At the level of the enterprise, imagine a capital market, where you earn capital as you work, and where your capital follows you from one job to another, from one company to another, and the company -- whichever one you happen to work at at that time -- is solely owned by those who happen to work in it at that moment.	საწარმოს დონეზე, წარმოიდგინეთ ბაზარი სადაც კაპიტალის დაგროვება მუშაობისას შეგიძლიათ და სადაც თქვენი კაპიტალი ერთი სამსახურიდან მეორეში გადაგყვებათ, ერთი კომპანიიდან მეორეში, და ის კომპანია რომელშიც იმ მომენტში მუშაობთ, მთლიანად მათ ეკუთვნით, ვინც იქ მუშაობს მოცემულ მომენტში.


Then all income stems from capital, from profits, and the very concept of wage labor becomes obsolete.	მაშინ მთელი შემოსავალი კაპიტალიდან და მოგებიდან მოდის და ხელფასზე დაქირავებული მშრომელის ცნება გამოუსადეგარი ხდება.


No more separation between those who own but do not work in the company and those who work but do not own the company; no more tug-of-war between capital and labor; no great gap between investment and saving; indeed, no towering twin peaks.	აღარ იქნება განსხვავება მფლობელებს შორის, რომლებიც არ მუშაობენ კომპანიაში და ვინც მუშაობს, მაგრამ არ ფლობს კომპანიას; აღარ იქნება ბრძოლა კაპიტალსა და შრომას შორის; აღარ იქნება უფსქკრული ინვესტირებასა და დანაზოგს შორის; რა თქმა უნდა, არც ის მაღალი ტყუპი მწვერვალი იქნება.


At the level of the global political economy, imagine for a moment that our national currencies have a free-floating exchange rate, with a universal, global, digital currency, one that is issued by the International Monetary Fund, the G-20, on behalf of all humanity.	გლობალური პოლიტიკური ეკონომიკის დონეზე. ერთი წამით წარმოიდგინეთ, რომ ჩვენს ეროვნულ ვალუტებს მცოცავი გაცვლითი კურსი აქვთ უნივერსალურ გლობალურ ციფრულ ვალუტასთან მიმართებაში, ისეთთან რომელსაც საერთაშორისო მონეტარული ფონდი დიდი ოცეული(G-20) უშვებს მთელი კაცობირობის სახელით


And imagine further that all international trade is denominated in this currency -- let's call it "the cosmos," in units of cosmos -- with every government agreeing to be paying into a common fund a sum of cosmos units proportional to the country's trade deficit, or indeed to a country's trade surplus.	და ასევე წარმოიდგინეთ, რომ მთელი საერთაშორისო ვაჭრობა ხორიცელდება ამ ვალუტაში მოდით მას "კოსმოსი" დავარქვათ კოსმოსის ერთეული ყოველი მთავრობა თანხმდება საერთო ფონდში გადაიხადოს მისი ქვეყნის სავაჭრო დეფიციტის პროპორციული კოსმოს ერთეულის ოდენობა, ან ქვეყნის სავაჭრო სიჭარბის.


And imagine that that fund is utilized to invest in green technologies, especially in parts of the world where investment funding is scarce.	წარმოიდგინეთ რომ ეს ფონდი გამოყენებულია "მწვანე" ტექნოლოგიებში ინვესტირებისთვის. განსაკუთრებით მსოფლიოს ისეთ ნაწილებში სადაც მწირი დაფინანსებაა.


This is not a new idea.	ეს არაა ახალი იდეა.


It's what, effectively, John Maynard Keynes proposed in 1944 at the Bretton Woods Conference.	ეს ის არის, რაც ჯონ მეინარდ კეინზის მიერ იქნა შეთავაზებული 1944-ში ბრეტონ ვუდის კონფერენციაზე.


The problem is that back then, they didn't have the technology to implement it.	პრობლემა ისაა, რომ მაშინ ამის განხორციელების ტექნოლოგია არ არსებობდა.


Now we do, especially in the context of a reunified political-economic sphere.	ახლა ის გვაქვს. განსაკუთრებით გაერთიანებულ პოლიტ-ეკონომიკური სფეროს კონტექსტში.


The world that I am describing to you is simultaneously libertarian, in that it prioritizes empowered individuals, Marxist, since it will have confined to the dustbin of history the division between capital and labor, and Keynesian, global Keynesian.	მსოფლიო, რომელსაც მე აღგიწერთ, ერთდროულად ლიბერტარიანულიცაა, რადგან ის პრიორიტეტს უფლებამოსილ ინდივიდებს ანიჭებს, მარქსისტულიც, რადგან ის ისტორიის სანაგვეზე მოისვრის კაპიტალსა და შრომის გაყოფას და კეინზიანურიც, გლობალურად კეინზიანური.


But above all else, it is a world in which we will be able to imagine an authentic democracy.	მაგრამ ყველაზე მეტად, ეს არის მსოფლიო, რომელშიც ნამდვილი დემოკრატიის წარმოდგენა შეიძლება.


Will such a world dawn?	გაჩნდება ასეთი მსოფლიო,


Or shall we descend into a Matrix-like dystopia?	თუ დავეშვებით "მატრიცისნაირ" დისპტოპიაში?


The answer lies in the political choice that we shall be making collectively.	პასუხი პოლიტიკურ არჩევანშია, რომელიც ჩვენ ერთად უნდა გავაკეთოთ.


It is our choice, and we'd better make it democratically.	ეს ჩვენი არჩევანია და სჯობს ის დემოკრატიულად გავაკეთოთ.


Thank you.	მადლობა.


(Applause) Bruno Giussani: Yanis ...	(აპლოდისმენტები) ბრუნო ჯუსანი: იანის...


It was you who described yourself in your bios as a libertarian Marxist.	თქვენ საკუთარი თავი ბიოგრაფიაში აღწერეთ როგორც ლიბერტარიანელი მარქსისტი.


What is the relevance of Marx's analysis today?	მარქსის ანალიზი რამდენად აქტუალური დღეს-დღეობით?


Yanis Varoufakis: Well, if there was any relevance in what I just said, then Marx is relevant.	იანის ვარუფაკისი: რამე აქტუალობა თუა იმაში რაც მე ახლა ვთქვი, მაშინ მარქსიც აქტუალურია.


Because the whole point of reunifying the political and economic is -- if we don't do it, then technological innovation is going to create such a massive fall in aggregate demand, what Larry Summers refers to as secular stagnation.	რადგან ეკონომიკური და პოლიტიკური სფეროს გაერთიანების მთელი აზრი იმაშია, რომ ჩვენ თუ ამას არ გავაკეთებთ, მაშინ ტექნოლოგიური სიახლეები ერთობლივი მოთხოვნის დიდ ვარდნას გამოიწვევს, რასაც ლარი სამერსმა სეკულარული სტაგნაცია დაარქვა.


With this crisis migrating from one part of the world, as it is now, it will destabilize not only our democracies, but even the emerging world that is not that keen on liberal democracy.	ეს კრიზისი, მსოფლიოს ერთი ნაწილიდან მეორეზე გადასვლით, როგორც ახლაა, არა მხოლოდ დემოკრატიების დესტაბილიზაციას გამოიწვევს, არამედ მსოფლიოს ნაწილზე, რომელიც არც ისე მოხიბლულია ლიბერალური დემოკრატიით.


So if this analysis holds water, then Marx is absolutely relevant.	ამიტომ თუ ეს ანალიზი იტანს კრიტიკას, მაშინ მარქსი აბსოლუტურად აქტუალურია,


But so is Hayek, that's why I'm a libertarian Marxist, and so is Keynes, so that's why I'm totally confused.	მაგრამ ასევე ჰაიეკიც. ამიტომ ვარ მე ლიბერტარიანელი მარქსისტი და ასევეა კეინზიც, ამიტომაც ვარ სრულიად დაბნეული.


(Laughter) BG: Indeed, and possibly we are too, now.	(სიცილი) ბგ: მართლაც და ალბათ ახლა ჩვენც.


(Laughter) (Applause) YV: If you are not confused, you are not thinking, OK?	(სიცილი) (აპლოდისმენტები) ი.ვ. : თუ დაბნეული არ ხართ, არ ფიქრობთ, არა?


BG: That's a very, very Greek philosopher kind of thing to say -- YV: That was Einstein, actually -- BG: During your talk you mentioned Singapore and China, and last night at the speaker dinner, you expressed a pretty strong opinion about how the West looks at China.	ბ.ჯ. : ეს ძალიან, ძალიან ბერძნულ-ფილოსოფიური სიბრძნეა... ი.ვ. : ეს აინშტაინია, პრინციპში.. ბ.ჯ. : თქვენს საუბარში სინგაპური და ჩინეთი ახსენეთ და წინა ღამეს, გამომსვლელების სადილზე, საკმაოდ მკვეთრად მოიხსენიეთ ის, თუ როგორ უყურებს დასავლეთი ჩინეთს


Would you like to share that?	არ გინდათ ეს გაგვიზიაროთ?


YV: Well, there's a great degree of hypocrisy.	ი.ვ. : დიდ თვალთმაქცობას აქვს ადგილი.


In our liberal democracies, we have a semblance of democracy.	ჩვენ ლიბერალურ დემოკრატიებში, მოჩვენებითი დემოკრატია გვაქვს.


It's because we have confined, as I was saying in my talk, democracy to the political sphere, while leaving the one sphere where all the action is -- the economic sphere -- a completely democracy-free zone.	ეს იმიტომ რომ, როგორც საუბარში აღვნიშნე, ჩვენ დემოკრატია ჩავკეტეთ პოლიტიკურ სფეროში, რითიც სფერო, რომელშიც ყველაფერი ხდება... ეკონომიკური სფერო... სრულიად დემოკრატიისგან თავისუფალ ზონად დავტოვეთ.


In a sense, if I am allowed to be provocative, China today is closer to Britain in the 19th century.	რაღაც აზრით, თუ შეიძლება პროვოკაციული ვიყო, ჩინეთი დღეს მე-19 საუკუნის ბრიტანეთთან უფრო ახლოსაა.


Because remember, we tend to associate liberalism with democracy -- that's a mistake, historically.	რადგან გაიხსნეთ, ჩვენ გვჩვევია ლიბერალიმზი დემოკრატიასთან დავაკავშიროთ. ეს ისტორიული ჩეცდომაა,


Liberalism, liberal, it's like John Stuart Mill.	ლიბერალიზმი, ლიბერალი, ეს როგორც ჯონ სტიუარტ მილია.


John Stuart Mill was particularly skeptical about the democratic process.	ჯონ სტიუარტ მილი სკეპტიკური იყო დემოკრატიის მიმართ.


So what you are seeing now in China is a very similar process to the one that we had in Britain during the Industrial Revolution, especially the transition from the first to the second.	რასაც ახლა ჩინეთში ხედავთ ძალიან ჰგავს იმას, რაც ბრიტანეთში ხდებოდა ინდუსტრიული რევოლუციისას. განსაკუთრებით პირველიდან მეორეზე გადასვლისას.


And to be castigating China for doing that which the West did in the 19th century, smacks of hypocrisy.	და ჩინეთის იმისთვის გაკრიტიკებას, რაც დასავლეთმა მე-19 საუკუნეში გააკეთა, თვალთმაქცობის სუნი უდის.


BG: I am sure that many people here are wondering about your experience as the Finance Minister of Greece earlier this year.	ბ.ჯ. : დარმწუნებული ვარ ბევრ დამსწრეთაგანს აინტერესებს თქვენი გამოცდილება, როგორც საბერძნეთის ფინანსთა მინისტრის წლის დასაწყისში.


YV: I knew this was coming.	ი.ვ. : ვიცოდი, რომ ვერ ავცდებოდი.


BG: Yes.	ბ.ჯ. : დიახ.


BG: Six months after, how do you look back at the first half of the year?	ბ.ჯ. : 6 თვის შემდეგ, როგორ შეაფასებდით წლის პირველ ნახევარს?


YV: Extremely exciting, from a personal point of view, and very disappointing, because we had an opportunity to reboot the Eurozone.	ი.ვ. : ძალიან საინტერესო პირადი თვალსაზრისით და დიდი იმედგაცრუება, რადგან ჩვენ გვქონდა შესაძლებლობა ევროზონა გადაგვეტვირთა,


Not just Greece, the Eurozone.	არა მხოლოდ საბერძნეთი, არამედ ევროზონა.


To move away from the complacency and the constant denial that there was a massive -- and there is a massive architectural fault line going through the Eurozone, which is threatening, massively, the whole of the European Union process.	გავთავისუფლებულიყავით თვითკმაყოფილებისგან და იმის მუდმივი არაღიარებისგან, რომ იყო მასიური და არის მასიური არქიტექტურული ბზარი, რომელიც ევროზონას გასდევს, რაც დიდ საფრთხეს უქმნის მთელს ევროკავშირს.


We had an opportunity on the basis of the Greek program -- which by the way, was the first program to manifest that denial -- to put it right.	ჩვენ გქვონდა შესაძლებლობა საბერძნეთის პროგრამის ბაზაზე, ეს გაგვემართა. რომელიც სხვათაშორის, პირველი პროგრამა იყო, რომელმაც ბზარის არაღიარება გამოააშკარავა


And, unfortunately, the powers in the Eurozone, in the Eurogroup, chose to maintain denial.	და სამწუხაროდ, ევროზონის და ევროჯგუფის მმართველებმა, ამ არაღიარების გაგრძელება არჩიეს


But you know what happens.	და იცით რაც ხდება.


This is the experience of the Soviet Union.	ეს საბჭოთა კავშირის გამოცდილებაა.


When you try to keep alive an economic system that architecturally cannot survive, through political will and through authoritarianism, you may succeed in prolonging it, but when change happens it happens very abruptly and catastrophically.	როცა პოლიტიკური ნებით და ავტორიტარიზმით ცდილობთ ცოცხლად შეინარჩუნოთ ეკონომიკური სისტემა, რომელიც არქიტექტურულად ვერ გადარჩება, შეიძლება გახანგრძლივებას მიაღწყიოთ, მაგრამ როცა ცვლილება მოხდება, ეს მოხდება მოულოდნელად და კატასტროფულად.


BG: What kind of change are you foreseeing?	ბ.ჯ. : რა სახის ცვლილებას გულისხმოთ?


YV: Well, there's no doubt that if we don't change the architecture of the Eurozone, the Eurozone has no future.	ი.ვ. : ეჭვგარეშეა, რომ თუ არ შევცვლით ევროზონის არქიტექტურას ევროზონას მომავალი არ აქვს.


BG: Did you make any mistakes when you were Finance Minister?	ბ.ჯ. : უშვებდით რამე შეცდომას, ფინანსთა მინისტრობისას?


YV: Every day.	ი.ვ. : ყოველდღე.


BG: For example? YV: Anybody who looks back -- (Applause) No, but seriously.	ბ.ჯ. : მაგალითად? ი.ვ. : ნებისმიერი, თუ უკან გაიხედავს... (აპლოდისმენტები) არა, სერიოზულად.


If there's any Minister of Finance, or of anything else for that matter, who tells you after six months in a job, especially in such a stressful situation, that they have made no mistake, they're dangerous people.	თუ არსებობს რომელიმე ფინანსთა მინისტრი, ან ვინმე სხვა, ვინც გეტყვით რომ 6 თვის მუშაობის შემდეგ, განსაკუთრებით ასეთ სტრესულ სიტუაციაში, რომ მათ შეცდომა არ დაუშვიათ, ეს საშიში ხალხია.


Of course I made mistakes.	რა თქმა უნდა შეცდომები დავუშვი.


The greatest mistake was to sign the application for the extension of a loan agreement in the end of February.	უდიდესი შეცდომა იყო, სესხის ხელშეკრულების გაგარძელებაზე ხელის მოწერა თებერვლის ბოლოს.


