand before two doors.	თითქოს ორი კარის წინ ვდგავართ.


Behind door number one, we stop making progress in building intelligent machines.	პირველ კარს მიღმა, ხელოვნური ინტელექტის განვითარების პროგრესი ჩერდება.


Our computer hardware and software just stops getting better for some reason.	ჩვენი კოპიუტერების აპარატული და პროგრამული საშუალებები რატომღაც აღარ უმჯობესდება.


Now take a moment to consider why this might happen.	ერთი წამით დაფიქრდით, რატომ შეიძლება ეს მოხდეს.


I mean, given how valuable intelligence and automation are, we will continue to improve our technology if we are at all able to.	იმის გათვალისწინებით, თუ რა ფასეულია მანქანური ინტელექტი და ავტომატიზაცია, ჩვენ აუცილებლად განვაგრძობთ ტექნოლოგიურ წინსვლას, თუ შეგვეძლება.


What could stop us from doing this?	რამ შეიძლება ეს შეაჩეროს?


A full-scale nuclear war?	სრულმასშტაბიანმა ბირთვულმა ომმა?


A global pandemic?	გლობალურმა პანდემიამ?


An asteroid impact?	ასტეროიდის დაჯახებამ?


Justin Bieber becoming president of the United States?	ჯასტინ ბიბერის პრეზიდენტობამ?


(Laughter) The point is, something would have to destroy civilization as we know it.	(სიცილი) მოკლედ, რაღაც ისეთი უნდა იყოს, რაც არსებულ ცივილიზაციას დაანგრევს.


You have to imagine how bad it would have to be to prevent us from making improvements in our technology permanently, generation after generation.	წარმოიდგინეთ, რა ცუდი რამ უნდა იყოს, რომ ტექნოლოგიური პროგრესი შეაჩეროს სამუდამოდ, თაობიდან თაობამდე.


Almost by definition, this is the worst thing that's ever happened in human history.	განმარტებიდან გამომდინარე, ეს ყველაზე უარესი რამეა, რაც კი ოდესმე მომხდარა კაცობრიობის ისტორიაში.


So the only alternative, and this is what lies behind door number two, is that we continue to improve our intelligent machines year after year after year.	ამის ერთადერთი ალტერნატივა, რომელიც მეორე კარს მიღმაა, არის რეალობა, რომლის მიხედვით ჩვენ ვაგძელებთ გონიერი მანქანების გაუმჯობესებას წლიდან წლამდე.


At a certain point, we will build machines that are smarter than we are, and once we have machines that are smarter than we are, they will begin to improve themselves.	რაღაც მომენტში, ჩვენ შევქმნით მანქანებს, რომლებიც ჩვენზე ჭკვიანები იქნებიან და რა დროსაც ეს მოხდება, ისინი საკუთარი თავების გაუმჯობესებას შეუდგებიან


And then we risk what the mathematician IJ Good called an "intelligence explosion," that the process could get away from us.	და დავდგებით, როგორც ამას ი. დ. გუდმა უწოდა, "ინტელექტის აფეთქების" საფრთხის წინაშე, რითიც შეიძლება პროცესები ხელიდან გაგვექცეს.


Now, this is often caricatured, as I have here, as a fear that armies of malicious robots will attack us.	ხშირად ეს მსგავსი კარიკატურების სახითაა გამოსახული. როგორც ბოროტი რობოტების არმიები, რომლებიც თავს გვესხმიან,


But that isn't the most likely scenario.	მაგრამ ეს არაა ყველაზე სავარაუდო სცენარი.


It's not that our machines will become spontaneously malevolent.	ჩვენი მანქანები, მყისიერად კი არ გაბოროტდებიან.


The concern is really that we will build machines that are so much more competent than we are that the slightest divergence between their goals and our own could destroy us.	სინამდვილეში წუხილი იმაზეა, რომ ჩვენ ისეთ მანქანებს შევქმნით, რომლებიც ჩვენზე იმდენად უფრო კომპეტენტურები იქნებიან, რომ ჩვენსა და მათ მიზნებს შორის მცირედმა უთანხმოებამაც კი შეიძლება გაგვანადგუროს.


Just think about how we relate to ants.	დაფიქრდით, რა აზრის ვართ ჭიანჭველებზე.


We don't hate them.	ჩვენ ისინი არ გვძულს.


We don't go out of our way to harm them.	ჩვენ მიზანი არაა მათ ვავნოთ.


In fact, sometimes we take pains not to harm them.	პრინციპში ზოგჯერ ვცდილობთ კიდეც არ ვავნოთ.


We step over them on the sidewalk.	ფეხს არ ვადგამთ ტროტუარზე.


But whenever their presence seriously conflicts with one of our goals, let's say when constructing a building like this one, we annihilate them without a qualm.	მაგრამ როცა კი მათი არსებობა, ჩვენს მიზნებს სერიოზულად ეწინააღმდეგება, მაგალითად ამნაირი შენობის აგებისას, ჩვენ ყოყმანის გარეშე ვანადგურებთ მათ.


The concern is that we will one day build machines that, whether they're conscious or not, could treat us with similar disregard.	მე ის მაწუხებს, რომ ერთ დღესაც ჩვენ შევქმნით მანქანებს, რომელებიც, ცნობიერები იქნებიან თუ არა, შეიძლება მსგავსი გულგრილობით მოგვეკიდონ.


Now, I suspect this seems far-fetched to many of you.	ეჭვი მაქვს ბევრ თქვენგანს, ეს ზედმეტ გაზვიადებად ეჩვენება.


I bet there are those of you who doubt that superintelligent AI is possible, much less inevitable.	დარმწუნებული ვარ ზოგი თქვენგანი, ზეგონიერი ხელოვნური ინტელექტის შექმნის არათუ გარდაუვალობას, არამედ შესაძლებლობასაც კი ეჭვქვეშ აყენებს,


But then you must find something wrong with one of the following assumptions.	მაგრამ მაშინ თქვენ პრობლემა უნდა იპოვოთ შემდეგი დაშვებებიდან ერთ-ერთში.


And there are only three of them.	სულ სამია ასეთი.


Intelligence is a matter of information processing in physical systems.	ინტელექტი ფიზიკურ სისტემებში ინფორმაციის დამუშავებას წარმოადგენს.


Actually, this is a little bit more than an assumption.	პრინციპში, ეს დაშვებაზე ცოტა უფრო მეტიცაა.


We have already built narrow intelligence into our machines, and many of these machines perform at a level of superhuman intelligence already.	ჩვენ უკვე შევქმენით მანქანები ვიწრო ინტელექტით და ბევრი მათქგანი მუშაობს კიდეც ზეადამიანის შესაბამისი ინტელექტის დონეზე.


And we know that mere matter can give rise to what is called "general intelligence," an ability to think flexibly across multiple domains, because our brains have managed it. Right?	ასევე ვიცით, რომ მატერიას შეუძლია წამოქმნას ე.წ. "ზოგადი ინტელექტი", სხვადასხვა სფეროებაში მოქნილად აზროვნების უნარი, რადგან ჩვენი ტვინები ახერხებენ ამას.


I mean, there's just atoms in here, and as long as we continue to build systems of atoms that display more and more intelligent behavior, we will eventually, unless we are interrupted, we will eventually build general intelligence into our machines.	აქ ხომ მხოლოდ ატომებია და თუ ატომებისგან შემდგარი ისეთი სისტემების შექმნას განვაგრძობთ, რომლებიც სულ უფრო მეტ გონიერ საქციელს გამოავლენენ, რაღაცამ თუ არ შეგვაჩერა, საბოლოოდ ზოგადი ინტელექტის მქონე მანქანებს შევქმნით.


It's crucial to realize that the rate of progress doesn't matter, because any progress is enough to get us into the end zone.	მნიშვნელოვანია გავიაზროთ, რომ პროგრესის ტემპს არ აქვს მნიშვნელობა, რადგან ნებისმიერი ტემპი საკმარისია, რომ ბოლოში გავიდეთ.


We don't need Moore's law to continue. We don't need exponential progress.	ჩვენ არ გვჭირდება მურის კანონი ამისთვის. არ გვჭირდება ექსპონენციალური პროგრესი.


We just need to keep going.	ჩვენ მხოლოდ წინსვლა გვჭირდება.


The second assumption is that we will keep going.	მეორე დაშვება ისაა, რომ ჩვენ განვაგრძობთ პროგრესს.


We will continue to improve our intelligent machines.	განვაგრძობთ გონიერი მანქანების შექმნას.


And given the value of intelligence -- I mean, intelligence is either the source of everything we value or we need it to safeguard everything we value.	თუ ინტელექტის ფასს გავითვალისწინებთ... ინტელექტი, ან ყველაფერ იმის წყაროა რასაც ვაფასებთ, ან გვჭირდება იმისთვის, რომ დავიცვათ ყველაფერი ის რასაც ვაფასებთ.


It is our most valuable resource.	ის ჩვენი ყველაზე ფასეული რესურსია.


So we want to do this.	ამიტომ გვინდა ამის კეთება.


We have problems that we desperately need to solve.	ჩვენ გვაქვს პრობლემები, რომელთა გადაწყვეტა აუცილებელია.


We want to cure diseases like Alzheimer's and cancer.	ჩვენ გვინდა ალცჰაიმერის და კიბოს მაგვარი დაავადებების განკურნება.


We want to understand economic systems. We want to improve our climate science.	გვინდა ეკონომიკური სისტემებში გარკვევა. და კლიმატური მეცნიერების გაუმჯობესება.


So we will do this, if we can.	ამიტომ თუ შევძელით, ამას აუცილებლად ვიზამთ.


The train is already out of the station, and there's no brake to pull.	მატარებელი უკვე დაიძრა და მას მუხრუჭი არ აქვს.


Finally, we don't stand on a peak of intelligence, or anywhere near it, likely.	ბოლოს, ჩვენ არ წარმოვადგენთ ინტელექტის პიკს. მასთან ახლოსაც კი არ ვართ.


And this really is the crucial insight.	ეს მართლაც საკვანძო აზრია.


This is what makes our situation so precarious, and this is what makes our intuitions about risk so unreliable.	ეს არის ის, რაც ჩვენს მდგომარეობას ასე არასაიმედოს და რისკების მიმართ ჩვენს ინტუიციას, ასე არასანდოს ხდის.


Now, just consider the smartest person who has ever lived.	განვიხილოთ ყველა დროის უჭკვიანესი ადამიანი.


On almost everyone's shortlist here is John von Neumann.	ერთ-ერთ ასეთად თითქმის ყველა ჯონ ვან ნოიმანს დაასახელებს.


I mean, the impression that von Neumann made on the people around him, and this included the greatest mathematicians and physicists of his time, is fairly well-documented.	შთაბეჭდილება, რომელიც ვან ნოიმანმა მის გარშემომყოფებზე მოახდინა, მისი თანამედროვე უდედესი მათემატიკოსების და ფიზიკოსების ჩათვლით, კარგადაა დოკუმენტირებული.


If only half the stories about him are half true, there's no question he's one of the smartest people who has ever lived.	ამ ისტორიების მხოლოდ ნახევარიც რომ იყოს ნახევრად მართალი, ეჭვგარეშეა, რომ ის ყველა დროის ერთ-ერთი უჭკვიანესი ადამიანი იყო.


So consider the spectrum of intelligence.	განვიხილოთ ინტელექტის სპექტრი.


Here we have John von Neumann.	აქ არის ჯონ ვან ნოიმანი.


And then we have you and me.	აქ კი, ვართ მე და თქვენ


And then we have a chicken.	და აქ კი - ქათამია.


(Laughter) Sorry, a chicken.	(სიცილი) უკაცრავად, ქათამი.


(Laughter) There's no reason for me to make this talk more depressing than it needs to be.	(სიცილი) საჭირო არაა ეს საუბარი, კიდევ უფრო დეპრესიული გავხადოთ.


(Laughter) It seems overwhelmingly likely, however, that the spectrum of intelligence extends much further than we currently conceive, and if we build machines that are more intelligent than we are, they will very likely explore this spectrum in ways that we can't imagine, and exceed us in ways that we can't imagine.	(სიცილი) დიდად სავარაუდოა, რომ ინტელექტის სპექტრი, ბევრად უფრო შორს მიდის, ვიდრე ჩვენ ამჟამად წარმოგვიდგენია და თუ ჩვენ შევქმნით მანქანებს, რომლებსაც ჩვენზე დიდი ინტელექტი აქვთ, დიდი ალბათობით ისინი ამ სპექტრის ჩვენთვის წარმოუდგენელ სივრცეებს აითვისებენ და ისე გვაჯობებენ, რომ ვერც კი წარმოვიდგენთ.


And it's important to recognize that this is true by virtue of speed alone.	მნიშვნელოვანია ვხვდებოდეთ, რომ ეს ასეა მხოლოდ სისწრაფის შემთხვევაშიც კი.


Right? So imagine if we just built a superintelligent AI that was no smarter than your average team of researchers at Stanford or MIT.	წარმოიდგინეთ, რომ შევქმენით ზეგონიერი ხელოვნური ინტელექტი, რომელიც სტენფორდის, ან MIT-ის საშუალო დონის მკვლევართა ჯგუფზე ჭკვიანი არაა.


Well, electronic circuits function about a million times faster than biochemical ones, so this machine should think about a million times faster than the minds that built it.	ელექტრონული სქემები დაახლოებით მილიონჯერ უფრო სწრაფად ფუნქციონირებენ, ვიდრე ბიოქიმიური. ამიტომ ეს მანქანა იაზროვნებს დაახლოებით მილიონჯერ სწრაფად, ვიდრე ტვინები რომლებმაც ის შექმნეს.


So you set it running for a week, and it will perform 20,000 years of human-level intellectual work, week after week after week.	თუ მას ერთი კვირა ვამუშვებთ, ის შეასრულებს ადამიანის დონის 20 000 წლის ინტელეტქუალურ სამუშაოს კვირიდან კვირამდე.


How could we even understand, much less constrain, a mind making this sort of progress?	ამის შემდეგ, არათუ როგორ შევზღუდავთ, არამედ როგორ გავუგებთ ტვინს, რომელიც ასე პროგრესირებს?


The other thing that's worrying, frankly, is that, imagine the best case scenario.	კიდევ ერთი რამ, რაც გულწრფელად მაწუხებს ისაა რომ საუკეთესო ვარიანტში,


So imagine we hit upon a design of superintelligent AI that has no safety concerns.	წარმოიდგინეთ დავაპროექტეთ ისეთი ზეგონიერი ხელოვნური ინტელექტი, რომელსაც უსაფრთხოების პრობლემა არ აქვს.


We have the perfect design the first time around.	ჩვენ პირველივე ჯერზე გვაქვს იდეალური პროექტი.


It's as though we've been handed an oracle that behaves exactly as intended.	თითქოს ზეციდან გვებოძა პროექტი, რომელიც ისე მუშაობს როგორც ჩავიფიქრეთ.


Well, this machine would be the perfect labor-saving device.	ასეთი მანქანა იდეალური იქნებოდა შრომის შესამსუბუქებლად.


It can design the machine that can build the machine that can do any physical work, powered by sunlight, more or less for the cost of raw materials.	მან შეიძლება დააპროექტოს მანქანა, რომელიც შექმნის მანქანას, რომელსაც შეუძლია ნებისმიერი ფიზიკური სამუშაოს შესრულება მზის ენერგიით, მეტ-ნაკლებად ნედლეულის ფასად.


So we're talking about the end of human drudgery.	ანუ ლაპარაკია ადამიანის დამქანცველი შრომის დასასრულზე.


We're also talking about the end of most intellectual work.	ლაპარაკია ასევე უმეტესი ინტელექტულაური შრომის დასასრულზე.


So what would apes like ourselves do in this circumstance?	მაშ, რას გააკეთებენ ჩვენნაირი პრიმატები ამ სიტუაციაში?


Well, we'd be free to play Frisbee and give each other massages.	თავისუფლად შევძლებთ ვითამაშოთ ფრისბი და მასაჟი ვუკეთოთ ერთმანეთს.


Add some LSD and some questionable wardrobe choices, and the whole world could be like Burning Man.	დავამატოთ ცოტა LSD, ცოტა უცნაური ტანსაცმელი და მთელი მსოფლიო "Burning Man"-ის ფესტივალს დაემსგავსება.


(Laughter) Now, that might sound pretty good, but ask yourself what would happen under our current economic and political order?	(სიცილი) ეს შეიძლება მშვენივრად ჟღერდეს, მაგრამ ჰკითხეთ საკუთარ თავებს, რა მოხდება არსებულ ეკონომიკურ და პოლიტიკურ წყობაში?


It seems likely that we would witness a level of wealth inequality and unemployment that we have never seen before.	სავარაუდოა, რომ მივიღოთ უთანასწორობის და უმუშევრობის ისეთი დონე, როგორიც არასდროს გვინახავს.


Absent a willingness to immediately put this new wealth to the service of all humanity, a few trillionaires could grace the covers of our business magazines while the rest of the world would be free to starve.	ამ ახალი სიმდიდრის მთელი კაცობირობის სასარგებლოდ გაღების სურვილის არ ქონის პირობებში, მილიარდელების მცირე ჯგუფი, დაამშვენებს ბიზნესჟურნალების გარეკანებს, მაშინ როცა დანარჩენები იშიმშილებენ.


And what would the Russians or the Chinese do if they heard that some company in Silicon Valley was about to deploy a superintelligent AI?	რას იზამენ რუსები, ან ჩინელები, თუ გაიგებენ, რომ სილიკონის ველზე რომელიღაც კომპანია, აპირებს ზეგონიერი ხელოვნური ინტელექტი აამუშაოს?


This machine would be capable of waging war, whether terrestrial or cyber, with unprecedented power.	ამ მანქანას არნახული ძალით შეეძლება აწარმოოს ომი, როგორც სახმელეთო, ისე კიბერომი.


This is a winner-take-all scenario.	ეს ის სცენარია, რომელშიც გამარჯვებული იღებს ყველაფერს.


To be six months ahead of the competition here is to be 500,000 years ahead, at a minimum.	ამ შეჯიბრში 6 თვით წინ ყოფნა, მინიმუმ 500 000 წლით წინ ყოფნას ნიშნავს.


So it seems that even mere rumors of this kind of breakthrough could cause our species to go berserk.	ამიტომ, ასეთი გარღვევის შესახებ ჭირებმაც კი, შეიძლება გადარიოს ჩვენი სახეობა.


Now, one of the most frightening things, in my view, at this moment, are the kinds of things that AI researchers say when they want to be reassuring.	ერთ-ერთი ყველაზე საშიში რამ, ამჟამად, ჩემი აზრით არის ის რასაც ხელოვნური ინტელექტის მკვლევარები ამბობენ, როცა უნდათ, რომ იმედი მოგვცენ.


And the most common reason we're told not to worry is time.	ყველაზე ხშირად ნათქვამი მიზეზი იმისა, რომ არ ვიღელვოთ, არის დრო.


This is all a long way off, don't you know.	ხომ იცით, იქამდე ჯერ კიდევ შორია.


This is probably 50 or 100 years away.	სავარაუდოდ სადღაც 50 -100 წელია იქამდე.


One researcher has said, "Worrying about AI safety is like worrying about overpopulation on Mars."	ერთმა მკვლევარმა თქვა: "ხელოვნურ ინტელექტზე ნერვიულობა, იგივეა რაც ინერვიულოთ მარსის გადამეტდასახლებულობაზე"


This is the Silicon Valley version of "don't worry your pretty little head about it."	ეს, "ამაზე ფიქრით ტვინს ნუ დაიღლით "-ის სილიკონის ველისეული ვერსიაა


(Laughter) No one seems to notice that referencing the time horizon is a total non sequitur.	(სიცილი) თითქოს ვერავინ ამჩნევს, რომ დროითი ფაქტორის მოყვანა სრულიად უადგილოა.


If intelligence is just a matter of information processing, and we continue to improve our machines, we will produce some form of superintelligence.	თუ ინტელექტი მხოლოდ ინფორმაციის დამუშავების ამბავია და ჩვენ განვაგრძობთ მანქანების გაუმჯობესებას, მაშინ მივიღებთ რაღაც ტიპის სუპერინტელექტს


And we have no idea how long it will take us to create the conditions to do that safely.	და ჩვენ წარმოდგენა არ გვაქვს, რა დრო დაგვჭირდება იმისთვის, რომ მივიღოთ შესაბამისი უსაფრთხოების ზომები.


Let me say that again.	ნება მომეცით, კიდევ გავიმეორო.


We have no idea how long it will take us to create the conditions to do that safely.	ჩვენ წარმოდგენა არ გვაქვს, რა დრო დაგვჭირდება იმისთვის, რომ მივიღოთ შესაბამისი უსაფრთხოების ზომები.


And if you haven't noticed, 50 years is not what it used to be.	თუ ვერ შეამჩნიეთ, გეტყვით, რომ ეს ის 50 წელი არ არის, რაც უწინ იყო.


This is 50 years in months.	ეს არის 50 წელი თვეებში.


This is how long we've had the iPhone.	ამდენი ხანია რაც აიფონები გვაქვს.


This is how long "The Simpsons" has been on television.	ამდენი ხანია რაც "სიმფსონები" გადის.


Fifty years is not that much time to meet one of the greatest challenges our species will ever face.	50 წელი არც ისე დიდი დროა იმისთვის, რომ ჩვენი სახეობისთვის ერთ-ერთ უდიდეს გამოწვევას შევეგებოთ.


Once again, we seem to be failing to have an appropriate emotional response to what we have every reason to believe is coming.	კიდევ ერთხელ, თითქოს არ შეგვწევს უნარი გვქონდეს ადექვატური ემოციური რეაქცია, იმის მიმართ, რაც აშკარად მოსალოდნელია.