I was imagining that there was a genuine interest on the side of the creditors to find common ground.	მე წარმომედგინა, რომ კრედიტორებს გულწრფელი ინტერესი ჰქონდათ საერთო გამოგვენახა


And there wasn't.	და ეს ასე არ იყო.


They were simply interested in crushing our government, just because they did not want to have to deal with the architectural fault lines that were running through the Eurozone.	ისინი უბრალოდ, ჩვენი მთავრობის განადგურებით იყვნენ დაინტერესბულნი, რადგან მათ არ სურდათ არქიტექტურულ ბზარზე მუშაობა, რომელიც ევროზონას გასდევს


And because they didn't want to admit that for five years they were implementing a catastrophic program in Greece.	და რადგან მათ არ სურდათ იმის აიღიარება, რომ 5 წლის მანძილზე ისინი კატასტროფულ პროგრამას ახორციელებდნენ საბერძნეთში.


We lost one-third of our nominal GDP.	ჩვენ ჩვენი ნომინალური მშპ-ს მესამედი დავკარგეთ.


This is worse than the Great Depression.	ეს დიდ დეპრესიაზე უარესი იყო.


And no one has come clean from the troika of lenders that have been imposing this policy to say, "This was a colossal mistake."	და არცერთი არ იყო იმ კრედიტორების "ტროიკიდან", რომლებმაც ეს პოლიტიკა მოგვახვიეს. რომ ეთქვა: "ეს კოლოსალური შეცდომა იყო"


BG: Despite all this, and despite the aggressiveness of the discussion, you seem to be remaining quite pro-European.	ბ.ჯ. : მიუხედავად ამ ყველაფერისა და მიუხედავად აგრესიული დისკურიისა, თქვენ საკმაოდ პროევროპელი ჩანხართ.


YV: Absolutely.	ი.ვ. : აბსოლუტურად.


Look, my criticism of the European Union and the Eurozone comes from a person who lives and breathes Europe.	იცით, ჩემი კრიტიკა ევროზონის და ევროკავშირის მიმართ მოდის ადამიანისგან, ვინც ცხოვრობს და სუნთქვავს ევროპით.


My greatest fear is that the Eurozone will not survive.	ჩემი უდიდესი შიში ისაა, რომ ევროზონა ვერ გადარჩება.


Because if it doesn't, the centrifugal forces that will be unleashed will be demonic, and they will destroy the European Union.	რადგან თუ ასეც მოხდა, ის ცენტრიფუგული ძალები რაც წამოვა, საშინელი იქნება და ისინი ევროკავშირს დაანგრევს.


And that will be catastrophic not just for Europe but for the whole global economy.	ეს კატასტროფა იქნება არა მხოლოდ ევროპისთვის, არამედ მთელი გლობალური ეკონომიკისთვის


We are probably the largest economy in the world.	ჩვენ ალბათ უმსხვილესი ეკონომიკა ვართ მსოფლიოში


And if we allow ourselves to fall into a route of the postmodern 1930's, which seems to me to be what we are doing, then that will be detrimental to the future of Europeans and non-Europeans alike.	და თუ ჩვენ მივცემთ თავს უფლებას 1930 წლების პოსტმოდრენის გზას დავადგეთ. რასაც მგონია რომ ვაკეთებთ, მაშინ ეს საზიანო იქნება ევროპელებისთვისაც და არაევროპელებისთვისაც.


BG: We definitely hope you are wrong on that point.	ბ.ჯ. : ჩვენ ნამდვილად ვიმედოვნებთ, რომ თქვენ ცდებით ამაში.


Yanis, thank you for coming to TED.	იანის, მადლობა TED-ში სტუმრობისთვის.


YV: Thank you.	ი.ვ. : მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


There is nothing bigger or older than the universe.	სამყაროზე დიდი და ძველი არაფერია.


The questions I would like to talk about are: one, where did we come from?	კითხვები, რომლზეც მინდა გესაუბროთ შემდეგია: პირველ რიგში, საიდან გავჩნდით?


How did the universe come into being?	როგორ შეიქმნა სამყარო?


Are we alone in the universe?	მარტონი ვართ სამყაროში?


Is there alien life out there?	არის თუ არა სიცოცხლე ჩვენი პლანეტის გარეთ?


What is the future of the human race?	რა მომავალი აქვს ადამიანის სახეობას?


Up until the 1920s, everyone thought the universe was essentially static and unchanging in time.	1920 წლამდე, ყველას ეგონა რომ სამყარო ძირითადად სტატიკური იყო და დროში არ იცვლებოდა.


Then it was discovered that the universe was expanding.	შემდეგ აღმოჩნდა, რომ სამყარო ფართოვდება.


Distant galaxies were moving away from us.	სხვა გალაქტიკები სულ უფრო და უფრო გვშორდებიან.


This meant they must have been closer together in the past.	ეს ნიშნავს, რომ ისინი ერთმანეთთან ახლოს იყვნენ წარსულში.


If we extrapolate back, we find we must have all been on top of each other about 15 billion years ago.	შორეული წარსულისთვის რომ გამოვთვალოთ, გამოვა რომ დაახლოებით 15 მილიარდი წლის წინ ყველა ერთ წერტილში ვიყავით.


This was the Big Bang, the beginning of the universe.	ეს იყო დიდი აფეთქება, სამყაროს დასაწყისი,


But was there anything before the Big Bang?	მაგრამ არსებობდა თუ არა რამე დიდ აფეთქებამდე?


If not, what created the universe?	თუ არა, მაშინ რამ შექმნა სამყარო?


Why did the universe emerge from the Big Bang the way it did?	რატომ შეიქმნა სამყარო სწორედ ასეთად, დიდი აფეთქების შედეგად?


We used to think that the theory of the universe could be divided into two parts.	ჩვენ გვეგონა, რომ სამყაროს შექმნის თეორია შეიძლება ორ ნაწილად გაყოფილიყო.


First, there were the laws like Maxwell's equations and general relativity that determined the evolution of the universe, given its state over all of space at one time.	პირველში, არსებობდა კანონები როგორც მაქსველის უტოლობა და ფარდობითობის ზოგადი თეორია, რომელიც სამყაროს ევოლუციას განსაზღვრავს დროსა და სივრცეში მისი ადგილის საფუძველზე


And second, there was no question of the initial state of the universe.	და მეორეში, ისმოდა კითხვა სამყაროს საწყის მდგომარეობაზე.


We have made good progress on the first part, and now have the knowledge of the laws of evolution in all but the most extreme conditions.	პირველ ნაწილში დიდი პროგრესი მოხდა და დღეს ევოლუციის კანონები ყველგან ვიცით, ყველაზე ექსტრემალური პირობების გარდა.


But until recently, we have had little idea about the initial conditions for the universe.	სამაგიეროდ, ბოლო დრომდე, ცოტა რამ ვიცოდით სამყაროს საწყის პირობებზე.


However, this division into laws of evolution and initial conditions depends on time and space being separate and distinct.	თუმცა, ეს დაყოფა ევოლუციის კანონებად და საწყის პირობებად, დამოკიდებულია დროსა და სივრცეზე როგორც განცალკევებულ სიდიდეებზე,


Under extreme conditions, general relativity and quantum theory allow time to behave like another dimension of space.	ექსტრემალურ პირობებში ზოგადი ფარდობითობის და კვანტური თეორიის თანახმად, დრო იქცევა, როგორც სივრცის კიდევ ერთი განზომილება.


This removes the distinction between time and space, and means the laws of evolution can also determine the initial state.	ეს დროსა და სირცეს შორის განსხვავებას აქრობს. რაც ნიშნავს, რომ ეცოლუციის კანონებს საწყისი მდგომარეობის განსაზღვრაც შეუძლიათ.


The universe can spontaneously create itself out of nothing.	სამყაროს შეუძლია სპონტანურად შეიქმნას არაფრისგან.


Moreover, we can calculate a probability that the universe was created in different states.	უფრო მეტიც, ჩვენ შეგვიძლია სამყაროს სხვადასხვა მდგომარეობაში შექმნის ალბათობა გამოვთვალოთ.


These predictions are in excellent agreement with observations by the WMAP satellite of the cosmic microwave background, which is an imprint of the very early universe.	ეს პროგნოზები იდეალურ თანხვედრაშია WMAP სატელიტის, კოსმოსურ მიკროტალღურ ფონზე დაკვირვებებთან, რომელიც ადრეული სამყაროს ანაბეჭდია.


We think we have solved the mystery of creation.	ჩვენ ვფიქრობთ, რომ სამყაროს შექმნის გამოცანა ამოვხსენით.


Maybe we should patent the universe and charge everyone royalties for their existence.	შეიძლება სამყაროს დაპატენტება ღირდეს, შემდგომ არსებობისთვის გადასახადის აკრეფის მიზნით.


I now turn to the second big question: are we alone, or is there other life in the universe?	ახლა, მეორე მნიშვნელოვან კითხვას მივუბრუნდები: მარტონი ვართ, თუ არის კიდევ სიცოცხლე სამყაროში?


We believe that life arose spontaneously on the Earth, so it must be possible for life to appear on other suitable planets, of which there seem to be a large number in the galaxy.	ჩვენ ვიცით, რომ დედამიწაზე სიცოცხლე სპონტანურად შეიქმნა. ამიტომ, შესაძლებელია ის სიცოცხლისთვის სხვა ხელსაყრელ პლანეტებზეც გაჩენილიყო, როგორიც ბევრი უნდა იყოს გალაქტიკაში.


But we don't know how life first appeared.	მაგრამ ჩვენ არ ვიცით როგორ შეიქმნა სიცოცხლე.


We have two pieces of observational evidence on the probability of life appearing.	ჩვენ გვაქვს ორი დაკვირვებაზე დაფუძნებული მტკიცებულება, სიცოცხლის გაჩენის ალბათობაზე.


The first is that we have fossils of algae from 3.5 billion years ago.	პირველი, რომ აღმოჩენილია 3.5 მილიარდი წლის წყალმცენარის ნამარხი.


The Earth was formed 4.6 billion years ago and was probably too hot for about the first half billion years.	დედამიწა 4.6 მილიარდი წლის წინ ფორმირდა და ზედმეტად ცხელი იყო, ალბათ დაახლოებით პირველი ნახევარი მილიარდი წლის მანძილზე.


So life appeared on Earth within half a billion years of it being possible, which is short compared to the 10-billion-year lifetime of a planet of Earth type.	ამიტომ სიცოცხლე, სადღაც ნახევარი მილიარდი წლის შუალედში შეიქმნა, რაც საკმაოდ მოკლე პერიოდია 10 მილიარდ წლოვანი დედამიწის მსგავსი პლანეტებისთვის.


This suggests that the probability of life appearing is reasonably high.	ეს აჩვენებს, რომ სხვა პლანეტებზე სიცოცხლის გაჩენის ალბათობა საკმაოდ მაღალია.


If it was very low, one would have expected it to take most of the ten billion years available.	ალბათობა დაბალი რომ ყოფილიყო, მაშინ მის შექმნას, 10 მილიარდი წლის დიდი ნაწილი უნდა წაეღო დედამიწაზეც.


On the other hand, we don't seem to have been visited by aliens.	მეორეს მხრივ, არ ჩანს რომ უცხოპლანეტელები როდისმე გვეწვივნენ.


I am discounting the reports of UFOs.	ამო-ებზე ცნობებს არ ვთვლი.


Why would they appear only to cranks and weirdos?	რატომ უნდა ჩნდებოდნენ ისინი მხოლოდ შერყეული და უცნაური ტიპებისთვის?


If there is a government conspiracy to suppress the reports and keep for itself the scientific knowledge the aliens bring, it seems to have been a singularly ineffective policy so far.	თუ ეს მთავრობის შეთქმულებაა, რომ მიჩქმალონ მსგავსი ცნობები და თავისთვის შეინახონ უცხოპლანეტელების მეცნიერული ცოდნა, როგორც ჩანს ეს სრულიად არაეფექტურია ჯერ-ჯერობით.


Furthermore, despite an extensive search by the SETI project, we haven't heard any alien television quiz shows.	უფრო მეტიც, SETI პროექტის ფარგლებში ინტენსიური ძებნის მიუხედავად, ჩვენ არცერთი ტელე შოუ არ დაგვიჭერია სხვა პლანეტებიდან.


This probably indicates that there are no alien civilizations at our stage of development within a radius of a few hundred light years.	ეს ალბათ აჩვენებს, რომ რამდენიმე ასეული სინათლის წლის რადიუსში, ჩვენი განვითარების დონის ცივილიზაცია არ არსებობს.


Issuing an insurance policy against abduction by aliens seems a pretty safe bet.	ამიტომ, უცხოპლანეტელების მიერ გატაცების დაზღვევა საკმაოდ უსაფრთხოდ მომგებიანია.


This brings me to the last of the big questions: the future of the human race.	აქ მივედი უკანასკნელ მნიშვნელოვან კითხვამდე: ადამიანის სახეობის მომავალი.


If we are the only intelligent beings in the galaxy, we should make sure we survive and continue.	თუ ჩვენ ერთადერთი მოაზროვნე არსებები ვართ გალაქტიკაში, უნდა ვეცადოთ, რომ გადავრჩეთ და განვაგრძოთ არსებობა,


But we are entering an increasingly dangerous period of our history.	მაგრამ ამჟამად ჩვენ მზარდად სახიფათო პერიოდში შევდივართ.


Our population and our use of the finite resources of planet Earth are growing exponentially, along with our technical ability to change the environment for good or ill.	ჩვენი მოსახლეობის რაოდენობა და დედამიწის სასრული რესურსების გამოყენება ექსპონენციურად იზრდება. ასევე იზრდება ტექნოლოგიური უნარები შევცვალოთ გარემო უკეთესობისკენ, ან უარესობისკენ.


But our genetic code still carries the selfish and aggressive instincts that were of survival advantage in the past.	ამ დროს ჩვენი გენეტიკური კოდი, ისევ იმ ეგოისტური და აგრსეიული ინსტიქტების მატარებელია, რაც წარსულში გადარჩენაში გვეხმარებოდა.


It will be difficult enough to avoid disaster in the next hundred years, let alone the next thousand or million.	შემდეგი 100 წლის მანძილზეც კი, საკმაოდ ძნელი იქნება კატასტროფის თავიდან აცილება, არა თუ ათასი, ან მილიონი წლის განმავლობაში.


Our only chance of long-term survival is not to remain inward-looking on planet Earth, but to spread out into space.	ჩვენი გრძელვადიანი გადარჩენის ერთადერთი შანსი, არა დედამიწაზე დარჩენაში, არამედ კოსმოსში გაფართოებაშია.


The answers to these big questions show that we have made remarkable progress in the last hundred years.	ამ მნიშვნელოვან კითხვებზე პასუხებმა აჩვენა, რომ ბოლო ასი წლის მანძილზე მნიშვნელოვანი პროგრესი განვიცადეთ,


But if we want to continue beyond the next hundred years, our future is in space.	მაგრამ თუ გვინდა მომდევნო ასი წლის შემდეგაც გავძლოთ, ჩვენი მომავალი კოსმოსშია.


That is why I am in favor of manned -- or should I say, personned -- space flight.	ამიტომაც ვარ კოსმოსში ადამიანების ფრენის მომხრე. ამიტომაც ვარ კოსმოსში ადამიანების ფრენის მომხრე.


All of my life I have sought to understand the universe and find answers to these questions.	მთელი ჩემი ცხოვრება სამყაროს შეცნობას და ამ კითხვებზე პასუხის გაცემას ვცდილობ.


I have been very lucky that my disability has not been a serious handicap.	მე საკმაოდ გამიმართლა, რომ ჩემი შეზღუდული შესაძლებლობა, არ აღმოჩნდა სერიოზილი დაბრკოლება.