The computer scientist Stuart Russell has a nice analogy here.	კომპიუტერულმა მეცნიერმა სტიურატ რასელმა კარგი ანალოგია გააკეთა.


He said, imagine that we received a message from an alien civilization, which read: "People of Earth, we will arrive on your planet in 50 years.	მან თქვა, წარმოიდგინეთ, რომ უცხოპლანეტელი ცივილიზაციისგან მივიღეთ გზავნილი, რომელიც ამბობს: "დედამიწის მოსახლეობავ, ჩვენ გეწვევით თქვენ პლანეტაზე 50 წელიწადში.


Get ready."	მოემზადეთ"


And now we're just counting down the months until the mothership lands?	და ამის შემდეგ თვეების თვლას დავიწყებთ, სანამ ხომალდი არ ჩამოვა?


We would feel a little more urgency than we do.	ალბათ, ამაზე ცოტა უფრო მეტ გადაუდებლობას ვიგრძნობდით.


Another reason we're told not to worry is that these machines can't help but share our values because they will be literally extensions of ourselves.	კიდევ ერთი მიზეზი, რასაც დასამშვიდებლად ამბობენ, არის რომ ამ მანქანებს ჩვენი ფასეულობების გაზიარების გარდა სხვა გზა არ ექნებათ, რადგან ისინი ჩვენი გაგრძელებები იქნებიან.


They'll be grafted onto our brains, and we'll essentially become their limbic systems.	ისინი ჩვენს ტვინს მიუერთდებიან, ჩვენ კი მათი ლიმბური სისტემა გავხდებით.


Now take a moment to consider that the safest and only prudent path forward, recommended, is to implant this technology directly into our brains.	ერთი წამით დავფიქრდეთ, რომ ყველაზე უსაფრთხო და ერთადერთი წინდახედული, რეკომენდებული გზა, არის ამ ტექნოლოგიების პირდაპირ ჩვენ ტვინში ჩანერგვა.


Now, this may in fact be the safest and only prudent path forward, but usually one's safety concerns about a technology have to be pretty much worked out before you stick it inside your head.	ეს შეიძლება მართლაც ყველაზე უსაფრთხო და ერთადერთი წინდახედული გზა იყოს, მაგრამ როგორც წესი, ტექნოლოგიის უსაფრთხოებაზე ზრუნვა, მანამ უნდა იყოს დამთავრებული, სანამ მას თავში შევიტენით.


(Laughter) The deeper problem is that building superintelligent AI on its own seems likely to be easier than building superintelligent AI and having the completed neuroscience that allows us to seamlessly integrate our minds with it.	(სიცილი) უფრო სიღრმისეული პრობლემა ისაა, რომ ზეგონიერი ხელოვნური ინტელექტის შექმნა, თავისთავად უფრო მარტივი ჩანს, ვიდრე მისი შექმნა და შემდეგ ნეირომეცნიერების სრული შესწავლა, რაც საშუალებას მოგვცემს მოვახდინოთ ჩვენ ტვინში მისი ინტეგრაცია.


And given that the companies and governments doing this work are likely to perceive themselves as being in a race against all others, given that to win this race is to win the world, provided you don't destroy it in the next moment, then it seems likely that whatever is easier to do will get done first.	იმის გათვალისწინებით, რომ კომპანიები და მთავრობები, რომლებიც ამას აკეთებენ, თავს ყველა დანარჩენთან შეჯიბრში აღიქვამენ და რომ ამ შეჯიბრის მოგება, მსოფლიოს მოგებას ნიშნავს, თუ მეორე წამს ამ მსოფლიოს არ გაანადგურებენ, მაშინ სავარაუდოა, რომ პირველ რიგში იმას გააკეთებენ, რისი გაკეთებაც ყველაზე მარტივია.


Now, unfortunately, I don't have a solution to this problem, apart from recommending that more of us think about it.	სამწუხაროდ მე არ მაქვს ამ პრობლემაზე პასუხი, გარდა რჩევისა, რომ უფრო მეტმა ჩვენგანმა იფიქროს ამაზე.


I think we need something like a Manhattan Project on the topic of artificial intelligence.	ვფიქრობ, რაღაც "მანჰეტენის პროექტის" მაგვარი გვჭირდება ხელოვნური ინტელექტის მიმართულებით.


Not to build it, because I think we'll inevitably do that, but to understand how to avoid an arms race and to build it in a way that is aligned with our interests.	არა იმისთვის, რომ ის შევქმნათ, რადგან ვფიქრობ ეს გარდაუვლად მოხდება, არამედ, რომ გავარკვიოთ, თუ როგორ ავიცილოთ თავიდან სამხედრო შეჯიბრი და შევქმნათ ეს მანქანა ისე, რომ ის თანხვედრაში იყოს, ჩვენ ინტერესთან.


When you're talking about superintelligent AI that can make changes to itself, it seems that we only have one chance to get the initial conditions right, and even then we will need to absorb the economic and political consequences of getting them right.	როცა ვლაპარაკობთ ზეგონიერ ხელოვნურ ინტელექტზე, რომელსაც საკუთარი თავის შეცვლა შეუძლია, მგონია, რომ ერთი შანსი გვაქვს, სწორ საწყის პირობებს მივაგნით და ამ შემთხვევაშიც დაგვჭირდება, რომ ამის პოლიტიკური და ეკონომიკური შედეგები გადავხარშოთ.


But the moment we admit that information processing is the source of intelligence, that some appropriate computational system is what the basis of intelligence is, and we admit that we will improve these systems continuously, and we admit that the horizon of cognition very likely far exceeds what we currently know, then we have to admit that we are in the process of building some sort of god.	თუმცა, როგორც კი ვაღიარებთ, რომ ინტელექტის წყარო ინფორმაციის დამუშავებაა, რომ რაღაც შესაბამისი გამოთვლითი სისტემა წარმოდაგენს ინტელექტის ბაზისს, ვაღიარებთ, რომ ჩვენ უწყვეტად გავაუმჯობესებთ ამ სისტემებს და ვაღიარებთ, რომ გონებრივი შესაძლებლობის ჰორიზონტი იმაზე ბევრად უფრო შორს მიდის, ვიდრე ჩვენ დღეს წარმოგვიდგენია, მაშინ უნდა ვაღიაროთ, რომ ჩვენ ვართ რაღაც ტიპის ღმერთის შექმნის პროცესში.


Now would be a good time to make sure it's a god we can live with.	ახლა ის დროა, ვიზრუნოთ იმაზე, რომ ეს ისეთი ღმერთი იყოს, რომელთანაც შევძლებთ თანაცხოვრებას.


Thank you very much.	დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


When Dorothy was a little girl, she was fascinated by her goldfish.	პატარაობისას დოროთი, თავის ოქროს თევზზე გიჟდებოდა.


Her father explained to her that fish swim by quickly wagging their tails to propel themselves through the water.	მამამ აუხსნა, რომ თევზები წყალში კუდის სწრაფი ქნევით გადაადგილდებიან.


Without hesitation, little Dorothy responded, "Yes, Daddy, and fish swim backwards by wagging their heads."	მან კი ყოყმანის გარეშე უპასუხა: "დიახ, მამა, უკუღმა კი თავის ქნევით ცურავენ."


(Laughter) In her mind, it was a fact as true as any other.	(სიცილი) მის გონებაში, ეს ისეთივე ჭეშმარიტება იყო, როგორც ნებისმიერი სხვა.


Fish swim backwards by wagging their heads.	მას სჯეროდა,


She believed it.	რომ თევზები უკუღმა თავის სწრაფი ქნევით ცურავენ.


Our lives are full of fish swimming backwards.	ჩვენი ცხოვრება სავსეა უკუღმა მოცურავე თევზებით.


We make assumptions and faulty leaps of logic.	ვვარაუდობთ და არასწორი ლოგიკური დასკვნები გამოგვაქვს.


We harbor bias.	ვართ მიკერძოებულები.


We know that we are right, and they are wrong.	დარწმუნებულები ვართ, რომ ჩვენ მართლები ვართ, სხვები კი ცდებიან.


We strive for unattainable perfection.	ყველაზე უარესის გვეშინია. ვიბრძვით მიუღწეველი სრულყოფილებისთვის.


We tell ourselves what we can and cannot do.	საკუთარ თავებს ვუწესებთ რა შეგვიძლია და რა - არა.


In our minds, fish swim by in reverse frantically wagging their heads and we don't even notice them.	არადა ვერც კი ვამჩნევთ, რომ ჩვენ გონებაში თევზები უკუღმა თავის გაშმაგებული ქნევით ცურავენ. ჩემ შესახებ 5 ფაქტს გეტყვით,


One fact is not true.	რომელთაგან ერთი სიცრუეა.


One: I graduated from Harvard at 19 with an honors degree in mathematics.	პირველი: 19 წლისამ წარჩინებით დავამთავრე ჰარვარდის მათემათიკის ფაკულტეტი.


Two: I currently run a construction company in Orlando.	მეორე: ამჟამად ვფლობ სამშენებლო კომპანიას ორლანდოში.


Three: I starred on a television sitcom.	მესამე: ვმონაწილეობდი კომედიურ ტელესერიალში.


Four: I lost my sight to a rare genetic eye disease.	მეოთხე: თვალის იშვიათი გენეტიკური დაავადებით მხედველობა დავკარგე.


Five: I served as a law clerk to two US Supreme Court justices.	მეხუთე: აშშ-ს უზენაესი სასამართლოს ორ მოსამართლესთან იურიდიულ მდივნად ვმუშაობდი.


Which fact is not true?	ამათგან რომელია მცდარი?


Actually, they're all true.	სინამდვილეში ყველა სიმართლეა.


Yeah. They're all true.	დიახ, ყველა სიმართლეა.


(Applause) At this point, most people really only care about the television show.	(აპლოდისმენტები) ამ დროს ადამიანთა უმეტესობა მხოლოდ ტელეშოუთი ინტერესდება.


(Laughter) I know this from experience.	(სიცილი) ეს გამოცდილებიდან ვიცი.


OK, so the show was NBC's "Saved by the Bell: The New Class."	მოკლედ, ეს იყო "ენ ბი სი"-ს შოუ "ზარით გადარჩენილები: ახალი კლასი"


And I played Weasel Wyzell, who was the sort of dorky, nerdy character on the show, which made it a very major acting challenge for me as a 13-year-old boy.	და მე ვიზელ ვაიზელის როლს ვთამაშობდი, რომელიც შოუს სულელი და მოსაწყენი პერსონაჟი იყო, რომლის თამაშიც, 13 წლის ბიჭისთვის, საკმაოდ დიდი გამოწვევა იყო.


(Laughter) Now, did you struggle with number four, my blindness?	(სიცილი) ჩემს სიბრმავეში შეგეპარათ ეჭვი? რატომ მაინცდამაინც ამაში?


Why is that?	ეს იმიტომ რომ ე.წ.


We make assumptions about so-called disabilities.	უნარშეზღუდულებზე


As a blind man, I confront others' incorrect assumptions about my abilities every day.	რაღაცეებს ვვარაუდობთ ხოლმე. მე როგორც ბრმა ადამიანი, ყოველდღიურად ვაწყდები ვარაუდებს ჩემ უნარშეზღუდულობაზე.


My point today is not about my blindness, however.	თუმცა, მე დღეს არა ჩემ სიბრმავეზე,


It's about my vision.	არამედ ჩემ ხედვაზე ვისაუბრებ.


Going blind taught me to live my life eyes wide open.	სიბრმავემ ფართოდ გახელილი თვალებით ცხოვრება


It taught me to spot those backwards-swimming fish that our minds create.	და ჩვენივე გამოგონილი უკუღმა მცურავი თევზების შემჩნევა მასწავლა.


Going blind cast them into focus.	სიბრავემ ეს ყველაფერი ფოკუსში მოაქცია.


What does it feel like to see?	რა შეგრძნება გეუფლებათ, როცა ხედავთ? ის მყისიერი და პასიურია.


You open your eyes and there's the world.	ახელთ თვალებს და ხედავთ სამყაროს.


Seeing is believing. Sight is truth.	დანახვა რწმენაა, მხედველობა კი ჭეშმარიტება.


Right?	არა?


Well, that's what I thought.	სწორედ, რომ ასე ვფიქრობდი.


Then, from age 12 to 25, my retinas progressively deteriorated.	შემდეგ, 12-დან 25 წლამდე თვალის ბადურა უფრო და უფრო დამიზიანდა.


My sight became an increasingly bizarre carnival funhouse hall of mirrors and illusions.	მხედველობა სულ უფრო მეტად ანომალიური გახდა და სარკეებიან სიცილის ოთახს დაემსგავსა.


The salesperson I was relieved to spot in a store was really a mannequin.	გამყიდველი, რომლის მაღაზიაში შემჩნევა შვებას მგვრიდა, სინამდვილეში მანეკენი აღმოჩნდებოდა.


Reaching down to wash my hands, I suddenly saw it was a urinal I was touching, not a sink, when my fingers felt its true shape.	ხელების დასაბანად რომ ვიხრებოდი, შეხებისას ფორმის მიხედვით ვხვდებოდი, რომ ნიჟარის ნაცვლად პისუარს ვეხებოდი.


A friend described the photograph in my hand, and only then I could see the image depicted.	ფოტოსურათს, რომელიც ხელში მეჭირა მეგობარი აღმიწერდა, და მხოლოდ ამის შემდეგ შემეძლო მისი დანახვა.


Objects appeared, morphed and disappeared in my reality.	ჩემ სინამდვილეში საგნები ჩნდებოდა, იცვლებოდა და ქრებოდა.


It was difficult and exhausting to see.	რაც დასანახად რთული და დამქანცველი იყო.


I pieced together fragmented, transitory images, consciously analyzed the clues, searched for some logic in my crumbling kaleidoscope, until I saw nothing at all.	ფრაგმენტულ გამოსახულებებს ერთმანეთს ვუერთებდი და ვაანალიზებდი მინიშნებებს. ჩემ დაბზარულ კალეიდოსკოპში ლოგიკის პოვნას ვცდილობდი, სანამ საბოლოოდ არ დავბრმავდი.


I learned that what we see is not universal truth.	მივხვდი, რომ ის რასაც ვხედავთ ერთადერთი ჭეშმარიტება არაა.


It is not objective reality.	ეს არ არის ობიექტური სინამდვილე.


What we see is a unique, personal, virtual reality that is masterfully constructed by our brain.	რასაც ვხედავთ, ეს არის უნიკალური, პირადი, ვირტუალური სინამდვილე, რომლსაც ჩვენი ტვინი ოსტატურად აფორმირებს.


Let me explain with a bit of amateur neuroscience.	მოდით ეს ცოტაოდენი ნეირომეცნიერებით ავხსნათ.


Your visual cortex takes up about 30 percent of your brain.	თქვენი მხედველობის ქერქი ტვინის დაახლოებით 30 % იკავებს.


That's compared to approximately eight percent for touch and two to three percent for hearing.	ეს შევადაროთ მგრძნობელობის დაახლოებით 8 %-იან უბანს და სმენის 2-3%-იანს.


Every second, your eyes can send your visual cortex as many as two billion pieces of information.	ყოველ წამს, თქვენს თვალებს ტვინისთვის 2 მილიარდი ინფორმაციული ერთეულის მიწოდება შეუძლია.


The rest of your body can send your brain only an additional billion.	სხეულის დანარჩენ ნაწილს კი, მხოლოდ დამატებითი მილიარდის.


So sight is one third of your brain by volume and can claim about two thirds of your brain's processing resources.	ანუ მხედველობა მოცულობით, ტვინის 1/3 იკავებს და თქვენი ტვინის სამუშაო რესურსების 2/3 იყენებს.


It's no surprise then that the illusion of sight is so compelling.	შესაბამისად გასაკვირი არაა, რომ ოპტიკური ილუზია ასეთი დაუძლეველია.


But make no mistake about it: sight is an illusion.	თუმცა, არ შეცდეთ: მხედველობა არის კიდეც ილუზია.


Here's where it gets interesting.	ყველაზე საინტერესო ისაა,


To create the experience of sight, your brain references your conceptual understanding of the world, other knowledge, your memories, opinions, emotions, mental attention.	რომ მხედველობის განცდის შესაქმნელად, თქვენი ტვინი იხმობს და აკავშირებს, სამყაროს თქვენეულ კონცეპტუალურ აღქმას. ასევე ცოდნას, მოგონებებს, მოსაზრებებს, ემოციებსა და ინტერესებს.


All of these things and far more are linked in your brain to your sight.	თქვენ ტვინში ეს და ბევრი სხვა რაღაც დაკავშირებულია მხედველობასთან.


These linkages work both ways, and usually occur subconsciously.	ეს კავშირები ორმხრივია და ჩვეულებრივ ქვეცნობიერად ვლინდება.


So for example, what you see impacts how you feel, and the way you feel can literally change what you see.	ასე მაგალითად: ის რასაც ხედავთ, თქვენს შეგრძნებებზე მოქმედებს, თქვენმა გრძნობებმა კი, შეიძლება რეალურად შეცვალოს ის რასაც ხედავთ.


Numerous studies demonstrate this.	ამას უამრავი კვლევა ადასტურებს.


If you are asked to estimate the walking speed of a man in a video, for example, your answer will be different if you're told to think about cheetahs or turtles.	მაგალითად, თუკი ვინმე ვიდეოში მოსიარულე მამაკაცის სიჩქარის შეფასებას გთხოვთ, თქვენი პასუხი განსხვავებული იქნება იმის მიხედვით ამ დროს ავაზაზე დაგაფიქრებენ, თუ კუზე.


A hill appears steeper if you've just exercised, and a landmark appears farther away if you're wearing a heavy backpack.	თუ ეს-ესაა ივარჯიშეთ მაღლობი უფრო ციცაბოდ გამოჩნდება და თუკი მძიმე ჩანთას ატარებთ, დანიშნულების ადგილი უფრო შორს მოგეჩვენებათ.


We have arrived at a fundamental contradiction.	ჩვენ ფუნდამენტურ შეუსაბამობამდე მივედით.


What you see is a complex mental construction of your own making, but you experience it passively as a direct representation of the world around you.	რასაც ხედავთ, ეს თქვენი ტვინის მიერ შექმნილი სინამდვილეა, მაგრამ თქვენ ამას, თქვენ გარშემო არსებული სამყაროს პირდაპირ გამოხატულებად აღიქვამთ.


You create your own reality, and you believe it.	თქვენ იქმნით საკუთარ სინამდვილეს და შემდეგ იჯერებთ.


I believed mine until it broke apart.	მეც მჯეროდა ჩემი სინამდვილის, სანამ არ დაიმსხვრა.


The deterioration of my eyes shattered the illusion.	მხედველობის გაუარესებამ ილუზიები დამიმსხვრია.


You see, sight is just one way we shape our reality.	იცით, მხედველობა ჩვენი სინამდვილის შექმნის მხოლოდ ერთ-ერთი გზაა.


We create our own realities in many other ways.	თუმცა რელობას, ბევრი სხვა გზებითაც ვქმნით.


Let's take fear as just one example.	მაგალითისთვის შიში ავიღოთ.


Your fears distort your reality.	შიშები გიმახინჯებთ სინამდვილეს.


Under the warped logic of fear, anything is better than the uncertain.	შიშის დამახინჯებული ლოგიკით, გაურკვევლობას ნებისმიერი რამ სჯობს.


Fear fills the void at all costs, passing off what you dread for what you know, offering up the worst in place of the ambiguous, substituting assumption for reason.	შიში სიცარიელეს ავსებს, იმას რისიც გეშინიათ, თქვენ ცოდნად გასაღებთ. გაურკვევლობის ნაცვლად, ყველაზე უარესს გაჩვენებთ. ვარაუდებს მიზეზებად გიქცევთ.


Psychologists have a great term for it: awfulizing.	ფსიქოლოგებმა მშვენიერი ტერმინი მოუფიქრეს: კოშმარიზება (awfulizing).


(Laughter) Right?	(სიცილი)


Fear replaces the unknown with the awful.	არა? შიში უცნობ მოვლენებს, კოშმარით ანაცვლებს.


Now, fear is self-realizing.	შიში თვითრეალიზებულია.


When you face the greatest need to look outside yourself and think critically, fear beats a retreat deep inside your mind, shrinking and distorting your view, drowning your capacity for critical thought with a flood of disruptive emotions.	როცა საჭიროა, რომ საკუთარ თავს გარედან კრიტიკულად შეხედოთ, შიში ღრმად აღწევს თქვენ გონებაში, ავიწროვებს და ამახინჯებს თქვენს ხედვას. თქვენი კრიტიკული აზროვნების უნარს დამანგრეველი ემოციების ნიაღვარში ძირავს.


When you face a compelling opportunity to take action, fear lulls you into inaction, enticing you to passively watch its prophecies fulfill themselves.	როდესაც მოქმედებისთვის საუკეთესო შესაძლებლობებს ხედავთ, შიში უმოქმედობისკენ გიბიძგებთ და გაიძულებთ პასიურად უყუროთ, როგორ სრულდება მისი წინასწარმეტყველებები.


When I was diagnosed with my blinding disease, I knew blindness would ruin my life.	როდესაც დაბრმავების დიაგნოზი დამისვეს, ვიცოდი რომ ეს, ჩემს ცხოვრებას გაანადგურებდა.


Blindness was a death sentence for my independence.	სიბრმავე ჩემი დამოუკიდებლობის სასიკვდილო განაჩენი იყო.


It was the end of achievement for me.	ეს ჩემთვის წარმატებების დასასრული იყო.


Blindness meant I would live an unremarkable life, small and sad, and likely alone.	სიბრმავე ნიშნავდა, რომ უინტერესო ცხოვრება მელოდა, საბრალო და სევდიანი და სავარაუდოდ მარტო.


I knew it.	მე ეს ვიცოდი.