Indeed, it has probably given me more time than most people to pursue the quest for knowledge.	ამან ალბათ სხვებთან შედარებით უფრო მეტი დრო მომცა შემეცნებისა და ძიებისთვის.


The ultimate goal is a complete theory of the universe, and we are making good progress.	საბოლოო მიზანი სამყაროს სრული თეორიაა და ჩვენ ვპროგრესირებთ.


Thank you for listening.	მადლობა მოსმენისთვის.


Chris Anderson: Professor, if you had to guess either way, do you now believe that it is more likely than not that we are alone in the Milky Way, as a civilization of our level of intelligence or higher?	კრის ანდერსონი: პროფესორო, ფიქრობთ რომ უფრო დიდი შანსია, რომ ჩვენნაირად, ან ჩვენზე განვითარებულ ცივიზაციებს შორის მარტონი ვართ ირმის ნახტომის გალაქტიკაში?


This answer took seven minutes, and really gave me an insight into the incredible act of generosity this whole talk was for TED.	ამ პასუხის გაცემას 7 წუთი დასჭირდა და ამან კიდევ ერთხელ დამანახა, თუ რა საოცარი დიდსულოვნების გამოვლენა იყო TED-ის მიმართ ეს გამოსვლა.


Stephen Hawking: I think it quite likely that we are the only civilization within several hundred light years; otherwise we would have heard radio waves.	სტივენ ჰოკინგი: მე ვფიქრობ, დიდი ალბათობით ჩვენ ერთადერთი ცივილიზაცია ვართ, რამდენიმე ასეული სინათლის წლის რადიუსში; სხვა შემთხვევაში რადიო ტალღებს დავიჭერდით.


The alternative is that civilizations don't last very long, but destroy themselves.	ამის ალტერნატიული აზრია, რომ ცივილიზაციები დიდ ხანს ვერ ძლებენ და საკუთარ თავს ანადგურებენ.


CA: Professor Hawking, thank you for that answer.	კა: პროფესორო ჰოკინგ, მადლობა ამ პასუხისთვის.


We will take it as a salutary warning, I think, for the rest of our conference this week.	მგონი ჩვენ მას, როგორც სასარგებლო გაფრთხილებას მივიღებთ ამ კვირაში, კონფერენციის ბოლომდე.


Professor, we really thank you for the extraordinary effort you made to share your questions with us today.	პროფესორო, დიდი მადლობა განსაკუთრებული ძალისხმევისთვის, რომ გაგვიზიარეთ თქვენი კითხვები.


Thank you very much indeed.	დიდი მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


In medieval times, alchemists tried to achieve the seemingly impossible.	შუა საუკუნეებში ალქიმიკოსები, მიუღწეველის მიღწევას ცდილობდნენ:


They wanted to transform lowly lead into gleaming gold.	სურდათ, უბრალო ტყვია კაშკაშა ოქროდ ექციათ.


History portrays these people as aged eccentrics, but if only they'd known that their dreams were actually achievable.	მათ ხშირად გვიხატავენ, როგორც ექსცენტრულ ბებრებს, მაგრამ ნეტავ თავად მაინც სცოდნოდათ, რომ მათი ეს ოცნება სრულიად რეალურია.


Indeed, today we can manufacture gold on Earth thanks to modern inventions that those medieval alchemists missed by a few centuries.	მართლაც, დღეს ოქროს დამზადება უკვე შესაძლებელია იმ თანამედროვე გამოგონებების წყალობით, რომელთაც ძველი ალქიმიკოსები რამდენიმე საუკუნით აცდნენ.


But to understand how this precious metal became embedded in our planet to start with, we have to gaze upwards at the stars.	მაგრამ იმისათვის, რათა გავიგოთ, თუ როგორ აღმოჩნდა ეს ძვირფასი ლითონი ჩვენი პლანეტის წიაღში, ზეცაში ვარსკვლავებს უნდა ავხედოთ.


Gold is extraterrestrial.	ოქრო არამიწიერი ელემენტია.


Instead of arising from the planet's rocky crust, it was actually cooked up in space and is present on Earth because of cataclysmic stellar explosions called supernovae.	იგი პლანეტის ქერქიდან კი არ წარმოიქმნა, არამედ კოსმოსში დაიბადა. აქ იგი მივიღეთ ვარსკვლავების იმ კატაკლიზმური აფეთქებების წყალობით, რომელთაც სუპერნოვებს ვუწოდებთ.


Stars are mostly made up of hydrogen, the simplest and lightest element.	ვარსკვლავი უმარტივესი და უმსუბუქესი ელემენტის, წყალბადისგან შედგება.


The enormous gravitational pressure of so much material compresses and triggers nuclear fusion in the star's core.	ამხელა მასალის უზარმაზარი გრავიტაციული წნევა, ვარსკვლავის ბირთვში ბირთვულ სინთეზს იწვევს.


This process releases energy from the hydrogen, making the star shine.	ამის გამო წყალბადიდან ენერგია გამოთავისუფლდება და ვარსკვლავი კაშკაშებს.


Over many millions of years, fusion transforms hydrogen into heavier elements: helium, carbon, and oxygen, burning subsequent elements faster and faster to reach iron and nickel.	მილიონობით წელიწადში სინთეზმა წყალბადი უფრო მძიმე ელემენტებად გარდაქმნა: გაჩნდა ჰელიუმი, ნახშირბადი და ჟანგბადი, რამაც სხვა ელემენტები უფრო სწრაფად დაწვა და მივიღეთ რკინა და ნიკელი.


However, at that point nuclear fusion no longer releases enough energy, and the pressure from the core peters out.	თუმცა, ამ მომენტში ბირთვული სინთეზი საკმარის ენერგიას აღარ გამოჰყოფს და ვარსკვლავის ბირთვის წნევაც ქრება.


The outer layers collapse into the center, and bouncing back from this sudden injection of energy, the star explodes forming a supernova.	გარე შრეები ცენტრში ვარდება. მერე ენერგიის უეცარი შეშხაპუნების გამო, უკან ვარდება და ვარსკვლავიც ფეთქდება: წარმოიქმნება სუპერნოვა.


The extreme pressure of a collapsing star is so high, that subatomic protons and electrons are forced together in the core, forming neutrons.	ამ ვარსკვლავის წნევა იმდენად მაღალია, რომ სუბატომური პროტონები და ელექტრონები ვარსკვლავის ბირთვში ერთმანეთს ეწებება აქედან ჩნდება ნეიტრონები.


Neutrons have no repelling electric charge so they're easily captured by the iron group elements.	ნეიტრონები განმზიდავი ელექტრული მუხტით არ ხასიათდება და ამიტომ მათ რკინის ჯგუფის ელემენტები ადვილად იჭერენ.


Multiple neutron captures enable the formation of heavier elements that a star under normal circumstances can't form, from silver to gold, past lead and on to uranium.	რამდენიმე ასეთი „დაჭერილი“ ჯგუფისგან უფრო მძიმე ელემენტები წარმოიქმნება, რომლებსაც ვარსკვლავი ჩვეულებრივ ვითარებაში ვერ წარმოქმნის. ჩნდება ვერცხლი, ოქრო, ტყვია, სხვა ელემენტები და ბოლოს ურანი.


In extreme contrast to the million year transformation of hydrogen to helium, the creation of the heaviest elements in a supernova takes place in only seconds.	თუ წყალბადი ჰელიუმად მილიონი წლის განმავლობაში ტრანსფორმირდება, სუპერნოვაში უმძიმესი ელემენტების დაბადებას წამები სჭირდება.


But what becomes of the gold after the explosion?	რა მოსდის ოქროს აფეთქების შემდეგ?


The expanding supernova shockwave propels its elemental debris through the interstellar medium, triggering a swirling dance of gas and dust that condenses into new stars and planets.	სუპერნოვა ფართოვდება და შოკის ტალღა ელემენტებისგან შემდგარ ნამსხვრევებს ვარსკვლავთშორის არეში გატყორცნის. ამის გამო აირი და მტვერი დატრიალდება და ახალ ვარსკვლავებად და პლანეტებად კონდენსირდება.


Earth's gold was likely delivered this way before being kneaded into veins by geothermal activity.	სავარაუდოდ, დედამიწაზე ოქროც ასე აღმოჩნდა და გეოთერმული აქტივობის შედეგად ძარღვებად მხოლოდ შემდგომ ჩაიწნა.


Billions of years later, we now extract this precious product by mining it, an expensive process that's compounded by gold's rarity.	მილიარდობით წელი გავიდა და ახლა ამ ძვირფას ლითონს წიაღიდან ვთხრით, ეს კი ძვირადღირებული პროცესია, რასაც ოქროს სიმცირე კიდევ უფრო აძვირებს.


In fact, all of the gold that we've mined in history could be piled into just three Olympic-size swimming pools, although this represents a lot of mass because gold is about 20 times denser than water.	იცოდით რომ მთელი ოქრო, რაც კი ოდესმე მოგვიპოვებია სამ ოლიმპიურ საცურაო აუზში მოთავსდება? თუმცა, უზარმაზარი წონისა იქნება, რადგან ოქრო წყალზე დაახლოებით 20-ჯერ მკვრივია.


So, can we produce more of this coveted commodity?	მაშ, შეიძლება თუ არა ამ სასურველი ლითონის უფრო დიდი რაოდენობით წარმოება?


Actually, yes.	დიახ, ეს შესაძლებელია!


Using particle accelerators, we can mimic the complex nuclear reactions that create gold in stars.	ნაწილაკების ამაჩქარებლით ხდება იმ რთული ბირთვული რეაქციების სიმულირება, რომლის შედეგად ვარსკვლავებში ოქრო იქმნება.


But these machines can only construct gold atom by atom.	მაგრამ მანქანას ოქროს წარმოქმნა მხოლოდ ატომ-ატომ შეუძლია,


So it would take almost the age of the universe to produce one gram at a cost vastly exceeding the current value of gold.	ამიტომ 1 გრამის წარმოებას, თითქმის იმდენი დრო დასჭირდება, რაც სამყარო არსებობს და ხელოვნური ოქროს ფასიც ამჟამინდელს ბევრად გადააჭარბებს.


So that's not a very good solution.	ამდენად, ეს გამოსავალი არ გამოგვადგება.


But if we were to reach a hypothetical point where we'd mined all of the Earth's buried gold, there are other places we could look.	მაგრამ თუ ჰიპოთეტიურად, ერთ დღესაც დედამიწაში ჩამარხულ მთელს ოქროს ამოვწურავთ, არის სხვა ადგილებიც, სადაც ოქრო კვლავაც იქნება


The ocean holds an estimated 20 million tons of dissolved gold but at extremely miniscule concentrations making its recovery too costly at present.	ოკეანეში დაახლოებით 20 მილიონი ტონა გახსნილი ოქროა. თუმცა, კონცენტრაციები ისე დაბალია, რომ ახლა მისი ამოღება ძალიან ძვირი ჯდება.


Perhaps one day, we'll see gold rushes to tap the mineral wealth of the other planets of our solar system.	შეიძლება ერთ დღესაც ოქროს ციებ-ცხელება, მზის სისტემის სხვა პლანეტებზეც დაიწყოს.


And who knows?	და ვინ იცის?


Maybe some future supernova will occur close enough to shower us with its treasure and hopefully not eradicate all life on Earth in the process.	იქნებ სუპერნოვა სადმე ახლოსაც აფეთქდეს და მთელი სიმდიდრე თავზე დაგვაბერტყოს თანაც, იმედია ისე, რომ დედამიწაზე მთელი სიცოცხლე არ მოსპოს.


There are a few things that all of us need.	არის რაღაცეები, რაც ყველას გვჭირდება


We all need air to breathe.	ყველას გვჭირდება ჰაერი, რომ ვისუნთქოთ.


We need clean water to drink.	ყველას გვჭირდება სუფთა წყალი დასალევად.


We need food to eat. We need shelter and love.	გვჭრდება საჭმელი. გვჭრდება თავშესაფარი და სიყვარული.


You know. Love is great, too.	იცით? სიყვარულიც დიდებული რამაა.


And we all need a safe place to pee.	და ჩვენ ყველას გვჭირდება უსაფრთხო ადგილი მოსაშარდად.


(Laughter) Yeah?	(სიცილი) არა?


As a trans person who doesn't fit neatly into the gender binary, if I could change the world tomorrow to make it easier for me to navigate, the very first thing I would do is blink and create single stall, gender-neutral bathrooms in all public places.	როგორც ტრანსგენდერს, რომელიც არ ჯდება გენდერის ბინარულ ნორმაში, ხვალ მსოფლიოს შეცვლა რომ შემეძლოს, იმისთის რომ ცხოვრება გავიმარტივო, პირველი რასაც ვიზამდი, შევქმნიდი ერთადგილიან, გენდერ-ნეიტრალურ ტუალეტებს ყველა საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილას.


(Applause) Trans people and trans issues, they've been getting a lot of mainstream media attention lately.	(აპლოდისმენტები) ტრანსგენდერები და ტრანს პრობლემები, ბევრ ყურადღებას იმსახურებენ, მეინსტრიმული მედიისგან ბოლო დროს.


And this is a great and necessary thing, but most of that attention has been focused on a very few individuals, most of whom are kinda rich and pretty famous, and probably don't have to worry that much anymore about where they're going to pee in between classes at their community college, or where they're going to get changed into their gym strip at their public high school.	ეს დიდებული და საჭირო რამაა, მაგრამ ამ ყურადღების უმეტესობა, სულ რამდენიმე პიროვნებაზეა ფოკუსირებული. მათი უმეტესობა მდიდარი და საკმაოდ ცნობილია და ალბათ დიდად არ უწევთ იმაზე ნერვიულობა, თუ სად მოშარდავენ გაკვეთილებს შორის, კოლეჯში ყოფნისას, ან სად გამოიცვლიან სავარჯიშოდ საჯარო სკოლაში.


Fame and money insulates these television star trans people from most of the everyday challenges that the rest of us have to tackle on a daily basis.	ცნობადობა და ფული არიდებს ამ ტრანსგენდერ სატელევიზიო ვარსკვლავებს, ყოველდღიურ გამოწვევებს, რომლებსაც დანარჩენები იძულებულები ვართ ყოველდღე გავუმკლავდეთ.


Public bathrooms.	საზოგადოებრივი ტუალეტები...


They've been a problem for me since as far back as I can remember, first when I was just a little baby tomboy and then later as a masculine-appearing, predominantly estrogen-based organism.	რაც კი თავი მახსოვს, პრობლემატური იყო ჩემთვის. პირველად როცა ჯერ კიდევ პატარა ქალაბიჭა ვიყავი და მოგვიანებით, როგორც მასკულინური გარეგნობის უმეტესად ესტროგენული ორგანიზმი.


(Laughter) Now, today as a trans person, public bathrooms and change rooms are where I am most likely to be questioned or harassed.	(სიცილი) დღეს-დღეობით როგორც ტრანსგენდერისთვის, საზოგადოებრივი ტუალეტები და გასახდელები არის დაკითხის, ან დევნის ყველაზე სავარაუდო ადგილი.


I've often been verbally attacked behind their doors.	ხშირად სიტყვიერი შეურაცხყოფის მსხვერპლი ვყოფილვარ ამ ადგილებში.


I've been hauled out by security guards with my pants still halfway pulled up.	უსაფრთხოების სამსახურის თანამშრომლების მიერ გამოთრეული ნახევრად აწეული შარვლით.


I've been stared at, screamed at, whispered about, and one time I got smacked in the face by a little old lady's purse that from the looks of the shiner I took home that day I am pretty certain contained at least 70 dollars of rolled up small change and a large hard candy collection.	მომშტერებიან, უყვირიათ, უჩურჩულიათ ჩემს შესახებ. ერთხელ მოხუცი ქალის ჩანთა მომხვდა სახეში, რომელშიც მის მიერ დატოვებული კვალიდან გამომდინარე, დარწმუნებული ვარ, სულ ცოტა 70 დოლარის ხურდები ეყარა და დიდი მაგარი შაქარყინულების კოლექცია.