This was a fiction born of my fears, but I believed it.	ეს ჩემი შიშებისგან იყო შეთხზული, მაგრამ მე ამის მჯეროდა.


It was a lie, but it was my reality, just like those backwards-swimming fish in little Dorothy's mind.	ეს იყო სიცრუე, თუმცა ჩემი სინამდვილე. ისევე როგორც დოროთის გონებაში უკუღმა მცურავი თევზები.


If I had not confronted the reality of my fear, I would have lived it.	თუ ჩემს შიშების სინამდვილეს არ შევებრძოლებოდი, მასში ცხოვრება მომიწევდა.


I am certain of that.	ამაში დარწმუნებული ვარ.


So how do you live your life eyes wide open?	მაშ, როგორ უნდა ვიცხოვროთ ფართოდ გახელილი თვალებით?


It is a learned discipline.	ამას შესწავლა სჭირდება.


It can be taught. It can be practiced.	ამის სწავლება და გამოყენება შესაძლებელია.


I will summarize very briefly.	ძალიან მოკლედ შევაჯამებ.


Hold yourself accountable for every moment, every thought, every detail.	ყველაფერში, ყოველ გაფიქრებასა, თუ ყოველ წამში იგრძენით პასუხისმგებლობა.


See beyond your fears.	გაიხედეთ შიშის იქით.


Recognize your assumptions.	ამოიცანით თქვენი ვარაუდები.


Harness your internal strength.	გამოიყენეთ შინაგანი ძალა.


Silence your internal critic.	დაახშვეთ შინაგანი კრიტიკა.


Correct your misconceptions about luck and about success.	შეიცვალეთ არასწორი შეხედულებები იღბალსა და წარმატებაზე


Accept your strengths and your weaknesses, and understand the difference.	მიიღეთ თქვენი ძლიერი და სუსტი მხარეები და დაინახეთ განსხვავებები.


Open your hearts to your bountiful blessings.	გული გაუღეთ ღვთის გულუხვ წყალობას.


Your fears, your critics, your heroes, your villains -- they are your excuses, rationalizations, shortcuts, justifications, your surrender.	თქვენი შიშები, თქვენი კრიტიკოსები, თქვენი გმირები და არამზადები, ყველაფერი გამოგონილი საბაბია, თავის მართლებები, მარტივი გზის ძიება და დანებებაა.


They are fictions you perceive as reality.	ეს ფიქციაა, რომელსაც სინამდვილედ აღიქვამთ.


Choose to see through them.	განიზრახეთ მათ მიღმა დანახვა.


Choose to let them go.	განოზრახეთ მათგან გათავისუფლება.


You are the creator of your reality.	თქვენ ხართ საკუთარი სინამდვილის შემქმნელები


With that empowerment comes complete responsibility.	და ამ უფლებასთან ერთად, პასუხისმგებლობაც გეკისრებათ.


I chose to step out of fear's tunnel into terrain uncharted and undefined.	მე ვარჩიე შიშის გვირაბიდან დაუდგენელ და ბუნდოვან ტერიტორიაზე გადმობიჯება.


I chose to build there a blessed life.	გადავწყვიტე იქ ამეწყო ბედნიერი ცხოვრება.


Far from alone, I share my beautiful life with Dorothy, my beautiful wife, with our triplets, whom we call the Tripskys, and with the latest addition to the family, sweet baby Clementine.	შორს ვარ მარტოობისგან, ჩემს ლამაზ ცხოვრებას ვატარებ დოროთისთან, ჩემ მშვენიერ ცოლთან და სამ ტყუპთან, რომლებსაც "თრიფსკის" ვეძახით და ოჯახის ყველაზე ბოლო გამოშვებასთან, უსაყვარლეს კლემენტაინთან.


What do you fear?	თქვენ რისი გეშინიათ?


What lies do you tell yourself?	თქვენ რითი იტყუებთ თავს?


How do you embellish your truth and write your own fictions?	როგორ ილამაზებთ სინამდვილეს და იგონებთ თხზულებებს?


What reality are you creating for yourself?	როგორ სინამდვილეს იქმნით თქვენთვის?


In your career and personal life, in your relationships, and in your heart and soul, your backwards-swimming fish do you great harm.	თქვენს კარიერასა და პირად ცხოვრებაში, ასევე ურთიერთობებში და თქვენს სულსა და გულში უკუღმა მცურავი თევზები დიდ ზიანს გაყენებთ.


They exact a toll in missed opportunities and unrealized potential, and they engender insecurity and distrust where you seek fulfillment and connection.	ისინი გაზღვევინებენ გაშვებულ შანსებს და გამოუყენებელ შესაძლებლობებს და უმწეობას და უნდობლობას ბადებენ თქვენში, როცა თვითრეალიზებისა და კავშირებისთვის იღწვით.


I urge you to search them out.	მოგიწოდებთ მიაკვლიოთ მათ.


Helen Keller said that the only thing worse than being blind is having sight but no vision.	ჰელენ კელერმა თქვა, რომ ერთადერთი რამ, რაც სიბრმავეზე უარესია, მხედველობა, მაგრამ ხედვის არ ქონაა.


For me, going blind was a profound blessing, because blindness gave me vision.	ჩემთვის დაბრმავება დიდი წყალობა აღმოჩნდა, რადგან სიბრმავემ ხედვა შემძინა.


I hope you can see what I see.	ვიმედოვნებ თქვენც ხედავთ იმას რასაც მე.


Thank you.	გმადლობთ.


(Applause) Bruno Giussani: Isaac, before you leave the stage, just a question.	(აპლოდისმენტები) ბრუნო ჯუსანი: ისააკ, ერთი კითხვა ვიდრე სცენას დატოვებდე.


This is an audience of entrepreneurs, of doers, of innovators.	ეს აუდიტორია მეწარმეების, საქმოსნების და ინოვატორებისგან შედგება.


You are a CEO of a company down in Florida, and many are probably wondering, how is it to be a blind CEO?	შენ ფლორიდაში კომპანიის გენერალური დირექტორი ხარ და ალბათ ბევრს აინტერესებს როგორია ბრმა გენერალურ დირექტორად ყოფნა?


What kind of specific challenges do you have, and how do you overcome them?	რა სახის სირთულეებს აწყდები და რანაირად ართმევ თავს?


Isaac Lidsky: Well, the biggest challenge became a blessing.	ისააკ ლიდსკი: ყველაზე დიდი სირთულე წყალობად მექცა.


I don't get visual feedback from people.	მე მათ რეაქციებს ვერ ვხედავ.


(Laughter) BG: What's that noise there? IL: Yeah.	(სიცილი) ბ.ჯ: რა აყალმაყალია?


So, for example, in my leadership team meetings, I don't see facial expressions or gestures.	ი.ლ: აჰა. მაგალითად მმართველების გუნდის შეხვედრებზე, მათ გამომეტყველებებს და ჟესტებს ვერ ვხედავ.


I've learned to solicit a lot more verbal feedback.	ამიტომ უფრო მეტი ვერბალური რეაქციის მოთხოვნა ვისწავლე.


I basically force people to tell me what they think.	ადამიანებს ვაიძულებ გამოთქვან თავიანთი მოსაზრებები.


And in this respect, it's become, like I said, a real blessing for me personally and for my company, because we communicate at a far deeper level, we avoid ambiguities, and most important, my team knows that what they think truly matters.	და სწორედ ამის გამო აღვნიშნე, რომ სიბრმავე ჩემთვის და ჩემი კომპანიისთვის ნამდვილ წყალობად იქცა, რადგან ჩვენ გაცილებით უფრო სიღმისეულად ვკონტაქტობთ. თავს ვარიდებთ ორაზროვნებას და რაც ყველაზე მთავარია, ჩემმა გუნდმა იცის რომ მათი აზრი მნიშვნელოვანია.


BG: Isaac, thank you for coming to TED. IL: Thank you, Bruno.	ბ.ჯ: ისააკ, მადლობა TED-ში სტუმრობისთვის. ი.ლ: მადლობა ბრუნო.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


The language I'm speaking right now is on its way to becoming the world's universal language, for better or for worse.	ენა რომელზეც ახლა ვსაუბრობ, სამწუხაროდ თუ საბედნიეროდ, საყოველთაო ენად ყალიბდება.


Let's face it, it's the language of the internet, it's the language of finance, it's the language of air traffic control, of popular music, diplomacy -- English is everywhere.	თვალი გავუსწოროთ რეალობას. ეს არის ინტერნეტის, ფინანსების, საჰაერო მიმოსვლის კონტროლის, პოპულარული მუსიკის, დიპლომატიის ენა. ინგლისური არის ყველგან.


Now, Mandarin Chinese is spoken by more people, but more Chinese people are learning English than English speakers are learning Chinese.	მანდარინულ ჩინურზე უფრო მეტი ადამიანი საუბრობს, თუმცა მეტი ჩინელი ეუფლება ინგლისურს, ვიდრე ინგლისურენოვანი ჩინურს.


Last I heard, there are two dozen universities in China right now teaching all in English.	ბოლო დროს გავიგე, რომ ჩინეთის 20 უნივერსიტეტში ყველა საგანი ინგლისურად ისწავლება.


English is taking over.	ინგლისური ყველგან ვრცელდება.


And in addition to that, it's been predicted that at the end of the century almost all of the languages that exist now -- there are about 6,000 -- will no longer be spoken.	აგრეთვე, არსებობს პროგნოზი, რომ საუკუნის დასასრულს დღეს არსებული თითქმის ყველა ენა, დაახლოებით 6000 ენა, დიდხანს აღარ იარსებებს.


There will only be some hundreds left.	მათგან მხოლოდ ასეულიღა შემორჩება.


And on top of that, it's at the point where instant translation of live speech is not only possible, but it gets better every year.	უფრო მეტიც, საუბრის ცოცხალ რეჟიმში, მყისიერი თარგმანი არამხოლოდ შესაძლებელია, არამედ მათი ხარისხი ყოველწლიურად უმჯობესდება.


The reason I'm reciting those things to you is because I can tell that we're getting to the point where a question is going to start being asked, which is: Why should we learn foreign languages -- other than if English happens to be foreign to one?	ამ თემას იმიტომ შევეხე, რომ აუცილებლად დაისმება კითხვა, თუ რატომ უნდა ვისწავლოთ ინგლისურის გარდა სხვა უცხო ენები.


Why bother to learn another one when it's getting to the point where almost everybody in the world will be able to communicate in one?	რატომ უნდა შევიწუხოთ თავი სხვა უცხო ენის შესწავლით, როცა ინგლისური ერთადერთ საკომუნიკაციო ენად იქცევა?


I think there are a lot of reasons, but I first want to address the one that you're probably most likely to have heard of, because actually it's more dangerous than you might think.	ვფიქრობ საამისოდ მრავალი მიზეზი არსებობს, თუმცა პირველ რიგში ყურადღებას იმ მიზეზებზე გავამახვილებ, რაც არაერთხელ გსმენიათ, და რომლებიც სინამდვილეში იმაზე მეტად საშიშია ვიდრე თქვენ წარმოგიდგენიათ.