(Laughter) And I know what some of you are thinking, and you're mostly right.	(სიცილი) ვიცი ზოგი თქვენგანი რასაც ფიქრობს და ძირითადად მართალი ხართ.


I can and do just use the men's room most of the time these days.	მე დღეს-დღეობით შემიძლია და ვიყენებ კიდეც ძირითადად კაცების ტუალეტებს,


But that doesn't solve my change room dilemmas, does it?	მაგრამ ეს გასახდელების პრობლემას არ მიწყვეტს, არა?


And I shouldn't have to use the men's room because I'm not a man.	და კაცების ტუალეტს არც უნდა ვიყენებდე, რადგან მე არ ვარ კაცი.


I'm a trans person.	მე ტრანსგენდერი ვარ.


And now we've got these fearmongering politicians that keep trying to pass these bathroom bills.	ჩვენ გყვავს ეს შიშის მთესავი პოლიტკოსები, რომლებიც ცდილობენ ტუალეტების კანონი გაიტანონ.


Have you heard about these?	გსმენიათ მასზე?


They try to legislate to try and force people like myself to use the bathroom that they deem most appropriate according to the gender I was assigned at birth.	ისინი ცდილობენ კანონით დაავალდებულონ ჩემნაირი ხალხი გამოიყენონ ის ტუალეტი, რომელიც მათი აზრით დაბადებისას მინიჭებული სქესის მიხედვით შეგვესაბამება.


And if these politicians ever get their way, in Arizona or California or Florida or just last week in Houston, Texas, or Ottawa, well then, using the men's room will not be a legal option for me either.	თუ ისინი ამას შეძლებენ, არიზონაში, კალიფორნიაში, ფლორიდაში ან წინა კვირას ჰიუსტონში, ტეხასში, ან ოტავაში, მაშინ კაცების ტუაეტის გამოყენებაც კი, უკვე კანონით ამეკრძალება.


And every time one of these politicians brings one of these bills to the table, I can't help but wonder, you know, just who will and exactly how would we go about enforcing laws like these. Right?	ყოველ ჯერზე როცა ეს პოლიტიკოსები, მსგავს კანონს წარადგენენ, ვერ ვითმენ ვკითხო, ვინ და როგორ აღასრულებს ასეთ კანონებს?


Panty checks?	ტრუსებს შეგვიმოწმებენ?


Really.	მართლა.


Genital inspections outside of bath change rooms at public pools?	გენიტალიების ინსპექცია, საზოგადოებრივ აუზების გასახდელებს გარეთ.


There's no legal or ethical or plausible way to enforce laws like these anyway.	ნებისმიერ შემთხვევაში არ არსებობს ამ კანონების აღსრულების, კანონიერი, ეთიკური, ან სავარაუდო გზა.


They exist only to foster fear and promote transphobia.	ისინი მხოლოდ შიშის დათესვისთვისაა და ტრანსფობიის გაღვივებისთვის.


They don't make anyone safer.	ისინი არავის უსაფრთხოებას არ ემსხურება,


But they do for sure make the world more dangerous for some of us.	სამაგიეროდ მსოფლიოს ნამდვილად უფრო სახიფათოს ხდის ზოგი ჩვენგანისთვის.


And meanwhile, our trans children suffer.	ამ დროს ჩვენი ტრანსგენდერი ბავშვები იტანჯებიან.


They drop out of school, or they opt out of life altogether.	ისინი სკოლას ატოვებენ, ან მთლიანად ცხოვრებას.


Trans people, especially trans and gender-nonconforming youth face additional challenges when accessing pools and gyms, but also universities, hospitals, libraries.	ტრანსგენდერები, განსაკუთრებით არა გენდერკონფორმული ახალგაზრდები დამატებით პრობლემებს აწყდებიან აუზებში და სავარჯიშო დარბაზებში, მაგრამ ასევე უნივერსიტეტებში, საავადმყოფოებში, ბიბლიოთეკებში.


Don't even get me started on how they treat us in airports.	არ დამაწყებინოთ იმის მოყოლა, თუ როგორ გვექცევიან აეროპორტებში.


If we don't move now to make sure that these places are truly open and accessible to everyone, then we just need to get honest and quit calling them public places.	თუ ახლა არ დავიწყებთ იმაზე ზრუნვას, რომ ეს ადგილები რეალურად ღია და ხელმისაწვდომი იყოს ყველასთვის, მაშინ გულწრფელები უნდა ვიყოთ და საზოგადოებრივი ადგილები აღარ დავუძახოთ მათ.


We need to just admit that they are really only open for people who fit neatly into one of two gender boxes, which I do not.	უბრალოდ უნდა ვაღიაროთ, რომ სინამდვილეში ისინი ღიაა მხოლოდ იმ ხალხისთვის, ვინც უპორბლემოდ ჯდება ორი გენდერიდან ერთ-ერთში, მე ასეთი არ ვარ.


I never have.	არასდროს ვოფილვარ.


And this starts very early.	ეს ძალიან ადრე იწყება.


I know a little girl. She's the daughter of a friend of mine.	მე ვიცნობ პატარა გოგოს. ის ჩემი მეგობრის შვილია.


She's a self-identified tomboy.	ის ქალაბიჭად აღიქვამს თავს.


I'm talking about cowboy boots and Caterpillar yellow toy trucks and bug jars, the whole nine yards.	მე ვსაუბრობ კოვბოის ჩექმებზე, ყვითელ სათამაშო სატვირთო მანქანებზე, ხოჭოების ქილაზე, სრული შემაგდენლობა.


One time I asked her what her favorite color was.	ერთხლ ვკითხე რა იყოს მისი საყვარელი ფერი.


She told me, "Camouflage."	მან მითხრა: "კამუფლაჟი"


(Laughter) So that awesome little kid, she came home from school last October from her half day of preschool with soggy pants on because the other kids at school were harassing her when she tried to use the girls' bathroom.	(სიცილი) ასეთი საყვარელი პატარა ბავშვი, წინა ოქტომბერს თავისი ბაღიდან შინ დაბრუნდა სველი შარვლით, რადგან სხვა ბავშვები მას დევნიდნენ. როცა გოგოს ტუალეტის გამოყენებას ცდილობდა.


And the teacher had already instructed her to stay out of the boys' bathroom.	და მასწავლებელმა უკვე მიუთითა, რომ ბიჭების ტუალეტს არ გაკარებოდა.


And she had drank two glasses of that red juice at the Halloween party, and I mean, who can resist that red juice, right? It's so good.	მან ჰელოუინის წვეულებაზე, ორი ჭიქა წითელი წვენი დალია თავს როგორ შეიკავებ, რომ არ დალიო არა?


And she couldn't hold her pee any longer.	ის ისეთი გემრიელია. და მან შარდი მეტხანს ვეღარ შეიკავა.


Her and her classmates were four years old.	ის და მისი კლასელები 4 წლის იყვნენ.


They already felt empowered enough to police her use of the so-called public bathrooms.	ისინი უკვე საკმარისად ძლევამოსილად გრძნობდნენ თავს, რომ მის მიერ ე.წ. საზოგადოებრივი ტუალეტის გამოყენება გაეკონტროლებინათ.


She was four years old.	ის 4 წლის იყო


She had already been taught the brutal lesson that there was no bathroom door at preschool with a sign on it that welcomed people like her.	და უკვე მიიღო მწარე გაკვეთილი, რომ არ არსებობდა ტუალეტის კარები ბაღში ისეთი წარწერით, რომელიც მისნაირ ადამიანებს მიიღებდა.


She'd already learned that bathrooms were going to be a problem, and that problem started with her and was hers alone.	მან უკვე გაიგო, რომ ტუალეტი მისთვის პრობლემა იქნება და პრობლემა მისით დაიწყო და მასშია მხოლოდ.


So my friend asked me to talk to her little daughter, and I did.	ჩემმა მეგობამა მთხოვა მის პატარა გოგოს დავლაპარაკებოდი და მე ველაპარაკე.


I wanted to tell her that me and her mom were going to march on down and talk to that school, and the problem was going to go away, but I knew that wasn't true.	მინდოდა მისთვის მეთქვა, რომ მე და დედამისი მივალთ და დაველაპარაკებით სკოლას და პრობლემა მოგვარდება, მაგრამ ვიცოდი, რომ ეს არ იყო მართალი.


I wanted to tell her that it was all going to get better when she got older, but I couldn't.	მინდოდა მეთქვა, რომ ყველაფერი გამოსწორდებოდა როცა გაიზრდებოდა, მაგრამ ვერ შევძელი.


So I asked her to tell me the story of what had happened, asked her to tell me how it made her feel.	მე ვთხოვე მოეყოლა რა მოხდა. ვთხოვე ეთქვა როგორ იგრძნო თავი.


"Mad and sad," she told me.	მან მითხრა: "სიბრაზე და წყენა"


So I told her that she wasn't alone and that it wasn't right what had happened to her, and then she asked me if I had ever peed in my pants before.	მე მას ვუთხარი, რომ ის მარტო არ იყო და ეს არ იყო სწორი რაც მას გადახდა. მაშინ მან მკითხა, როდისმე თუ ჩამიფსია.


I said yes, I had, but not for a really long time.	"კი", ვუთხარი, "მაგრამ დიდი ხნის წინ".


(Laughter) Which of course was a lie, because you know how you hit, like, 42 or 43, and sometimes you just, I don't know, you pee a little bit when you cough or sneeze, when you're running upstairs, or you're stretching.	(სიცილი) რაც რა თქმა უნდა ტყუილი იყო, რადგან ხომ იცით, როცა 42-43 ხდები ზოგჯერ, არ ვიცი, ცოტა გეპარება, როცა ახველებ, ან აცემინებ. როცა კიბეებზე არბიხარ, ან ვარჯიშობ.


Don't lie.	ნუ მოვიტყუებით,


It happens. Right?	ეს ხდება.


She doesn't need to know that, I figure.	არა? ვიფიქრე, მისთვის ამის ცოდნა არაა საჭირო.


(Laughter) I told her, when you get older, your bladder is going to grow bigger, too.	(სიცილი) მე მას ვუთხარი, როცა გაიზრდები, შენი შარდის ბუშტიც გაიზრდება.


When you get old like me, you're going to be able to hold your pee for way longer, I promised her.	როცა ჩემხელა გახდები, შარდის შეკავებას ბევრად დიდ ხანს შეძლებ, შევპირდი.


"Until you can get home?"	"სანამ სახლში მოვალ?"


she asked me.	მკითხა.


I said, "Yes, until you can get home."	ვუთხარი: "კი სანამ სახლში მოხვალ"


She seemed to take some comfort in that.	ჩანდა, რომ ამან დაამშვიდა.


So let's just build some single stall, gender-neutral bathrooms with a little bench for getting changed into your gym clothes.	მაშ, მოდით შევქმნათ ერთადგილიანი, გენდერ-ნეიტრალური ტუალეტები, პატარა გამოსაცვლელი სკამით.


We can't change the world overnight for our children, but we can give them a safe and private place to escape that world, if only for just a minute.	ჩვენი ბავშვებისთვის მსოფლიოს ვერ შევცვლით დღე-ღამეში, მაგრამ შეგვიძლია მათ უსაფრთხო პირადი სივრცე მივცეთ, რომ ერთი წუთით მაინც გაექცნენ ამ მსოფლიოს.


This we can do.	ჩვენ ეს შეგვიძლია.


So let's just do it.	მაშ, მოდით გავაკეთოთ


And if you are one of those people who is sitting out there right now already coming up with a list of reasons in your head why this is not a priority, or it's too expensive, or telling yourself that giving a trans person a safe place to pee or get changed in supports a lifestyle choice that you feel offends your morality, or your masculinity, or your religious beliefs, then let me just appeal to the part of your heart that probably, hopefully, does care about the rest of the population.	და თუ ერთ-ერთი მათგანი ხართ, ვინც ახლა ზის და უკვე თავში მოუვიდა არგუმენტები, თუ რატომ არაა ეს პრიორიტეტი, ან რატომაა ძალიან ძვირი, ან თქვენს თავს ეუბნებით, რომ ტრანსგენდერებისთვის უსაფრთხო ადგილის მიცემა მოსაშარდად, ან გამოსაცვლელად, იმ ცხოვრების წესს უჭერს მხარს, რომელიც თქვენს მორალს, ან მასკულინობას, ან რელიგიურ რწმენას შეურაცხყოფს, მაშინ ნება მომეცით თქვენი გულის იმ ნაწილს მივმართო, რომელსაც ალბათ, იმედია, აღელვებს დანარჩენი მოსახლეობა.


If you can't bring yourself to care enough about people like me, then what about women and girls with body image issues?	თუ თქვენ ჩემნაირი ხალხის ბედი არ გაღელვებთ, მაშინ რას იტყვით ქალებზე და გოგოებზე, რომლებსაც სხეულის პრობლემა აქვთ?


What about anyone with body image stuff going on?	ნებისმიერზე ვისაც სხეულის პრობლემა აქვს?


What about that boy at school who is a foot shorter than his classmates, whose voice still hasn't dropped yet? Hey?	სკოლის მოსწავლე ბიჭზე, რომელიც 30 სმ-ით დაბალია თავის კლასელებზე, რომლის ხმა ჯერ არ დაბოხებულა?


Oh, grade eight, what a cruel master you can be.	ჰა? ოჰ, მე-8 კლასი, რა სასტიკი შეიძლება იყოს.


Right?	არა?


What about people with anxiety issues?	რას იტყვით ადამიანებზე შფოთვითი პრობლემებით?


What about people with disabilities or who need assistance in there?	რას იტყვით შშმ ადამიანებზე, ან იმათზე ვისაც დახმარება სჭირდება?


What about folks with bodies who, for whatever reason, don't fit into the mainstream idea of what a body should look like?	ხალხზე რომელთა სხეულები, რამე მიზეზით არ ჯდება სხეულის მიღებულ ნორმებში?


How many of us still feel shy or afraid to disrobe in front of our peers, and how many of us allow that fear to keep us from something as important as physical exercise?	რამდენი ჩვენგანი გრძნობს სირცხვილს, ან შიშს გაიხადოს სხვების თანდასწრებით და რამდენ ჩვენგანს აკავებს შიში ისეთი მნიშვნელოვანი რამისგან, როგორიცაა ფიზიკური ვარჯიში?


Would all those people not benefit from these single stall facilities?	ნუთუ ყველა ეს ადამიანი არ ისარგებლებდა ერთადგილიანი კეთილმოწყობით?


We can't change transphobic minds overnight, but we can give everybody a place to get changed in so that we can all get to work making the world safer for all of us.	ჩვენ ვერ შევცვლით ტრანსფობიურ აზროვნებას დღე-ღამეში, მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია, ყველას მივცეთ ადგილი გამოსაცვლელად, რომ ყველამ შევძლოთ ვიმუშაოთ და მსოფლიო ჩვენთვის, ყველასთვის უფრო უსაფრთხო გავხადოთ.


Thank you for listening.	მადლობა ყურადღებისთვის.


(Applause) Thank you.	(აპლოდისმენტები) მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


1.3 billion years ago, in a distant, distant galaxy, two black holes locked into a spiral, falling inexorably towards each other and collided, converting three Suns' worth of stuff into pure energy in a tenth of a second.	1.3 მილიარდი წლის წინ შორეულზე შორეულ გალაქტიკაში, ორი შავი ხვრელი სპირალში ჩაიკეტა, უდრეკად გაემართა ერთმანეთისკენ და მოხდა შეჯახება, რითიც სამი მზის ზომის სუბსტანცია წამის მეათედში სუფთა ენერგიად გარდაიქმნა.


For that brief moment in time, the glow was brighter than all the stars in all the galaxies in all of the known Universe.	დროის ამ მომენტში ნათება უფრო კაშკაშა იყო, ვიდრე ყველა ვარსკვლავი ყველა გალაქტიკაში, მთელ ცნობილ სამყაროში.


It was a very big bang.	ეს ძალიან დიდი აფეთქება იყო.


But they didn't release their energy in light.	მაგრამ მათ ეს ენერგია სინათლეში არ გამოასხივეს.


I mean, you know, they're black holes.	თქვენ იცით, ეს შავი ხვრელებია.


All that energy was pumped into the fabric of space and time itself, making the Universe explode in gravitational waves.	მთელი ეს ენერგია უშუალოდ დრო-სივრცის ქსოვილში გაიტყორცნა, რამაც სამყაროში გრავიტაციული ტალღების ნაკადის აფეთქება გამოიწვია.


Let me give you a sense of the timescale at work here.	ნება მომეცით დროით მასშტაბებზე წარმოდგენა შეგიქმნათ.


1.3 billion years ago, Earth had just managed to evolve multicellular life.	1.3 მილიარდი წლის წინ დედამიწაზე ის იყო მრავალუჯრედიანი სიცოცხლე განვითარდა.


Since then, Earth has made and evolved corals, fish, plants, dinosaurs, people and even -- God save us -- the Internet.	მას შემდეგ დედამიწაზე მარჯნები, თევზები, მცენარეები, დინოზავრები, ადამიანები და ღმერთო გვივშელე, ინტერნეტიც კი განვითარდა.


And about 25 years ago, a particularly audacious set of people -- Rai Weiss at MIT, Kip Thorne and Ronald Drever at Caltech -- decided that it would be really neat to build a giant laser detector with which to search for the gravitational waves from things like colliding black holes.	და დაახლოებით 25 წლის წინ განსაკუთრებით გაბედულმა ადამიანების ჯგუფმა, რეი ვაისმა MIT-დან, კიპ თორნმა და რონალდ დრევერმა Caltech-დან, გადაწყვიტეს, რომ შესანიშნავი იქნებოდა, თუ გიგანტური ლაზერის დეტექტორს ააგებდნენ, რომლითაც შავი ხვრელების შეჯახებისმაგვარი მოვლენების შედეგად შექნილ გრავიტაციულ ტალღებს აღმოაჩენდნენ.


Now, most people thought they were nuts.	უმეტესობა მათ გიჟებად მიიჩნევდა,


But enough people realized that they were brilliant nuts that the US National Science Foundation decided to fund their crazy idea.	მაგრამ საკმარისი ადამიანი იაზრებდა, რომ ისინი შესანიშნავი გიჟები იყვნენ. ამიტომ აშშ-ს ნაციონალ. მეცნიერების ფონდმა მათი გიჟური იდეის დაფინანსება გადაწყვიტა.


So after decades of development, construction and imagination and a breathtaking amount of hard work, they built their detector, called LIGO: The Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory.	ათწლეულებით სრულყოფის, მშენებლობის და წარმოსახვის და სულისამომხდელად დაუღალავი შრომის შემდეგ მათ ააშენეს დეტექტორი LIGO: Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory (ლაზერულ ინტერფერომეტრული გრავიტაციულ-ტალღური ობსერვატორია)


For the last several years, LIGO's been undergoing a huge expansion in its accuracy, a tremendous improvement in its detection ability.	ბოლო რამდენიმე წლის მანძილზე, LIGO-ს სიზუსტე დიდად გაიზარდა. ასევე მისი აღმოჩენის უნარის საფუძვლიანი სრულყოფა მოხდა.


It's now called Advanced LIGO as a result.	მას ახლა გაუმჯობესებული LIGO ჰქვია.


In early September of 2015, LIGO turned on for a final test run while they sorted out a few lingering details.	2015 წლის სექტემბრის დასაწყისში LIGO საბოლოო ტესტისთვის გაეშვა რამდენიმე უმნიშვნელო დეტალის მოსაგვარებლად


And on September 14 of 2015, just days after the detector had gone live, the gravitational waves from those colliding black holes passed through the Earth.	და 2015 წლის 14 სექტემბერს მას შემდეგ რაც დეტექტორი სულ რამდენიმე დღის ამუშავებული იყო, იმ შავი ხვრელების შეჯახების შედეგად წარმოქმნილმა გრავიტაციულმა ტალღებმა დედამიწაში გაიარეს.


And they passed through you and me.	მათ თქვენში და ჩემშიც გაიარეს


And they passed through the detector.	და მათ გაიარეს დეტექტორშიც.


(Audio) Scott Hughes: There's two moments in my life more emotionally intense than that.	(აუდიო) სკოტ ჰიუზი: ჩემ ცხოვრებაში ამაზე უფრო ემოციური მხოლოდ ორი მომენტია.


One is the birth of my daughter.	ერთი, ჩემი ქალიშვილის დაბადება.


The other is when I had to say goodbye to my father when he was terminally ill.	მეორე, როცა სასიკვდილოდ ავადმყოფ მამას ვემშვიდობებოდი.


You know, it was the payoff of my career, basically.	იცით, ეს ჩემი კარიერის ჯილდოა პრინციპში.


Everything I'd been working on -- it's no longer science fiction! (Laughs) Allan Adams: So that's my very good friend and collaborator, Scott Hughes, a theoretical physicist at MIT, who has been studying gravitational waves from black holes and the signals that they could impart on observatories like LIGO, for the past 23 years.	ყველაფერი რაზეც მიმუშავია ეს სამეცნიერო ფანტასტიკა აღარაა! (იცინის) ალან ადამსი: ეს ჩემი კარგი მეგობარი და თანამშრომელი, სკოტ ჰიუზია ფიზიკოს-თეორეტიკოსი MIT-ში. ის უკანასკნელი 23 წლის მანძილზე შავი ხვრელებისგან წარმოქმნილ გრავიტაციულ ტალღებს შეისწავლის და სიგნალებს, რომლებიც მათ LIGO-ნაირ ობსერვატორიებში შეიძლება დაიჭირონ.


So let me take a moment to tell you what I mean by a gravitational wave.	ნება მომეცით, ერთი წუთით აგიხსნათ რას ვგულისხმობ გრავიტაციულ ტალღებში.


A gravitational wave is a ripple in the shape of space and time.	გრავიტაციული ტალღა არის ტალღოვანება სივრცის და დროის ფორმით.


As the wave passes by, it stretches space and everything in it in one direction, and compresses it in the other.	როცა ტალღა გაივლის ის სივრცეს და ასევე ყველაფერს მასში წელავს ერთი მიმართულებით და კუმშავს მეორე მიმართულებით.


This has led to countless instructors of general relativity doing a really silly dance to demonstrate in their classes on general relativity.	ამან ზოგადი ფარდობითობის უამრავი ლექტორი სულელურად ააცეკვა საკუთარ ფარდობითობის თეორიის ლექციებზე.


"It stretches and expands, it stretches and expands."	"ის იწელება და იჭიმება, ის იწელება და იჭიმება"


So the trouble with gravitational waves is that they're very weak; they're preposterously weak.	მაშ, გრავიტაციული ტალღების პრობლემა ისაა, რომ ისინი ძალიან სუსტია; წარმოუდგენლად სუსტი.


For example, the waves that hit us on September 14 -- and yes, every single one of you stretched and compressed under the action of that wave -- when the waves hit, they stretched the average person by one part in 10 to the 21.	მაგალითად, ტალღები რომლებიც 14 სექტემბერს დაგვეჯახა და დიახ, ყოველი თქვენგანი გაიწელა და შეიკუმშა ამ ტალღის ზემოქმედების შედეგად, როცა ტალღები დაგვეჯახა, მათ საშუალო ადამიანი 1 შეფარდებული 10 ხარისხად 21-თან ნაწილით გაწელეს.


That's a decimal place, 20 zeroes, and a one.	ეს ნული მთელი, შემდეგ 20 ნული და ერთია.


That's why everyone thought the LIGO people were nuts.	ამიტომაც ეგონა ყველას, რომ LIGO-ს ხალხი გიჟები იყვნენ.


Even with a laser detector five kilometers long -- and that's already crazy -- they would have to measure the length of those detectors to less than one thousandth of the radius of the nucleus of an atom.	5 კილომეტრიანი ლაზერული დეტექტორითაც კი, რაც თავისთავად სიგიჟეა, მათ ამ დეტექტორების სიგრძე, ატომის ბირთვის რადიუსის მეათასედზე ნაკლები სიზუსტით უნდა გაეზომათ.


And that's preposterous.	ეს წარმოუდგენელია.


So towards the end of his classic text on gravity, LIGO co-founder Kip Thorne described the hunt for gravitational waves as follows: He said, "The technical difficulties to be surmounted in constructing such detectors are enormous.	LIGO-ს თანადამფუძნებელმა კიპ თორნმა, გრავიტაციაზე მისი კლასიკური ტექსტის ბოლოს გრავიტაციულ ტალღებზე ნადირობა შემდეგნაირად აღწერა: მან თქვა: "ტექნიკური სირთულეები, რომელიც უნდა დავძლიოთ ასეთი დეტექტორების აგებისას უზარმაზარია,


But physicists are ingenious, and with the support of a broad lay public, all obstacles will surely be overcome."	მაგრამ ფიზიკოსები გამომგონებლები არიან და ფართე საზოგადოებრივი მხარდაჭერით ყველა დაბრკოლება აუცილებლად დაიძლევა"


Thorne published that in 1973, 42 years before he succeeded.	თრონმა ეს 1973-ში გამოაქვეყნა, წარმატებამდე 42 წლით ადრე.


Now, coming back to LIGO, Scott likes to say that LIGO acts like an ear more than it does like an eye.	დავუბრუნდეთ LIGO-ს. სკოტს უყვარს თქმა, რომ LIGO უფრო ყურივით მუშაობს ვიდრე თვალივით.


I want to explain what that means.	მინდა აგიხსნათ რას ნიშნავს ეს.


Visible light has a wavelength, a size, that's much smaller than the things around you, the features on people's faces, the size of your cell phone.	ხილვადი სინათლის ტალღის ზომა, ბევრად უფრო პატარაა, ვიდრე საგნები თქვენ გარშემო, ადამიანების სახის ნაკვთები, თქვენი მობილურის ზომა


And that's really useful, because it lets you make an image or a map of the things around you, by looking at the light coming from different spots in the scene about you.	და ეს ძალიან გამოსადეგია. რადგან ეს გაძლევთ საშალებას შეიქმნათ სურათი გარშემო არსებულ ნივთებზე გარემოს სხვადასხვა წერტილიდან მომავალ სინათლეზე დაკვირვებით.


Sound is different.	ხმა განსხვავებულია.


Audible sound has a wavelength that can be up to 50 feet long.	აღქმადი ხმის ტალღა შეიძლება 15 მ-მდე სირგძის იყოს


And that makes it really difficult -- in fact, in practical purposes, impossible -- to make an image of something you really care about.	და ეს ძალიან ართულებს, პრინიცპში ზოგჯერ შეუძლებელს ხდის, შეიქმნათ იმის სურათი, რაც თქვენთვის მნიშვნელოვანია.


Your child's face.	თქვენი ბავშვის სახე.


Instead, we use sound to listen for features like pitch and tone and rhythm and volume to infer a story behind the sounds.	ამის ნაცვლად, ხმას ვიყენებთ ისეთი რამეების მოსასმენად, როგორიცაა ხმის დონე, ტონი, რიტმი და სიმაღლე, იმისთვის რომ ამ ხმის უკან მიმდინარე ამბავი გავიგოთ.


That's Alice talking.	აი, ალისი ლაპარაკობს.


That's Bob interrupting.	აი, ბობი აწყვეტინებს.


Silly Bob.	სულელი ბობი.


So, the same is true of gravitational waves.	ასევეა გრავიტაციული ტალღებისთვისაც.


We can't use them to make simple images of things out in the Universe.	ჩვენ ვერ გამოვიყენებთ მათ სამყაროში არსებული რამეების სურათების შესაქმნელად,


But by listening to changes in the amplitude and frequency of those waves, we can hear the story that those waves are telling.	მაგრამ ამ ტალღის ამპლიტუდისა და სიხშირის ცვლილებების მოსმენით, შეგვიძლია მოვისმინოთ ამბავი, რომელსაც ეს ტალღები გვიყვებიან


And at least for LIGO, the frequencies that it can hear are in the audio band.	LIGO-თვის მაინც სიხშირეები, რომელთა მოსმენაც მას შეუძლია აუდიო ფარგლებშია.


So if we convert the wave patterns into pressure waves and air, into sound, we can literally hear the Universe speaking to us.	ამიტომ, თუ ტალღურ სტრუქტურას, ჰაერში წნევის ტალღად, ანუ ხმად გარდავქმნით, შეგვეძლება პირდაპირ სამყაროს საუბარს მოვუსმინოთ.


For example, listening to gravity, just in this way, can tell us a lot about the collision of two black holes, something my colleague Scott has spent an awful lot of time thinking about.	მაგალითად, გრავიტაციის ასეთნაირად მოსმენამ, შეიძლება ბევრი რამ გვითხრას ორი შავი ხვრელის შეჯახებაზე, რაღაცაზე რაზე ფიქრშიც ჩემმა კოლეგა სკოტმა საშინლად ბევრი დრო გაატარა


(Audio) SH: If the two black holes are non-spinning, you get a very simple chirp: whoop!	(აუდიო) ს.ჰ. : თუ ორი შავი ხვრელი არ ბრუნავს თქვენ ძალიან მარტივ ჟღარუნს იღებთ: ვუუპ!


If the two bodies are spinning very rapidly, I have that same chirp, but with a modulation on top of it, so it kind of goes: whir, whir, whir!	თუ ორი სხეული ძალიან სწრაფად ბრუნავს, იგივენაირი ჟღარუნს მივიღებთ, მაგრამ მასზე მოდულაციით. ანუ ის შემდეგნაირია: ვირ, ვირ, ვირ!


It's sort of the vocabulary of spin imprinted on this waveform.	ეს ამ ტალღის ფორმაში ჩაბეჭდილი ბრუნვის ლექსიკონივითაა.


AA: So on September 14, 2015, a date that's definitely going to live in my memory, LIGO heard this: [Whirring sound] So if you know how to listen, that is the sound of -- (Audio) SH: ... two black holes, each of about 30 solar masses, that were whirling around at a rate comparable to what goes on in your blender.	ა.ა. : მაშ, 2015 წლის 14 სექტემბერს, თარიღი, რომელიც აუცილებლად დარჩება ჩემ მეხსიერებაში, LIGO-მ მოისმინა ეს: [ბრუნვის ხმა] თუ იცით როგორ მოისმინოთ, ეს არის ხმა... (აუდიო) ს.ჰ. : ...ორი შავი ხვრელისა, თითოეული დაახლოებით 30 მზის მასით, რომელიც ბრუნავს დაახლოებით თქვენ ბლენდერთან სადარი სიხშირით.


AA: It's worth pausing here to think about what that means.	ა.ა: ღირს შევჩერდეთ და გავიაზროთ ეს რას ნიშნავს.


Two black holes, the densest thing in the Universe, one with a mass of 29 Suns and one with a mass of 36 Suns, whirling around each other 100 times per second before they collide.	ორი შავი ხვრელი. ყველაზე მკვრივი რამ სამყაროში. ერთ-ერთი 29 მზის ტოლი მასით და მეორე 36 მზის ტოლი მასით, ბრუნავს ერთმანეთის გარშემო 100-ჯერ წამში სანამ ერთმანეთს დაეჯახებიან.


Just imagine the power of that.	უბარლოდ წარმოიდგინეთ ამის ძალა.