And that is the idea that a language channels your thoughts, that the vocabulary and the grammar of different languages gives everybody a different kind of acid trip, so to speak.	ყველამ ვიცით, რომ აზრებს ენის გამოყენებით ვაყალიბებთ, რომ სხვადასხვა ენის ლექსიკა და გრამატიკა, ადამიანს მძაფრი განცდების სხვადასხვა სამყაროში ამოგზაურებს. ეს საოცრად მაცდურად ჟღერს,


That is a marvelously enticing idea, but it's kind of fraught.	თუმცა ეს გარკვეულწილად პრობლემურია. ვერ ვიტყვით,


So it's not that it's untrue completely.	რომ ეს მოსაზრება სრულიად მცდარია.


So for example, in French and Spanish the word for table is, for some reason, marked as feminine.	მაგალითად, ფრანგულსა და ესპანურში სიტყვა "მაგიდა" მდედრობითი სქესისაა.


So, "la table," "la mesa," you just have to deal with it.	ანუ "la table," "la mesa," მდედრობით სქესს მიეკუთვნება.


It has been shown that if you are a speaker of one of those languages and you happen to be asked how you would imagine a table talking, then much more often than could possibly be an accident, a French or a Spanish speaker says that the table would talk with a high and feminine voice.	დამტკიცებულია, რომ თუ რომელიმე ამ ენაზე საუბრობთ და თუკი გკითხავენ, როგორ წარმოგიდგენიათ მაგიდის ლაპარაკი, ფრანგი და ესპანელი, უმეტეს შემთხვევაში გეტყვით, რომ მაგიდა ქალის წვრილი ხმით ილაპარაკებდა.


So if you're French or Spanish, to you, a table is kind of a girl, as opposed to if you are an English speaker.	ანუ თუ თქვენ ფრანგი, ან ესპანელი ხართ, მაგიდა თქვენთვის გოგოსავითაა, რასაც ვერ ვიტყვით ინგლისურენოვანზე.


It's hard not to love data like that, and many people will tell you that that means that there's a worldview that you have if you speak one of those languages.	რთულია ასეთი ინფორმაცია არ გიზიდავდეთ და ბევრი ადამიანი გეტყვით, რომ თუ თქვენ რომელიმე ამ ენაზე საუბრობთ, შესაბამისი მსოფლმხედველობა გივითარდებათ.


But you have to watch out, because imagine if somebody put us under the microscope, the us being those of us who speak English natively.	მაგრამ სიფრთხილეა საჭირო, რადგან წარმოიდგინეთ რა მოხდება, თუ ჩვენ, ვისთვისაც ინგლისური მშობლიურია, მიკროსკოპით დაგვაკვირდებიან.


What is the worldview from English?	ინგლისელის მსოფლმხედველობა როგორი იქნება?


So for example, let's take an English speaker.	მაგალითად, ავიღოთ ინგლისურენოვანი.


Up on the screen, that is Bono.	ეკრანზე თქვენ ხედავთ ბონოს.


He speaks English.	ის საუბრობს ინგლისურად.


I presume he has a worldview.	ვფიქრობ მას საკუთარი მსოფლმხედველობა აქვს.


Now, that is Donald Trump.	ეს კი, დონალდ ტრამპია.


In his way, he speaks English as well.	თავისებურად, მაგრამ ისიც ინგლისურად ლაპარაკობს.


(Laughter) And here is Ms. Kardashian, and she is an English speaker, too.	(სიცილი) ეს კი, ქალბატონი კარდაშიანია, რომელიც ასევე ინგლისურენოვანია.


So here are three speakers of the English language.	ჩვენს წინაშეა ინგლისურ ენაზე მოსაუბრე სამი ადამიანი.


What worldview do those three people have in common?	რა მსოფლმხედველობა აერთიანებთ მათ?


What worldview is shaped through the English language that unites them?	რა საერთო მსოფლმხედველობა ჩამოუყალიბა ინგლისურმა ენამ მათ?


It's a highly fraught concept.	ეს საკმაოდ პრობლემური აზრია.


And so gradual consensus is becoming that language can shape thought, but it tends to be in rather darling, obscure psychological flutters.	თანდათანობით ვთანხმდებით, რომ აზროვნება, ენის საშუალებით ყალიბდება, მაგრამ ეს მეტად ბუნდოვანი ფსიქოლოგიური მოვლენაა.


It's not a matter of giving you a different pair of glasses on the world.	ეს არ ნიშნავს იმას, რომ ენა სამყაროს დასანახად სხვადასხვა სათვალეს გვაწვდის.


Now, if that's the case, then why learn languages?	მაშ, თუ ასეა, რატომ უნდა შევისწავლოთ ენები?


If it isn't going to change the way you think, what would the other reasons be?	თუ უცხო ენა არ შეგვიცვლის აზროვნებას, სხვა რა მიზეზები შეიძლება იყოს?


There are some.	არსებობს რამდენიმე.


One of them is that if you want to imbibe a culture, if you want to drink it in, if you want to become part of it, then whether or not the language channels the culture -- and that seems doubtful -- if you want to imbibe the culture, you have to control to some degree the language that the culture happens to be conducted in.	ერთ-ერთი მიზეზი არის ის, რომ თუ გინდათ გაითავისოთ კულტურა და მის ნაწილად იქცეთ, მიუხედავას იმისა, ენა განსაზღვრავს თუ არა კულტურის ფორმირებას, რაც სადავო საკითხია, თუ გინდათ შეითვისოთ კულტურა, გარკვეული დოზით, უნდა ფლობდეთ იმ ენას, რომელშიც კულტურა იქმნება.


There's no other way.	სხვა გზა უბრალოდ არ არსებობს.


There's an interesting illustration of this.	გთავაზოთ ამის საილუსტრაციო მაგალითსაც.


I have to go slightly obscure, but really you should seek it out.	შეიძლება გაუგებრად ჟღერდეს ჩემი ნათქვამი, თუმცა პასუხს ნამდვილად იპოვით.


There's a movie by the Canadian film director Denys Arcand -- read out in English on the page, "Dennis Ar-cand," if you want to look him up.	არის ერთი კანადელი რეჟისორი დენი არკანი. მოძიებას თუ გადაწყვეტთ, ინგლისურად მისი სახელი იწერება როგორც: "Dennis Arcand".


He did a film called "Jesus of Montreal."	მის ფილმში "იესო მონრეალიდან", პერსონაჟების უმრავლესობა


And many of the characters are vibrant, funny, passionate, interesting French-Canadian, French-speaking women.	ენერგიული, მხიარული, ვნებიანი და საინტერესო ფრანგულად მოლაპარაკე კანადელი ფრანგი ქალები არიან.


There's one scene closest to the end, where they have to take a friend to an Anglophone hospital.	ფილმის ბოლოს არის სცენა, როცა მათ ინგლისურენოვან საავადმყოფოში უხდებად


In the hospital, they have to speak English.	მეგობრის წაყვანა, სადაც მათ ინგლისურად საუბარი უწევთ.


Now, they speak English but it's not their native language, they'd rather not speak English.	ისინი კი საუბრობენ ინგლისურად, მაგრამ ეს მათი მშობლიური ენა არაა და ურჩევნიათ არ ილაპარაკონ ამ ენაზე.


And they speak it more slowly, they have accents, they're not idiomatic.	საუბრობენ ნელა, აქცენტით, იდიომატური ლექსიკის გარეშე.


Suddenly these characters that you've fallen in love with become husks of themselves, they're shadows of themselves.	უცაბედად აღმოაჩენთ, რომ ეს პერსონაჟები, რომლებიც შეგიყვარდათ,


To go into a culture and to only ever process people through that kind of skrim curtain is to never truly get the culture.	საკუთარი თავის აჩრდილებად იქცევიან. კულტურაში შეაბიჯოთ და ადამიანები მხოლოდ ამ სქელი ფარდის მიღმა დაინახოთ, ნიშნავს რომ კულტურას ვერ ჩაწვდეთ.


And so to the extent that hundreds of languages will be left, one reason to learn them is because they are tickets to being able to participate in the culture of the people who speak them, just by virtue of the fact that it is their code.	და თუ მომავალში ასიოდე ენა დარჩება, მათი შესწავლის მიზეზი ის უნდა იყოს, რომ ისინი ერთგვარი საშვია, იმ კულტურაში მონაწილეობის მისაღებად, ვინც ამ ენაზე ლაპარაკობს. მხოლოდ იმით, რომ ეს მათი კოდია.


So that's one reason.	ეს არის ენის შესწავლის პირველი მიზეზი.


Second reason: it's been shown that if you speak two languages, dementia is less likely to set in, and that you are probably a better multitasker.	მეორე მიზეზი: დამტკიცებულია, რომ თუ ორ ენაზე საუბრობთ, ნაკლებად გემუქრებათ დემენცია და სავარაუდოდ, რამდენიმე საქმის ერთდროულად კეთებაც უკეთ გამოგდით.


And these are factors that set in early, and so that ought to give you some sense of when to give junior or juniorette lessons in another language.	ეს ის ფაქტორებია, რომლებიც ადრეულ ასაკში ვლინდება და ეს მიგვანიშნებს, თუ რა ასაკიდან დავაწებინოთ პატარებს უცხო ენის შესწავლა.


Bilingualism is healthy.	ბილინგვიზმი ჯანმრთელობაა.


And then, third -- languages are just an awful lot of fun.	მესამე მიზეზი კი ისაა, რომ ენები საოცრად გვახალისებს. ისინი ბევრად უფრო სახალისოა, ვიდრე ამას ამბობენ.


So for example, Arabic: "kataba," he wrote, "yaktubu," he writes, she writes.	მაგალითად, არაბულ ენაზე სიტყვა "kataba" ნიშნავს მან(კაცმა) დაწერა. "Yaktubu"- ის(კაცი ან ქალი) წერს.


"Uktub," write, in the imperative.	"Uktub"- ნიშნავს "დაწერე", ბრძანებითი.


What do those things have in common?	რა აერთიანებს ამ სიტყვებს?


All those things have in common the consonants sitting in the middle like pillars.	სიტყვების შუაში განლაგებული თანხმოვნები, რომელთა გარშემო ხმოვნები თითქოს ცეკვავენ.


Who wouldn't want to roll that around in their mouths?	ვის არ მოუნდება ამის წარმოთქმა?


You can get that from Hebrew, you can get that from Ethiopia's main language, Amharic.	მსგავსი მაგალითები შეიძლება შეგხვდეთ ებრაულსა და ამარულში, რომელიც ეთიოპიის ძირითადი ენაა.


That's fun.	ეს ნამდვილად სახალისოა.


Or languages have different word orders.	ასევე ენებს, სიტყვების სხვადასხვაგვარი წყობა აქვთ.


Learning how to speak with different word order is like driving on the different side of a street if you go to certain country, or the feeling that you get when you put Witch Hazel around your eyes and you feel the tingle.	სიტყვების განსხვავებული წყობით ლაპარაკის სწავლა, შეიძლება შევადაროთ ზოგიერთ უცხო ქვეყანაში, საპირისპირო მხარეს მოძრაობის წესების მიხედვით მანქანის ტარებას. ან ჩხვლეტის შეგრძნებას, რომელიც თვალების გარშემო, თხილის ზეთის გამწმენდი საშუალების წასმას ახლავს.


So for example, "The Cat in the Hat Comes Back," a book that I'm sure we all often return to, like "Moby Dick."	უცხო ენას ზუსტად ასეთი თვისება აქვს. ასე მაგალითად, წიგნი: "ქუდიანი კატა ბრუნდება" რომელსაც "მობი დიკის" მსგავსად ხშირად ვუბრუნდებით.


One phrase in it is, "Do you know where I found him?	წიგნში შემდეგნაირ ფრაზას ვხვდებით:


Do you know where he was? He was eating cake in the tub, Yes he was!"	"იცი სად ვიპოვე? იცი სად იყო? ის აბაზანაში ჭამდა ნამცხვარს.


Fine. Now, if you learn that in Mandarin Chinese, then you have to master, "You can know, I did where him find?	დიახ ჭამდა." თუ იგივეს ჩინურად სწავლობთ, ეს უნდა დაიმახსოვროთ: "შენ შეიძლება იცოდე, მე სად ის ვიპოვე?


He was tub inside gorging cake, No mistake gorging chewing!"	ის იყო აბაზანა შიგნით შეექცეოდა ნამცხვარს. უეჭველად შეექცეოდა ღეჭავდა."


That just feels good.	კარგი შეგრძნებაა.


Imagine being able to do that for years and years at a time.	წარმოიდგინეთ, ამის გაკეთების უნარი გქონდეთ წლების მანძილზე.


Or, have you ever learned any Cambodian?	აქვე გკითხავთ: ოდესმე გისწავლიათ კამბოჯური? არც მე, მაგრამ რომ მესწავლა,


Me either, but if I did, I would get to roll around in my mouth not some baker's dozen of vowels like English has, but a good 30 different vowels scooching and oozing around in the Cambodian mouth like bees in a hive.	ინგლისურის მსგავსად, 13 ხმოვანს კი არ გამოვიყენებდი, არამედ მთელი 30 სხვადასხვა ჟღერადობის ხმოვნის გამოყენება მომიხდებოდა, რომელიც ბზუის და ფუსფუსებს კამბოჯელების პირში, როგორც ფუტკრები სკაში.


That is what a language can get you.	სწორედ ეს არის, რასაც ენა გაძლევთ.


And more to the point, we live in an era when it's never been easier to teach yourself another language.	უფრო მეტიც, ჩვენ ისეთ ეპოქაში ვცხოვრობთ, რომ უცხო ენის თვითშესწავლა, ასეთი ადვილი არასოდეს ყოფილა.


It used to be that you had to go to a classroom, and there would be some diligent teacher -- some genius teacher in there -- but that person was only in there at certain times and you had to go then, and then was not most times.	ადრე ადამიანს გაკვეთილზე სიარული უწევდა, სადაც დახვდებოდათ შრომისმოყვარე მასწავლებელი, რომელიც დიდებული მასწავლებელი კი იყო, მაგრამ ის მხოლოდ გარკვეულ დროს იყო ადგილზე და ეს ხშირად არ ხდებოდა.


You had to go to class.	გაკვეთილებზე სიარული გიწევდათ.


If you didn't have that, you had something called a record.	თუ ვერ ივლიდით, არსებობდა ფირფიტები,


I cut my teeth on those.	რაც ასევე ჩემი პირველი გამოცდილება იყო.


There was only so much data on a record, or a cassette, or even that antique object known as a CD.	ამ ფირფიტებზე, კასეტებზე და ისეთ ძველისძველ რამეებზე როგორიც CD დისკია, მხოლოდ შეზღუდული რაოდენობის ჩაწერა შეიძლებოდა


Other than that you had books that didn't work, that's just the way it was.	ამის გარდა იყო წიგნები, რომლებიც გამოუსადეგარი იყო.


Today you can lay down -- lie on your living room floor, sipping bourbon, and teach yourself any language that you want to with wonderful sets such as Rosetta Stone.	უბრალოდ ასეთი რეალობა იყო. დღეს კი შეგიძლიათ იატაკზე წამოწვეთ, წრუპოთ ბურბონი და თქვენით ისწავლოთ ნებისმიერი თქვენთვის სასურველი ენა, „Rosetta Stone“-ის შესანიშნავი კრებულის გამოყენებით.


I highly recommend the lesser known Glossika as well.	ასევე გირჩევთ ნაკლებად ცნობილ პროგრამას "Glossika".


You can do it any time, therefore you can do it more and better.	ეს ნებისმიერ დროს შეგიძლიათ გააკეთოთ. აქედან გამომდინარე უფრო ხშრად და უკეთ.


You can give yourself your morning pleasures in various languages.	შეგიძლიათ დილის სიამოვნება, სხვადასხვა ენაზე მიიღოთ.


I take some "Dilbert" in various languages every single morning; it can increase your skills.	მე ყოველ დილით „Dilbert“-ის კომიქსებს ვკითხულობ სხვადასხვა ენაზე, რაც უნარებს აუმჯობესებს.


Couldn't have done it 20 years ago when the idea of having any language you wanted in your pocket, coming from your phone, would have sounded like science fiction to very sophisticated people.	ეს ნამდვილად შეუძლებელი იყო 20 წლის წინ, როცა ნებისმიერი თქვენთვის სასურველი ენის ტელეფონში, ჯიბით ტარების პერსპექტივას, ძალიან განსწავლული ადამიანიც კი, სამეცნიერო ფანტასტიკად მიიღებდა.


So I highly recommend that you teach yourself languages other than the one that I'm speaking, because there's never been a better time to do it.	ასე რომ, გირჩევთ თავად შეისწავლოთ ენები, გარდა იმ ენისა, რომელზეც ახლა მე ვსაუბრობ, რადგან საამისოდ ამაზე უკეთესი დრო


It's an awful lot of fun.	არასოდეს ყოფილა. ეს საოცრად სახალისოა.


It won't change your mind, but it will most certainly blow your mind.	ეს არ შეგიცვლით აზროვნებას, თუმცა დიდ სიამოვნებას მოგანიჭებთ.


Thank you very much.	დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


Good evening.	საღამო მშვიდობისა.


My journey to this stage began when I came to America at the age of 17.	ამ სცენამდე ჩემი გზა მაშინ დაიწყო, როდესაც 17 წლის ასაკში ამერიკაში ჩამოვედი.


You see, I'm one of the 84 million Americans who are immigrants or children of immigrants.	იცით, მე ერთ-ერთი ვარ, იმ 84 მილიონი ამერიკელიდან ვინც იმიგრანტია, ან იმიგრანტის შვილი.


Each of us has a dream when we come here, a dream that usually has to be rewritten and always has to be repurposed.	თითოეულ ჩვენგანს აქ ჩამოსვლისას ოცნება ჰქონდა, ის ოცნება, რომელიც ჩვეულებრივ უნდა გადასხვაფერდეს და მიზანი კი ყოველთვის შეეცვალოს.


I was one of the lucky ones.	ერთ-ერთი იღბლიანთაგანი ვიყავი,


My revised dream led me to the work I do today: training immigrants to run for public office and leading a movement for inclusive democracy.	რომლის მიზანშეცვლილმა ოცნებამ იმ საქმემდე მიმიყვანა, რომელსაც დღეს ვასრულებ ვამზადებ იმიგრანტებს საჯარო სამსახურში მოსახვედრად და ვუძღვები მოძრაობას ინკლუზიური დემოკრატიისათვის.


But I don't want you to think it was a cakewalk, that America opened its arms wide and welcomed me.	მაგრამ არ მინდა იფიქროთ, რომ ეს ძალიან მარტივი იყო, რომ ამერიკამ ფართოდ გამიშალა თავისი მკლავები და კეთილად მიმიღო.


It's still not doing that.	ის ამას ახლაც არ აკეთებს.


And I've learned a few lessons along the way that I wanted to share with you, because I think that together we can make American democracy better and stronger.	ამ გზის განმავლობაში რამდენიმე გაკვეთილი ვისწავლე და მინდა გაგიზიაროთ, რადგან ვფიქრობ, რომ ერთად ჩვენ შეგვიძლია ამერიკული დემოკრატია უკეთესი და უფრო ძლიერი გავხადოთ.


I was born in India, the world's largest democracy, and when I was four, my family moved to Belize, the world's smallest democracy perhaps.	მე ინდოეთში დავიბადე, ყველაზე დიდ დემოკრატიულ ქვეყანაში. ოთხი წლის რომ ვიყავი, ჩემი ოჯახი საცხოვრებლად ბელიზში გადავიდა. მსოფლიოს ალბათ ყველაზე პატარა დემოკრატიულ ქვეყანაში.


And at the age of 17, I moved to the United States, the world's greatest democracy.	17 წლის ასაკში კი, შეერთებულ შტატებში გადავედი საცხოვრებლად, მსოფლიოს უდიდეს დემოკრატიაში.


I came because I wanted to study English literature.	ჩამოვედი, რადგან ინგლისური ლიტარატურის სწავლა მინდოდა.


You see, as a child, I buried my nose in books, and I thought, why not make a living doing that as an adult?	ბავშვობაში, ცხვირი წიგნებში მქონდა ჩაფლული და ვიფიქრე რატომაც არ გამომემუშავებინა ფული მოზრდილობაში ამის კეთებით?


But after I graduated from college and got a graduate degree, I found myself moving from one less ideal job to another.	მაგრამ კოლეჯის დამთავრებისა და დიპლომის მიღების შემდეგ, ერთი ნაკლებად იდეალური სამსახურიდან მეორეზე ვინაცვლებდი.


Maybe it was the optimism that I had about America that made me take a while to understand that things were not going to change.	ალბათ ოპტიმიზმმა, რომელიც ამერიკის მიმართ მქონდა, გარკვეული დრო წამართვა იმის გასააზრებლად, რომ არაფერი არ შეიცვლებოდა.


The door that I thought was open was actually just slightly ajar -- this door of America that would open wide if you had the right name, the right skin color, the right networks, but could just slam in your face if you had the wrong religion, the wrong immigration status, the wrong skin color.	კარი, რომელიც ვფიქრობდი, რომ ღია იყო, სინამდვილეში მხოლოდ ოდნავ იყო გამოღებული. ამერიკის ის კარი, რომელიც ფართოდ გაიღებოდა, შესაბამისი სახელი, შესაბამისი კანის ფერი და შესაბამისი კავშირები რომ გქონოდათ, მაგრამ შეიძლება თქვენ ცხვირწინ მოჯახუნდეს შეუსაბამო რელიგია, შეუსაბამო იმიგრაციური სტატუსი ან შეუსაბამო კანის ფერი თუ გაქვთ.


And I just couldn't accept that.	ამასთან შეგუება არ შემეძლო.