It's fantastic.	ფანტასტიურია.


And we know it because we heard it.	და ჩვენ ეს ვიცით, რადგან მოვისმინეთ.


That's the lasting importance of LIGO.	ეს არის LIGO-ს გრძელვადიანი მნიშვნელობა.


It's an entirely new way to observe the Universe that we've never had before.	სამყაროზე დაკვირვების ეს ხერხი აქამდე არსებულებთან შედარებით, სრულიად ახალია.


It's a way that lets us hear the Universe and hear the invisible.	ეს არის ხერხი, რომელიც გვაძლევს საშუალებას მოვუსმინოთ სამყაროს და მოვუსმინოთ უხილავს.


And there's a lot out there that we can't see -- in practice or even in principle.	პრაქტიკაში და თეორიულადაც კი ბევრი რამეა, რისი დანახვაც არ შეგვიძლია.


So supernova, for example: I would love to know why very massive stars explode in supernovae.	მაგალითად, სუპერნოვა: მინდა ვიცოდე რატომ ფეთქდება გიგანტური ვარსკვლავები სუპერნოვაში.


They're very useful; we've learned a lot about the Universe from them.	ისინი ძალიან გამოსადეგია. ჩვენ ბევრი გავიგეთ სამყაროზე მათგან.


The problem is, all the interesting physics happens in the core, and the core is hidden behind thousands of kilometers of iron and carbon and silicon.	პრობლემა ის არის, რომ ყველაფერი საინტერესო ფიზიკაში ცენტრში ხდება. და ცენტრი კი, დაფარულია ათასობით კილომეტრის რკინით, ნახშირბადით და სილიკონით.


We'll never see through it, it's opaque to light.	ჩვენ ვერასდროს დავინახავთ მათ მიღმა.


Gravitational waves go through iron as if it were glass -- totally transparent.	იქ სინათლე არ აღწევს. გრავიტაციული ტალღები კი აღწევენ, როგორც შუშაში... სრულიად გამჭვირვალეა მათთვის.


The Big Bang: I would love to be able to explore the first few moments of the Universe, but we'll never see them, because the Big Bang itself is obscured by its own afterglow.	"დიდი აფეთქება": სიამოვნებით გამოვიკვლევდი სამყაროს საწყის მომენტებში, მაგრამ ჩვენ ვერასდროს ვნახავთ ამას, რადგან "დიდი აფეთქება" თავადაა დაფარული საკუთარი სიკაშკაშით.


With gravitational waves, we should be able to see all the way back to the beginning.	გრავიტაციული ტალღებით ჩვენ შევძლებთ დავინახოთ ყველაფერი დასაწყისიდან.


Perhaps most importantly, I'm positive that there are things out there that we've never seen that we may never be able to see and that we haven't even imagined -- things that we'll only discover by listening.	ალბათ ყველაზე მნიშვნელოვანია, მგონია რომ არსებობს რაღაცეები, რაც არასდროს გვინახავს, რასაც ვერასდროს ვნახავთ და რაც არასდროს წარმოგვედგინა. რაღაცეები რასაც მხოლოდ მოსმენით აღმოვაჩენთ


And in fact, even in that very first event, LIGO found things that we didn't expect.	და პრინციპში, ამ პირველი მოვლენის დროსაც კი, LIGO-მ აღმოაჩინა რაღაცეები, რასაც არ ველოდით.


Here's my colleague and one of the key members of the LIGO collaboration, Matt Evans, my colleague at MIT, addressing exactly that: (Audio) Matt Evans: The kinds of stars which produce the black holes that we observed here are the dinosaurs of the Universe.	აი, ჩემი კოლეგა და LIGO-ს თანამშრომლობის ერთ-ერთი მთავარი წევრი, მეტ ევანსი, ჩემი კოლეგა MIT-ში, ზუსტად ამას ამბობს: (აუდიო) მეტ ევანსი: იმ ტიპის ვარსკვლავები, რომლებიც შავ ხვრელებს წარმოქმნიან, რომლებსაც აქ დავაკვირდით, არიან სამყაროს დინოზავრები.


They're these massive things that are old, from prehistoric times, and the black holes are kind of like the dinosaur bones with which we do this archeology.	ეს მასიური სხეულები ძველია, პრეისტორიული ხანის და შავი ხვრელები კი დინოზავრის ძვლებივითაა, რომლებზეც ვარქეოლოგობთ.


So it lets us really get a whole nother angle on what's out there in the Universe and how the stars came to be, and in the end, of course, how we came to be out of this whole mess.	ის საშუალებას გვაძლევს სრულიად ახალი კუთხით შევხედოთ იმის რაც სამყაროშია და იმას, თუ როგორ წარმოიქმნა ვარსკვლავები და ბოლოს რა თქმა უნდა, თუ როგორ წარმოვიქმენით ჩვენ ამ არეულობიდან.


AA: Our challenge now is to be as audacious as possible.	ა.ა: ამჟამად ჩვენი გამოწვევაა, რაც შეიძლება გაბედულები უნდა ვიყოთ.


Thanks to LIGO, we know how to build exquisite detectors that can listen to the Universe, to the rustle and the chirp of the cosmos.	LIGO-ს წყალობით ჩვენ ვიცით როგორ ავაგოთ უმშვენიერსი დეტექტორები, რომლებსაც შეუძლიათ სამყაროს უსმინონ, კოსმოსის შრაშუნს და ჟრიალს უსმინონ.


Our job is to dream up and build new observatories -- a whole new generation of observatories -- on the ground, in space.	ჩვენი საქმეა ვიოცნებოთ და ავაგოთ ახალი ობსერვატორიები, ობსერვატორიების სრულიად ახალი თაობა, მიწაზე, კოსმოსში.


I mean, what could be more glorious than listening to the Big Bang itself?	რა შეიძლება იყოს იმაზე უფრო დიდებული, ვიდრე "დიდი აფეთქების" მოსმენა?


Our job now is to dream big.	ჩვენი საქმეა დიდზე ვიოცნებოთ.


Dream with us.	იოცნებეთ ჩვენთან ერთად.


Thank you.	მადლობა.


(Applause)	(აპლოდისმენტები)


If you can't imagine life without chocolate, you're lucky you weren't born before the 16th century.	თუ ვერ წარმოგიდგენიათ ცხოვრება შოკოლადის გარეშე, გაგიმართლათ, რომ მე-16 საუკუნემდე არ დაიბადეთ.


Until then, chocolate only existed in Mesoamerica in a form quite different from what we know.	ამ დრომდე შოკოლადი არსებობდა მხოლოდ მეზოამერიკაში, თუმცა, ბევრად განსხვავებული სახით.


As far back as 1900 BCE, the people of that region had learned to prepare the beans of the native cacao tree.	ჯერ კიდევ ძვ.წ. 1900 წელს ამ რეგიონის ხალხმა ისწავლა კაკაოს ხის მარცვლების მომზადება.


The earliest records tell us the beans were ground and mixed with cornmeal and chili peppers to create a drink - not a relaxing cup of hot cocoa, but a bitter, invigorating concoction frothing with foam.	ადრეული ჩანაწერები გვიამბობენ, რომ მარცვლებს ფქვავდნენ და ურევდნენ სიმინდის ფქვილსა და მწარე წიწაკას, რათა შეექმნათ სასმელი. არა დამამშვიდებელი ცხელი კაკაოს ჭიქა, არამედ გამამხნევებელი, მწარე და ქაფიანი ნარევი.


And if you thought we make a big deal about chocolate today, the Mesoamericans had us beat.	და თუ ფიქრობთ, რომ დღეს შოკოლადს ზედმეტად ვადიდებთ, მეზოამერიკელებმა გვაჯობეს.


They believed that cacao was a heavenly food gifted to humans by a feathered serpent god, known to the Maya as Kukulkan and to the Aztecs as Quetzalcoatl.	მათ სჯეროდათ, რომ კაკაო იყო ზეციური საკვები, ნაჩუქარი ადამიანთათვის ღმერთის, ფრთოსანი გველის მიერ, რომელიც ცნობილია მაიას ტომში კუკულკანის, ხოლო აცტეკებისთვის - კეტზალკოატლის სახელით.


Aztecs used cacao beans as currency and drank chocolate at royal feasts, gave it to soldiers as a reward for success in battle, and used it in rituals.	აცტეკები იყენებდნენ კაკაოს მარცვლებს, როგორც ვალუტას. სვამდნენ შოკოლადს სამეფო დღესასწაულებზე. ჯილდოს სახით გადასცემდნენ ბრძოლაში წარმატებულ ჯარისკაცებს და იყენებდნენ მას რიტუალებში.


The first transatlantic chocolate encounter occurred in 1519 when Hernán Cortés visited the court of Moctezuma at Tenochtitlan.	შოკოლადის პირველი ტრანსატლანტიკური გაცნობა 1519 წელს მოხდა, როდესაც ერნან კორტესი მონტეზუმას კარს ესტუმრა ტენოჩტიტლანში.


As recorded by Cortés's lieutenant, the king had 50 jugs of the drink brought out and poured into golden cups.	კორტესის ლეიტენანტის ჩანაწერების მიხედვით, მეფემ სასმელის 50 დოქი გამოატანინა და ჩაასხმევინა ოქროს თასებში.


When the colonists returned with shipments of the strange new bean, missionaries' salacious accounts of native customs gave it a reputation as an aphrodisiac.	როდესაც კოლონისტები ახალი უცნაური მარცვლებით დაბრუნდნენ, მისიონერების მონაყოლებმა ადგილობრივი მოსახლეობის უხამს ჩვეულებების შესახებ, ამ მარცვლებს აფროდიზიაკის რეპუტაცია შეუქმნეს.


At first, its bitter taste made it suitable as a medicine for ailments, like upset stomachs, but sweetening it with honey, sugar, or vanilla quickly made chocolate a popular delicacy in the Spanish court.	თავდაპირველად, მწარე გემოს გამო მას წამლის სახით იყენებდნენ, მაგალითად, კუჭის აშლილობის დროს. თუმცა, მისმა დატკბობამ თაფლით, შაქრით, ან ვანილით, სწრაფად აქცია შოკოლადი ცნობილ დელიკატესად ესპანეთის კარზე.


And soon, no aristocratic home was complete without dedicated chocolate ware.	და მალე, არც ერთი არისტოკრატული სახლი არ ითვლებოდა სრულფასოვნად, შოკოლადისთვის განკუთვნილი ჭურჭლის გარეშე.


The fashionable drink was difficult and time consuming to produce on a large scale.	მოდური სასმელის ფართომასშტაბიანი წარმოება, რთული და შრომატევადი იყო.


That involved using plantations and imported slave labor in the Caribbean and on islands off the coast of Africa.	რაც გულისხმობდა პლანტაციების გამოყენებასა და აფრიკის ნაპირებიდან კარიბის რეგიონსა და კუნძულებზე მონების ჩამოყვანას.


The world of chocolate would change forever in 1828 with the introduction of the cocoa press by Coenraad van Houten of Amsterdam.	შოკოლადის სამყარო სამუდამოდ 1828 წელს შეიცვალა, როდესაც კონრად ვან ჰაუტენმა კაკაოს პრესი გამოიგონა ამსტერდამში.


Van Houten's invention could separate the cocoa's natural fat, or cocoa butter.	მის გამოგონებას შეეძლო გამოეყო კაკაოს ბუნებრივი ცხიმი, ან კაკაოს კარაქი.


This left a powder that could be mixed into a drinkable solution or recombined with the cocoa butter to create the solid chocolate we know today.	შედეგად რჩებოდა ფხვნილი, რომლის სითხეში გახსნაც შეიძლებოდა. ან ისევ კაკაოს კარაქთან შერევა, რათა შექმნილიყო მყარი შოკოლადი, რომელიც ცნობილია ჩვენთვის დღეს.


Not long after, a Swiss chocolatier named Daniel Peter added powdered milk to the mix, thus inventing milk chocolate.	ცოტა ხნის შემდეგ, შვეიცარიელმა შოკოლატიემ, დენიელ პიტერმა ნარევში რძის ფხვნილი დაამატა, რითაც შექმნა რძიანი შოკოლადი.


By the 20th century, chocolate was no longer an elite luxury but had become a treat for the public.	მე-20 საუკუნისთვის შოკოლადი უკვე აღარ წარმოადგენდა ფუფუნებას, არამედ გახდა ტკბილეული ყველასთვის.


Meeting the massive demand required more cultivation of cocoa, which can only grow near the equator.	გაზრდილმა მოთხოვნამ განაპირობა მეტი კაკაოს მოყვანის საჭიროება, რაც მხოლოდ ეკვატორთან ახლოსაა შესაძლებელი.


Now, instead of African slaves being shipped to South American cocoa plantations, cocoa production itself would shift to West Africa with Cote d'Ivoire providing two-fifths of the world's cocoa as of 2015.	თუმცა ამჟამად, სამხრეთ ამერიკის კაკაოს პლანტაციებზე, აფრიკელი მონების ჩამოყვანის ნაცვლად, კაკაოს წარმოებამ თავად გადაინაცვლა დასავლეთ აფრიკაში. 2015 წლისთვის კოტ დ'ივუარი უზრუნველყოფდა მსოფლიოში კაკაოს წარმოების ორ მეხუთედს.


Yet along with the growth of the industry, there have been horrific abuses of human rights.	თუმცა, ინდუსტრიის ზრდას თან ახლდა ადამიანთა უფლებების სასტიკი დარღვევები.


Many of the plantations throughout West Africa, which supply Western companies, use slave and child labor, with an estimation of more than 2 million children affected.	დასავლეთ აფრიკის მრავალი პლანტაცია, რომელიც დასავლურ კომპანიებს ამარაგებს, მონებისა და ბავშვების შრომას იყენებს, ვარაუდობენ, რომ ამაში 2 მილიონზე მეტი ბავშვი მონაწილეობდა.


This is a complex problem that persists despite efforts from major chocolate companies to partner with African nations to reduce child and indentured labor practices.	ეს რთული პრობლემა არსებობს დღემდე, მიუხედავად შოკოლადის მსხვილი საწარმოების მცდელობებისა, ეთანამშრომლათ აფრიკის ქვეყნებთან, რათა შეემცირებინათ მსგავსი პრაქტიკა.


Today, chocolate has established itself in the rituals of our modern culture.	დღეს შოკოლადი წარმოადგენს თანამედროვე კულტურის განუყოფელ ნაწილს.


Due to its colonial association with native cultures, combined with the power of advertising, chocolate retains an aura of something sensual, decadent, and forbidden.	კოლონიალიზმისას, ადგილობრივ კულტურებთან ასოცირების გამო, ასევე რეკლამირების ძალით, შოკოლადი ინარჩუნებს რაღაც გრძნობითის, მაცდუნებელის, და ამავე დროს აკრძალულის აურას.


Yet knowing more about its fascinating and often cruel history, as well as its production today, tells us where these associations originate and what they hide.	ახლა, როცა ვიცით შოკოლადის მომხიბლავი, და ამავე დროს სასტიკი ისტორიის, ასევე მისი დღევანდელი წარმოების შესახებ, გასაგებია, საიდან იღებს სათავეს ეს ასოციაციები და რა იმალება მათ უკან.


So as you unwrap your next bar of chocolate, take a moment to consider that not everything about chocolate is sweet.	ასე რომ, როცა გახსნით შოკოლადის მორიგ ფილას, დაფიქრდით, რომ შოკოლადთან დაკავშირებული ზოგი რამ, არც ისე ტკბილია.


So a few years ago, I did something really brave, or some would say really stupid.	მაშ ასე, რამდენიმე წლის წინ, ნამდვილი სიმამაცე ჩავიდინე, ან ზოგიერთის თქმით, ნამდვილი სისულელე.


I ran for Congress.	მე კონგრესში კენჭი ვიყარე.


For years, I had existed safely behind the scenes in politics as a fundraiser, as an organizer, but in my heart, I always wanted to run.	წლების განმავლობაში, პოლიტიკური სცენის მიღმა მშვიდობიანად ვცხოვრობდი, როგორც ფონდების მომძიებელი და ორგანიზატორი, მაგრამ გულის სიღრმეში ყოველთვის მინდოდა კენჭი მეყარა.


The sitting congresswoman had been in my district since 1992.	მოქმედი კონგრესვუმენი ჩვენს რაიონს 1992 წლიდან წარმოადგენდა.


She had never lost a race, and no one had really even run against her in a Democratic primary.	ის არასდროს დამარცხებულა და მის წინააღმდეგ დემოკრატების პრაიმერიში კენჭიც არავის უყრია.


But in my mind, this was my way to make a difference, to disrupt the status quo.	მაგრამ ვიფიქრე, რომ ამ გზით შემეძლო რაღაცის ცვლილება და სტატუს-კვოს შეცვლა.


The polls, however, told a very different story.	თუმცაღა, გამოკითხვებმა განსხვავებული შედეგები აჩვენეს.


My pollsters told me that I was crazy to run, that there was no way that I could win.	ჩემმა სოციოლოგებმა მითხრეს, რომ შევიშალე, როცა კენჭისყრა გადავწყვიტე, რომ გამარჯვების შანსი არ იყო.


But I ran anyway, and in 2012, I became an upstart in a New York City congressional race.	მაგრამ კენჭი მაინც ვიყარე და 2012 წელს ნიუ-იორკიდან კონგრესის წევრობის კანდიდატი გავხდი.


I swore I was going to win.	დავიფიცე, რომ გავიმარჯვებდი.


I had the endorsement from the New York Daily News, the Wall Street Journal snapped pictures of me on election day, and CNBC called it one of the hottest races in the country.	New York Daily News-გან მხარდაჭერა მქონდა, Wall Street Journal-მა არჩევნების დღეს სურათები გადამიღო და CNBC-მ ამ არჩევნებს ქვეყანაში ყველაზე ცხარე შეჯიბრი უწოდა.


I raised money from everyone I knew, including Indian aunties that were just so happy an Indian girl was running.	ფული შევაგროვე ყველასგან, ვისაც ვიცნობდი, ინდოელი დეიდების ჩათვლით, რომლებიც უბრალოდ ბედნიერები იყვნენ, რომ ინდოელი გოგო კენჭს იყრიდა.


But on election day, the polls were right, and I only got 19 percent of the vote, and the same papers that said I was a rising political star now said I wasted 1.3 million dollars on 6,321 votes.	მაგრამ არჩევნების დღეს, გამოკითხვები მართალი აღმოჩნდა და ხმათა მხოლოდ 19% მივიღე. იმავე გაზეთებმა, რომლებიც არჩევნებამდე ამბობდნენ, რომ ამომავალი პოლიტიკური ვარსკვლავი ვიყავი, თქვეს, რომ 1,3 მლნ დოლარი 6 321 ამომრჩევლის ხმისთვის გავფლანგე.


Don't do the math.	არ გამოითვალოთ.


It was humiliating.	ეს დამამცირებელი იყო.


Now, before you get the wrong idea, this is not a talk about the importance of failure.	ახლა კი, სანამ არასწორ დასკვნას გამოიტანდეთ, ეს გამოსვლა არ არის არც მარცხის მნიშვნელობაზე


Nor is it about leaning in.	და არც დაჟინებულობაზე.


I tell you the story of how I ran for Congress because I was 33 years old and it was the first time in my entire life that I had done something that was truly brave, where I didn't worry about being perfect.	მე გიყვებით ისტორიას კონგრესში კენჭი როგორ ვიყარე, რადგან 33 წლის ვიყავი და პირველად ჩემ ცხოვრებაში, რაღაც ნამდვილად გაბედული გავაკეთე და არ ვწუხდი იმაზე, რამდენად სრულყოფილი ვიქნებოდი.


And I'm not alone: so many women I talk to tell me that they gravitate towards careers and professions that they know they're going to be great in, that they know they're going to be perfect in, and it's no wonder why.	მე მარტო არ ვარ. ბევრმა ქალმა, რომელსაც ველაპარაკე მითხრა, რომ ის კარიერა და პროფესია იზიდავთ, რაშიც იციან, რომ ძალიან კარგები იქნებიან, რაშიც სრულყოფილები იქნებიან და გასაკვირი არაა რატომ.


Most girls are taught to avoid risk and failure.	გოგონათა უმეტესობას რისკისა და მარცხის თავიდან აცილებას,


We're taught to smile pretty, play it safe, get all A's.	ლამაზად გაღიმებას, ფრთხილად ყოფნასა და უმაღლესი შეფასების მიღებას გვასწავლიან.


Boys, on the other hand, are taught to play rough, swing high, crawl to the top of the monkey bars and then just jump off headfirst.	მეორეს მხრივ, ბიჭებს უხეშად თამაშს, ძლიერად რწევას, მაღლა აცოცებას და შემდეგ თავით დაშვებას ასწავლიან.


And by the time they're adults, whether they're negotiating a raise or even asking someone out on a date, they're habituated to take risk after risk.	და უკვე ზრდასრულ ასაკში, ხელფასის მომატებაზე მოლაპარაკებისას, ან ვინმეს პაემანზე დაპატიჟებისას, ისინი მიჩვეულები არიან გარისკვას.


They're rewarded for it.	ამას კი, ჯილდო მოაქვს.


It's often said in Silicon Valley, no one even takes you seriously unless you've had two failed start-ups.	"Silicon Valley"-ში ხშირად ამბობენ, რომ სერიოზულად არავინ აღგიქვამს, თუ ორი წარუმატებელი სტარტაპი მაინც არ გქონია.


In other words, we're raising our girls to be perfect, and we're raising our boys to be brave.	სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, გოგონებს სრულყოფილებად ვზრდით, ბიჭებს კი მამაცებად.


Some people worry about our federal deficit, but I, I worry about our bravery deficit.	ზოგიერთი ადამიანი ჩვენს ფედერალურ დეფიციტზე წუხს, მე კი სიმამაცის დეფიციტზე ვღელავ.


Our economy, our society, we're just losing out because we're not raising our girls to be brave.	ჩვენი ეკონომიკა, ჩვენი საზოგადოება, დანაკარგს განვიცდით, რადგან ჩვენს გოგოებს მამაცებად არ ვზრდით.


The bravery deficit is why women are underrepresented in STEM, in C-suites, in boardrooms, in Congress, and pretty much everywhere you look.	სიმამაცის დეფიციტია მიზეზი, რომ ქალები არასაკმარისად არიან მეცნიერებაში, ტექნოლოგიაში, ინჟინერაში და მათემატიკაში წარმოდგენილნი. ან აღმასრულებელ თანამდებობზე, დირექტორთა საბჭოში, კონგრესში


In the 1980s, psychologist Carol Dweck looked at how bright fifth graders handled an assignment that was too difficult for them.	და თითქმის ყველგან, სადაც არ უნდა გაიხედოთ. 1980-იან წლებში, ფსიქოლოგმა კეროლ დვეკმა შეხედა ნიჭიერი მე-5 კლასელები როგორ გაუმკლავდნენ დავალებას, რომელიც მათთვის საკმაოდ რთული იყო.


She found that bright girls were quick to give up.	მან აღმოაჩინა, რომ ნიჭიერი გოგონები სწრაფად ნებდებოდნენ.


The higher the IQ, the more likely they were to give up.	რაც უფრო მაღალი იყო მათი ინტელექტის კოეფიციენტი, დავალებას მით უფრო მალე ანებებდნენ თავს.


Bright boys, on the other hand, found the difficult material to be a challenge.	ნიჭიერმა ბიჭებმა კი, მეორეს მხრივ, რთული დავალება გამოწვევად


They found it energizing.	და სტიმულის მომცემად მიიჩნიეს.


They were more likely to redouble their efforts.	მათ თითქმის გააორმაგეს საკუთარი ძალისხმევა.


What's going on?	რა ხდება?


Well, at the fifth grade level, girls routinely outperform boys in every subject, including math and science, so it's not a question of ability.	მეხუთე კლასის დონეზე, გოგოები ბიჭებთან შედარებით უკეთსები არიან ყველა საგანში, მათემატიკისა და მეცნიერების ჩათვლით, ასე რომ, პრობლემა უნარებს არ ეხება.


The difference is in how boys and girls approach a challenge.	განსხვავება იმაშია, თუ როგორ უდგებიან გოგონები და ბიჭები გამოწვევას.


And it doesn't just end in fifth grade.	და ეს მეხუთე კლასში არ სრულდება.


An HP report found that men will apply for a job if they meet only 60 percent of the qualifications, but women, women will apply only if they meet 100 percent of the qualifications.	HP-ის ანგარიშში ნათქვამია, რომ კაცები სამუშაოსათვის განაცხადს ავსებენ, თუ მათი კვალიფიკაცია მოთხოვნების 60%-ს ემთხვევა, მაგრამ ქალები? ქალები მხოლოდ მაშინ გამოეხმაურებიან, თუ მათი კვალიფიკაცია მოთხოვნებს 100%-ით ემთხვევა


100 percent.	100 პროცენტით.


This study is usually invoked as evidence that, well, women need a little more confidence.	ეს კვლევა, ჩვეულებრივ მოყვანილია როგორც მტკიცებულება, რომ ქალებს ცოტა მეტი თავდაჯერებულობა სჭირდებათ.


But I think it's evidence that women have been socialized to aspire to perfection, and they're overly cautious.	მაგრამ, ვფიქრობ, ეს კვლევა იმის მტკიცებულებაა, რომ ქალებს ასწავლიდნენ სრულყოფილებისკენ სწრაფვას და ისინი მეტისმეტად ფრთხილები არიან.


(Applause) And even when we're ambitious, even when we're leaning in, that socialization of perfection has caused us to take less risks in our careers.	(აპლოდისმენტები) მაშინაც კი, როდესაც ამბიციურები ვართ, ან როცა დაჟინებით წამყვანი როლის დაკავებას ვცდილობთ, შეძენილმა ცოდნამ სრულყოფილების შესახებ კარიერაში ნაკლებად რისკიანი გაგვხადა


And so those 600,000 jobs that are open right now in computing and tech, women are being left behind, and it means our economy is being left behind on all the innovation and problems women would solve if they were socialized to be brave instead of socialized to be perfect.	და იმ 600 000 სამსახურში, რომელიც ახლა ვაკანტურია კომპიუტერულ და ტექნიკურ სფეროში, ქალები უკან ჩამორჩებიან. და ეს იმას ნიშნავს, რომ ჩვენი ეკონომიკა ყველა იმ ინოვაციასა და პრობლემის გადაწყვეტაში ჩამორჩება, რომლებსაც ქალები გადაჭრიდნენ, ისინი სიმამაცისკენ რომ წაეხალისებინათ და არა სრულყოფილებისკენ.


(Applause) So in 2012, I started a company to teach girls to code, and what I found is that by teaching them to code I had socialized them to be brave.	(აპლოდისმენტები) 2012 წელს კომპანია დავაარსე, რომელიც გოგონებს პროგრამირებას ასწავლიდა, და აღმოვაჩინე, რომ ამით ისინი სიმამაცისკენ წავახალისე.


Coding, it's an endless process of trial and error, of trying to get the right command in the right place, with sometimes just a semicolon making the difference between success and failure.	პროგრამირება შეცდომების ექსპერიმენტით ძიების დაუსრულებელი პროცესია. სწორ ადგილზე, სწორი ბრძანების ჩასმის მცდელობა. ზოგჯერ მხოლოდ წერტილ-მძიმე განაპირობებს წარმატებასა თუ მარცხს.


Code breaks and then it falls apart, and it often takes many, many tries until that magical moment when what you're trying to build comes to life.	კოდი ირღვევა და შემდეგ აღარ მუშაობს და ხშირად ბევრი, ძალიან ბევრი მცდელობა სჭირდება, იმ ჯადოსნურ მომენტამდე, სანამ ის, რის გაკეთებასაც ცდილობდით გამოვა.


It requires perseverance.	ის მოითხოვს შეუპოვრობას.


It requires imperfection.	ის მოითხოვს არასრულყოფილებას.


We immediately see in our program our girls' fear of not getting it right, of not being perfect.	ჩვენ მაშინვე ვხედავთ ჩვენ პროგრამაში, გოგონების შიშს, რომ არ შეცდნენ, არასრულყოფილები არ იყვნენ.


Every Girls Who Code teacher tells me the same story.	"Girls Who Code"-ის ყველა მასწავლებელი იმავე ამბავს მიყვება.


During the first week, when the girls are learning how to code, a student will call her over and she'll say, "I don't know what code to write."	პირველი კვირის განმავლობაში, როცა გოგონები პროგრამირებას სწავლობენ, ერთ-ერთი სტუდენტი მას ეძახის და ეუბნება: "არ ვიცი რა კოდი დავწერო".


The teacher will look at her screen, and she'll see a blank text editor.	მასწავლებელი მის ეკრანს შეხედავს და ცარიელი ტექსტურ რედაქტორს ხედავს.


If she didn't know any better, she'd think that her student spent the past 20 minutes just staring at the screen.	გამოციდლი რომ არ ყოფილიყო, იფიქრებდა, რომ სტუდენტმა უკანასკელი 20 წუთი ეკრანის ყურებაში გაატარა.


But if she presses undo a few times, she'll see that her student wrote code and then deleted it.	მაგრამ თუ ის "უკან დაბრუნების"(Undo) ღილაკს რამდენიმეჯერ დააჭერს დაინახავს, რომ მისმა სტუდენტმა კოდი დაწერა


She tried, she came close, but she didn't get it exactly right.	და შემდეგ წაშალა. მან სცადა, ის ახლოს იყო, მაგრამ სწორად გაკეთება ვერ შეძლო.


Instead of showing the progress that she made, she'd rather show nothing at all.	მისი პროგრესის ჩვენების ნაცვლად, ის საერთოდ არაფერს აჩვენებს.


Perfection or bust.	სრულყოფილება ან კრახი.


It turns out that our girls are really good at coding, but it's not enough just to teach them to code.	აღმოჩნდა, რომ ჩვენი გოგონები ძლიერები არიან პროგრამირებაში, მაგრამ მათთვის მხოლოდ პროგრამირების სწავლება საკმარისი არაა.


My friend Lev Brie, who is a professor at the University of Columbia and teaches intro to Java tells me about his office hours with computer science students.	ჩემმა მეგობარმა ლევ ბრიმ, რომელიც კოლუმბიის უნივერსიტეტის პროფესორია და Java-ს (პროგრამირების ენა) ასწავლის, კომპიუტერული მეცნიერების სტუნდენტებთან გატარებულ სამუშაო საათებზე მომიყვა.


When the guys are struggling with an assignment, they'll come in and they'll say, "Professor, there's something wrong with my code."	როდესაც ბიჭები დავალებას ვერ უმკლავდებიან, ისინი მოდიან და ამბობენ: „პროფესორო, ჩემს კოდს რაღაც სჭირს“.


The girls will come in and say, "Professor, there's something wrong with me."	ამ დროს გოგონები კი მოდიან და ამბობენ: „პროფესორო, რაღაც მჭირს“


We have to begin to undo the socialization of perfection, but we've got to combine it with building a sisterhood that lets girls know that they are not alone.	ჩვენ აღარ უნდა ვასწავლოთ სრულყოფილება, არამედ ერთად უნდა შევქმნათ ქალთა საზოგადოება, რომელიც ეტყვის გოგონებს, რომ ისინი მარტონი არ არიან.


Because trying harder is not going to fix a broken system.	რადგან დაჟინებული მცდელობა ჩამოშლილ სიტემას არ გაასწორებს.