So I started a career as a social entrepreneur, starting an organization for young people like myself -- I was young at the time that I started it -- who traced their heritage to the Indian subcontinent.	ამიტომაც, კარიერა როგორც სოციალურმა მეწარმემ წამოვიწყე და ჩემნაირი ახალგაზრდებისთვის ორგანიზაცია დავაარსე... ახალგაზრდა ვიყავი, როცა დავიწყე... ხალხისთვის, რომელთა წარმომავლობა ინდოეთის სუბკონტინენტიდანაა.


In that work, I became and advocate for South Asians and other immigrants.	ამ სამსახურში, სამხრეთ აზიელებისა და სხვა იმიგრანტები დამცველი გავხდი.


I lobbied members of Congress on policy issues.	კონგრესის წევრებთან პოლიტიკურ საკითხებს ვლობირებდი.


I volunteered on election day to do exit polling.	არჩევნების დღეს ეგზიტპოლების ჩატარებაში ვმოხალისეობდი,


But I couldn't vote, and I couldn't run for office.	მაგრამ ხმის მიცემა და თანამდებობისთვის ბრძოლა არ შემეძლო.


So in 2000, when it was announced that the citizenship application fee was going to more than double from 95 dollars to 225 dollars, I decided it was time to apply before I could no longer afford it.	2000 წელს, როდესაც გამოცხადდა, რომ მოქალაქეობის განაცხადის საფასური ორზე მეტჯერ ძვირდებოდა, 95-დან 225 დოლარამდე, გადავწყვიტე, დრო იყო საბუთები შემეტანა, სანამ ამ თანხის გადახდას ვეღარ შევძლებდი.


I filled out a long application, answering questions about my current and my past affiliations.	გრძელი განაცხადი შევავსე, ვპასუხობდი კითხვებს ჩემი მიმდინარე და წარსული საქმიანობების შესახებ


And once the application was submitted, there were fingerprints to be taken, a test to study for, endless hours of waiting in line.	და როდესაც განაცხადი შევიტანე, თითის ანაბეჭდების აღება იყო საჭირო. ასევე ტესტისთვის მომზადება და რიგში ლოდინის დაუსრულებელი საათები.


You might call it extreme vetting.	შეიძლება ამას მეტისმეტი კონტროლი უწოდოთ.


And then in December of 2000, I joined hundreds of other immigrants in a hall in Brooklyn where we pledged our loyalty to a country that we had long considered home.	მაშინ, 2000 წლის დეკემბერში, ასობით სხვა იმიგრანტს შევუერთდი ბრუკლინის დარბაზში, სადაც ერთგულება შევფიცეთ ქვეყანას, რომელსაც უკვე დიდი ხანია სახლად მივიჩნევდით.


My journey from international student to American citizen took 16 years, a short timeline when you compare it to other immigrant stories.	უცხოელი სტუდენტობიდან ამერიკის მოქალაქეობამდე მისვლას 16 წელი დასჭირდა. სხვა იმიგრანტების ისტორიებთან შეადარებთ ეს მოკლე პერიოდია.


And soon after I had taken that formal step to becoming an American, the attacks of September 11, 2001, changed the immigration landscape for decades to come.	ამ ფორმალური ნაბიჯიდან, გავმხდარიყავი ამერიკის მოქალაქე, მალევე, 2001 წლის 11 სექტემბრის თავდასხმამ, იმიგრაციული გარემო ათწლეულებით შეცვალა.


My city, New York City, was reeling and healing, and in the midst of it, we were in an election cycle.	ჩემი ქალაქი, ნიუ-იორკი შეძრული იყო და ჭრილობებს იშუშებდა და ამ დროს არჩევნების რეჟიმში ვიყავით.


Two things happened as we coped with loss and recovery in New York City.	ორი რამ მოხდა, როდესაც ნიუ იორკში დანაკარგს გავუმკლავდით და მდგომარეობიდან გამოვედით.


Voters elected Michael Bloomberg mayor of New York City.	ამომჩევრელბმა ნიუ-იორკის მერად მაიკლ ბლუმბერგი აირჩიეს.


We also adopted by ballot referendum the Office of Immigrant Affairs for the City of New York.	ჩვენ ასევე რეფერენდუმით მივიღეთ ნიუ-იორკის საემიგრაციო სამსახური.


Five months after that election, the newly elected mayor appointed me the first Commissioner of Immigrant Affairs for this newly established office.	ამ არჩევნებიდან 5 თვის შემდეგ, ახლად არჩეულმა მერმა საიმიგრაციო სამსახურის პირველ კომისრად დამნიშნა, ამ ახლად დაარსებულ სამსახურში.


I want you to come back to that time.	მინდა იმ დროს დავუბრუნდეთ,


I was a young immigrant woman from Belize.	როცა ახალგაზრდა იმიგრანტი ქალი ვიყავი ბელიზიდან.


I had basically floundered in various jobs in America before I started a community-based organization in a church basement in Queens.	ამერიკაში, ძირითადად, სხვადასხვა სამსახურში უიმედოდ ვიბრძოდი, სანამ სათემო ორგანიზაცია არ ჩამოვაყალიბე ეკლესიის სარდაფში, კვინზში.


The attacks of September 11 sent shock waves through my community.	11 სექტემბრის თავდასხმამ შოკური ტალღასავით გადაუარა ჩემს თემს.


People who were members of my family, young people I had worked with, were experiencing harassment at schools, at workplaces and in airports.	ჩემი ოჯახის წევრებს და ახალგაზრდებს, ვისთანაც ვმუშაობდი შეურაცხყოფდნენ სკოლებში, სამსახურებსა და აეროპორტებში


And now I was going to represent their concerns in government.	და ახლა ვაპირებდი მთავრობისთვის მათი წუხილი წარმედგინა.


No job felt more perfect for me.	არცერთი სხვა საქმე არ იყო ჩემთვის ასეთი შესაფერისი.


And here are two things I learned when I became Commissioner.	ორი რამ ვსწავლე, როცა კომისარი გავხდი.


First, well-meaning New Yorkers who were in city government holding government positions had no idea how scared immigrants were of law enforcement.	პირველი, კეთილმოსურნე ნიუ-იორკელები, ვინც ქალაქის მმართველობაში იყვნენ და სამთავრობო პოზიციები ეკავათ აზრზე არ იყვნენ, როგორ ეშინოდათ იმიგრანტებს სამართალდამცავი ორგანოების.


Most of us don't really know the difference, do we, between a sheriff and local police and the FBI.	უმეტესმა ჩენთაგანმა სინამდვილეში არც კი ვიცით განსხვავება შერიფს, ადგილობრივ პოლიციის ოფიცერსა და FBI -ს შორის


And most of us, when we see someone in uniform going through our neighborhoods feel curiosity, if not concern.	და უმეტეს ჩვენგანი, როდესაც ვინმე ფორმიანს ხედავს, რომელიც ჩვენს უბანში გაივლის ცნობისმოყვარეობა გვძლევს, თუ არა შეშფოთება.


So if you're an undocumented parent, every day when you say goodbye to your child, send them off to school and go to work, you don't know what the chances are that you're going to see them at the end of the day.	ასე რომ, თუ თქვენ არალეგალი მშობელი ხართ, ყოველდღე, როცა თქვენს შვილს ემშვიდობებით, სკოლაში აგზავნით და მერე სამსახურში მიდიხართ, თქვენ არ იცით რა ალბათობაა იმისა, რომ კვლავ შეძლებთ თქვენი შვილის ნახვას დღის ბოლოს,


Because a raid at your workplace, a chance encounter with local police could change the course of your life forever.	რადგან თქვენი სამუშაო ადგილის რეიდმა ადგილოვრივ პოლიციასთან შემთხვევითმა შეხვედრამ, შეიძლება თქვენი ცხოვრება სამუდამოდ შეცვალოს.


The second thing I learned is that when people like me, who understood that fear, who had learned a new language, who had navigated new systems, when people like us were sitting at the table, we advocated for our communities' needs in a way that no one else could or would.	მეორე რამ რაც ვისწავლე არის ის, რომ როცა ადამიანებს, ვისაც ჩემ მსგავსად ესმოდა ეს შიში, ვინც ისწავლა ახალი ენა, ვინც ერკვეოდა ახალ სისტემებში, როდესაც ჩვენნაირ ადამიანებს ჰქონდათ ხმის უფლება, ჩვენ ვიცავდით ჩვენი თემის ინტერესებს ისე, როგორც არავის შეეძლო, ან იზამდა.


I understood what that feeling of fear was like.	მე გავაცნობიერე, თუ როგორი იყო ეს შიშის გრძნობა.


People in my family were experiencing it.	ჩემი ოჯახის წევრებმა გამოსცადეს ეს.


Young people I had worked with were being harassed, not just by classmates, but also by their teachers.	ახალგაზრდებს, რომლებთანაც ვმუშაობდი ავიწროვებდნენ არამარტო კლასელები, არამედ მასწავლებლებიც.


My husband, then boyfriend, thought twice before he put a backpack on or grew a beard because he traveled so much.	ჩემი მეუღლე, მაშინ ბოიფრენდი, ფრთხილობდა და ფიქრობდა სანამ ზურგჩანთას მოიკიდებდა, ან წვერს გაიზრდიდა, რადგან ის ბევრს მოგზაურობდა.


What I learned in 2001 was that my vote mattered but that my voice and vantage point also mattered.	2001 წელს მივხვდი, რომ ჩემ საარჩევნო ხმასთან ერთად, ჩემი მოსაზრებების გახმოვანება და სპეციფიური ხედვა ასევე მნიშვნელოვანი იყო.


And it's these three things -- immigrants' votes, voices and vantage points -- that I think can help make our democracy stronger.	სწორედ ეს სამი რამ, იმიგრანტების საარჩევნო ხმები, მოსაზრებები და სპეციფიური ხედვები არის ის, რასაც ვფიქრობ, ჩვენი დემოკრატიის გაძიერება შეუძლია.


We actually have the power to change the outcome of elections, to introduce new issues into the policy debate and to change the face of the pale, male, stale leadership that we have in our country today.	ჩვენ ნამდვილად შეგვწევს ძალა, რომ შევცვალოთ არჩევნების შედეგები, წამოვჭრათ ახალი საკითხები პოლიტიკურ დებატებში და შევცვალოთ ფერმკრთალი, მმართველი მამაკაცის, გაყინული სახე, რომელიც დღეს, ჩვენ ქვეყანაში გვაქვს.


So how do we do that?	როგორ გავაკეთებთ ამას?


Well, let's talk first about votes.	დავიწყოთ საარჩევნო ხმებით.


It will come as no surprise to you that the majority of voters in America are white.	გასაკვირი არაა, რომ ამომრჩეველთა უმრავლესობა ამერიკაში თეთრკანიანია,


But it might surprise you to know that one in three voters are black, Latino or Asian.	მაგრამ შეიძლება გაგიკვირდეთ, რომ ამომრჩევლების მესამედი შავკანიანი, ლათონო-ამერიკელები, ან აზიელია.