I can't tell you how many women tell me, "I'm afraid to raise my hand, I'm afraid to ask a question, because I don't want to be the only one who doesn't understand, the only one who is struggling.	ვერ გეტყვით რამდენმა ქალმა მითხრა: „მეშინია ხელის აწევა, მეშინია კითხვის დასმა, რადგან არ მინდა ერთადერთი ვიყო, ვინც ვერ იგებს, ერთადერთი, ვისაც უჭირს."


When we teach girls to be brave and we have a supportive network cheering them on, they will build incredible things, and I see this every day.	როცა გოგონებს ვასწავლით სიმამაცეს და როცა მხარდამჭერი ქსელი გვექნება, რომელიც მათ გაამხნევებს, ისინი წარმოუდგენელ რაღაცეებს შექმნიან და მე ამას ყოველდღე ვხედავ.


Take, for instance, two of our high school students who built a game called Tampon Run -- yes, Tampon Run -- to fight against the menstruation taboo and sexism in gaming.	მაგალითად, ავიღოთ სკოლის ორი მაღალკლასელი, რომლებმაც თამაში სახელად Tampon Run შექმნეს. დიახ, Tampon Run, რათა თამაშებით ებრძოლათ მენსტრუაციის ტაბუსა და სექსიზმის წინააღმდეგ.


Or the Syrian refugee who dared show her love for her new country by building an app to help Americans get to the polls.	ან სირიელი ლტოლვილი, რომლებმაც გაბედა ახალი სამშობლოსადმი სიყვარული იმ აპლიკაციის შექმნით გამოეხატა, რომელიც ამერიკელებს დაეხმარებოდა


Or a 16-year-old girl who built an algorithm to help detect whether a cancer is benign or malignant in the off chance that she can save her daddy's life because he has cancer.	არჩევნებზე მისაღწევად. ან 16 წლის გოგონა, რომელმაც შექმნა ალგორითმი, რომელიც დაადგენდა კიბო კეთილთვისებიანია, თუ ავთვისებიანი. იმ იმედით, რომ მამამისის სიცოცხლეს გადაარჩენდა, რადგან მას კიბო აქვს.


These are just three examples of thousands, thousands of girls who have been socialized to be imperfect, who have learned to keep trying, who have learned perseverance.	ეს მხოლოდ სამი შემთხვევაა ათასობით შემთხვევიდან, ათასობით გოგონადან, რომელსაც ასწავლეს, რომ არასრულყოფილება არაა საგანგაშო, რომელმაც ისწავლა, როგორ არ შეწყვიტოს მცდელობა და რომელმაც ისწავლა შეუპოვრობა.


And whether they become coders or the next Hillary Clinton or Beyoncé, they will not defer their dreams.	მიუხედავად იმისა გამოვლენ თუ არა ისინი პროგრამისტები, მომავალი ჰილარი კლინტონები ან ბიონსეები, ისინი საკუთარ ოცნებებზე უარს არ იტყვიან


And those dreams have never been more important for our country.	და ეს ოცნებები არასოდეს ყოფილა უფრო მნიშვნელოვანი ჩვენი ქვეყნისთვის.


For the American economy, for any economy to grow, to truly innovate, we cannot leave behind half our population.	ამერიკული ეკონომიკისთვის, ნებისმიერი ეკონომიკის ზრდისთვის, ნამდვილი გამოგონებებისათვის ნახევარ მოსახლეობას უკან ვერ ჩამოვიტოვებთ.


We have to socialize our girls to be comfortable with imperfection, and we've got to do it now.	ჩვენს გოგონებს უნდა ვასწავლოთ, რომ არასრულყოფილებამ კომფორტი არ დაურღვიოთ და ჩვენ ეს ახლავე უნდა გავაკეთოთ.


We cannot wait for them to learn how to be brave like I did when I was 33 years old.	ვერ დაველოდებით სიმამაცეს როდის ისწავლიან, როგორც მე გავაკეთე ეს 33 წლის ასაკში.


We have to teach them to be brave in schools and early in their careers, when it has the most potential to impact their lives and the lives of others, and we have to show them that they will be loved and accepted not for being perfect but for being courageous.	მათ სიმამაცე უნდა ვასწავლოთ სკოლებში, კარიერის დასაწყისში, როდესაც ყველაზე დიდი პოტენციალი არსებობს საკუთარ ცხოვრებასა და სხვების ცხოვრებაზე გავლენა მოახდინონ. მათ უნდა ვაჩვენოთ, რომ ისინი ეყვარებათ და მიიღებენ, არა მათი სრულყოფილების, არამედ გამბედაობის გამო.


And so I need each of you to tell every young woman you know -- your sister, your niece, your employee, your colleague -- to be comfortable with imperfection, because when we teach girls to be imperfect, and we help them leverage it, we will build a movement of young women who are brave and who will build a better world for themselves and for each and every one of us.	მინდა, რომ თითოეულმა თქვენგანმა ყველა ახალგაზრდა ქალს, რომელსაც იცნობს: თქვენს დას, თქვენს დისშვილს, თქვენს თანამშრომელს, თქვენს კოლეგას უთხრას რომ არასრულყოფილებამ კომფორტი არ დაურღვიოთ, რადგან როდესაც ჩვენ ვასწავლით გოგონებს იყვნენ არასრუყოფილები და ვეხმარებით მათ მაქსიმალურად გამოიყენონ ეს. ჩვენ ვქმნით ახალგაზრდა ქალთა მოძრაობას, რომლებიც იქნებიან მამაცნი და უკეთეს სამყაროს შექმნიან საკუთარი თავისთვის და თითოეული ჩვენგანისთვის.


Thank you.	გმადლობთ.


(Applause) Thank you.	(აპლოდისმენტები)


Chris Anderson: Reshma, thank you.	კრის ანდერსონი: რეშმა, გმადლობთ.


It's such a powerful vision you have. You have a vision.	ძალიან კარგი ხედვები გაქვთ. შორსმჭვრეტელი ხართ.


Tell me how it's going.	მითხარით რა ხდება?


How many girls are involved now in your program?	რამდენი გოგოა თქვენს პროგრამაში ჩართული?


Reshma Saujani: Yeah. So in 2012, we taught 20 girls.	რეშმა: მაშ, 2012 წელს 20 გოგო გვყავდა.


This year we'll teach 40,000 in all 50 states.	წელს 40 000 გვეყოლება 50-ვე შტატში.


(Applause) And that number is really powerful, because last year we only graduated 7,500 women in computer science.	(აპლოდისმენტები) ეს რიცხვი ნამდვილად შთამბეჭდავია, რადგან შარშან მხოლოდ 7 500 ქალმა დაამთავრა კომპიუტერული მეცნიერებები.


Like, the problem is so bad that we can make that type of change quickly.	პრობლემა იმდენად დიდია, რომ ამ ტიპის ცვლილების განხორცილება სწრაფად შეგვიძლია.


CA: And you're working with some of the companies in this room even, who are welcoming graduates from your program?	კა: აქ მყოფ რამდენიმე კომპანიასთან მუშაობთ არა, რომელიც კარს გაუღებს თქვენი პროგრამის კურსდამთავრებულებს?


RS: Yeah, we have about 80 partners, from Twitter to Facebook to Adobe to IBM to Microsoft to Pixar to Disney, I mean, every single company out there.	რს: დიახ, ჩვენ დაახლოებით 80 პარტნიორი გვყავს, Twitter-ით და Facebook-ით დაწყებული Adobe-ით, IBM-ით, Microsoft-ით Pixar-ით და Disney-ით დამთავრებული, პრაქტიკულად ყველა კომპანიასთან.


And if you're not signed up, I'm going to find you, because we need every single tech company to embed a Girls Who Code classroom in their office.	თუ თქვენ არ ხართ დარეგისტრირებული მაშინ გიპოვით, რადგან ყველა ტექნოლოგიური კომპანია გვჭირდება, რომელიც საკუთარ ოფისში ჩაატარებს Girls Who Code-ის მეცადინეობებს.


CA: And you have some stories back from some of those companies that when you mix in more gender balance in the engineering teams, good things happen.	კა: ამ კონმპანიებთან დაკავშირებული ისტორიებიც გაქვთ, როცა საინჟინრო გუნდებში მეტი გენდერული ბალანსი შეიტანეთ და კარგი რაღაცეები მოხდა.


RS: Great things happen.	რს: დიდებული რაღაცეები მოხდა.


I mean, I think that it's crazy to me to think about the fact that right now 85 percent of all consumer purchases are made by women.	სიგიჟეა, როცა ვფიქრობ იმ ფაქტზე, რომ 85% სამომხმარებლო შენაძენი ქალებს ეკუთვნით.


Women use social media at a rate of 600 percent more than men.	ქალები სოციალურ მედიას 600%-ით მეტად იყენებენ ვიდრე კაცები.


We own the Internet, and we should be building the companies of tomorrow.	ჩვენ ვფლობთ ინეტრნეტს და უნდა ავაშენოთ მომავლის კომპანიები.


And I think when companies have diverse teams, and they have incredible women that are part of their engineering teams, they build awesome things, and we see it every day.	ვფიქრობ, როდესაც კომპანიებს მრავალფეროვანი გუნდები ჰყავთ. ჰყავთ შესანიშნავი ქალები მათ საინჟინრო გუნდებში. ისინი გასაოცარ რამეებს ქმნიან და ჩვენ ამას ყოველ დღე ვხედავთ.


CA: Reshma, you saw the reaction there. You're doing incredibly important work.	კა: რეშმა, ხედავთ ამ რეაქციას. თქვენ წარმოეუდგენლად მნიშვნელოვან საქმეს აკეთებთ.


This whole community is cheering you on. More power to you. Thank you.	ეს ხალხი თქვენ გამხნევებთ.


RS: Thank you.	გამძლეობას გისურვებთ. მადლობა. (აპლოდისმენტები)


The following are my opinions, and do not reflect the opinions or policies of any particular prosecutor's office.	წარმოგიდგენთ ჩემს მოსაზრებებს. ისინი არ ასახავს რომელიმე კონკრეტული პროკურატურის მოსაზრებებს ან პოლიტიკას.


(Laughter) I am a prosecutor.	(სიცილი) მე ვარ პროკურორი.


I believe in law and order.	მჯერა კანონის და წესრიგის.


I am the adopted son of a police officer, a Marine and a hairdresser.	მე ვარ პოლიციელის, საზღვაო ქვეითის და დალაქის აყვანილი ვაჟი.


I believe in accountability and that we should all be safe in our communities.	მე მჯერა ანგარიშვალდებულების და იმის, რომ ჩვენ ყველა დაცული უნდა ვიყოთ.


I love my job and the people that do it.	მიყვარს ჩემი საქმე და ისინი, ვინც მას აკეთებს.


I just think that it's our responsibility to do it better.	უბრალოდ ვფიქრობ - ჩვენი პასუხისმგებლობაა, რომ უკეთ გავაკეთოთ.


By a show of hands, how many of you, by the age of 25, had either acted up in school, went somewhere you were specifically told to stay out of, or drank alcohol before your legal age?	ხელის აწევით 25 წლის ასაკისთვის, თქვენგან რამდენი მოქცეულა ცუდად სკოლაში, წასულა იქ, სადაც კონკრეტულად უთქვამთ, რომ არ წასულიყო, ან დაულევია ალკოჰოლი არასათანადო ასაკში?


(Laughter) All right.	(სიცილი) კარგით.


How many of you shoplifted, tried an illegal drug or got into a physical fight -- yes, even with a sibling?	თქვენგან რამდენს გაუქურდავს მაღაზია, გაუსინჯავს არალეგალური ნარკოტიკი, ან ჩართულა ფიზიკურ ჩხუბში, კი, მათ შორის, და-ძმასთან?


Now, how many of you ever spent one day in jail for any of those decisions?	ეხლა, თქვენგან რამდენს გაუტარებია თუნდაც ერთი დღე ციხეში ნებისმიერი ზემორე მოქმედებისთვის?


How many of you sitting here today think that you're a danger to society or should be defined by those actions of youthful indiscretion?	თქვენგან რამდენი თვლით, რომ წარმოადგენთ საშიშროებას საზოგადოებისადმი ან უნდა განისაზღვრებოდეთ ახალგაზრდობის ამ ცდომილი ქმედებებით?


(Laughter) Point taken.	(სიცილი) პასუხი მიღებულია.


When we talk about criminal justice reform, we often focus on a few things, and that's what I want to talk to you about today.	როდესაც სისხლის სამართლის რეფორმაზე ვსაუბრობთ ჩვენ ხშირად ვფიკუსირდებით რამდენიმე საკითხზე და სწორედ ამაზე მინდა გესაუბროთ დღეს.


But first I'm going to -- since you shared with me, I'm going to give you a confession on my part.	მაგრამ თავდაპირველად... რადგან თქვენ გამეხსენით, მინდა მეც გამოგიტყდეთ.


I went to law school to make money.	სამართალზე ჩავაბარე ფულის გასაკეთებლად.


I had no interest in being a public servant, I had no interest in criminal law, and I definitely didn't think that I would ever be a prosecutor.	არ მქონია საჯარო მოხელეობის ინტერესი, არ მქონია ინტერესი სისხლის სამართლის და უდავოდ არ მიფიქრია, რომ ოდესმე პროკურორი ვიქნებოდი.


Near the end of my first year of law school, I got an internship in the Roxbury Division of Boston Municipal Court.	სამართალზე სწავლის პირველი წლის ბოლოს, გავხდი სტაჟიორი ბოსტონის მუნიციპალიტეტის სასამართლოს როქსბურის განყოფილებაში.


I knew of Roxbury as an impoverished neighborhood in Boston, plagued by gun violence and drug crime.	როქსბურის ვიცნობდი, როგორც ბოსტონის გაღატაკებულ უბანს, გაწამებულს იარაღით ჩადენილი და ნარკოდანაშაულებით.


My life and my legal career changed the first day of that internship.	ჩემი ცხოვრება და კარიერა შეიცვალა სტაჟირების პირველ დღეს.


I walked into a courtroom, and I saw an auditorium of people who, one by one, would approach the front of that courtroom to say two words and two words only: "Not guilty."	შევედი სხდომის დარბაზში და ვნახე ადამიანები, რომლებიც, სათითაოდ, მიდიოდნენ წინ სხდომის დარბაზში ორი და მხოლოდ ორი სიტყვის სათქმელად: "უდანაშაულო ვარ."


They were predominately black and brown.	ისინი ძირითადად ფერადკანიანები იყვნენ.


And then a judge, a defense attorney and a prosecutor would make life-altering decisions about that person without their input.	შედეგ კი მოსამართლე, დაცვის ადვოკატი და პროკურორი იღებდნენ სიცოცხლის შემცვლელ დასკვნებს ამ ადამიანებზე, მათი მონაწილეობის გარეშე.


They were predominately white.	ისინი უმეტესად თეთრკანიანები იყვნენ.


As each person, one by one, approached the front of that courtroom, I couldn't stop but think: How did they get here?	როცა თითოეული, სათითაოდ, მიდიოდა წინ დარბაზში არ შემეძლო არ მეფიქრა როგორ მოხვდნენ აქ?


I wanted to know their stories.	მათი ისტორიები მინდოდა მცოდნოდა.


And as the prosecutor read the facts of each case, I was thinking to myself, we could have predicted that.	როცა პროკურორი კითხულობდა თითოეული საქმის ფაქტებს, ვფიქრობდი ჩემთვის, შეგვეძლო ამის განჭვრეტა.


That seems so preventable...	ისეთი პრევენცირებადი ჩანს...


not because I was an expert in criminal law, but because it was common sense.	სისხლის სამართლის ექსპერტი კი არ ვიყავი, საღი აზრი მეუბნებოდა ამას.